Phần thứ tư, phẩm thứ sáu, phẩm "Tùy hỷ hồi hướng", đoạn một. (Tùy hỷ là vui mừng theo điều thiện của người khác. Hồi hướng là đem công đức mình có được hướng về một mục đích, ở đây là quả giác ngộ.)
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc; Bồ-tát ma-ha-tát là bậc đại Bồ-tát, người phát nguyện cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi loài) nói với cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo trưởng lão) Thiện Hiện (tức tôn giả Tu-bồ-đề, vị đệ tử Phật nổi tiếng hiểu sâu về tính Không):
"Thưa Đại đức! Các Bồ-tát ma-ha-tát có những việc làm phúc (phúc nghiệp sự: những việc tạo ra phúc đức) đi cùng với tùy hỷ và hồi hướng. Những việc ấy so với những việc làm phúc như bố thí, giữ giới, tu tập thiền định… của các hữu tình (chúng sinh, mọi loài có tình thức) khác thì là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, và chỉ ngang bằng với cái vốn không gì sánh bằng (vô đẳng đẳng: chỉ ngang với quả vị Phật)."
Khi ấy, cụ thọ Thiện Hiện hỏi Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị:
"Các Bồ-tát ma-ha-tát khởi tâm tùy hỷ và hồi hướng như sau. Họ hướng tâm khắp đến vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn, vô biên thế giới trong mười phương. Trong mỗi thế giới có vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn, vô biên đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ đúng đắn và trọn vẹn). Các Ngài đã cắt đứt con đường dẫn vào các cõi hữu (các cõi tồn tại trong vòng sinh tử luân hồi), dứt tuyệt lối hý luận (những lời lẽ, ý niệm phân biệt suông, vô ích), và đã vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân xác và tâm thức làm chỗ dựa).
Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm (lần đầu khởi lòng cầu giác ngộ) cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật) mà mình mong cầu, rồi cứ thế cho đến khi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn, lần lượt cho đến khi chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật) đã diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có rất nhiều điều lành:
Có giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn (năm khối công đức của bậc giác ngộ: giữ giới trọn vẹn, thiền định, trí tuệ, sự giải thoát, và sự biết thấy rõ mình đã giải thoát).
Có thiện căn (gốc lành, tức các việc thiện làm nhân sinh ra quả tốt) gắn với sáu ba-la-mật-đa (sáu pháp tu đưa người từ bờ mê sang bờ giác: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ).
Có thiện căn gắn với các công đức viên mãn của Phật; thiện căn gắn với các trí lực và các đức không sợ hãi của Phật; thiện căn gắn với thần thông ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo về năng lực siêu phàm).
Có thiện căn gắn với bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa (trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi sự vật, đưa đến bờ giác); thiện căn gắn với đại nguyện ba-la-mật-đa (sự hoàn hảo về lời nguyện lớn); thiện căn gắn với nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ tất cả mọi điều, chỉ Phật mới có).
Có đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương lớn ban niềm vui, lòng thương lớn cứu nỗi khổ, niềm vui lớn khi chúng sinh được lợi lạc, tâm buông xả bình đẳng lớn) nhằm làm lợi ích và an vui cho mọi hữu tình.
Có vô lượng, vô số công đức của chư Phật; có niềm an vui vi diệu khi chứng Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề; có ba-la-mật-đa tự tại lớn đối với mọi pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng; tự tại: hoàn toàn làm chủ, không bị ràng buộc).
Có những hạnh thần thông vô lượng, tột bậc vi diệu, không gì khuất phục được mà khuất phục được tất cả. Có uy lực dũng mãnh như thật của Như Lai, không chướng ngại, không ngăn trở, không đối thủ, không gì sánh, không gì ví được, không giới hạn.
Có trí và cái thấy của Phật. Có thập lực ba-la-mật-đa của Phật (mười trí lực của Phật, như biết rõ điều gì hợp lẽ và điều gì trái lẽ, biết rõ nghiệp báo…). Có những Phật pháp đã chứng được, viên mãn tột bậc với tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật). Có những Phật pháp đã chứng được, có thể khơi dậy thắng nghĩa (chân lý tối thượng) của mọi pháp.
Có việc chuyển pháp luân (thuyết giảng giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não). Có việc cầm đuốc pháp, đánh trống pháp, thổi tù và pháp, tuôn mưa pháp, mở pháp hội. Có việc đem hương vị của pháp cho các hữu tình tùy ý thưởng thức theo điều họ ưa thích, khiến ai cũng được đầy đủ.
Có giáo pháp vô thượng như thế, tức là pháp của chư Phật, pháp của Độc giác (bậc tự giác ngộ không cần thầy, nhờ quán xét lẽ nhân duyên) và pháp của Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu chứng). Trong giáo pháp ấy có những sự điều phục, những sự hiểu biết vững chắc, quyết định hướng đến tam bồ-đề (ba loại giác ngộ: của Thanh văn, của Độc giác và của Phật).
Có việc đức Phật Thế Tôn thọ ký (báo trước rằng người ấy chắc chắn sẽ chứng quả) Vô thượng Chánh đẳng Đại Bồ-đề cho các Bồ-tát, cùng mọi thiện căn thù thắng của các Bồ-tát ấy, tức là thiện căn gắn với bố thí cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa.
Có việc thọ ký quả Bồ-đề của Độc giác thừa (con đường của Độc giác) cho những bổ-đặc-già-la (con người, cá thể) theo Độc giác, cùng mọi thiện căn thù thắng của họ, tức là thiện căn gắn với việc quán xét mười hai duyên khởi (mười hai mắt xích nhân duyên nối nhau tạo thành vòng sinh tử, bắt đầu từ vô minh).
Có việc thọ ký quả Bồ-đề của Thanh văn thừa cho những bổ-đặc-già-la theo Thanh văn, cùng mọi thiện căn thù thắng của họ, tức là ba việc phúc thuộc về bố thí, giữ giới và tu tập.
Có thiện căn vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy) của bậc hữu học (người đã vào dòng thánh nhưng còn phải tu học) và bậc vô học (người đã tu học xong, tức A-la-hán). Có thiện căn mà các dị sinh (phàm phu chưa thấy chân lý) gieo trồng đối với các pháp ấy.
Có ba việc phúc thuộc về bố thí, giữ giới và tu tập của bốn chúng đệ tử của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác, tức là bí-sô (tỳ-kheo, tăng nam), bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, tăng nữ), ổ-ba-sách-ca (ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia) và ổ-ba-tư-ca (ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia).
Có thiện căn mà trời, rồng, dược-xoa (một loài quỷ thần), nói rộng ra cho đến nhân phi nhân (các loài giống người mà không phải người, chỉ chung các loài quỷ thần)… gieo trồng đối với giáo pháp chư Phật đã giảng. Có thiện căn mà họ gieo trồng sau khi Phật nhập Niết-bàn. Có những thiện căn thù thắng đủ loại do các loài hữu tình khởi lên nhờ tin vui sâu xa nơi Phật, Pháp, Tăng và các bậc hiền thiện khác.
Đem tất cả các thiện căn ấy cùng những công đức khác gom lại, quán xét, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, nguyện rằng thiện căn này cùng các loài hữu tình đều cùng dẫn đến Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu. Sự tùy hỷ và hồi hướng được khởi lên như thế, so với những việc làm phúc khác, là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh bằng.
Ý Ngài thế nào? Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhắm vào những sự việc như thế mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng theo cách như thế. Vậy có thật có một đối tượng nắm bắt được, đúng như cái tướng mà vị Bồ-tát ấy đã nắm lấy, hay không?"
Bấy giờ, Bồ-tát Từ Thị đáp cụ thọ Thiện Hiện: "Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nhắm vào những sự việc như thế mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng theo cách như thế. Nhưng thật ra không có một đối tượng nắm bắt được đúng như cái tướng mà vị Bồ-tát ấy đã nắm lấy."
Khi ấy, cụ thọ Thiện Hiện nói với Bồ-tát Từ Thị:
"Nếu không có những đối tượng đúng như cái tướng mà vị Bồ-tát ấy đã nắm lấy, thì sự tùy hỷ hồi hướng của các Bồ-tát ấy há chẳng đều thành ra tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo hay sao (ba thứ điên đảo: nhận biết sai, tâm sai, thấy sai, tức lấy cái không thật làm thật)? Vì sao vậy? Như có người tham đắm vào những thứ không thật có: vô thường mà cho là thường, thật là khổ mà cho là vui, không có cái tôi mà cho là có cái tôi, không trong sạch mà cho là trong sạch. Người ấy liền sinh ra tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Đối tượng nhắm đến đã thật không có, thì Bồ-đề và tâm cũng như vậy. Tất cả các pháp, tất cả các giới (các phạm trù cấu thành sự vật) cũng phải như vậy. Nếu về mọi mặt đều không có gì, không sai khác nhau, thì cái gì là đối tượng nhắm đến? Cái gì là tâm tùy hỷ? Cái gì là Bồ-đề? Cái gì là hồi hướng? Làm sao Bồ-tát ma-ha-tát lại nhắm vào những sự việc như thế mà khởi tâm tùy hỷ, hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"
Bồ-tát Từ Thị đáp Thiện Hiện:
"Sự tùy hỷ hồi hướng được khởi lên như thế không nên đem nói trước các Bồ-tát mới học Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu để tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh). Vì sao? Vì nghe đến sự tùy hỷ hồi hướng như thế, lòng tin vui và cung kính của họ đều sẽ chìm mất.
Pháp tùy hỷ hồi hướng như thế nên phân tích, giảng giải cho các Bồ-tát ma-ha-tát bất thoái chuyển (đã vững chắc, không còn lui sụt trên đường cầu giác ngộ). Hoặc nên giảng cho những vị đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đã phát nguyện lớn từ lâu, đã gieo nhiều thiện căn, và được nhiều thiện hữu (bạn lành, bậc thầy tốt dẫn dắt) giúp đỡ. Vì sao? Vì họ nghe sự tùy hỷ hồi hướng như thế thì không kinh hãi, không sợ sệt, không lui bước, không chìm đắm.
Các Bồ-tát ma-ha-tát nên đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Ngay lúc ấy nên nghĩ thế này: 'Cái tâm dùng để tùy hỷ hồi hướng, cái tâm ấy đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi. Các đối tượng nhắm đến và các thiện căn cũng đều như tâm, đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi. Ở đây, cái gì là tâm được dùng? Lại lấy cái gì làm đối tượng nhắm đến và làm thiện căn, mà nói là tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?'
Xét theo lẽ, tâm này không thể tùy hỷ hồi hướng nơi tâm kia, vì không có hai tâm cùng khởi lên một lúc. Tâm cũng không thể tùy hỷ hồi hướng, vì đó là tự tính của tâm. Cho nên tâm tùy hỷ hồi hướng và đối tượng nhắm đến đều không thể nắm bắt được."
Khi ấy, Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, một vị thần hộ trì Phật pháp) thưa với Thiện Hiện: "Các Bồ-tát mới học Đại thừa nghe điều như thế, lẽ nào tâm họ không kinh hãi, sợ sệt, lui bước, chìm đắm? Các Bồ-tát ma-ha-tát làm sao đối với đối tượng nhắm đến mà khởi tâm tùy hỷ? Làm sao gom giữ những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà không trái với chân lý?"
Bấy giờ, Thiện Hiện nương uy lực của Bồ-tát Từ Thị mà bảo Đế Thích:
"Các Bồ-tát ma-ha-tát hướng tâm khắp đến tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong vô lượng, vô số, không thể nghĩ bàn, vô biên thế giới mười phương. Các Ngài đã cắt đứt con đường vào các cõi hữu, dứt tuyệt lối hý luận. Các Ngài đã tiêu sạch mây mù (phiền não che lấp trí tuệ), bẻ gãy gai góc (phiền não gây tổn hại), bỏ xuống gánh nặng (thân tâm và phiền não), đạt được lợi ích của chính mình, dứt hết các kiết sử trói buộc vào các cõi hữu, được giải thoát nhờ trí tuệ chân chính, đạt đến tâm tự tại rốt ráo bậc nhất, và đã vào cảnh giới vô dư y Niết-bàn.
Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm để độ chúng hữu tình, rồi sau khi nhập Niết-bàn cho đến khi chánh pháp diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có đủ loại công đức và thiện căn, có thiện căn mà các chúng đệ tử gieo trồng đối với Phật pháp, cùng những công đức đủ loại khác. Bồ-tát đem tất cả gom lại, quán xét, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lúc ấy, nhờ phương tiện thiện xảo (cách khéo léo, linh hoạt để đạt mục đích mà không rơi vào chấp trước), vị ấy không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo."
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị nói với cụ thọ Thiện Hiện:
"Có Bồ-tát ma-ha-tát đối với cái tâm tùy hỷ hồi hướng do chính mình khởi lên, không mang ý niệm đó là 'tâm tùy hỷ hồi hướng'. Đối với công đức của chư Phật và các đệ tử mà mình nhớ nghĩ đến, không mang ý niệm đó là 'công đức của chư Phật và các đệ tử'. Đối với thiện căn mà trời, người, a-tố-lạc (A-tu-la, một loài thần hiếu chiến)… gieo trồng, không mang ý niệm đó là 'thiện căn của trời, người, a-tố-lạc'. Thế mà vị ấy vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên thì không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đối với tâm tùy hỷ hồi hướng do chính mình khởi lên, nhất định phải mang ý niệm đó là 'tâm tùy hỷ hồi hướng'. Đối với công đức của chư Phật và các đệ tử mà mình nhớ nghĩ đến, mang ý niệm đó là 'công đức của chư Phật và các đệ tử'. Đối với thiện căn mà trời, người, a-tố-lạc… gieo trồng, mang ý niệm đó là 'thiện căn của trời, người, a-tố-lạc'. Có như thế vị ấy mới tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề được. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Các Bồ-tát ma-ha-tát dùng tâm như thế nhớ nghĩ đến công đức và thiện căn của tất cả chư Phật và các đệ tử. Họ biết đúng rằng tâm này đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, không phải là cái có thể tùy hỷ. Họ biết đúng rằng các pháp kia cũng có tính như thế, không phải là cái được tùy hỷ. Họ lại thấu suốt đúng rằng pháp tính của tâm hồi hướng cũng như vậy, không phải là cái có thể hồi hướng. Họ cũng biết đúng rằng tính của pháp được hồi hướng cũng như vậy, không phải là cái được hồi hướng.
Nếu ai có thể y theo điều đã nói như thế mà tùy hỷ hồi hướng, thì đó là chân chính, không phải tà vạy. Các Bồ-tát ma-ha-tát đều nên khởi lên sự tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề như thế.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát hướng tâm khắp đến chư Phật Thế Tôn trong quá khứ. Các Ngài đã cắt đứt con đường vào các cõi hữu, dứt tuyệt lối hý luận. Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, lần lượt cho đến khi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn, rồi cứ thế cho đến khi chánh pháp đã diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có:
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa của chư Phật;
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Bồ-tát;
- thiện căn gắn với việc quán xét duyên khởi khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Độc giác;
- thiện căn thuộc về bố thí, giữ giới, tu tập mà các vị Thanh văn khởi lên khi Phật Thế Tôn thọ ký cho họ;
- mọi thiện căn hữu lậu (còn dính phiền não) và vô lậu ở địa vị hữu học;
- thiện căn vô lậu ở địa vị vô học;
- giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của Phật Thế Tôn;
- đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả nhằm làm lợi ích và an vui cho mọi hữu tình;
- vô lượng, vô số Phật pháp khác.
Lại có việc Phật Thế Tôn tuyên thuyết chánh pháp; có các thiện căn của người tinh cần tu học chánh pháp, hiểu biết vững chắc và an trú trong chánh pháp; có thiện căn mà các loài dị sinh gieo trồng đối với chánh pháp. Có thiện căn mà trời, rồng, a-tố-lạc… gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp, cho đến thiện căn mà loài bàng sinh (súc sinh, loài vật) gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp. Có thiện căn mà người, trời… gieo trồng sau khi Phật Thế Tôn nhập Niết-bàn.
Bồ-tát đem tất cả những điều như thế gom lại, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng các pháp có thể tùy hỷ hồi hướng đều đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, và các pháp được tùy hỷ hồi hướng thì tự tính đều là không. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng hoàn toàn không có pháp nào có thể tùy hỷ hồi hướng nơi pháp nào. Vì sao? Vì tự tính của mọi pháp đều là không, mà trong cái không thì hoàn toàn không có pháp năng tùy hỷ hồi hướng (bên làm việc tùy hỷ hồi hướng) hay pháp sở tùy hỷ hồi hướng (cái được tùy hỷ hồi hướng). Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy liền không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tâm tùy hỷ và vào công đức thiện căn được tùy hỷ, cũng không bám chấp vào tâm hồi hướng và vào quả Bồ-đề vô thượng được hồi hướng đến. Do không bám chấp nên không rơi vào điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát như thế khởi lên gọi là sự tùy hỷ hồi hướng chân chính và vô thượng, xa lìa mọi sự phân biệt hư dối.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đối với pháp có thể tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp có thể tùy hỷ hồi hướng'. Đối với pháp được tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp được tùy hỷ hồi hướng'. Rồi vị ấy khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo, và sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên đều là tà vạy. Bồ-tát nên biết điều đó và khéo léo xa lìa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát hướng tâm khắp đến chư Phật Thế Tôn trong vị lai. Các Ngài đã cắt đứt con đường vào các cõi hữu, dứt tuyệt lối hý luận. Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, lần lượt cho đến khi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn, rồi cứ thế cho đến khi chánh pháp đã diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có:
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa của chư Phật;
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Bồ-tát;
- thiện căn gắn với việc quán xét duyên khởi khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Độc giác;
- thiện căn thuộc về bố thí, giữ giới, tu tập mà các vị Thanh văn khởi lên khi Phật Thế Tôn thọ ký cho họ;
- mọi thiện căn hữu lậu và vô lậu ở địa vị hữu học;
- thiện căn vô lậu ở địa vị vô học;
- giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của Phật Thế Tôn;
- đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả nhằm làm lợi ích và an vui cho mọi hữu tình;
- vô lượng, vô số Phật pháp khác.
Lại có việc Phật Thế Tôn tuyên thuyết chánh pháp; có các thiện căn của người tinh cần tu học chánh pháp, hiểu biết vững chắc và an trú trong chánh pháp; có thiện căn mà các loài dị sinh gieo trồng đối với chánh pháp. Có thiện căn mà trời, rồng, a-tố-lạc… gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp, cho đến thiện căn mà loài bàng sinh gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp. Có thiện căn mà người, trời… gieo trồng sau khi Phật Thế Tôn nhập Niết-bàn.
Bồ-tát đem tất cả những điều như thế gom lại, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng các pháp có thể tùy hỷ hồi hướng đều đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, và các pháp được tùy hỷ hồi hướng thì tự tính đều là không. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng hoàn toàn không có pháp nào có thể tùy hỷ hồi hướng nơi pháp nào. Vì sao? Vì tự tính của mọi pháp đều là không, mà trong cái không thì hoàn toàn không có pháp năng tùy hỷ hồi hướng hay pháp sở tùy hỷ hồi hướng. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy liền không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tâm tùy hỷ và vào công đức thiện căn được tùy hỷ, cũng không bám chấp vào tâm hồi hướng và vào quả Bồ-đề vô thượng được hồi hướng đến. Do không bám chấp nên không rơi vào điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát như thế khởi lên gọi là sự tùy hỷ hồi hướng chân chính và vô thượng, xa lìa mọi sự phân biệt hư dối.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đối với pháp có thể tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp có thể tùy hỷ hồi hướng'. Đối với pháp được tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp được tùy hỷ hồi hướng'. Rồi vị ấy khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo, và sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên đều là tà vạy. Bồ-tát nên biết điều đó và khéo léo xa lìa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát hướng tâm khắp đến chư Phật Thế Tôn trong hiện tại. Các Ngài đã cắt đứt con đường vào các cõi hữu, dứt tuyệt lối hý luận. Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, lần lượt cho đến khi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn, rồi cứ thế cho đến khi chánh pháp đã diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có:
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa của chư Phật;
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Bồ-tát;
- thiện căn gắn với việc quán xét duyên khởi khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Độc giác;
- thiện căn thuộc về bố thí, giữ giới, tu tập mà các vị Thanh văn khởi lên khi Phật Thế Tôn thọ ký cho họ;
- mọi thiện căn hữu lậu và vô lậu ở địa vị hữu học;
- thiện căn vô lậu ở địa vị vô học;
- giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của Phật Thế Tôn;
- đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả nhằm làm lợi ích và an vui cho mọi hữu tình;
- vô lượng, vô số Phật pháp khác.
Lại có việc Phật Thế Tôn tuyên thuyết chánh pháp; có các thiện căn của người tinh cần tu học chánh pháp, hiểu biết vững chắc và an trú trong chánh pháp; có thiện căn mà các loài dị sinh gieo trồng đối với chánh pháp. Có thiện căn mà trời, rồng, a-tố-lạc… gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp, cho đến thiện căn mà loài bàng sinh gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp. Có thiện căn mà người, trời… gieo trồng sau khi Phật Thế Tôn nhập Niết-bàn.
Bồ-tát đem tất cả những điều như thế gom lại, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng các pháp có thể tùy hỷ hồi hướng đều đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, và các pháp được tùy hỷ hồi hướng thì tự tính đều là không. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng hoàn toàn không có pháp nào có thể tùy hỷ hồi hướng nơi pháp nào. Vì sao? Vì tự tính của mọi pháp đều là không, mà trong cái không thì hoàn toàn không có pháp năng tùy hỷ hồi hướng hay pháp sở tùy hỷ hồi hướng. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy liền không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tâm tùy hỷ và vào công đức thiện căn được tùy hỷ, cũng không bám chấp vào tâm hồi hướng và vào quả Bồ-đề vô thượng được hồi hướng đến. Do không bám chấp nên không rơi vào điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát như thế khởi lên gọi là sự tùy hỷ hồi hướng chân chính và vô thượng, xa lìa mọi sự phân biệt hư dối.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đối với pháp có thể tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp có thể tùy hỷ hồi hướng'. Đối với pháp được tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp được tùy hỷ hồi hướng'. Rồi vị ấy khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo, và sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên đều là tà vạy. Bồ-tát nên biết điều đó và khéo léo xa lìa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát hướng tâm khắp đến chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai và hiện tại. Các Ngài đã cắt đứt con đường vào các cõi hữu, dứt tuyệt lối hý luận. Các Ngài đi từ lúc mới phát tâm cho đến khi chứng được Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà mình mong cầu, lần lượt cho đến khi vào cảnh giới vô dư y bát-niết-bàn, rồi cứ thế cho đến khi chánh pháp đã diệt mất. Trong khoảng thời gian ấy có:
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa của chư Phật;
- thiện căn gắn với ba-la-mật-đa khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Bồ-tát;
- thiện căn gắn với việc quán xét duyên khởi khi Phật Thế Tôn thọ ký cho Độc giác;
- thiện căn thuộc về bố thí, giữ giới, tu tập mà các vị Thanh văn khởi lên khi Phật Thế Tôn thọ ký cho họ;
- mọi thiện căn hữu lậu và vô lậu ở địa vị hữu học;
- thiện căn vô lậu ở địa vị vô học;
- giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn của Phật Thế Tôn;
- đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả nhằm làm lợi ích và an vui cho mọi hữu tình;
- vô lượng, vô số Phật pháp khác.
Lại có việc Phật Thế Tôn tuyên thuyết chánh pháp; có các thiện căn của người tinh cần tu học chánh pháp, hiểu biết vững chắc và an trú trong chánh pháp; có thiện căn mà các loài dị sinh gieo trồng đối với chánh pháp. Có thiện căn mà trời, rồng, a-tố-lạc… gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp, cho đến thiện căn mà loài bàng sinh gieo trồng khi nghe chánh pháp và sau khi nghe pháp. Có thiện căn mà người, trời… gieo trồng sau khi Phật Thế Tôn nhập Niết-bàn.
Bồ-tát đem tất cả những điều như thế gom lại, cân nhắc, rồi ngay đó khởi lên tâm tùy hỷ tôn quý nhất, thù thắng nhất, cao nhất, vi diệu nhất. Lại đem những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ như thế, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng các pháp tùy hỷ hồi hướng khác (?) đều đã hết, đã diệt, đã lìa, đã biến đổi, và các pháp được tùy hỷ hồi hướng thì tự tính đều là không. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Lại ngay lúc ấy, vị ấy hiểu đúng rằng hoàn toàn không có pháp nào có thể tùy hỷ hồi hướng nơi pháp nào. Vì sao? Vì tự tính của mọi pháp đều là không, mà trong cái không thì hoàn toàn không có pháp năng tùy hỷ hồi hướng hay pháp sở tùy hỷ hồi hướng. Tuy biết như thế mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy liền không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo. Vì sao? Vì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không bám chấp vào tâm tùy hỷ và vào công đức thiện căn được tùy hỷ, cũng không bám chấp vào tâm hồi hướng và vào quả Bồ-đề vô thượng được hồi hướng đến. Do không bám chấp nên không rơi vào điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát như thế khởi lên gọi là sự tùy hỷ hồi hướng chân chính và vô thượng, xa lìa mọi sự phân biệt hư dối.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát đối với pháp có thể tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp có thể tùy hỷ hồi hướng'. Đối với pháp được tùy hỷ hồi hướng, khởi ý niệm rằng đó là 'pháp được tùy hỷ hồi hướng'. Rồi vị ấy khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo, và sự tùy hỷ hồi hướng khởi lên đều là tà vạy. Bồ-tát nên biết điều đó và khéo léo xa lìa.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật rằng những việc làm phúc mình đã tu, đã làm vốn xa lìa và vắng lặng (không có thực thể, không dấy động). Đối với tâm có thể tùy hỷ hồi hướng, vị ấy cũng biết đúng như thật rằng nó vốn xa lìa và vắng lặng. Biết như thế rồi, vị ấy thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không nắm giữ, bám chấp bất cứ pháp nào, mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy khởi lên thì không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát không biết đúng như thật rằng những việc làm phúc mình đã tu, đã làm vốn xa lìa và vắng lặng, cũng không biết rằng tâm có thể tùy hỷ hồi hướng vốn xa lìa và vắng lặng, lại bám chấp các tướng nơi mọi pháp mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì tâm tùy hỷ hồi hướng mà vị ấy khởi lên liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Lại nữa, Thiện Hiện! Có Bồ-tát ma-ha-tát muốn khởi tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề đối với công đức và thiện căn của chư Phật Thế Tôn và các đệ tử đã diệt độ (đã nhập Niết-bàn). Vị ấy nên nghĩ thế này: 'Chư Phật Thế Tôn và các đệ tử đều đã diệt độ, tự tính không có. Công đức và thiện căn của các Ngài cũng như vậy. Tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề mà ta khởi lên, cùng quả Bồ-đề vô thượng được hồi hướng đến, tính và tướng cũng như vậy, đều không thể nắm bắt được.'
Biết như thế rồi, vị ấy đối với các thiện căn mà phát sinh tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Như vậy liền không sinh tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo, và gọi là sự tùy hỷ hồi hướng về Bồ-đề chân chính.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát lấy việc nắm giữ tướng làm phương tiện mà thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, rồi đối với công đức và thiện căn của chư Phật và đệ tử đã diệt độ mà nắm giữ tướng để tùy hỷ hồi hướng về Bồ-đề, thì đó là sự tùy hỷ hồi hướng không tốt, và do đó liền rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo.
Nếu có Bồ-tát ma-ha-tát lấy việc không nắm giữ tướng làm phương tiện mà thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, rồi đối với công đức và thiện căn của chư Phật và đệ tử đã diệt độ mà lìa tướng để tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì đó gọi là sự tùy hỷ hồi hướng tốt lành, và do đó không rơi vào tưởng điên đảo, tâm điên đảo, kiến điên đảo."
Bấy giờ, Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị hỏi cụ thọ Thiện Hiện: "Thưa Đại đức! Làm thế nào để Bồ-tát ma-ha-tát, đối với công đức thiện căn của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và chúng đệ tử, cùng những việc làm phúc đi kèm với sự tùy hỷ…, đều không nắm giữ tướng mà vẫn tùy hỷ hồi hướng được về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề?"
Thiện Hiện đáp: "Nên biết rằng trong bát-nhã ba-la-mật-đa mà Bồ-tát ma-ha-tát tu học có những phương tiện thiện xảo như thế, nên tuy không nắm giữ tướng mà việc làm vẫn thành tựu. Lìa bát-nhã ba-la-mật-đa thì không ai có thể khởi lên sự tùy hỷ hồi hướng một cách chân chính. Cho nên các Bồ-tát ma-ha-tát muốn thành tựu việc làm của mình thì nên tu học bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bồ-tát ma-ha-tát Từ Thị nói: "Thưa Đại đức Thiện Hiện, đừng nói như thế. Vì sao? Vì trong bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, chư Phật Thế Tôn cùng chúng đệ tử và những công đức thiện căn các Ngài đã thành tựu đều không có thật, hoàn toàn không thể nắm bắt được. Những việc làm phúc tùy hỷ, cùng việc phát tâm hồi hướng về Bồ-đề vô thượng, cũng không có thật, hoàn toàn không thể nắm bắt được.
Ở đây, khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên quán xét thế này: 'Chư Phật quá khứ cùng chúng đệ tử, tính chất công đức thiện căn của các Ngài đều đã diệt. Những việc làm phúc tùy hỷ và việc phát tâm hồi hướng về Bồ-đề vô thượng, tính chất cũng đều vắng lặng, tịch diệt.'
Nếu ta đối với công đức thiện căn của chư Phật Thế Tôn và chúng đệ tử mà nắm giữ tướng, phân biệt; lại đối với những việc làm phúc đi cùng sự tùy hỷ mà mình đã làm, cùng việc phát tâm hồi hướng về Bồ-đề vô thượng, mà nắm giữ tướng, phân biệt; rồi lấy sự nắm giữ tướng và phân biệt ấy làm phương tiện để phát sinh tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề, thì chư Phật Thế Tôn đều không chấp nhận.
Vì sao? Vì đối với chư Phật Thế Tôn và các đệ tử đã diệt độ mà nắm giữ tướng, phân biệt để tùy hỷ hồi hướng về Bồ-đề vô thượng, thì đó gọi là rơi nặng vào hữu sở đắc (tâm chấp rằng có một đối tượng thật để nắm lấy, để đạt được). Bởi vì quá khứ đã diệt nên không có. Chư Phật và đệ tử trong vị lai thì chưa đến, trong hiện tại thì không dừng trụ, nên cũng không thể nắm bắt được. Đã không thể nắm bắt thì không phải là cảnh để nắm giữ tướng. Nếu nắm giữ tướng của nó mà phát sinh tùy hỷ hồi hướng về Bồ-đề thì liền rơi vào điên đảo.
Nếu có ai mất chánh niệm (quên mất sự tỉnh giác) mà nắm giữ tướng, thì nên biết đó không phải là sự tùy hỷ hồi hướng tốt lành. Phải không nắm giữ tướng, không phân biệt, mới gọi là sự tùy hỷ hồi hướng tốt lành. Cho nên các Bồ-tát ma-ha-tát nên học phương tiện thiện xảo của bát-nhã ba-la-mật-đa. Nhờ sức mạnh của phương tiện thiện xảo ấy mà có thể phát sinh tùy hỷ hồi hướng một cách chân chính.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát muốn học phương tiện thiện xảo như thế, thì nên nhiều lần lắng nghe, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến cho thông suốt nhuần nhuyễn, suy nghĩ đúng lẽ, và siêng năng thưa hỏi thầy về ý nghĩa sâu xa. Vì sao? Vì nếu không nương vào bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì rốt cuộc không thể có được phương tiện thiện xảo. Nếu không có phương tiện thiện xảo như thế mà có thể phát sinh tùy hỷ hồi hướng một cách chân chính, thì không có lẽ ấy. Vì sao? Vì đối với các công đức của chư Phật quá khứ và chúng đệ tử mà nắm giữ tướng, phân biệt để tùy hỷ hồi hướng, thì chư Phật Thế Tôn đều không tán thành.
Cho nên các Bồ-tát ma-ha-tát muốn đối với công đức thiện căn của chư Phật và các đệ tử mà phát tâm tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề một cách chân chính, thì không nên khởi tâm hữu sở đắc, nắm giữ tướng, phân biệt mà tùy hỷ hồi hướng. Nếu ở đó khởi tâm hữu sở đắc, nắm giữ tướng, phân biệt mà tùy hỷ hồi hướng, thì Phật không nói rằng điều đó có ý nghĩa và lợi ích lớn. Vì sao? Vì tâm tùy hỷ hồi hướng như thế là vọng tưởng phân biệt, nên gọi là có lẫn chất độc.
Ví như có món ăn tuy đủ màu sắc, mùi hương và vị ngon thượng hạng nhưng lại lẫn thuốc độc. Kẻ ngu hiểu biết nông cạn tham lam ăn vào. Lúc đầu thì vừa ý, vui mừng, khoái lạc, nhưng về sau khi thức ăn tiêu hóa thì chịu đủ mọi khổ sở, hoặc đến chết, hoặc gần mất mạng.
Cũng vậy, có một hạng bổ-đặc-già-la không khéo thọ trì, không khéo quán xét ý nghĩa câu văn của bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không khéo đọc tụng, không khéo thông đạt ý nghĩa sâu xa. Người ấy lại bảo người thuộc chủng tính Đại thừa (người có căn cơ theo con đường Bồ-tát) rằng:
'Lại đây, thiện nam tử! Ông hãy gom tất cả những điều sau lại mà cân nhắc: giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn cùng vô lượng vô biên công đức khác của chư Phật Thế Tôn trong quá khứ, vị lai, hiện tại; thiện căn mà các đệ tử Phật gieo trồng nơi chư Phật; thiện căn mà các Bồ-tát gieo trồng khi Phật Thế Tôn thọ ký Vô thượng Chánh đẳng Đại Bồ-đề cho họ; thiện căn mà các loài hữu tình kia gieo trồng khi Phật Thế Tôn thọ ký cho các Độc giác và Thanh văn; thiện căn mà trời, người, a-tố-lạc… gieo trồng nơi chư Phật cho đến khi chánh pháp chưa diệt hết; thiện căn mà các thiện nam tử, thiện nữ nhân… gieo trồng; và thiện căn phát sinh từ việc tùy hỷ hồi hướng đối với công đức mà người khác đã thành tựu. Rồi ngay đó tùy hỷ, chia đều cho mọi hữu tình cùng có, mà hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.'
Sự tùy hỷ hồi hướng được nói như thế lấy tâm hữu sở đắc, nắm giữ tướng, phân biệt làm phương tiện. Nó giống như món ăn lẫn độc ở thế gian, ban đầu có lợi mà về sau có hại, cho nên đó không phải là sự tùy hỷ hồi hướng tốt lành. Vì sao? Vì lấy tâm hữu sở đắc, nắm giữ tướng, phân biệt mà khởi tâm tùy hỷ hồi hướng thì đều lẫn chất độc. Những bổ-đặc-già-la thuộc chủng tính Bồ-tát không nên học theo lời người ấy nói.
Cho nên, thưa Đại đức, xin Ngài hãy nói: những thiện nam tử… an trú trong Bồ-tát thừa nên tùy hỷ hồi hướng thế nào đối với công đức thiện căn của chư Phật và đệ tử trong ba đời, mười phương, để có thể gọi là sự tùy hỷ hồi hướng tốt đẹp, vi diệu, không có độc?"
Cụ thọ Thiện Hiện đáp Từ Thị:
"Những thiện nam tử… an trú trong Bồ-tát thừa, khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, muốn không phỉ báng Phật mà phát tâm tùy hỷ hồi hướng, thì nên nghĩ thế này: 'Các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác dùng Phật nhãn (con mắt thấy biết của Phật) không chướng ngại mà thông đạt, biết khắp rằng các công đức thiện căn có tính như thế, có tướng như thế, có pháp như thế mà có thể tùy hỷ. Nay ta cũng nên tùy hỷ như thế. Các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác dùng Phật nhãn không chướng ngại mà thông đạt, biết khắp rằng nên đem những việc làm phúc như thế hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Nay ta cũng nên hồi hướng như thế.'
Các thiện nam tử, thiện nữ nhân… an trú trong Bồ-tát thừa, đối với công đức thiện căn của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và đệ tử, nên tùy hỷ hồi hướng như thế. Nếu tùy hỷ hồi hướng như thế thì không phỉ báng Phật, và chư Phật Thế Tôn đều cùng tùy hỷ. Tâm tùy hỷ hồi hướng như thế của vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy không lẫn các chất độc, lìa mọi lỗi lầm, gọi là sự tùy hỷ hồi hướng chân chính, tốt lành. Nó phù hợp với pháp giới chân thật (thực tướng chân thật của mọi pháp), và cả ý muốn lẫn sự hiểu biết vững chắc đều tốt lành, viên mãn.
Lại nữa, thưa Đại sĩ (bậc người lớn, tiếng tôn xưng Bồ-tát)! Các thiện nam tử, thiện nữ nhân… an trú trong Bồ-tát thừa, khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với công đức thiện căn của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và đệ tử, nên tùy hỷ hồi hướng như thế này: 'Như giới uẩn, định uẩn, tuệ uẩn, giải thoát uẩn, giải thoát tri kiến uẩn và các pháp khác của ta không rơi vào tam giới (ba cõi: cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc), không thuộc về tam thế (ba đời: quá khứ, hiện tại, vị lai), thì sự tùy hỷ hồi hướng cũng nên như thế.'
Vì sao? Vì các pháp kia tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời; sự tùy hỷ hồi hướng cũng như vậy. Cụ thể là:
- các đức Như Lai tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- công đức của chư Phật tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- Thanh văn, Độc giác cùng người, trời… tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- các thiện căn kia tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- sự tùy hỷ đối với các thiện căn ấy tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- pháp được hồi hướng tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời;
- người hồi hướng tự tính là không nên không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa biết đúng như thật rằng tính và tướng của các pháp không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời, thì đã không rơi vào ba cõi, không thuộc về ba đời, tức là không thể lấy cái có tướng làm phương tiện, lấy hữu sở đắc làm phương tiện mà phát sinh tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề. Vì sao? Vì tự tính của mọi pháp vốn không sinh. Pháp mà không sinh thì không có thật, và không thể đem pháp không có thật ấy ra mà tùy hỷ hồi hướng, vì nó không có thật.
Vị Bồ-tát ma-ha-tát tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề như thế thì không lẫn các chất độc, không bị mất mát hư hoại, gọi là sự đại hồi hướng: không rơi vào đâu, không bị gồm thuộc vào đâu, phù hợp với pháp giới chân thật, rốt ráo viên mãn.
Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân… an trú trong Bồ-tát thừa lấy cái có tướng làm phương tiện, hoặc lấy hữu sở đắc làm phương tiện, mà phát sinh tâm tùy hỷ hồi hướng đối với công đức thiện căn của các đức Như Lai và đệ tử, thì nên biết đó là sự tùy hỷ hồi hướng tà vạy. Tâm tùy hỷ hồi hướng tà vạy ấy chư Phật Thế Tôn không khen ngợi.
Nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà nghĩ thế này: 'Như tất cả các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác trong các thế giới mười phương thông đạt đúng như thật rằng công đức thiện căn có pháp như thế, có thể y theo pháp này mà phát sinh sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo; nay ta cũng nên y theo pháp như thế mà phát sinh tùy hỷ hồi hướng về Vô thượng Chánh đẳng Bồ-đề.' Thì đó là phát tâm tùy hỷ hồi hướng chân chính. Nhờ đó chắc chắn sẽ chứng quả Bồ-đề vô thượng, chuyển bánh xe pháp mầu nhiệm, làm lợi ích cho tất cả."
Bấy giờ, đức Thế Tôn khen Thiện Hiện:
"Hay thay, hay thay! Nay ông đã có thể vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà làm việc lớn của Phật. Vì sao? Vì ông đã vì các Bồ-tát ma-ha-tát mà tuyên nói sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo. Như các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác thông đạt, biết khắp rằng các thiện căn… có tính như thế, có tướng như thế, có pháp như thế, mà phát sinh sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo. Tâm tùy hỷ hồi hướng như thế phù hợp với pháp giới chân thật, rốt ráo viên mãn, và nay ông đã có thể tuyên nói đúng như thật.
Thiện Hiện nên biết! Giả sử có thiện nam tử, thiện nữ nhân… dùng phương tiện giáo hóa hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới (một vùng vũ trụ gồm một tỷ thế giới nhỏ) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ), khiến họ đều an trú trong thập thiện nghiệp đạo (mười điều lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến). So với công đức có được nhờ việc ấy, sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh bằng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Hãy tạm gác việc khiến họ an trú trong mười điều lành. Giả sử có thiện nam tử, thiện nữ nhân… dùng phương tiện giáo hóa hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Căng-già, khiến họ đều an trú trong tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định của cõi Sắc), tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định của cõi Vô sắc, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc) và ngũ thần thông (năm năng lực siêu phàm: biến hóa tùy ý, thiên nhãn, thiên nhĩ, biết tâm người khác, biết đời trước). So với công đức có được nhờ việc ấy, sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh bằng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Hãy tạm gác việc khiến họ an trú trong bốn tĩnh lự… Giả sử có thiện nam tử, thiện nữ nhân… dùng phương tiện giáo hóa hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Căng-già, khiến họ đều an trú trong quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã vào dòng thánh), hoặc quả Nhất lai (chỉ còn trở lại cõi người một lần), hoặc quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), hoặc quả A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), hoặc quả Bồ-đề của Độc giác. So với công đức có được nhờ việc ấy, sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh bằng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Hãy tạm gác việc khiến họ an trú trong quả Dự lưu… Giả sử hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Căng-già như thế đều thành tựu quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán và Bồ-đề của Độc giác. So với tất cả công đức ấy, sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên là bậc nhất, thù thắng nhất, đáng tôn quý nhất, cao nhất, tốt đẹp nhất, vi diệu nhất, trên hết, không gì hơn được, không gì sánh bằng, chỉ ngang với cái không gì sánh bằng.
Lại nữa, Thiện Hiện! Hãy tạm gác mọi công đức của quả Dự lưu… như thế. Giả sử hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Căng-già ở mười phương đều phát tâm Vô thượng Chánh đẳng Giác. Lại giả sử có hữu tình trong số tam thiên đại thiên thế giới nhiều như cát sông Căng-già ở mười phương, mỗi người đều đến chỗ từng vị Bồ-tát kia, đem y phục, thức ăn uống, đồ nằm, thuốc men thượng hạng và vô số đồ dùng an vui thượng hạng khác, trải qua số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian vô cùng dài; đại kiếp là đơn vị lớn nhất) nhiều như cát sông Căng-già, lấy hữu sở đắc làm phương tiện mà cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen. Ý ông thế nào? Các hữu tình ấy nhờ nhân duyên này được phúc có nhiều không?"
Thiện Hiện đáp: "Rất nhiều, bạch Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính)! Rất nhiều, bạch Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát, một danh hiệu của Phật)! Khối phúc ấy nếu có hình sắc, thì các thế giới nhiều như cát sông Căng-già ở mỗi phương trong mười phương cũng không chứa hết."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân… theo Bồ-tát thừa, đối với công đức thiện căn của các đức Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác và đệ tử mà khởi lên sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo, thì công đức có được nhiều hơn công đức trước, đến mức vô lượng vô số, không thể dùng phép đếm hay thí dụ nào mà sánh kịp.
Vì sao? Vì sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà các thiện nam tử… theo Bồ-tát thừa này khởi lên lấy vô sở đắc (không chấp có gì để nắm lấy, để đạt được) làm phương tiện, và được phương tiện thiện xảo của bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa gìn giữ. Vì phù hợp với pháp giới nên nó thù thắng nhất, không gì sánh bằng. Còn khối phúc mà các hữu tình kia có được thì lấy hữu sở đắc làm phương tiện. So với sự tùy hỷ hồi hướng được khởi lên ở đây, nó không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, cho đến không bằng một phần ổ-ba-ni-sát-đàm (một phần cực nhỏ, nhỏ đến mức không thể tính đếm)."
Bấy giờ, Tứ Đại Thiên Vương (bốn vị vua trời hộ trì bốn phương, ở tầng trời thấp nhất cõi Dục) mỗi vị cùng hai vạn thiên tử (các vị trời) quyến thuộc, cúi đầu lạy sát chân Phật, chắp tay cung kính thưa: "Bạch Thế Tôn! Sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên lấy vô sở đắc làm phương tiện, và được phương tiện thiện xảo của bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa gìn giữ. Vì thế uy lực của nó rộng lớn, phù hợp với pháp giới chân thật, mau chóng chứng được nhất thiết trí trí, hơn sự bố thí hữu sở đắc đã nói ở trước vô lượng lần, không thể so sánh."
Khi ấy, Thiên Đế Thích cho đến Tha Hóa Tự Tại Thiên Vương (vua của tầng trời cao nhất cõi Dục), mỗi vị cùng mười vạn thiên tử quyến thuộc, đều mang đủ loại vòng hoa trời vi diệu, hương xoa, hương rắc, y phục, anh lạc (chuỗi ngọc đeo trên thân), cờ báu, phướn, lọng cùng các thứ quý lạ vi diệu, tấu nhạc trời để dâng cúng Phật. Họ cúng dường, cung kính, tôn trọng, ngợi khen, cúi đầu lạy sát chân Phật, chắp tay thưa: "Sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên lấy vô sở đắc làm phương tiện, và được phương tiện thiện xảo của bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa gìn giữ. Vì thế uy lực của nó rộng lớn, phù hợp với pháp giới chân thật, mau chóng chứng được nhất thiết trí trí, hơn sự bố thí hữu sở đắc đã nói ở trước vô lượng lần, không thể so sánh."
Khi ấy, từ Đại Phạm Thiên (vua trời cõi Phạm thiên, tầng trời đầu của cõi Sắc), nói rộng ra cho đến trời Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), mỗi vị cùng vô lượng trăm nghìn chúng trời đi đến chỗ Phật. Họ cúi đầu lạy sát chân Phật, chắp tay cung kính, cùng cất tiếng thưa: "Thật hiếm có, bạch Thế Tôn! Thật kỳ lạ, bạch Thiện Thệ! Sự tùy hỷ hồi hướng không điên đảo mà vị Bồ-tát ma-ha-tát này khởi lên lấy vô sở đắc làm phương tiện, và được phương tiện thiện xảo của bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa gìn giữ. Vì thế uy lực của nó rộng lớn, phù hợp với pháp giới chân thật, mau chóng chứng được nhất thiết trí trí, hơn sự bố thí hữu sở đắc đã nói ở trước vô lượng lần, không thể so sánh."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (bộ kinh lớn về trí tuệ đưa đến bờ giác), quyển thứ năm trăm bốn mươi ba.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm bốn mươi bốn.
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video