Thiên 674 — Hội 3 · Phẩm 28 Tướng vi diệu · phần 2

 Phần thứ ba, phẩm Diệu Tướng (tướng mầu nhiệm), thứ hai mươi tám, đoạn thứ hai.

 Bấy giờ Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu về tính Không) lại thưa Phật rằng: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn, người phát nguyện thành Phật để cứu độ chúng sinh) khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của trí tuệ: trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp, đưa người sang bờ giác ngộ) sâu xa, biết rằng tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không có tướng, không có gì để nắm được, cũng không có gì được tạo tác, thì làm sao có thể làm trọn vẹn sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh hoàn thiện đưa đến giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)?

 Làm sao có thể làm trọn vẹn từ nội không cho đến vô tính tự tính không (chuỗi các loại "không", tức sự trống rỗng, không có thực thể cố định, được quán xét lần lượt: từ sự trống rỗng của các giác quan bên trong cho đến sự trống rỗng của chính cái "tự tính" vốn không có tự tính)? Làm sao có thể làm trọn vẹn từ chân như cho đến bất tư nghị giới (những tên gọi khác nhau của thật tướng các pháp: từ "chân như", tức cái như thật, không biến đổi, cho đến "cõi không thể nghĩ bàn")? Làm sao có thể làm trọn vẹn các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo (bốn chân lý cao quý: khổ; nguyên nhân gây ra khổ; sự dứt sạch khổ; con đường đưa đến dứt khổ)?

 Làm sao có thể làm trọn vẹn từ tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (các pháp tu dẫn đến giác ngộ: từ bốn chỗ an trú chánh niệm là thân, cảm thọ, tâm và các pháp, cho đến tám nhánh của con đường chân chính)? Làm sao có thể làm trọn vẹn bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn không bờ bến: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), bốn vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc)? Làm sao có thể làm trọn vẹn các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa ngõ đưa đến giải thoát: thấy các pháp trống rỗng, không có tướng trạng, không có gì đáng mong cầu)?

 Làm sao có thể làm trọn vẹn từ tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các pháp thiền: từ tám lối định giúp thoát khỏi sự ràng buộc vào sắc và vô sắc, cho đến mười đề mục quán tưởng trải khắp mọi nơi như đất, nước, lửa, gió, các màu sắc, hư không, thức)? Làm sao có thể làm trọn vẹn từ Cực Hỉ địa cho đến Pháp Vân địa (mười địa, tức mười bậc tu chứng của Bồ-tát, từ "bậc vui mừng tột cùng" đến "bậc mây Pháp" che trùm, tưới khắp)? Làm sao có thể làm trọn vẹn các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, nắm giữ mọi pháp không quên) và các môn tam-ma-địa (các loại định, tức tâm chuyên chú vững vàng vào một đối tượng)?

 Làm sao có thể làm trọn vẹn năm nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt Pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa tự tại, thấy xa, nghe xa, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não)? Làm sao có thể làm trọn vẹn từ mười lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ của Phật; Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là "bậc đến từ cõi như thật") cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với ai khác)? Làm sao có thể làm trọn vẹn đại từ, đại bi, đại hỉ, đại xả (lòng thương yêu lớn, lòng xót thương lớn, niềm vui theo lớn, sự buông xả lớn)?

 Làm sao có thể làm trọn vẹn pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên sót) và tính hằng trụ xả (tính luôn an trú trong sự bình thản, buông xả)? Làm sao có thể làm trọn vẹn nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp đều là không), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh, trí của Bồ-tát), nhất thiết tướng trí (trí biết tường tận mọi tướng trạng của mọi pháp, trí trọn vẹn của Phật)? Làm sao có thể làm trọn vẹn tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát? Làm sao có thể làm trọn vẹn Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, bình đẳng và trọn vẹn) của chư Phật? Làm sao có thể làm trọn vẹn ba mươi hai tướng đại sĩ phu (ba mươi hai tướng tốt nổi bật trên thân của bậc đại nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ (tám mươi nét đẹp nhỏ đi kèm)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu (tâm trong sạch, không còn rò rỉ phiền não) lìa mọi tướng mà tu bố thí ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của hạnh cho tặng). Nếu các hữu tình (chúng sinh, loài có tình thức) cần ăn thì cho ăn, cần uống thì cho uống, cần các vật dụng khác thì cho các vật dụng khác. Nếu các hữu tình cần những gì thuộc bên trong thân mình như đầu, mắt, tủy, não, da, thịt, tay chân, gân, xương, cả thân mạng, thì cũng đều đem cho. Nếu các hữu tình cần những gì bên ngoài như đất nước, thành trì, vợ con, quyến thuộc thân yêu, các thứ đồ trang sức, thì vui vẻ đem cho.

 Khi Bồ-tát bố thí như vậy, giả sử có người đến trước mặt chê trách: 'Làm cái việc bố thí vô ích này để làm gì? Bố thí như thế thì đời này đời sau thân tâm mệt nhọc, nhiều khổ não.' Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đang thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy nghe lời ấy nhưng không lùi bước, chỉ nghĩ rằng: 'Người kia tuy đến chê trách ta, nhưng ta không nên sinh lòng buồn rầu, hối tiếc. Ta phải mạnh mẽ đem những vật cần dùng cho các hữu tình, thân tâm không mỏi mệt.'

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đem phước bố thí này cùng chung với tất cả hữu tình, bình đẳng hồi hướng (đem công đức mình làm được chuyển về một mục đích cao cả) về nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật). Khi bố thí và hồi hướng như vậy, vị ấy không thấy tướng của việc ấy, nghĩa là không thấy ai cho, ai nhận, cho vật gì, cho ở đâu, do đâu, vì cái gì, cho bằng cách nào; cũng không thấy ai hồi hướng, hồi hướng cái gì, hồi hướng về đâu, do đâu, vì cái gì, hồi hướng bằng cách nào. Đối với tất cả mọi sự việc như thế đều hoàn toàn không thấy.

 Vì sao vậy? Vì các pháp như thế không có pháp nào không trống rỗng, do nội không mà trống rỗng, như vậy cho đến do tướng không (sự trống rỗng của mọi tướng trạng) mà trống rỗng. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy quán thấy tất cả các pháp không pháp nào không trống rỗng rồi, lại nghĩ rằng: 'Ai có thể hồi hướng, hồi hướng cái gì, hồi hướng về đâu, do đâu, vì cái gì, hồi hướng bằng cách nào? Những pháp như vậy đều không thể nắm bắt được.' Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ quán xét như vậy và suy nghĩ như vậy mà khởi lên sự hồi hướng, gọi là hồi hướng khéo léo, đúng đắn.

 Nhờ đó lại có thể giáo hóa cho hữu tình được thành tựu, làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch; cũng có thể làm trọn vẹn bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà mình thực hành; nói rộng ra, cho đến cũng có thể làm trọn vẹn tám mươi vẻ đẹp phụ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy có thể làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa như vậy, nhưng không nắm giữ quả dị thục (quả báo chín muồi ở đời sau, khác với lúc gây nhân) của việc bố thí. Tuy không nắm giữ quả dị thục của bố thí, nhưng nhờ bố thí ba-la-mật-đa được trong sạch tốt đẹp, nên muốn gì cũng có được mọi vật dụng, giống như chư thiên cõi Tha Hóa Tự Tại (tầng trời cao nhất của cõi Dục, nơi chư thiên tùy ý hưởng thụ những gì người khác hóa hiện ra), mọi thứ cần dùng đều theo ý mà hiện ra.

 Bồ-tát Ma-ha-tát này cũng như vậy, cần gì đều tùy ý có được. Nhờ sức mạnh tăng thêm của sự bố thí này, có thể đem đủ thứ đồ vui thích tốt đẹp nhất mà cung kính cúng dường chư Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính), cũng có thể làm cho trời, người và các chúng khác được đầy đủ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bố thí ba-la-mật-đa này mà khéo dùng phương tiện thu nhiếp các hữu tình, đem giáo pháp Ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác và Bồ-tát) mà đặt họ vào, khiến tùy theo chỗ thích hợp ai nấy đều được lợi ích. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa mọi tướng mà tu tịnh giới ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của việc giữ giới hạnh trong sạch), tức là giới trong sạch tốt đẹp đạt được do các pháp thuộc về các nhánh đạo vô lậu của bậc thánh. Giới trong sạch như vậy không thiếu khuyết, không sứt mẻ, không tì vết, không nhơ bẩn, không chấp giữ gì cả, đáng được cúng dường, được người trí khen ngợi.

 Nhờ giới trong sạch này mà đối với tất cả các pháp đều không chấp giữ: nghĩa là không chấp giữ sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm thọ, tri giác, các hoạt động tạo tác của tâm, sự nhận biết), cho đến không chấp giữ ba mươi hai tướng đại sĩ phu và tám mươi vẻ đẹp phụ; cũng không chấp giữ việc sinh vào dòng lớn sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, võ tướng ở Ấn Độ xưa) cho đến dòng lớn cư sĩ (giới gia chủ giàu có); cũng không chấp giữ việc sinh lên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng (tầng trời thấp nhất cõi Dục, do bốn vị Thiên vương cai quản) cho đến cõi trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ (tầng trời cao nhất cõi Vô sắc, nơi tâm ở trạng thái chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không tưởng);

 cũng không chấp giữ từ quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của bậc thánh Thanh văn, mới "dự vào dòng thánh") cho đến Bồ-đề Độc giác (sự giác ngộ của bậc tự mình ngộ đạo, không cần thầy, không giáo hóa rộng); cũng không chấp giữ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp) và các địa vị vua nhỏ, quan lại khác. Chỉ đem giới đã thọ trì như vậy cùng chung với tất cả hữu tình, bình đẳng hồi hướng về nhất thiết trí trí. Khi hồi hướng, lấy không tướng, không có gì để nắm được, không hai làm phương tiện, chứ không lấy có tướng, có chỗ nắm được, có hai làm phương tiện; chỉ dựa theo thế tục (cách nói theo lẽ thường của thế gian) chứ không dựa theo thắng nghĩa (chân lý tối thượng, nơi không còn phân biệt). Do nhân duyên này mà tất cả Phật pháp đều được trọn vẹn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ khéo léo phương tiện của tịnh giới ba-la-mật-đa này, khởi lên phần tiến lên thù thắng của bốn tĩnh lự, lấy sự không nhiễm đắm làm phương tiện, nên phát sinh thần thông. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng thiên nhãn (mắt trời, khả năng thấy xa, thấy những gì mắt thường không thấy) trong sạch do quả dị thục sinh ra, có thể thấy chư Phật hiện đang ở mười phương, cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, đối với những điều đã thấy đều không quên mất. Dùng thiên nhĩ (tai trời, khả năng nghe xa) trong sạch vượt hơn loài người, có thể nghe chư Phật mười phương thuyết pháp, cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, đối với những điều đã nghe đều không quên mất; tùy theo pháp đã nghe mà có thể làm các việc lợi ích cho mình và người, không để luống qua.

 Dùng tha tâm trí (trí biết được tâm ý của người khác) có thể biết tâm và tâm sở (các trạng thái tâm đi kèm với tâm) của chư Phật và các hữu tình trong mười phương; biết rồi, có thể khởi làm mọi việc lợi ích cho tất cả hữu tình tùy theo chỗ thích hợp của họ. Dùng túc trụ trí (trí biết các đời sống trước) biết được những nghiệp mà các hữu tình đã tạo trước kia; do nghiệp đã tạo không mất đi, nên sinh vào nơi này nơi kia, chịu các khổ vui. Biết rồi, vì họ nói về nhân duyên của nghiệp xưa, khiến họ nhớ biết mà làm việc lợi ích. Dùng lậu tận trí (trí biết rằng phiền não đã dứt sạch) mà an lập hữu tình: hoặc khiến trụ ở quả Dự lưu, hoặc khiến trụ ở quả Nhất lai (quả vị thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần nữa), nói rộng ra, cho đến hoặc khiến an trụ nơi Bồ-đề vô thượng.

 Nói tóm lại, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy sinh ra ở đâu cũng tùy theo khả năng của các hữu tình mà dùng các phương tiện khác nhau, khiến họ trụ vào các phẩm lành. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa mọi tướng mà tu an nhẫn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của hạnh nhẫn nhục, an nhiên chịu đựng). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi thành Phật), trong khoảng thời gian ấy giả sử tất cả hữu tình đều cầm đủ thứ dụng cụ gây khổ đến làm hại, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cũng không khởi lên một niệm tâm giận dữ nào.

 Lúc ấy Bồ-tát nên tu hai thứ nhẫn: một là nhẫn chịu sự mắng nhục, làm hại của tất cả hữu tình mà không sinh giận dữ, dẹp bỏ oán hận; hai là nên khởi vô sinh pháp nhẫn (sự an nhiên chấp nhận, thấu suốt rằng các pháp vốn không thật có sinh ra). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nếu gặp đủ thứ lời nói cay độc, mắng nhục, hoặc gặp đủ thứ dao gậy làm hại, nên xét kỹ: ai là người mắng nhục, ai là người chịu mắng nhục, ai là người làm hại, ai là người chịu làm hại, ai khởi giận dữ, ai nên nhẫn chịu? Lại nên xét kỹ rằng pháp tính (bản tính chân thật) của tất cả các pháp đều rốt ráo là không. Pháp còn không thể nắm bắt được, huống chi có pháp tính; pháp tính còn không có, huống chi có hữu tình.

 Khi quán như vậy, dù là người mắng nhục hay kẻ bị mắng nhục, người làm hại hay kẻ bị làm hại, đều thấy là chẳng có. Cho đến khi thân thể bị cắt xẻ từng phần, tâm vẫn an nhẫn, không hề có ý nghĩ khác. Đối với pháp tính của các pháp, quán xét đúng như thật, lại có thể chứng được vô sinh pháp nhẫn. Thế nào gọi là vô sinh pháp nhẫn? Nghĩa là khiến tất cả phiền não không sinh, trí tuệ vi diệu luôn không gián đoạn, quán thấy tất cả các pháp rốt ráo không sinh; vì thế gọi là vô sinh pháp nhẫn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong hai thứ nhẫn như vậy, mau chóng có thể làm trọn vẹn sáu ba-la-mật-đa như bố thí v.v..., nói rộng ra, cho đến mau chóng có thể làm trọn vẹn tám mươi vẻ đẹp phụ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong các Phật pháp như vậy rồi, đối với những thần thông thánh thiện, vô lậu, xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian), không chung với tất cả Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ cho riêng mình) và Độc giác, đều được trọn vẹn.

 An trụ trong thần thông thù thắng như vậy rồi, dùng thiên nhãn trong sạch thường thấy chư Phật hiện đang ở mười phương, cho đến khi chứng được nhất thiết trí trí, khởi niệm nhớ Phật luôn không gián đoạn. Dùng thiên nhĩ trong sạch thường nghe chư Phật mười phương thuyết pháp, thọ trì không quên, vì các hữu tình mà giảng nói đúng như thật. Dùng tha tâm trí có thể đo lường đúng tâm và tâm sở của chư Phật Thế Tôn, cũng có thể biết đúng tâm và tâm sở của các loài hữu tình khác, tùy chỗ thích hợp mà vì họ nói chánh pháp, khiến họ sinh hiểu biết sâu sắc, tin chắc.

 Dùng túc trụ trí biết những căn lành đã gieo từ đời trước của các hữu tình với đủ thứ khác biệt; biết rồi, dùng phương tiện chỉ bày, khuyên dẫn, khen ngợi khích lệ, chúc mừng, khiến họ được lợi ích. Dùng lậu tận trí, tùy chỗ thích hợp mà an lập hữu tình vào giáo pháp Ba thừa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khéo léo phương tiện làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch, giáo hóa hữu tình được thành tựu, mau chóng có thể đầy đủ nhất thiết tướng trí, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm (tức giảng dạy chánh pháp), làm lợi ích cho tất cả.

 Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa mọi tướng mà tu tinh tấn ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của hạnh siêng năng, nỗ lực không ngừng). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu sự tinh tấn mạnh mẽ của thân và tâm, vào tĩnh lự thứ nhất, cho đến có thể vào tĩnh lự thứ tư. Nương vào bốn tĩnh lự mà phát khởi đủ thứ thần thông biến hiện, cho đến lấy tay sờ chạm mặt trời mặt trăng, tự tại xoay chuyển mà không cho là khó.

 Vì thành tựu sự tinh tấn mạnh mẽ của thân, nên bằng sức thần thông, trong khoảnh khắc có thể đến các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng (sông Căng-già ở Ấn Độ, hạt cát ở đây ví cho số nhiều không đếm xuể) trong mười phương; lại đem đủ thứ đồ vui thích tốt đẹp nhất cúng dường cung kính chư Phật Thế Tôn. Do căn lành này mà quả báo không cùng tận, dần dần chứng được nhất thiết trí trí. Nhờ sức mạnh tăng thêm của căn lành này, sau khi thành Phật, lại được vô lượng trời, người, a-tố-lạc (loài a-tu-la, thần hiếu chiến, có phước báo nhưng hay sân hận) v.v... trong thế gian đem vô lượng thứ đồ vui thích tốt đẹp nhất cúng dường cung kính.

 Do căn lành này, sau khi bát-niết-bàn (nhập Niết-bàn hoàn toàn, tức Phật qua đời, không còn tái sinh), xá-lợi (thiết-lợi-la: di cốt của Phật) của mình và các đệ tử vẫn còn được vô lượng trời, người, a-tố-lạc v.v... trong thế gian cúng dường cung kính. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại dùng sức thần thông có thể đến các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong mười phương, ở chỗ chư Phật nghe chánh pháp; nghe rồi thọ trì, cho đến khi đạt Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề vẫn không quên mất.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lại dùng sức thần thông có thể đến các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong mười phương, giáo hóa hữu tình được thành tựu, làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch, siêng năng tu học nhất thiết tướng trí; khi đã được trọn vẹn, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm, cứu độ các chúng hữu tình. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát vì thành tựu sự tinh tấn mạnh mẽ của thân, nên có thể khiến tinh tấn ba-la-mật-đa mau được trọn vẹn.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát vì thành tựu sự tinh tấn mạnh mẽ của tâm, nên mau chóng có thể làm trọn vẹn các đạo thánh vô lậu và tinh tấn ba-la-mật-đa thuộc về các nhánh đạo. Nhờ đó có thể khiến tất cả nghiệp bất thiện của thân, lời nói và ý không có chỗ để khởi lên. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các pháp, trọn không chấp đắm: hoặc thường hay vô thường, hoặc vui hay khổ, hoặc ngã hay vô ngã (có cái "tôi" thật hay không có), hoặc sạch hay không sạch; hoặc cõi hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) hay cõi vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt);

 hoặc cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc), cõi Sắc (cõi đã lìa dục nhưng còn thân hình vi tế), cõi Vô sắc (cõi không còn hình sắc, chỉ có tâm); hoặc bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; hoặc từ bốn niệm trụ cho đến tám nhánh thánh đạo; hoặc ba giải thoát môn; hoặc vô lượng vô biên Phật pháp khác, đều không chấp đắm; thường, vô thường v.v... cũng không chấp đắm. Hoặc từ quả Dự lưu cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy cũng không chấp đắm. Đây là bậc Dự lưu, đây là bậc Nhất lai, cho đến đây là Phật, cũng không chấp đắm.

 Hữu tình như thế này vì kiến (sự thấy biết chân chính) đầy đủ nên gọi là bậc Dự lưu; hữu tình như thế này vì hạ kết (các trói buộc ở phần dưới, giữ chúng sinh trong cõi Dục) đã mỏng nên gọi là bậc Nhất lai; hữu tình như thế này vì hạ kết đã hết nên gọi là bậc Bất hoàn (bậc không còn trở lại cõi Dục); hữu tình như thế này vì thượng kết (các trói buộc ở phần trên, giữ chúng sinh trong cõi Sắc và Vô sắc) đã hết nên gọi là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, quả vị cao nhất của Thanh văn); hữu tình như thế này vì được đạo Độc giác nên gọi là Độc giác; hữu tình như thế này vì được đạo tướng trí nên gọi là Bồ-tát; hữu tình như thế này vì được nhất thiết tướng trí nên gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính và trọn vẹn).

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với những pháp và hữu tình như vậy đều không chấp đắm. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp và các hữu tình đều không có tự tính, không thể chấp đắm được. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì thành tựu sự tinh tấn mạnh mẽ của tâm, nên tuy làm việc lợi ích cho các hữu tình không tiếc thân mạng, nhưng đối với hữu tình hoàn toàn không có gì để nắm được; tuy có thể làm trọn vẹn tinh tấn ba-la-mật-đa mình tu, nhưng đối với tinh tấn ba-la-mật-đa hoàn toàn không có gì để nắm được; tuy có thể làm trọn vẹn tất cả Phật pháp, nhưng đối với Phật pháp hoàn toàn không có gì để nắm được; tuy có thể làm cho tất cả cõi Phật trang nghiêm trong sạch, nhưng đối với cõi Phật hoàn toàn không có gì để nắm được.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu sự tinh tấn của thân và tâm như vậy, tuy có thể xa lìa tất cả pháp ác, cũng có thể thu nhận tất cả pháp lành, nhưng không chấp đắm. Vì không chấp đắm nên từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, từ thế giới này đến thế giới khác, vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, muốn thị hiện những việc thần thông nào cũng đều có thể tự tại thị hiện, không bị ngăn ngại. Nghĩa là hoặc thị hiện mưa xuống các thứ hoa đẹp, rải các thứ hương quý, trỗi các thứ âm nhạc, hiện tiếng mây sấm, làm chấn động mặt đất; hoặc lại thị hiện các thứ bảy báu (bảy thứ quý báu như vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, san hô, mã não) tốt đẹp trang nghiêm thế giới, thân phóng ánh sáng khiến những chúng sinh mù lòa, tối tăm đều được sáng tỏ;

 hoặc lại thị hiện thân tỏa ra hương thơm mầu nhiệm, khiến những ai hôi hám nhơ bẩn đều trở nên thơm sạch; hoặc lại thị hiện bày ra lễ tế lớn mà trong đó không làm khổ não các loài hữu tình, nhân đó giáo hóa dẫn dắt vô lượng hữu tình, khiến họ vào chánh đạo, lìa bỏ việc giết hại sinh mạng cho đến tà kiến (sự thấy biết sai lệch); hoặc dùng bố thí cho đến Bát-nhã để thu nhiếp các hữu tình. Vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, hoặc xả bỏ của báu, hoặc xả bỏ vợ con, hoặc xả bỏ ngôi vua, hoặc xả bỏ tay chân, hoặc xả bỏ thân mạng. Tùy theo các hữu tình cần dùng phương tiện như thế nào mới được lợi ích an vui, thì liền dùng đúng phương tiện như thế ấy mà làm lợi ích an vui cho họ.

 Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn tinh tấn ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa mọi tướng mà tu tĩnh lự ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện của thiền định, lắng tâm suy xét). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy, trừ định của Như Lai ra, đối với các định khác đều có thể làm trọn vẹn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy lìa dục, lìa các pháp ác bất thiện, có tầm có tứ (tầm: tâm còn dò tìm thô; tứ: tâm còn xét kỹ tinh tế), có hỉ lạc do lìa dục sinh ra, vào tĩnh lự thứ nhất, cho đến có thể vào tĩnh lự thứ tư, an trụ đầy đủ.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy dùng tâm đi cùng lòng từ, nói rộng ra, cho đến dùng tâm đi cùng lòng xả, duyên khắp mười phương (trải tâm ấy ra khắp mười phương), an trụ đầy đủ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vượt qua mọi tưởng về sắc, diệt các tưởng có đối ngại (tri giác về những vật chạm chống lại nhau), không nghĩ đến các thứ tưởng khác nhau, vào Không Vô Biên Xứ (tầng định thứ nhất cõi Vô sắc, chỉ quán hư không vô biên), cho đến Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, an trụ đầy đủ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với tám giải thoát và chín thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự, không xen tâm khác) đều có thể an trụ đầy đủ theo chiều thuận và chiều nghịch.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy đối với các đẳng trì (tức định, tâm giữ bình đẳng chuyên nhất) không, vô tướng, vô nguyện an trụ đầy đủ; đối với vô gián định (định nối liền không gián đoạn), như điện quang định (định chớp nhoáng như ánh chớp), kim cương dụ định (định vững chắc như kim cương, phá được mọi phiền não), thánh chánh định v.v... an trụ đầy đủ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ tĩnh lự ba-la-mật-đa, tu ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp tu trợ giúp cho giác ngộ) và đạo tướng trí, đều khiến trọn vẹn.

 Dùng đạo tướng trí thu nhiếp tất cả tam-ma-địa rồi, dần dần tu vượt qua địa tịnh chỉ quán (?) (có lẽ là "Tịnh quán địa", một trong các bậc tu của hàng Thanh văn), cho đến tu vượt qua địa Độc giác rồi, chứng vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị chắc chắn đi trên chánh đạo, lìa hẳn tính phàm phu). Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, tu hạnh các địa, làm trọn vẹn Phật địa (bậc quả Phật). Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy đối với các địa dần dần tu vượt qua, cho đến khi chưa được nhất thiết trí trí, ở khoảng giữa ấy không nắm lấy sự chứng quả (không dừng lại ở quả vị Thanh văn, Độc giác).

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ tĩnh lự ba-la-mật-đa, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật gieo trồng các gốc lành, giáo hóa hữu tình được thành tựu, làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch; từ thế giới này đến thế giới khác làm lợi ích an vui cho hữu tình, thân tâm không biếng nhác. Hoặc dùng bố thí cho đến Bát-nhã để thu nhiếp các hữu tình, hoặc dùng giới uẩn cho đến giải thoát trí kiến uẩn (năm nhóm công đức của bậc giác ngộ: giới, định, tuệ, giải thoát, và sự thấy biết rõ về giải thoát) để thu nhiếp các hữu tình.

 Hoặc dạy hữu tình trụ ở quả Dự lưu, nói rộng ra, cho đến hoặc dạy hữu tình an trụ nơi Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tùy theo sức mạnh căn lành của các hữu tình mà làm pháp lành tăng trưởng, dùng đủ thứ phương tiện khiến họ an trụ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ tĩnh lự ba-la-mật-đa, có thể dẫn phát tất cả môn đà-la-ni và môn tam-ma-địa, có thể được bốn vô ngại giải thù thắng (bốn năng lực hiểu biết và diễn nói không bị ngăn ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), có thể được thần thông dị thục thù thắng (thần thông tự nhiên có được như quả báo chín muồi, không cần tu luyện lại).

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu thần thông dị thục thù thắng, chắc chắn không còn vào thai mẹ, chắc chắn không còn hưởng thú vui dâm dục, chắc chắn không còn nắm giữ "sinh thừa" (?) (có lẽ chỉ con đường dẫn đến tái sinh do nghiệp), chắc chắn không bị lỗi lầm của sự sinh làm nhiễm ô. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khéo thấy, khéo biết tính của tất cả các pháp đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, như vật do phép biến hóa tạo ra).

 Tuy biết các hành (mọi hiện tượng do nhân duyên tạo thành) đều như huyễn hóa, nhưng vẫn nương theo lòng bi và đại nguyện mà làm lợi ích an vui cho hữu tình. Tuy nương theo lòng bi và đại nguyện làm lợi ích an vui cho hữu tình, nhưng thấu suốt rằng hữu tình và những sự đặt bày tên gọi (thi thiết: những khái niệm, danh xưng do quy ước đặt ra) về họ đều không thể nắm bắt được. Tuy thấu suốt hữu tình và những sự đặt bày tên gọi về họ đều không thể nắm bắt được, nhưng vẫn có thể an lập tất cả hữu tình, khiến họ an trụ nơi pháp không thể nắm bắt. Điều này dựa theo thế tục, không dựa theo thắng nghĩa.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ tĩnh lự ba-la-mật-đa, tu hành tất cả các tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí (trạng thái thân tâm đạt đến sự bình đẳng an ổn trong định), cho đến khi viên mãn Bồ-đề vô thượng, luôn không rời bỏ tĩnh lự ba-la-mật-đa đã tu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành đạo tướng trí, dùng phương tiện dẫn phát nhất thiết tướng trí, an trụ trong đó, dứt hẳn sự nối tiếp của phiền não và tập khí (thói quen, dấu vết còn sót lại của phiền não), có thể làm lợi ích cho mình một cách chân chính, cũng làm lợi ích cho người một cách chân chính, có thể làm ruộng phước (nơi gieo phước, ai cúng dường thì được phước) trong sạch cho tất cả trời, người, a-tố-lạc v.v... trong thế gian, xứng đáng nhận sự cúng dường cung kính của thế gian.

 Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn tĩnh lự ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, có thể dùng tâm vô lậu lìa mọi tướng mà tu Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy không thấy một chút pháp nào thật có thành tựu, nghĩa là không thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra, cho đến các pháp hữu lậu (còn phiền não rò rỉ) và pháp vô lậu thật có thành tựu; cũng không thấy các pháp như vậy hoặc sinh hoặc diệt, hoặc theo hướng tăng thêm, hoặc theo hướng giảm bớt, hoặc có tích tụ, hoặc có tan rã.

 Quán đúng như thật rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra, cho đến các pháp hữu lậu và pháp vô lậu, đều là hư dối, đều không bền chắc, đều không có tự tính. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi quán như vậy, không nắm được tự tính của sắc, không nắm được tự tính của thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra, cho đến không nắm được tự tính của pháp hữu lậu, không nắm được tự tính của pháp vô lậu. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khi quán như vậy, đối với tất cả các pháp sinh lòng tin hiểu sâu sắc rằng chúng đều lấy "không có tự tính" làm tự tính.

 Đối với việc như vậy sinh lòng tin hiểu rồi, có thể thực hành nội không, cho đến có thể thực hành vô tính tự tính không. Khi thực hành như vậy, đối với tất cả các pháp không chấp đắm, nghĩa là không chấp đắm sắc, cũng không chấp đắm thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra, cho đến không chấp đắm tất cả hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát, cũng không chấp đắm Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của chư Phật.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, không có gì cả, có thể làm trọn vẹn đạo Bồ-đề, nghĩa là có thể làm trọn vẹn bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, nói rộng ra, cho đến tám mươi vẻ đẹp phụ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ đạo Bồ-đề như vậy rồi, lại có thể làm trọn vẹn đạo Phật dị thục (đạo Phật hiện thành như quả báo chín muồi), nghĩa là có thể làm trọn vẹn bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa cùng vô lượng pháp bồ-đề phần khác.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ đạo Phật dị thục như vậy, nhờ sức thần thông thù thắng do dị thục sinh ra, dùng phương tiện làm lợi ích cho các loài hữu tình. Tùy theo các hữu tình nên dùng bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thu nhận thì liền dùng bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thu nhận họ; nên dùng giới uẩn cho đến giải thoát trí kiến uẩn mà thu nhận thì liền dùng giới uẩn cho đến giải thoát trí kiến uẩn mà thu nhận họ; nên khiến an trụ quả Dự lưu hoặc quả Nhất lai cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề thì liền dùng phương tiện khiến họ an trụ quả Dự lưu hoặc quả Nhất lai cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy có thể làm đủ thứ thần thông biến hiện: muốn đến các thế giới nhiều như cát sông Hằng thì tùy ý đến được; muốn hiện ra đủ thứ châu báu trong các thế giới đã đến thì tùy ý hiện được; muốn cho hữu tình trong các thế giới đã đến được thụ hưởng các châu báu tốt đẹp thì tùy theo sở thích của họ đều khiến được thỏa mãn. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy từ thế giới này đến thế giới khác, làm lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình; thấy tướng trang nghiêm trong sạch của các thế giới, tự mình có thể thu nhận cõi Phật trang nghiêm theo ý mình ưa thích, giống như chư thiên cõi Tha Hóa Tự Tại, mọi thứ đồ vui thích cần dùng đều theo tâm mà hiện ra.

 Bồ-tát như vậy tùy ý thu nhận vô lượng cõi Phật với đủ thứ trang nghiêm; trong các cõi Phật được thu nhận ấy, những pháp vi diệu trong sạch, lìa mọi tạp nhiễm, tùy ý muốn đều có thể hiện ra. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa do dị thục sinh ra, cùng các thần thông mầu nhiệm do dị thục sinh ra, và đạo Bồ-đề do dị thục sinh ra, nên thực hành đạo tướng trí. Nhờ đạo tướng trí được thành thục, nên lại có thể chứng được nhất thiết tướng trí.

 Nhờ được trí này nên đối với tất cả các pháp không nắm giữ gì cả, nghĩa là không nắm giữ sắc, cũng không nắm giữ thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra, cho đến cũng không nắm giữ pháp lành hay pháp chẳng lành, pháp thế gian hay pháp xuất thế gian, pháp hữu lậu hay pháp vô lậu, pháp hữu vi hay pháp vô vi; cũng không nắm giữ Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mình đã chứng; cũng không nắm giữ những vật thụ dụng trong tất cả cõi Phật; hữu tình trong các cõi ấy đối với tất cả các pháp cũng không nắm giữ.

 Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy trước đã không nắm giữ tất cả các pháp, vì đối với tất cả các pháp không có gì để nắm được, vì vì các hữu tình mà giảng nói không điên đảo rằng tính của tất cả các pháp là không thể nắm giữ. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sức của tâm vô lậu lìa mọi tướng, có thể ở trong tất cả các pháp không tướng, không nắm được, không tạo tác mà làm trọn vẹn Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng có thể làm trọn vẹn các pháp lành khác."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát làm sao có thể ở trong pháp không xen tạp, không tướng, tự tướng vốn không, mà làm trọn vẹn bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa? Làm sao có thể ở trong tất cả các pháp vô lậu, không sai biệt mà đặt bày ra sự sai biệt? Làm sao biết rõ tướng sai biệt của các pháp như vậy? Làm sao trong Bát-nhã ba-la-mật-đa thu nhiếp được sáu ba-la-mật-đa và tất cả các pháp thế gian, xuất thế gian khác? Làm sao có thể ở trong các pháp có tướng khác nhau mà đặt bày ra một tướng, tức là vô tướng, và ở trong pháp một tướng, vô tướng ấy lại đặt bày ra đủ thứ tướng pháp sai biệt?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn (năm nhóm hợp thành con người, do bị chấp giữ mà thành nguồn gốc khổ) vốn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh tượng, như bóng sáng, như ảo ảnh nắng (dương diệm: ánh nắng bốc hơi trông như nước), như trò huyễn thuật, như vật biến hóa, như thành tầm hương (thành Càn-thát-bà, tức thành quách ảo hiện trên không như ảo ảnh, ví cho cái không thật), vì các hữu tình mà tu hành bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa, biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn như giấc mộng cho đến như thành tầm hương đều không có tướng.

 Vì sao vậy? Vì giấc mộng cho đến thành tầm hương đều không có tự tính. Nếu pháp không có tự tính thì pháp ấy không có tướng; nếu pháp không có tướng thì pháp ấy là một tướng, tức là vô tướng. Do nhân duyên này nên biết rằng tất cả người cho, người nhận, vật cho, tính của việc cho, quả của việc cho, duyên của việc cho, đều cùng là vô tướng. Nếu biết như vậy mà bố thí thì có thể làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa mình thực hành. Nếu có thể làm trọn vẹn bố thí ba-la-mật-đa mình thực hành thì luôn không rời bỏ tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 An trụ sáu ba-la-mật-đa này thì có thể làm trọn vẹn bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng có thể làm trọn vẹn từ bốn niệm trụ cho đến tám nhánh thánh đạo; nói rộng ra, cho đến cũng có thể làm trọn vẹn nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy an trụ trong các pháp thánh vô lậu do dị thục sinh ra như vậy, dùng sức thần thông có thể đến các thế giới của chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong mười phương, dùng vô lượng thứ đồ vui thích tốt đẹp nhất cúng dường cung kính chư Phật Thế Tôn, làm những việc lợi ích cho các hữu tình.

 Nên dùng bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thu nhiếp làm lợi ích thì liền dùng bố thí cho đến Bát-nhã ba-la-mật-đa mà thu nhiếp làm lợi ích cho họ; nên dùng đủ thứ pháp lành khác mà thu nhiếp làm lợi ích thì liền dùng đủ thứ pháp lành khác mà thu nhiếp làm lợi ích cho họ. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy thành tựu căn lành thù thắng như vậy, đối với tất cả các pháp đều được tự tại; tuy chịu sinh tử nhưng không bị lỗi lầm của sinh tử làm nhiễm ô. Vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình, nên nhận lấy sự giàu sang tự tại ở cõi người, cõi trời; nhờ sức mạnh của sự giàu sang tự tại ấy, có thể làm những việc lợi ích cho hữu tình, dùng bốn nhiếp sự (bốn cách thu phục lòng người: bố thí, nói lời ái ngữ, làm việc lợi ích, cùng làm việc với người) mà thu nhận họ.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì biết tất cả các pháp đều vô tướng, nên tuy biết quả Dự lưu nhưng không trụ ở quả Dự lưu, cho đến tuy biết Bồ-đề Độc giác nhưng không trụ ở Bồ-đề Độc giác. Vì sao vậy? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết rõ đúng như thật tất cả các pháp rồi, là để chứng được nhất thiết tướng trí không chung với tất cả Thanh văn và Độc giác. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát vì biết tất cả các pháp đều vô tướng, nên biết rõ đúng như thật rằng sáu ba-la-mật-đa như bố thí v.v... và vô lượng vô biên Phật pháp khác đều cùng là vô tướng. Do nhân duyên này mà có thể làm trọn vẹn khắp tất cả Phật pháp, liền có thể chứng được nhất thiết trí trí, cho đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích an vui cho hữu tình.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh tượng, như bóng sáng, như ảo ảnh nắng, như huyễn thuật, như vật biến hóa, như thành tầm hương, làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn này như giấc mộng cho đến như thành tầm hương, liền có thể làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa vô tướng. Giới trong sạch như vậy không thiếu khuyết, không sứt mẻ, không tì vết, không nhơ bẩn, không chấp giữ gì cả, đáng được cúng dường, được người trí khen ngợi; được thọ trì khéo léo tốt đẹp, rốt ráo khéo léo tốt đẹp, là thánh thiện vô lậu, thuộc về các nhánh đạo xuất thế gian.

 An trụ nơi giới này, có thể khéo thọ trì: giới thọ theo sự đặt bày (giới do thọ nhận theo nghi thức quy định), giới tự nhiên mà được (giới tự có theo lẽ tự nhiên khi chứng đạo hay vào định), luật nghi giới (giới luật ngăn giữ thân miệng), hữu biểu giới (giới biểu hiện ra hành động, lời nói thấy được), vô biểu giới (năng lực giữ giới tiềm tàng bên trong, không biểu hiện ra ngoài), giới đang hiện hành, giới không hiện hành, giới về oai nghi (giới về cử chỉ, dáng điệu đúng phép), giới không thuộc oai nghi.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy tuy thành tựu đầy đủ các giới như vậy, nhưng đối với các pháp không chấp trước gì cả. Không nghĩ rằng: 'Nhờ giới này ta sẽ được sinh vào dòng lớn sát-đế-lợi cho đến dòng lớn cư sĩ, giàu sang tự tại.' Không nghĩ rằng: 'Nhờ giới này ta sẽ làm vua nhỏ, hoặc làm vua lớn, hoặc làm Chuyển luân vương, hoặc làm tể tướng, giàu sang tự tại.' Không nghĩ rằng: 'Nhờ giới này ta sẽ được sinh lên cõi trời Tứ Đại Vương Chúng cho đến cõi trời Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ, giàu sang tự tại.' Không nghĩ rằng: 'Nhờ giới này ta sẽ được quả Dự lưu cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.'

 Vì sao vậy? Vì các pháp như vậy đều cùng một tướng, tức là vô tướng, không trụ, không nắm được. Pháp vô tướng không nắm được vô tướng, pháp hữu tướng không nắm được hữu tướng, pháp vô tướng không nắm được hữu tướng, pháp hữu tướng không nắm được vô tướng. Do nhân duyên này mà hoàn toàn không có gì để nắm được. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mau chóng có thể làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa vô tướng. Đã có thể làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa vô tướng thì mau vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát.

 Đã vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, lại được vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát. Đã được vô sinh pháp nhẫn của Bồ-tát, tu hành đạo tướng trí, hướng đến nhất thiết tướng trí, được năm thần thông thù thắng do dị thục sinh ra, lại được năm trăm môn đà-la-ni, cũng được năm trăm môn tam-ma-địa. Trụ ở đó lại được bốn vô ngại giải, từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, giáo hóa hữu tình được thành tựu, làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì giáo hóa hữu tình, tuy thị hiện trôi lăn sinh tử trong các đường (các cõi tái sinh như trời, người, súc sinh, địa ngục...), nhưng không bị lỗi lầm của chúng làm nhiễm ô; như người do huyễn thuật hóa ra, tuy hiện các việc đi, đứng, ngồi, nằm, nhưng không có hành động đi lại thật sự. Tuy thị hiện đủ thứ việc làm lợi ích an vui cho hữu tình, nhưng đối với hữu tình và những sự đặt bày tên gọi về họ hoàn toàn không có gì để nắm được.

 Như có một đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác hiệu là Tô-phiến-đa, sau khi được Bồ-đề, chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm, cứu độ vô lượng chúng sinh, khiến họ ra khỏi sinh tử, chứng được Niết-bàn (sự tịch diệt hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau). Khi ấy không có hữu tình nào đủ sức nhận lời thọ ký (lời Phật báo trước rằng người ấy sẽ thành Phật) của Phật, Ngài bèn hóa ra một vị Phật để ở lại lâu dài trong đời, còn tự mình bỏ thọ hành (sức duy trì mạng sống) mà lặng lẽ vào Niết-bàn. Thân Phật hóa ấy trụ ở đời một kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) rồi, thọ ký đại Bồ-đề cho một vị Bồ-tát, sau đó thị hiện vào Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác nào).

 Thân Phật hóa ấy tuy làm đủ thứ việc lợi ích cho hữu tình nhưng không có gì để nắm được, nghĩa là không nắm được sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến không nắm được tất cả các pháp hữu lậu, vô lậu v.v... và các hữu tình. Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, tuy có làm việc nhưng không có gì để nắm được. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm trọn vẹn tịnh giới ba-la-mật-đa. Nhờ tịnh giới ba-la-mật-đa này được trọn vẹn, nên có thể thu nhiếp tất cả Phật pháp, nhân đó chứng được nhất thiết trí trí, cho đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích an vui cho hữu tình.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh tượng, như bóng sáng, như ảo ảnh nắng, như huyễn thuật, như vật biến hóa, như thành tầm hương, làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn như giấc mộng cho đến như thành tầm hương, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa vô tướng.

 Này Thiện Hiện, thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn như giấc mộng cho đến như thành tầm hương, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa vô tướng? Này Thiện Hiện, Bồ-tát Ma-ha-tát ấy biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn không có tướng thật, nên tu hai thứ nhẫn, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa vô tướng. Những gì là hai? Một là an thọ nhẫn (nhẫn bằng cách yên lặng chịu đựng), hai là quán sát nhẫn (nhẫn bằng cách quán xét thấu suốt).

 An thọ nhẫn là: các Bồ-tát từ lúc mới phát tâm cho đến khi ngồi yên trên tòa Bồ-đề mầu nhiệm, trong khoảng thời gian ấy, giả sử tất cả các loài hữu tình đều đến chê trách, dùng dao gậy làm hại, lúc ấy Bồ-tát vì muốn làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa, cho đến không sinh một niệm oán giận, cũng không khởi tâm trả thù, chỉ nghĩ rằng: 'Các hữu tình kia thật đáng thương xót, phiền não mạnh mẽ xô đập tâm họ khiến họ không được tự chủ, nên mới gây ra ác nghiệp như vậy đối với ta. Nay ta không nên oán giận họ.'

 Lại nghĩ rằng: 'Do ta nắm giữ các uẩn vốn như kẻ oán thù này, nên mới khiến hữu tình kia gây ra ác nghiệp như vậy đối với ta. Chỉ nên tự trách mình, không nên giận họ.' Bồ-tát khi xét kỹ như vậy, đối với hữu tình kia sinh lòng thương xót sâu xa. Những loại như vậy gọi là an thọ nhẫn.

 Quán sát nhẫn là: các Bồ-tát suy nghĩ rằng: 'Các hành như huyễn, hư dối không thật, không được tự tại, cũng như hư không, không có ngã; cho đến người biết, người thấy cũng chỉ do sự phân biệt hư dối khởi lên; tất cả đều do tâm mình biến hiện. Ai chê trách ta? Ai làm hại ta? Ai lại chịu sự chê trách làm hại ấy? Tất cả đều là sự phân biệt hư dối của tâm mình. Nay ta không nên vô cớ khởi lên sự chấp trước. Các pháp như vậy do tự tính không và thắng nghĩa không (sự trống rỗng xét theo chân lý tối thượng) nên hoàn toàn không có gì cả.' Bồ-tát khi xét kỹ như vậy, biết rõ đúng như thật rằng các hành đều trống rỗng vắng lặng, đối với tất cả các pháp không sinh ý tưởng khác. Những loại như vậy gọi là quán sát nhẫn.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ tu học hai thứ nhẫn như vậy, liền có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa vô tướng, nhờ đó liền được vô sinh pháp nhẫn. Cụ thọ (cách xưng hô kính trọng đối với vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện liền thưa Phật rằng: "Thế nào gọi là vô sinh pháp nhẫn? Nhẫn ấy đoạn trừ cái gì, và là trí gì?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nhờ sức mạnh của nó, dù chỉ một chút pháp ác bất thiện cũng không thể sinh ra, vì thế gọi là vô sinh pháp nhẫn. Nhẫn này khiến tất cả phiền não như ngã (chấp có cái 'tôi'), ngã sở (chấp có cái 'của tôi'), mạn (lòng kiêu căng, tự cho mình hơn người) v.v... rốt ráo vắng lặng diệt hết; nhẫn chịu đúng như thật rằng các hành như giấc mộng, nói rộng ra, cho đến như thành tầm hương. Nhẫn này gọi là trí; vì được trí này nên gọi là đạt được vô sinh pháp nhẫn."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật rằng: "Vô sinh pháp nhẫn của Thanh văn, Độc giác với vô sinh pháp nhẫn của các Bồ-tát có gì khác nhau?" Phật bảo Thiện Hiện: "Trí và sự đoạn trừ của các bậc Dự lưu cho đến Độc giác cũng gọi là nhẫn của Bồ-tát Ma-ha-tát. Lại có nhẫn riêng của Bồ-tát Ma-ha-tát, tức là nhẫn chịu rằng các pháp rốt ráo không sinh; đó là chỗ khác nhau.

 Này Thiện Hiện, nên biết rằng các Bồ-tát Ma-ha-tát vì thành tựu nhẫn thù thắng như vậy, nên vượt hơn tất cả Thanh văn và Độc giác. Các Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong nhẫn dị thục như vậy, thực hành đạo Bồ-tát, có thể làm trọn vẹn đạo tướng trí. Vì thành tựu đạo tướng trí như vậy, nên luôn không xa lìa bốn niệm trụ cho đến tám nhánh thánh đạo, cũng không xa lìa các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện, cũng không xa lìa thần thông dị thục. Do không xa lìa thần thông dị thục, nên từ cõi Phật này đến cõi Phật khác, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, giáo hóa hữu tình được thành tựu, làm cho cõi Phật trang nghiêm trong sạch. Làm những việc ấy rồi, liền có thể chứng được nhất thiết trí trí.

 Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, mau chóng có thể làm trọn vẹn an nhẫn ba-la-mật-đa vô tướng. Nhờ an nhẫn ba-la-mật-đa này được trọn vẹn, nên có thể làm trọn vẹn tất cả Phật pháp, nhân đó chứng được nhất thiết trí trí, cho đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích an vui cho hữu tình.

 Lại nữa, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, an trụ trong năm thủ uẩn như giấc mộng, như tiếng vang, như ảnh tượng, như bóng sáng, như ảo ảnh nắng, như huyễn thuật, như vật biến hóa, như thành tầm hương; biết rõ đúng như thật rằng năm thủ uẩn như giấc mộng cho đến như thành tầm hương không có tướng thật rồi, phát khởi sự tinh tấn mạnh mẽ của thân và tâm.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì phát khởi sự tinh tấn mạnh mẽ của thân, nên dẫn phát thần thông nhanh chóng thù thắng, có thể đến các thế giới của chư Phật trong mười phương, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, ở chỗ chư Phật gieo trồng các căn lành, làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình, cũng có thể làm cho đủ thứ cõi Phật trang nghiêm trong sạch. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ sự tinh tấn của thân, giáo hóa hữu tình được thành tựu, dùng phương tiện khiến họ trụ vào giáo pháp Ba thừa. Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nhờ sự tinh tấn của thân mà mau chóng có thể làm trọn vẹn tinh tấn ba-la-mật-đa vô tướng.

 Bồ-tát Ma-ha-tát ấy vì phát khởi sự tinh tấn mạnh mẽ của tâm, nên dẫn phát các nhánh đạo thánh vô lậu, làm trọn vẹn tinh tấn ba-la-mật-đa của thánh đạo thuộc về các nhánh ấy; trong đó có thể thu nhiếp đầy đủ các pháp lành, tức là bốn niệm trụ, nói rộng ra, cho đến nhất thiết tướng trí. Bồ-tát Ma-ha-tát ấy nhờ sự tinh tấn của tâm, các tướng tốt và vẻ đẹp phụ đều được trọn vẹn, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp vô biên cõi.

 Nhờ sự tinh tấn của tâm cực kỳ trọn vẹn, nên dứt hẳn sự nối tiếp của phiền não và tập khí, chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe Pháp mầu nhiệm, đầy đủ ba mươi hai tướng, khiến cõi đại thiên (tam thiên đại thiên thế giới, tức một thế giới rộng lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ) chấn động theo sáu cách. Hữu tình trong đó được ánh sáng chiếu chạm, thấy sự chấn động ấy, nghe tiếng chánh pháp, tùy theo căn cơ mà đối với đạo Ba thừa được bất thoái chuyển (không còn thối lui) cho đến rốt ráo.

 Như vậy, này Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, làm trọn vẹn tinh tấn ba-la-mật-đa. Nhờ tinh tấn ba-la-mật-đa này có thể làm được nhiều việc lợi ích cho mình và người, mau chóng có thể làm trọn vẹn tất cả Phật pháp, nhân đó chứng được nhất thiết trí trí, cho đến tận cùng thời vị lai làm lợi ích an vui cho hữu tình."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm hai mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười (?) (theo thứ tự có lẽ là quyển năm trăm ba mươi).

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video