Phần thứ ba, phẩm "Bố thí và các hạnh khác", thứ hai mươi chín, đoạn bốn.
Này Thiện Hiện (tên của ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật, nổi tiếng về hiểu lẽ "không"), ông nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; "Ma-ha-tát" nghĩa là bậc lớn) phải luôn tu hành bố thí ba-la-mật-đa như thế này (bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác; ba-la-mật-đa: hạnh tu toàn hảo đưa người sang bờ giải thoát; bố thí ba-la-mật-đa là sự bố thí toàn hảo, không chấp vào người cho, người nhận, vật cho). Nhờ bố thí ba-la-mật-đa này, từ lúc mới phát tâm cho đến lúc rốt ráo, vị ấy không rơi vào ác thú (các cõi xấu như địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ), không sinh vào chỗ nghèo hèn hay vùng biên địa quê mùa. Vì muốn đem lợi ích và an vui cho các hữu tình (mọi loài có tình thức, tức chúng sinh), vị ấy thường sinh làm người, làm Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị bằng chính pháp, thống nhất thiên hạ), giàu sang, tự tại, làm được nhiều điều lợi ích. Vì sao vậy? Vì tùy theo nhân đã gieo và sức mạnh của nó mà chiêu cảm quả báo như thế.
Nghĩa là vị Bồ-tát ấy khi làm Chuyển luân vương, thấy người xin đến thì nghĩ rằng: "Ta vì việc gì mà trôi lăn trong sinh tử (vòng sinh ra rồi chết đi, nối tiếp không dứt) và làm Chuyển luân vương? Há chẳng phải ta vì làm lợi ích cho hữu tình mà ở trong sinh tử nhận quả tốt đẹp này, chứ không vì việc gì khác sao?" Nghĩ thế rồi, vị ấy bảo người xin: "Ngươi cần những thứ của cải quý báu gì, ta đều sẽ cho. Khi ngươi lấy vật thì hãy như lấy vật của chính mình, đừng nghĩ là của người khác. Vì sao vậy? Vì ta vì muốn các ngươi được an vui mà nhận thân này và gom góp của cải, cho nên của cải này là của các ngươi. Các ngươi cứ tự lấy, hoặc tự dùng, hoặc đem cho người khác, đừng ngần ngại."
Khi vị Bồ-tát Ma-ha-tát thương xót các hữu tình như thế, thì vô duyên đại bi (lòng thương xót lớn không dựa vào bất cứ đối tượng nào, vì thấy rõ mọi sự đều không có thực thể) mau được viên mãn. Do đại bi ấy mau viên mãn, nên dù vị ấy luôn đem lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình, mà đối với hữu tình hoàn toàn không thấy có gì để nắm bắt; cũng không nắm bắt quả tốt đẹp mà mình chiêu cảm, và biết đúng như thật. Chỉ theo cách nói quy ước của thế gian mà đặt ra những việc làm lợi ích an vui cho các loài hữu tình. Lại biết đúng như thật rằng những việc được đặt ra ấy đều như tiếng vang, như bóng hình: tuy hiện ra như có mà không chân thật. Vì thế, đối với mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng) đều không nắm giữ gì cả.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: các vị Bồ-tát Ma-ha-tát phải luôn tu hành bố thí ba-la-mật-đa như thế này, nghĩa là đối với hữu tình không hề tiếc nuối, đến cả xương thịt của thân mình còn có thể cho, huống gì không thể bỏ ra các vật dụng bên ngoài. Tức là dùng các vật dụng ấy để dìu dắt hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết.
Cụ thọ (bậc trưởng lão đáng kính, tiếng tôn xưng vị tỳ-kheo) Thiện Hiện liền bạch Phật: "Những vật dụng nào dìu dắt hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết?" Phật bảo Thiện Hiện: "Đó là mọi vật dụng để tu bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa (sáu hạnh toàn hảo: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ; bát-nhã là trí tuệ thấy rõ bản chất "không" của mọi sự).
Hoặc mọi vật dụng để an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không (mười tám loại "không", từ "nội không" — các giác quan bên trong vốn không có tự thể — cho đến "vô tính tự tính không" — ngay cả cái gọi là "không có tự tính" cũng không có tự thể). Hoặc mọi vật dụng để an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới (chân như: bản chất như thật, không đổi của mọi sự vật; cùng dãy tên gọi khác như pháp giới, pháp tính… cho đến "bất tư nghị giới": cảnh giới không thể nghĩ bàn). Hoặc mọi vật dụng để an trụ nơi khổ, tập, diệt, đạo thánh đế (bốn chân lý cao quý: khổ là sự đau khổ; tập là nguyên nhân gây khổ; diệt là sự chấm dứt khổ; đạo là con đường dẫn đến chấm dứt khổ).
Hoặc mọi vật dụng để tu tứ niệm trụ cho đến bát thánh đạo chi (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ, mở đầu là bốn phép quán chiếu thân, cảm thọ, tâm và các pháp, kết thúc là tám nhánh của con đường chính như thấy đúng, nghĩ đúng…). Hoặc mọi vật dụng để tu tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả) và tứ vô sắc định (bốn tầng thiền định vượt khỏi hình sắc). Hoặc mọi vật dụng để tu các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy mọi sự là không; không bám vào hình tướng; không mong cầu tạo tác). Hoặc mọi vật dụng để tu bát giải thoát cho đến thập biến xứ (các phép thiền định: tám pháp giải thoát khỏi ràng buộc, cho đến mười phép quán một đối tượng như đất, nước, màu sắc… lan khắp mọi nơi).
Hoặc mọi vật dụng để tu tịnh quán địa cho đến Như Lai địa (mười địa vị tu hành chung cho cả ba thừa, từ địa vị quán sát thanh tịnh ban đầu đến địa vị của Phật). Hoặc mọi vật dụng để tu cực hỷ địa cho đến pháp vân địa (mười địa vị tu của Bồ-tát, từ địa thứ nhất "vui mừng tột độ" đến địa thứ mười "mây pháp" che khắp). Hoặc mọi vật dụng để tu tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn tổng trì, giúp ghi nhớ và giữ gìn mọi giáo pháp không quên) và tam-ma-địa môn (các pháp môn định, tâm chuyên chú vững chắc một chỗ). Hoặc mọi vật dụng để tu ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm như thấy xa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, biến hóa, dứt sạch phiền não).
Hoặc mọi vật dụng để tu Như Lai thập lực cho đến thập bát Phật bất cộng pháp (mười năng lực trí tuệ của Phật, cho đến mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có). Hoặc mọi vật dụng để tu đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui lớn, lòng xót thương cứu khổ lớn, niềm vui theo điều lành của người lớn, sự buông xả bình đẳng lớn). Hoặc mọi vật dụng để tu vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót) và hằng trụ xả tính (tính luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản). Hoặc mọi vật dụng để tu nhất thiết trí (trí biết toàn thể các pháp nói chung), đạo tướng trí (trí biết mọi con đường tu) và nhất thiết tướng trí (trí của Phật, biết rõ mọi hình tướng chi tiết của mọi pháp).
Hoặc mọi vật dụng để đạt quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, bắt đầu vào dòng thánh) cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc tự mình giác ngộ không cần thầy, không thuyết pháp rộng). Hoặc mọi vật dụng để thực hành hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát. Hoặc mọi vật dụng để chứng Vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật).
Này Thiện Hiện, ông nên biết: những vật dụng thuộc pháp lành như thế dìu dắt hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết. Các vị Bồ-tát Ma-ha-tát luôn dùng đủ loại vật dụng như thế, bằng phương tiện khéo léo mà dìu dắt hữu tình, khiến họ mau thoát khỏi mọi khổ đau sinh tử."
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình thực hành bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình thực hành bố thí rồi, nếu thấy hữu tình phạm hủy tịnh giới (giới luật trong sạch) thì sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: "Các ngươi đều nên giữ gìn tịnh giới. Ta sẽ cho các ngươi đủ thứ của cải, khiến các ngươi suốt đêm dài (thời gian lâu dài) không thiếu thốn gì. Các ngươi vì thiếu những vật dụng nuôi sống mà phạm hủy tịnh giới, làm các nghiệp ác. Ta sẽ tùy theo chỗ các ngươi thiếu mà cung cấp cho đủ, khiến không thiếu gì. Các ngươi hãy an trụ trong tịnh giới và luật nghi (khuôn phép giới luật ngăn giữ thân, miệng, ý), dần dần sẽ có thể đi đến tận cùng của khổ. Nương theo pháp tam thừa (ba cỗ xe đưa đến giải thoát: Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát), tùy theo căn cơ thích hợp, ra khỏi khổ sinh tử, được niềm vui Niết-bàn (trạng thái tịch diệt, dứt sạch phiền não và khổ đau)."
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình giữ gìn tịnh giới, cũng khuyên người khác giữ gìn tịnh giới, luôn chân chính khen ngợi pháp giữ gìn tịnh giới, vui mừng tán thán người giữ gìn tịnh giới. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình an trụ trong tịnh giới, thoát khổ sinh tử, được niềm vui Niết-bàn.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình giận dữ lẫn nhau, sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: "Các ngươi vì cớ gì mà giận dữ lẫn nhau? Nếu các ngươi vì thiếu thốn mà xâm phạm lẫn nhau, gây các điều ác, thì hãy đến xin ta, đừng ngần ngại. Các ngươi cần gì ta đều sẽ cho. Các ngươi không nên giận dữ lẫn nhau, hãy tu an nhẫn (nhẫn nại, bình tâm chịu đựng) và cùng khởi lòng từ."
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình tu an nhẫn rồi, muốn cho họ được vững chắc, lại bảo rằng: "Nguyên nhân của sự giận dữ hoàn toàn không có gì cố định, chân thật, đều do sự phân biệt hư vọng mà sinh ra, vì mọi pháp bản tính vốn không. Các ngươi vì cớ gì đối với những pháp không thật mà sinh giận dữ, làm hại lẫn nhau? Các ngươi chớ vì phân biệt hư vọng mà giận dữ lẫn nhau, gây các nghiệp ác, rồi sẽ rơi vào địa ngục, súc sinh, cõi quỷ và các chỗ xấu khác, chịu những khổ nặng. Nỗi khổ ấy cay độc, dữ dội, mãnh liệt, cắt xé thân tâm, cực kỳ khó chịu đựng.
Các ngươi chớ chấp vào những việc không có thật mà giận nhau một cách sai lầm, gây các nghiệp ác. Vì tội nghiệp ấy, đến thân người thấp kém còn khó có được, huống gì được sinh lên cõi trời, hoặc sinh trong loài người mà gặp Phật, nghe pháp, hết lòng tin nhận và tu hành đúng như lời dạy. Các ngươi nên biết: thân người khó được, Phật ra đời khó gặp, sinh lòng tin lại khó, nghe pháp và giữ gìn lại càng khó. Nay các ngươi đã có đủ những điều ấy, chớ vì giận dữ mà để mất thời cơ tốt. Nếu mất thời cơ này thì khó cứu chữa. Vì vậy các ngươi đối với các hữu tình chớ sinh giận dữ, hãy tu an nhẫn."
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình thực hành an nhẫn, cũng khuyên người khác thực hành an nhẫn, luôn chân chính khen ngợi pháp an nhẫn, vui mừng tán thán người thực hành an nhẫn. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình tu hành an nhẫn. Các loài hữu tình nhờ đó mà lần lượt nương theo tam thừa mà được ra khỏi sinh tử.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình thân tâm lười biếng, sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: "Các ngươi vì cớ gì không siêng năng tinh tiến (nỗ lực bền bỉ làm điều lành) tu các pháp lành mà lại lười biếng?" Họ đáp: "Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể siêng tu các pháp lành." Bồ-tát bảo: "Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu, khiến các ngươi đầy đủ. Các ngươi hãy siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã."
Bấy giờ các hữu tình nhận được vật dụng Bồ-tát ban cho, không còn thiếu thốn, liền có thể khởi lên sự tinh tiến nơi thân và tâm, tu các pháp lành, mau được viên mãn. Do các điều lành được viên mãn, họ dần dần sinh ra các pháp vô lậu (pháp trong sạch, không còn phiền não rỉ chảy). Nhờ pháp vô lậu, có người đắc quả Dự lưu, Nhất lai (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), Bất hoàn (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), A-la-hán (quả thánh cao nhất của Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); hoặc có người đạt Độc giác bồ-đề; hoặc có người bước vào chính tính ly sinh của Bồ-tát (địa vị chắc chắn trên đường thánh, vĩnh viễn lìa tính phàm phu), lần lượt tu hành các địa vị Bồ-tát, sẽ chứng Vô thượng chính đẳng bồ-đề.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình thực hành tinh tiến, cũng khuyên người khác thực hành tinh tiến, luôn chân chính khen ngợi pháp tinh tiến, vui mừng tán thán người thực hành tinh tiến. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, khiến các hữu tình xa lìa lười biếng, siêng tu các điều lành, mau được ra khỏi sinh tử.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình thân tâm tán loạn, sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: "Các ngươi vì cớ gì không tu tĩnh lự, tâm tán loạn, mất chính niệm, xoay vần trong sinh tử?" Họ đáp: "Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể tu tập tĩnh lự." Bồ-tát bảo: "Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu, khiến đều đầy đủ. Từ nay các ngươi không nên khởi lại sự phân biệt hư vọng, bám víu vào trong ngoài, để các thứ tầm tứ (tầm: tâm dò xét thô; tứ: tâm suy xét tế) quấy rối tâm mình."
Bấy giờ các hữu tình nhận được vật dụng Bồ-tát ban cho, không còn thiếu thốn, liền có thể chế ngự, dứt bỏ phân biệt hư vọng, tầm tứ, ham muốn và điều ác, nhập tĩnh lự thứ nhất; dần dần lại nhập tĩnh lự thứ hai, thứ ba, thứ tư. Nương vào các tĩnh lự, họ lại có thể phát khởi từ, bi, hỷ, xả — bốn phạm trụ (bốn trạng thái tâm cao thượng như của trời Phạm thiên), lấy tĩnh lự và vô lượng làm chỗ nương. Rồi lại có thể dần dần nhập bốn vô sắc định. Dùng tĩnh lự, vô lượng và vô sắc để điều phục tâm, khiến tâm mềm dịu rồi, tu bốn niệm trụ, lần lượt cho đến tám chi thánh đạo. Nhờ đó lại có thể phát khởi các pháp không, vô tướng, vô nguyện… khiến đều đầy đủ, rồi tùy theo căn cơ mà đắc quả của tam thừa.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình tu tĩnh lự, cũng khuyên người khác tu tĩnh lự, luôn chân chính khen ngợi pháp tu tĩnh lự, vui mừng tán thán người tu tĩnh lự. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình xa lìa tán loạn, tu các tĩnh lự, được lợi ích lớn.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình ngu si điên đảo (thấy sai sự thật, cho vô thường là thường, khổ là vui…), sinh lòng thương xót sâu sắc mà bảo rằng: "Các ngươi vì cớ gì không tu bát-nhã, ngu si điên đảo, xoay vần trong sinh tử?" Họ đáp: "Chúng tôi thiếu vật dụng nên không thể tu tập bát-nhã." Bồ-tát bảo: "Ta có thể cho các ngươi những vật dụng còn thiếu, khiến đều đầy đủ, các ngươi hãy nhận lấy. Trước hết tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự cho viên mãn, rồi nên xét kỹ thật tướng của các pháp (bộ mặt thật của mọi sự vật) mà tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa."
Nghĩa là khi ấy nên xét kỹ: có chút pháp nào có thể nắm bắt được chăng? Tức là cái "ngã" (cái tôi), "hữu tình", nói rộng cho đến "người biết", "người thấy" có thể nắm bắt được chăng? Sắc cho đến thức (năm uẩn — năm nhóm tạo nên con người: sắc là thân thể vật chất, thọ là cảm giác, tưởng là nhận biết hình ảnh, hành là ý chí tạo tác, thức là sự nhận biết phân biệt); nhãn xứ cho đến ý xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý); sắc xứ cho đến pháp xứ (sáu đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, các đối tượng của ý); nhãn giới cho đến ý giới; sắc giới cho đến pháp giới; nhãn thức giới cho đến ý thức giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức nhận biết tương ứng); nhãn xúc cho đến ý xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan, đối tượng và thức); các cảm thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra cho đến các cảm thọ do ý xúc làm duyên sinh ra;
địa giới cho đến thức giới (sáu yếu tố: đất, nước, lửa, gió, không gian, thức); nhân duyên cho đến tăng thượng duyên (bốn loại điều kiện: nhân duyên là nguyên nhân trực tiếp, cho đến tăng thượng duyên là mọi điều kiện hỗ trợ hoặc không cản trở) và các pháp do duyên sinh ra; vô minh cho đến lão tử (mười hai mắt xích duyên khởi, từ si mê ban đầu cho đến già chết); cõi Dục (cõi còn ham muốn dục lạc), cõi Sắc (cõi có hình sắc vi tế nhưng đã lìa dục), cõi Vô sắc (cõi chỉ còn tâm, không có hình sắc); bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa; nội không cho đến vô tính tự tính không; chân như cho đến bất tư nghị giới; khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện; tám giải thoát cho đến mười biến xứ; tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; cực hỷ địa cho đến pháp vân địa;
đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; năm mắt, sáu thần thông; mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; ba mươi hai tướng đại sĩ (ba mươi hai dấu hiệu đặc biệt trên thân bậc đại nhân như Phật) và tám mươi vẻ đẹp phụ; pháp không quên sót, tính luôn trụ nơi xả; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề; mọi hạnh của Bồ-tát Ma-ha-tát; Vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật — từng thứ một đều xét kỹ xem có thể nắm bắt được chăng.
Các hữu tình ấy đã được vật dụng, không còn thiếu thốn, theo lời Bồ-tát, trước tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự cho viên mãn rồi, lại xét kỹ thật tướng các pháp, tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Khi xét kỹ thì thấy bản tính thật của các pháp như đã nói trên đều không thể nắm bắt. Vì không thể nắm bắt nên không chấp giữ. Vì không chấp giữ nên không thấy chút pháp nào có sinh có diệt, có nhiễm có tịnh. Khi họ đối với các pháp không còn thấy gì để nắm bắt, thì ở mọi chỗ không còn sinh phân biệt: không phân biệt đây là địa ngục, súc sinh, cõi quỷ, hay A-tố-lạc (loài thần hiếu chiến, thường gọi là A-tu-la), hay người, hay trời; cũng không phân biệt giữ giới hay phá giới; cũng không phân biệt dị sinh (phàm phu, những người còn sinh tử theo nghiệp khác nhau) hay thánh giả (bậc thánh đã thấy chân lý); cũng không phân biệt đây là Dự lưu cho đến đây là Bồ-tát, chư Phật; cũng không phân biệt hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) hay vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt). Do không phân biệt như thế, họ tùy căn cơ mà dần dần chứng được thánh quả của tam thừa.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình tu bát-nhã, cũng khuyên người khác tu bát-nhã, luôn chân chính khen ngợi pháp tu bát-nhã, vui mừng tán thán người tu bát-nhã. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, khuyên các hữu tình siêng tu bát-nhã, khiến được niềm an vui thù thắng và rốt ráo.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình thực hành bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng khuyên người khác thực hành bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa rồi, lại thấy hữu tình xoay vần trong các cõi, chịu khổ sinh tử chưa được giải thoát. Vì muốn họ thoát khổ sinh tử, trước hết dùng đủ thứ vật dụng làm lợi ích, sau dùng các pháp vô lậu vượt khỏi thế gian, bằng phương tiện khéo léo mà dìu dắt họ.
Các hữu tình ấy đã được vật dụng, không còn thiếu thốn, thân tâm dũng mãnh, có thể an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không; có thể an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới; có thể an trụ nơi khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; có thể tu bốn niệm trụ cho đến tám chi thánh đạo; có thể tu bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; có thể tu các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện; có thể tu tám giải thoát cho đến mười biến xứ; có thể tu tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; có thể tu cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; có thể tu đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; có thể tu năm mắt, sáu thần thông; có thể tu mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; có thể tu đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; có thể tu pháp không quên sót, tính luôn trụ nơi xả; có thể tu nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; có thể tu vô biên Phật pháp khác. Các hữu tình ấy nhờ được pháp vô lậu dìu dắt nên thoát khỏi sinh tử, được niềm vui Niết-bàn.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, tự mình thực hành đủ thứ pháp vô lậu thù thắng, cũng khuyên người khác thực hành đủ thứ pháp vô lậu thù thắng, luôn chân chính khen ngợi việc thực hành đủ thứ pháp vô lậu thù thắng, vui mừng tán thán người thực hành đủ thứ pháp vô lậu thù thắng. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, dùng pháp vô lậu dìu dắt hữu tình, khiến thoát sinh tử, được niềm vui Niết-bàn.
Lại nữa, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, thấy các hữu tình không nơi nương tựa, không chỗ che chở, chịu nhiều khổ não, thiếu thốn vật dụng, sinh lòng thương xót sâu sắc mà an ủi rằng: "Ta có thể làm chỗ nương tựa che chở cho các ngươi, khiến các ngươi thoát khỏi những khổ sở đang chịu. Các ngươi cần áo mặc, đồ ăn uống và các vật dụng khác thì cứ tùy ý xin. Ta sẽ tùy chỗ các ngươi xin mà cho hết, khiến các ngươi suốt đêm dài được lợi ích an vui. Khi các ngươi nhận vật ta cho, hãy như lấy vật của mình, đừng nghĩ là của người khác. Vì sao vậy? Vì ta suốt đêm dài gom góp của cải chỉ vì để các ngươi được lợi ích. Nay các ngươi với lòng không ngần ngại, cứ tùy ý nhận lấy của cải này. Nhận rồi, trước hết hãy tự mình dùng đúng đắn để tu các nghiệp lành, sau đem vật này cho các hữu tình khác, cũng khiến họ tu điều lành."
Tức là khiến họ tu hành bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa; cũng khiến an trụ nơi nội không cho đến vô tính tự tính không; cũng khiến an trụ nơi chân như cho đến bất tư nghị giới; cũng khiến an trụ nơi khổ, tập, diệt, đạo thánh đế; cũng khiến tu hành ba mươi bảy pháp bồ-đề phần (ba mươi bảy pháp trợ giúp giác ngộ); cũng khiến tu hành bốn tĩnh lự, bốn vô lượng, bốn vô sắc định; cũng khiến tu hành ba giải thoát môn; cũng khiến tu hành tám giải thoát cho đến mười biến xứ; cũng khiến tu hành tịnh quán địa cho đến Như Lai địa; cũng khiến tu hành cực hỷ địa cho đến pháp vân địa; cũng khiến tu hành đà-la-ni môn, tam-ma-địa môn; cũng khiến tu hành năm mắt, sáu thần thông; cũng khiến tu hành mười lực của Như Lai cho đến mười tám pháp bất cộng của Phật; cũng khiến tu hành đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả; cũng khiến tu hành pháp không quên sót, tính luôn trụ nơi xả; cũng khiến tu hành nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí; cũng khiến tu hành vô lượng vô biên Phật pháp khác.
Này Thiện Hiện, ông nên biết: vị Bồ-tát Ma-ha-tát này dạy dỗ dẫn dắt các hữu tình như thế rồi, tùy theo căn cơ lại khiến họ tu tập các pháp vô lậu, an trụ nơi quả Dự lưu, hoặc quả Nhất lai, cho đến hoặc an trụ nơi Độc giác bồ-đề, hoặc an trụ nơi Vô thượng chính đẳng bồ-đề. Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bố thí ba-la-mật-đa, bằng phương tiện khéo léo làm cho hữu tình được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức giải thoát), khiến họ thoát khỏi ác thú và sinh tử, tùy chỗ thích hợp mà chứng Niết-bàn của tam thừa.
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa cùng các con đường đại bồ-đề khác của Bồ-tát, bằng phương tiện khéo léo làm cho hữu tình thành thục?" Phật bảo Thiện Hiện: "Có vị Bồ-tát Ma-ha-tát khi tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa, bằng phương tiện khéo léo, thấy các hữu tình thiếu thốn của cải, phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, giận, si) bừng bừng, không thể tu điều lành, bèn thương xót bảo rằng: 'Nếu các ngươi vì thiếu của cải mà không thể tu điều lành, ta sẽ cho các ngươi đủ thứ của cải. Các ngươi đừng sinh phiền não, đừng tạo nghiệp ác, hãy chân chính tu học bố thí và các điều lành khác.'
Vị Bồ-tát Ma-ha-tát này an trụ trong tịnh giới ba-la-mật-đa, tùy chỗ thích hợp mà dìu dắt các loài hữu tình. Ai keo kiệt tham lam thì khiến tu bố thí, đối với thân mạng và của cải không còn luyến tiếc. Ai phá giới thì khiến tu tịnh giới, có thể chân chính thọ trì thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), an trụ nơi luật nghi giới (giới luật ngăn giữ điều ác), không phá, không sứt, không vết nhơ, không pha tạp, cũng không chấp giữ. Ai giận dữ thì khiến tu an nhẫn, dù bị chê bai, nhục mạ, làm hại, tâm vẫn không đổi. Ai lười biếng thì khiến tu tinh tiến, tu các pháp lành gấp gáp như cứu lửa cháy trên đầu. Ai tán loạn thì khiến tu tĩnh lự, tâm luôn lặng yên định tĩnh, lìa mọi xao động. Ai ngu si thì khiến tu trí tuệ nhiệm mầu. Ai chấp vào pháp thì khiến quán pháp là không. Ai còn thiếu những công đức khác thì khiến siêng năng tinh tiến tu các công đức khác.
Như vậy, này Thiện Hiện, các vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ trong tịnh giới ba-la-mật-đa, làm cho hữu tình thành thục bằng phương tiện khéo léo, hoặc khiến thoát khổ các ác thú, hoặc khiến chứng Niết-bàn của tam thừa. Này Thiện Hiện, ông nên biết: có các vị Bồ-tát Ma-ha-tát tu hành bốn ba-la-mật-đa còn lại cùng các con đường đại bồ-đề khác của Bồ-tát, mỗi mỗi đều có thể bằng phương tiện khéo léo, dùng mọi điều lành làm cho hữu tình thành thục, hoặc khiến thoát khổ các ác thú, hoặc khiến chứng Niết-bàn của tam thừa — mỗi mỗi đều như phần bố thí đã nói rộng ở trước."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video