Thiên 678 — Hội 3 · Phẩm 29 Bố thí v.v. · phần 1

 Hội thứ ba — Phẩm "Bố thí v.v." (Thí Đẳng), phẩm thứ hai mươi chín, phần một.

 Bấy giờ Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, vị đại đệ tử của Phật nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) thấu đạt tướng vi diệu (đặc tính sâu kín, nhiệm mầu) của hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng, cả vật chất lẫn tinh thần)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất trống rỗng, không thật của vạn pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa thì giống như những hình người do đức Phật Thế Tôn hóa hiện ra. Những hình hóa hiện ấy không làm theo tham muốn, giận dữ, ngu si. Chúng không hành nơi sắc uẩn cho đến thức uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc — thân xác và vật chất; thọ — cảm giác; tưởng — sự nhận biết hình tướng, khái niệm; hành — các hoạt động tạo tác của tâm; thức — sự phân biệt, nhận biết), cho đến không hành nơi nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn mọi sự của Phật). Chúng không hành nơi pháp bên trong, không hành nơi pháp bên ngoài. Không hành nơi tùy miên (phiền não ngầm, nằm ẩn trong tâm như hạt giống), không hành nơi các triền (phiền não đang hiện khởi, trói buộc tâm). Không hành nơi các pháp hữu lậu (còn phiền não rỉ chảy, còn dính mắc vào sinh tử) và vô lậu (không còn phiền não). Không hành nơi các pháp thế gian (thuộc cõi đời luân hồi) và xuất thế gian (vượt ra khỏi luân hồi). Không hành nơi các pháp hữu vi (do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt) và vô vi (không do tạo tác, không sinh không diệt). Không hành nơi thánh đạo (con đường tu của bậc thánh) và quả của thánh đạo (quả vị chứng được nhờ con đường ấy). Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa cũng đúng như vậy: đối với hết thảy các pháp đều không có chỗ hành. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát thấu đạt tướng vi diệu của hết thảy các pháp, nghĩa là đối với pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) không hề phân biệt."

 Cụ thọ (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo trưởng lão, bậc đủ tuổi đạo và đức hạnh) Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là những hình do Như Lai hóa hiện mà vẫn tỏ ra tu thánh đạo?" Phật bảo Thiện Hiện: "Những hình hóa hiện ấy dựa vào việc tu thánh đạo nhưng không có nhiễm (ô uế do phiền não) cũng không có tịnh (trong sạch); cũng không luân hồi sinh tử trong năm nẻo (năm cảnh giới chúng sinh lưu chuyển: địa ngục, loài vật, ngạ quỷ, loài người, cõi trời); cũng không chứng đắc Niết-bàn (cảnh giới dứt hết phiền não, khổ đau, ra khỏi sinh tử) của tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát)."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì thấu suốt rằng các pháp đều không có thực thể?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Những hình do chư Phật Thế Tôn hóa hiện có thực thể chăng, để dựa vào thực thể ấy mà có nhiễm có tịnh, do đó mà luân hồi sinh tử trong năm nẻo, và đắc Bát Niết-bàn (nhập Niết-bàn trọn vẹn) của tam thừa chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không phải vậy. Những hình do Phật Thế Tôn hóa hiện không hề có chút thực thể nào, cũng không dựa vào thực thể ấy mà có nhiễm có tịnh; cũng không có luân hồi sinh tử trong năm nẻo, cũng không có việc chứng đắc Niết-bàn của tam thừa." Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa thì thấu suốt thật tướng (tướng chân thật) của hết thảy các pháp cũng như vậy: thấu suốt các pháp đều không có thực thể, tính và tướng đều trống rỗng."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Có phải hết thảy sắc, thọ, tưởng, hành, thức, nói rộng ra cho đến các pháp hữu vi, vô vi, tất cả đều như việc biến hóa chăng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Năm uẩn sắc v.v., nói rộng ra cho đến các pháp hữu vi, vô vi, tất cả đều như việc biến hóa."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu hết thảy các pháp đều như việc biến hóa, mà những gì được biến hóa ra đều không có sắc, thọ, tưởng, hành, thức thật, cho đến không có hữu vi, vô vi thật, thì do đó cũng không có tạp nhiễm và thanh tịnh, cũng không có luân hồi sinh tử trong năm nẻo, cũng không có chuyện được giải thoát khỏi chúng. Vậy thì vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát đối với chúng sinh lại có công dụng lớn lao?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi xưa thực hành Bồ-tát đạo (con đường tu của Bồ-tát), có thấy có chúng sinh nào có thể được cứu thoát khỏi địa ngục, loài vật, cõi quỷ, cõi người, cõi trời chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi xưa thực hành Bồ-tát đạo, không thấy có chúng sinh nào có thể được cứu thoát khỏi năm nẻo và tam giới (ba cõi chúng sinh luân hồi: Dục giới — cõi còn ham muốn; Sắc giới — cõi chỉ còn thân sắc vi tế; Vô sắc giới — cõi không còn thân sắc). Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát Ma-ha-tát thấu suốt, biết và thấy hết thảy các pháp đều như huyễn như hóa, hoàn toàn không thật có."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát thấu suốt, biết và thấy hết thảy các pháp đều như huyễn như hóa, hoàn toàn không thật có, thì vì việc gì mà tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa đến bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tĩnh lự — thiền định, và bát-nhã — trí tuệ), nói rộng ra cho đến vì việc gì mà thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành của họ chín muồi) và nghiêm tịnh Phật độ (trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi nước của Phật)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu các chúng sinh tự mình thấu suốt được rằng hết thảy các pháp đều như huyễn như hóa, hoàn toàn không thật có, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát đã không cần trải qua vô số đại kiếp (kiếp: đơn vị thời gian cực kỳ dài) vì chúng sinh mà thực hành Bồ-tát đạo. Chính vì các chúng sinh không thể thấu suốt rằng hết thảy các pháp đều như huyễn như hóa, hoàn toàn không thật có, nên chúng Bồ-tát Ma-ha-tát mới trải qua vô số kiếp vì chúng sinh mà thực hành Bồ-tát đạo.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát không thấu suốt được rằng hết thảy các pháp hoàn toàn không thật có, thì đã không thể trải qua vô số đại kiếp vì chúng sinh mà tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ. Chính vì chúng Bồ-tát Ma-ha-tát thấu suốt đúng như thật rằng hết thảy các pháp đều như huyễn như hóa, hoàn toàn không thật có, nên mới trải qua vô số kiếp vì chúng sinh mà tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn vẹn của Phật), có thể đến tận đời vị lai làm lợi ích, an vui cho tất cả."

 Bấy giờ Thiện Hiện bạch: "Bạch Thế Tôn! Nếu hết thảy các pháp như mộng, như huyễn, như tiếng vang, như bóng trong gương, như bóng sáng, như sóng nắng (ảo ảnh trông như nước dưới nắng gắt), như việc biến hóa, như thành tầm hương (thành của thần Càn-thát-bà, tức thành ảo hiện giữa không trung như ảo ảnh), thì những chúng sinh được giáo hóa trụ ở chỗ nào, để các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, tài tình để dẫn dắt người) cứu vớt cho ra khỏi?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Những chúng sinh được giáo hóa trụ trong danh tướng (tên gọi và hình tướng) và sự phân biệt hư dối. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo cứu vớt họ ra khỏi danh tướng và sự phân biệt hư dối ấy."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là danh, thế nào là tướng?" Phật bảo Thiện Hiện: "Danh chỉ như khách (đến từ bên ngoài, không phải vốn có nơi sự vật), chỉ là đặt tạm để biểu thị nghĩa muốn nói. Như nói: đây gọi là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; đây gọi là nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu căn — mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý — là chỗ nương sinh ra nhận thức); đây gọi là sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng tương ứng: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, cảm giác chạm, và các pháp — đối tượng của ý); đây gọi là nhãn giới cho đến ý giới (sáu căn xét như những yếu tố riêng biệt); đây gọi là sắc giới cho đến pháp giới (ở đây chỉ sáu đối tượng xét như những yếu tố riêng biệt, không phải cõi Sắc giới); đây gọi là nhãn thức giới cho đến ý thức giới (sáu loại nhận thức: thấy, nghe, ngửi, nếm, chạm biết và ý biết); đây gọi là nam, nữ; đây gọi là lớn, nhỏ; đây gọi là địa ngục cho đến cõi người, cõi trời; đây gọi là hữu lậu, đây gọi là vô lậu; đây gọi là thế gian, đây gọi là xuất thế gian; đây gọi là hữu vi, đây gọi là vô vi; đây gọi là quả Dự lưu (quả vị đầu tiên của hàng Thanh văn, người mới bước vào dòng thánh), nói rộng ra cho đến đây gọi là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; đây gọi là dị sinh (phàm phu, người còn trôi lăn theo nghiệp mà sinh vào các loài khác nhau); đây gọi là Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng, cầu tự giải thoát); đây gọi là Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần nghe Phật dạy); đây gọi là Bồ-tát; đây gọi là Như Lai (danh hiệu của Phật, bậc từ chân như mà đến).

 "Thiện Hiện! Hết thảy những tên gọi như thế đều chỉ là đặt tạm để biểu thị các nghĩa, nên hết thảy tên gọi đều không thật có. Các pháp hữu vi cũng chỉ có tên gọi; do đó pháp vô vi cũng không thật có. Kẻ phàm phu ngu muội ở trong đó chấp trước sai lầm. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, lòng thương xót và nguyện lực quấn chặt trong tâm, dùng phương tiện thiện xảo dạy họ xa lìa, nói như thế này: 'Tên gọi là do phân biệt và vọng tưởng sinh ra, cũng là do nhiều duyên hòa hợp mà tạm đặt. Các ngươi chớ nên chấp trước vào đó. Tên gọi không có thực thể, tự tính đều trống rỗng; người có trí không ai chấp trước vào pháp trống rỗng.' Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo vì chúng sinh mà nói pháp xua bỏ tên gọi. Đó gọi là danh.

 "Thế nào là tướng? Thiện Hiện nên biết: tướng có hai loại mà kẻ phàm phu ngu muội chấp trước vào. Hai loại ấy là gì? Đó là sắc tướng (tướng của vật chất) và vô sắc tướng (tướng của những gì không phải vật chất). Thế nào là sắc tướng? Nghĩa là mọi thứ sắc, hoặc thô hoặc tế, hoặc kém hoặc hơn, hết thảy như vậy tự tính đều trống rỗng, nhưng kẻ phàm phu ngu muội phân biệt chấp trước, gọi đó là sắc; ấy gọi là sắc tướng. Vô sắc tướng là: trong mọi pháp không phải vật chất, kẻ phàm phu ngu muội nắm bắt hình tướng, phân biệt, sinh ra các phiền não; ấy gọi là vô sắc tướng. Các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo dạy các chúng sinh trừ bỏ hai loại tướng ấy, lại dạy họ an trú trong cảnh giới vô tướng (cảnh giới không còn bám vào hình tướng). Tuy dạy họ an trú trong cảnh giới vô tướng, nhưng không để họ rơi vào chấp hai bên cực đoan, tức cho rằng: đây là tướng, đây là vô tướng. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo khiến các chúng sinh xa lìa các tướng, trú trong cảnh giới vô tướng mà không chấp trước."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu hết thảy các pháp chỉ có danh và tướng, mà hết thảy danh tướng đều là tạm đặt, thì vì sao Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa lại tự mình tăng tiến được các pháp lành, cũng khiến người khác tăng tiến pháp lành; do pháp lành của chính mình dần dần tăng tiến mà các địa (các giai vị tu chứng của Bồ-tát) dần được viên mãn; lại có thể an lập các loài chúng sinh, khiến họ tùy theo căn cơ mà trú vào quả vị của tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát)?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu trong các pháp có chút thực thể nào, không phải chỉ là danh tướng tạm đặt, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa lẽ ra không tự tăng tiến pháp lành, cũng không khiến người khác tăng tiến pháp lành. Chính vì trong các pháp không có chút thực thể nào, chỉ có các thứ danh tướng tạm đặt, nên Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mới tự tăng tiến được các pháp lành, cũng khiến người khác tăng tiến pháp lành.

 "Bồ-tát có thể lấy vô tướng (không bám vào hình tướng nào) làm phương tiện mà viên mãn Bát-nhã cho đến Bố thí Ba-la-mật-đa (sáu ba-la-mật: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã — những pháp tu đưa sang bờ giác ngộ). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn bốn tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi Sắc), bốn vô lượng (bốn tâm rộng lớn vô hạn: từ, bi, hỷ, xả), bốn định vô sắc (bốn tầng thiền định thuộc cõi Vô sắc, vượt khỏi mọi hình sắc). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo (ba mươi bảy pháp hỗ trợ giác ngộ, bắt đầu từ bốn phép quán chiếu thân, cảm thọ, tâm và pháp, kết thúc ở tám nhánh của con đường chân chánh). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", từ cái không của các căn bên trong cho đến cái không của tự tính vốn không có tự tính). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn chân như cho đến bất tư nghị giới (các tên gọi khác nhau của thực tại chân thật: chân như — thật như vậy, không đổi khác; pháp giới, pháp tính… cho đến cảnh giới không thể nghĩ bàn). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện (quán các pháp trống rỗng, quán các pháp không có tướng, quán không còn gì để mong cầu). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn tám giải thoát cho đến mười biến xứ (các phép thiền quán: tám pháp thiền giải thoát, tám thắng xứ, chín định thứ lớp, mười phép quán trùm khắp). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn các địa của Bồ-tát Ma-ha-tát. Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn hết thảy các môn đà-la-ni (pháp môn tổng trì, ghi nhớ và giữ gìn mọi pháp không quên mất) và các môn tam-ma-địa (các pháp môn thiền định, tâm chuyên chú một chỗ). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn năm loại mắt (mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và sáu thần thông (sáu năng lực siêu phàm: thần túc, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, thiên nhãn, lậu tận). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật (mười trí lực, bốn điều không sợ hãi, bốn trí biện tài không trở ngại, cho đến mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn ba mươi hai tướng đại sĩ và tám mươi vẻ đẹp phụ (các tướng tốt chính và phụ nơi thân của bậc đại nhân, tức thân Phật). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn pháp không quên mất (không bao giờ quên sót điều cần làm, cần biết) và tính thường trú trong xả (tâm luôn buông xả, bình thản). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn nhất thiết trí (trí biết tổng quát tính không của mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết rõ mọi pháp đến từng chi tiết). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật. Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà viên mãn nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn mọi sự của Phật). Có thể lấy vô tướng làm phương tiện mà thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi), nghiêm tịnh Phật độ (trang nghiêm, làm thanh tịnh cõi Phật).

 "Như vậy, Thiện Hiện, vì hết thảy các pháp không có chút thực thể nào, chỉ có các thứ danh tướng tạm đặt, nên các Bồ-tát Ma-ha-tát ở trong đó không khởi chấp trước điên đảo (thấy sai sự thật), có thể lấy vô tướng làm phương tiện, tự mình tăng tiến các pháp lành rồi, cũng khiến người khác tăng tiến pháp lành.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu trong các pháp có tướng pháp thật dù chỉ nhỏ bằng đầu sợi lông, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa lẽ ra không thể giác biết hết thảy các pháp là vô tướng, vô niệm (không khởi niệm), cũng không có tác ý (sự hướng tâm, khởi tâm chú ý), là tính vô lậu, rồi chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề và an lập chúng sinh vào pháp vô lậu. Bởi vì các pháp vô lậu đều vô tướng, vô niệm, không tác ý. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa dùng phương tiện thiện xảo an lập chúng sinh vào pháp vô lậu, mới gọi là thật sự làm lợi ích cho chúng sinh."

 Cụ thọ Thiện Hiện bèn bạch Phật: "Nếu hết thảy các pháp thật là tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, không tác ý, thì cớ sao Thế Tôn trong các kinh thường nói: đây là pháp hữu lậu, đây là pháp vô lậu; đây là pháp thế gian, đây là pháp xuất thế gian; đây là pháp hữu vi, đây là pháp vô vi; đây là pháp Thanh văn, đây là pháp Độc giác; đây là pháp Bồ-tát, đây là pháp Như Lai?"

 Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Các pháp hữu lậu v.v. có khác với pháp tính vô lậu, vô tướng v.v. chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Các pháp Thanh văn v.v. có khác với pháp tính vô lậu, vô tướng v.v. chăng?" Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không." Phật bảo Thiện Hiện: "Các pháp hữu lậu v.v. há chẳng phải chính là pháp tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, cũng không tác ý đó sao?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Các quả Dự lưu cho đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề há chẳng phải chính là pháp tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, cũng không tác ý đó sao?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Do đó nên biết, các pháp đều là pháp tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, cũng không tác ý.

 "Thiện Hiện nên biết: nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, không tác ý của hết thảy các pháp thì thường có thể tăng trưởng các thứ pháp lành, tức là bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến nhất thiết tướng trí, thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ. Hết thảy Phật pháp như thế đều do tu học pháp tính vô lậu, vô tướng, vô niệm, không tác ý mà được tăng trưởng. Vì sao vậy? Vì đối với các Bồ-tát Ma-ha-tát, ngoài ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, không còn pháp nào khác cốt yếu cần học. Vì sao thế? Vì ba cửa giải thoát thâu nhiếp hết thảy pháp lành tốt đẹp. Vì sao vậy? Cửa giải thoát không quán tự tướng của hết thảy các pháp đều trống rỗng; cửa giải thoát vô tướng quán hết thảy các pháp xa lìa mọi tướng; cửa giải thoát vô nguyện quán hết thảy các pháp xa lìa mọi điều mong cầu. Các Bồ-tát Ma-ha-tát nương vào ba cửa này có thể thâu nhiếp hết thảy pháp lành thù thắng; lìa ba cửa này thì các pháp lành thù thắng cần tu học đều không sinh trưởng được.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát học được ba cửa giải thoát như vậy thì có thể học năm uẩn, cũng có thể học mười hai xứ (sáu căn và sáu đối tượng tương ứng), cũng có thể học mười tám giới (sáu căn, sáu đối tượng và sáu thức), cũng có thể học bốn thánh đế (bốn sự thật cao quý: khổ; tập — nguyên nhân của khổ; diệt — sự dứt khổ; đạo — con đường dứt khổ), cũng có thể học mười hai duyên khởi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết), cũng có thể học nội không cho đến vô tính tự tính không, cũng có thể học chân như cho đến bất tư nghị giới, cũng có thể học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, nói rộng ra cho đến cũng có thể học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, cũng có thể học thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ, cũng có thể học vô lượng vô biên Phật pháp khác."

 Cụ thọ Thiện Hiện bèn bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học năm uẩn?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật tướng, sự sinh diệt và chân như của sắc cho đến thức, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học năm uẩn.

 "Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của sắc? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng sắc rốt cuộc có lỗ hổng, rốt cuộc có kẽ hở, giống như đám bọt nước, bản tính không bền chắc. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của sắc. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của sắc? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng sắc khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; tuy không đến không đi mà vẫn tương ứng với sinh diệt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của sắc. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của sắc? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng chân như của sắc không sinh, không diệt, không đến, không đi, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm; vì luôn đúng như bản tính của nó, không hư dối, không biến đổi, nên gọi là chân như. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của sắc.

 "Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thọ? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng thọ rốt cuộc như mụn nhọt, rốt cuộc như mũi tên cắm vào thân; chóng khởi chóng diệt như bong bóng nước nổi, giả dối không dừng lại, do ba thứ hòa hợp mà khởi (căn, cảnh và thức gặp nhau). Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thọ. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của thọ? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng thọ khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; tuy không đến không đi mà vẫn tương ứng với sinh diệt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của thọ. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của thọ? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng chân như của thọ không sinh, không diệt, không đến, không đi, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm; vì luôn đúng như bản tính của nó, không hư dối, không biến đổi, nên gọi là chân như. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của thọ.

 "Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của tưởng? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng tưởng giống như sóng nắng, nước không thể nắm bắt được; chỉ do nhân duyên khát khao mà hư dối khởi lên tưởng ấy, rồi phát ra lời nói giả tạm. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của tưởng. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của tưởng? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng tưởng khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; tuy không đến không đi mà vẫn tương ứng với sinh diệt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của tưởng. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của tưởng? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng chân như của tưởng không sinh, không diệt, không đến, không đi, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm; vì luôn đúng như bản tính của nó, không hư dối, không biến đổi, nên gọi là chân như. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của tưởng.

 "Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của hành? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng hành giống như cây chuối, bóc bỏ từng bẹ lá thì lõi thật không thể tìm được. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của hành. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của hành? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng hành khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; tuy không đến không đi mà vẫn tương ứng với sinh diệt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của hành. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của hành? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng chân như của hành không sinh, không diệt, không đến, không đi, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm; vì luôn đúng như bản tính của nó, không hư dối, không biến đổi, nên gọi là chân như. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của hành.

 "Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thức? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng thức giống như trò ảo thuật, do nhiều duyên hòa hợp mà tạm đặt là có, thật thì không thể nắm bắt. Như nhà ảo thuật hoặc đệ tử của ông ta, ở ngã tư đường làm phép hiện ra bốn đạo quân, tức quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ; hoặc lại hiện ra các loại hình sắc khác; tuy trông như có mà không có thật. Thức cũng như vậy, thật không thể nắm bắt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật tướng của thức. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của thức? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng thức khi sinh không từ đâu đến, khi diệt không đi về đâu; tuy không đến không đi mà vẫn tương ứng với sinh diệt. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật sự sinh diệt của thức. Thiện Hiện! Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của thức? Nghĩa là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật rằng chân như của thức không sinh, không diệt, không đến, không đi, không nhiễm, không tịnh, không tăng, không giảm; vì luôn đúng như bản tính của nó, không hư dối, không biến đổi, nên gọi là chân như. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát biết đúng như thật chân như của thức."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười hai xứ?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng nội xứ (sáu căn bên trong), tự tính của nội xứ là không; biết đúng như thật rằng ngoại xứ (sáu đối tượng bên ngoài), tự tính của ngoại xứ là không, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười hai xứ."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười tám giới?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng nhãn giới, tự tính của nhãn giới là không, nói rộng ra cho đến biết đúng như thật rằng ý thức giới, tự tính của ý thức giới là không, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười tám giới."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học bốn thánh đế?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng khổ là tướng bức bách, biết đúng như thật rằng tập là tướng sinh khởi, biết đúng như thật rằng diệt là tướng vắng lặng, biết đúng như thật rằng đạo là tướng xa lìa; lại biết đúng như thật rằng khổ, tập, diệt, đạo tự tính vốn không, xa lìa hai pháp đối đãi, ấy là chân lý của bậc thánh; bốn đế khổ v.v. chính là chân như, chân như chính là bốn đế khổ v.v., không hai không khác; chỉ bậc chân thánh mới biết được đúng như thật. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học bốn thánh đế."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười hai duyên khởi?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ sự thật) cho đến già chết đều không sinh, không diệt, không nhiễm, không tịnh, tự tính vốn không, xa lìa hai pháp đối đãi, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học mười hai duyên khởi."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học nội không cho đến vô tính tự tính không?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng nội không cho đến vô tính tự tính không đều không có tự tính, hoàn toàn không thể nắm bắt, mà vẫn an trú được trong đó, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học nội không cho đến vô tính tự tính không."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học chân như cho đến bất tư nghị giới?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng chân như cho đến bất tư nghị giới đều không có hý luận (những ý niệm, lời bàn phân biệt viển vông), hoàn toàn không có phân biệt, mà vẫn an trú được trong đó, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học chân như cho đến bất tư nghị giới."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến vô lượng vô biên Phật pháp?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến vô lượng vô biên Phật pháp đều không tăng, không giảm, không nhiễm, không tịnh, không có tự tính, không thể nắm bắt, mà vẫn tu tập được, thì đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa có thể học Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến vô lượng vô biên Phật pháp."

 Bấy giờ Thiện Hiện bèn bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết rõ đúng như thật các pháp sắc v.v. mỗi thứ riêng biệt, không lẫn lộn, thì há chẳng phải Thế Tôn đem các pháp sắc v.v. mà phá hoại pháp giới chân thật (cảnh giới chân thật, bản thể chung của vạn pháp) sao? Vì sao vậy? Vì pháp giới không hai, không sai khác."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu lìa pháp giới mà có pháp nào khác nắm bắt được, thì mới có thể nói pháp ấy phá hoại được pháp giới. Nhưng lìa pháp giới thì không có pháp nào nắm bắt được, nên không có pháp nào khác phá hoại được pháp giới. Vì sao vậy? Chư Phật, Bồ-tát, Độc giác, Thanh văn đều biết rằng lìa pháp giới thì không có pháp nào nắm bắt được; đã biết không có pháp nào lìa pháp giới, nên cũng không vì người khác mà đặt ra, nói ra như thế. Vì vậy, pháp giới không có gì phá hoại được. Như vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa nên học tướng không hai, không khác, không thể phá hoại của pháp giới."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học pháp giới thì nên học ở đâu?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát Ma-ha-tát muốn học pháp giới thì nên học nơi hết thảy các pháp. Vì sao vậy? Vì hết thảy các pháp đều nhập vào pháp giới." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà nói hết thảy các pháp đều nhập vào pháp giới?" Phật bảo Thiện Hiện: "Dù Như Lai ra đời hay không ra đời, các pháp vốn tự nhiên như thế, đều nhập vào pháp giới, tướng không sai khác, chẳng phải do Phật nói ra mới thành. Vì sao vậy? Dù là pháp lành hay pháp chẳng lành, pháp hữu lậu hay pháp vô lậu, pháp thế gian hay pháp xuất thế gian, pháp hữu vi hay pháp vô vi, hết thảy các pháp như vậy không pháp nào không nhập vào pháp giới vô tướng, vô vi, tính không. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, muốn học pháp giới thì nên học hết thảy các pháp; học hết thảy các pháp tức là học pháp giới."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu hết thảy các pháp đều nhập vào pháp giới, không hai không khác, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát nên học sáu ba-la-mật-đa thế nào? Nên học bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc thế nào? Nên học bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo thế nào? Nên học nội không cho đến vô tính tự tính không thế nào? Nên học chân như cho đến bất tư nghị giới thế nào? Nên học các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo thế nào? Nên học ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện thế nào? Nên học tám giải thoát cho đến mười biến xứ thế nào? Nên học Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa (mười địa của Bồ-tát, từ địa thứ nhất — vui mừng tột độ, đến địa thứ mười — như mây pháp che trùm khắp) thế nào? Nên học các môn đà-la-ni, các môn tam-ma-địa thế nào? Nên học năm loại mắt, sáu thần thông thế nào? Nên học mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật thế nào? Nên học đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả thế nào? Nên học pháp không quên mất, tính thường trú trong xả thế nào? Nên học nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thế nào? Nên học để thành tựu đầy đủ ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ thế nào? Nên học để sinh vào dòng đại tộc sát-đế-lợi (dòng vua chúa, quý tộc) cho đến dòng đại tộc cư sĩ (hàng gia chủ giàu có tại gia) thế nào? Nên học để sinh lên trời Tứ Đại vương chúng cho đến trời Tha hóa tự tại (sáu tầng trời của cõi Dục, từ thấp nhất đến cao nhất) thế nào? Nên học để sinh lên trời Phạm chúng cho đến trời Quảng quả (các tầng trời của cõi Sắc, từ tầng thấp nhất đến tầng Quảng quả) thế nào? Nên học pháp sinh lên trời hữu tình Vô tưởng (cõi trời trong cõi Sắc, nơi chúng sinh không còn tưởng) mà không ưa sinh về đó thế nào? Nên học pháp sinh lên trời Tịnh cư (năm tầng trời cao nhất của cõi Sắc, nơi các bậc thánh Bất hoàn sinh về) mà không ưa sinh về đó thế nào? Nên học pháp sinh lên trời Không vô biên xứ cho đến trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ (bốn tầng trời của cõi Vô sắc) mà không ưa sinh về đó thế nào? Nên học từ lần phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ để cứu độ chúng sinh) thứ nhất cho đến lần phát tâm bồ-đề thứ mười thế nào? Nên học để bước vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát (giai vị vững chắc, lìa hẳn tính phàm phu, không còn thối lui) thế nào? Nên học hết thảy các địa Thanh văn và Độc giác mà không chứng nhập vào đó thế nào? Nên học thành thục hữu tình, nghiêm tịnh Phật độ thế nào? Nên học các đà-la-ni và tài biện thuyết vô ngại (nói pháp lưu loát, không gì trở ngại) thế nào? Nên học hết thảy đạo của Bồ-tát Ma-ha-tát và Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề của Phật thế nào? Học như thế rồi, biết mọi loại, mọi tướng của hết thảy các pháp, liền chứng đắc được nhất thiết trí trí.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn! Trong pháp giới không có các thứ phân biệt như thế. Há chẳng phải chúng Bồ-tát Ma-ha-tát do những phân biệt ấy mà hành theo điên đảo, ở nơi không có hý luận lại khởi ra các hý luận sao? Vì sao vậy? Vì trong pháp giới chân thật hoàn toàn không có việc phân biệt hý luận. Lại nữa, bạch Thế Tôn! Pháp giới không phải là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không lìa sắc, thọ, tưởng, hành, thức; sắc cho đến thức chính là pháp giới, pháp giới chính là sắc cho đến thức. Nói rộng ra cho đến pháp giới không phải là pháp hữu vi, vô vi, cũng không lìa pháp hữu vi, vô vi; pháp hữu vi, vô vi chính là pháp giới, pháp giới chính là pháp hữu vi, vô vi."

 Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Trong pháp giới chân thật không có bất cứ loại phân biệt hý luận nào. Pháp giới không phải là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cũng không lìa sắc, thọ, tưởng, hành, thức; pháp giới chính là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; sắc, thọ, tưởng, hành, thức chính là pháp giới. Nói rộng ra cho đến pháp giới không phải là pháp hữu vi, vô vi, cũng không lìa pháp hữu vi, vô vi; pháp giới chính là pháp hữu vi, vô vi; pháp hữu vi, vô vi chính là pháp giới.

 "Lại nữa, Thiện Hiện! Các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, nếu thấy có pháp nào lìa pháp giới, thì không phải là đang chân chánh hướng đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình cầu. Vì vậy, Thiện Hiện, các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa không thấy các pháp lìa pháp giới chân thật. Thiện Hiện nên biết: các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa biết hết thảy các pháp chính là pháp giới chân thật; dùng phương tiện thiện xảo, đối với pháp vốn không có danh tướng, vì chúng sinh mà mượn danh tướng để nói, như nói: đây là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; đây là nhãn xứ cho đến ý xứ; đây là sắc xứ cho đến pháp xứ; đây là nhãn giới cho đến ý giới; đây là sắc giới cho đến pháp giới (ở đây chỉ sáu đối tượng trong mười tám giới); đây là nhãn thức giới cho đến ý thức giới; đây là nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, đối tượng và thức mắt) cho đến ý xúc; đây là các cảm thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên cho đến các cảm thọ sinh ra do ý xúc làm duyên; đây là địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố cấu thành: đất, nước, lửa, gió, không gian, thức); đây là nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại duyên: nhân duyên — nguyên nhân trực tiếp; đẳng vô gián duyên — tâm niệm trước nối liền tâm niệm sau; sở duyên duyên — đối tượng của tâm; tăng thượng duyên — mọi điều kiện hỗ trợ hay không cản trở); đây là các pháp do duyên sinh ra; đây là vô minh cho đến già chết; đây là pháp lành, pháp chẳng lành; đây là pháp hữu lậu, pháp vô lậu; đây là pháp thế gian, pháp xuất thế gian; đây là pháp hữu vi, pháp vô vi; đây là bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa; nói rộng ra cho đến đây là Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.

 "Ví như nhà ảo thuật lành nghề hoặc đệ tử của ông ta, cầm chút đồ vật trước mặt đông người, làm phép hiện ra đủ thứ hình tượng khác loại: hoặc hiện ra đàn ông, đàn bà, người lớn, trẻ nhỏ; hoặc hiện ra voi, ngựa, trâu, dê, lạc đà, lừa, gà và đủ loại chim thú; hoặc hiện ra thành ấp, xóm làng, vườn rừng, ao hồ với đủ thứ trang hoàng rất đáng ưa thích; hoặc hiện ra y phục, thức ăn uống, nhà cửa, giường nằm, hoa, hương, chuỗi ngọc, đủ thứ của quý, tiền của, lúa gạo, kho tàng; hoặc hiện ra vô số loại ca nhạc, trò diễn của phường hát, khiến vô số người vui chơi hưởng thú; hoặc hiện ra đủ loại hình tướng, khiến người thì bố thí, hoặc khiến người giữ giới, hoặc khiến tu nhẫn nhục, hoặc khiến tinh tấn, hoặc khiến tập thiền định, hoặc khiến học trí tuệ; hoặc hiện ra cảnh sinh vào dòng đại tộc sát-đế-lợi cho đến dòng đại tộc cư sĩ; hoặc hiện ra các núi, biển lớn, núi chúa Diệu Cao (núi Tu-di, núi lớn nhất ở trung tâm thế giới), núi Luân Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa thế giới) v.v.; hoặc hiện ra cảnh sinh lên trời Tứ Đại vương chúng cho đến trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ; hoặc hiện ra các bậc Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán (bốn quả vị của hàng Thanh văn: vào dòng thánh; chỉ còn trở lại cõi người một lần; không còn trở lại cõi Dục; dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử) và Độc giác; hoặc hiện ra Bồ-tát Ma-ha-tát từ lúc mới phát tâm tu hành bố thí cho đến Bát-nhã Ba-la-mật-đa, tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn định vô sắc, tu hành bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo, tu hành ba cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, học và an trú nơi nội không cho đến vô tính tự tính không, học và an trú nơi chân như cho đến bất tư nghị giới, học và an trú nơi các thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, bước vào chánh tính ly sinh của Bồ-tát, tu hành Cực hỷ địa cho đến Pháp vân địa, phát khởi đủ thứ thần thông thù thắng, phóng ánh sáng lớn chiếu khắp các thế giới, nghiêm tịnh Phật độ, thành thục hữu tình, tự tại dạo chơi trong hết thảy tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì (tâm định chuyên nhất, bình đẳng), đẳng chí (các tầng thiền định đã đạt tới), tu hành đủ thứ công đức của chư Phật; hoặc lại hiện ra hình tượng Như Lai, đủ ba mươi hai tướng đại trượng phu, tám mươi vẻ đẹp phụ trang nghiêm viên mãn, thành tựu mười lực, bốn điều không sợ hãi (bốn sự tự tin vững chắc khi thuyết pháp), bốn trí hiểu biết không trở ngại, mười tám pháp bất cộng của Phật, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả và vô lượng vô biên công đức khác.

 "Nhà ảo thuật hoặc đệ tử của ông ta như thế, vì muốn làm người khác mê lầm nên trước mặt đông người làm phép hiện ra những việc huyễn hóa này. Trong đám đông, những người nam nữ lớn nhỏ không có trí thấy việc ấy rồi đều kinh ngạc khen rằng: 'Lạ thay người này! Khéo học các nghề, có thể làm được đủ thứ việc rất hiếm có, cho đến có thể làm ra thân Như Lai với tướng tốt trang nghiêm, đủ các công đức, tự phô bày tài nghệ.' Còn những người có trí trong đám đông thấy việc ấy rồi thì suy nghĩ thế này: 'Thật là thần kỳ! Sao người này lại hiện ra được những việc như thế? Trong đó tuy không có pháp thật nào nắm bắt được, mà lại khiến đông người mê lầm vui thích, đối với vật không thật lại khởi tưởng là vật thật.' Chỉ người có trí mới hiểu thấu tất cả đều trống rỗng; tuy có thấy có nghe mà không chấp trước.

 "Các Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy. Thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tuy không thấy pháp giới có lìa các pháp, cũng không thấy các pháp có lìa pháp giới, không thấy chúng sinh và những gì đặt ra về họ là thật có, nắm bắt được, nhưng vẫn phát khởi được phương tiện thiện xảo: tự mình tu hành sáu ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác tu hành sáu ba-la-mật-đa, không sai lệch mà ngợi khen pháp tu hành sáu ba-la-mật-đa, vui mừng tán thán người tu hành sáu ba-la-mật-đa; nói rộng ra cho đến tự mình viên mãn nhất thiết tướng trí, cũng khuyên người khác viên mãn nhất thiết tướng trí, không sai lệch mà ngợi khen pháp viên mãn nhất thiết tướng trí, vui mừng tán thán người viên mãn nhất thiết tướng trí; tự mình viên mãn ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ, cũng khuyên người khác viên mãn ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ, không sai lệch mà ngợi khen pháp viên mãn ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ, vui mừng tán thán người viên mãn ba mươi hai tướng, tám mươi vẻ đẹp phụ.

 "Thiện Hiện nên biết: nếu pháp giới chân thật ở thời đầu, thời giữa, thời cuối có sai khác, thì các Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa đã không thể bày ra phương tiện thiện xảo để vì chúng sinh nói về pháp giới chân thật, nghiêm tịnh Phật độ, thành thục hữu tình, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp (giảng dạy chánh pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) để cứu độ chúng sinh. Chính vì pháp giới chân thật ở thời đầu, thời giữa, thời cuối luôn không sai khác, nên Bồ-tát Ma-ha-tát khi thực hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mới bày ra đủ thứ phương tiện thiện xảo, vì chúng sinh mà nói về pháp giới chân thật, nghiêm tịnh Phật độ, thành thục hữu tình, tu các hạnh Bồ-tát Ma-ha-tát, chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, chuyển bánh xe diệu pháp để cứu độ chúng sinh."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm ba mươi hai.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười ba (?) (theo thứ tự lẽ ra là quyển năm trăm ba mươi ba).

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video