Thiên 701 — Hội 4 · Phẩm 10 Tổng trì · phần 1

 Phần thứ tư, phẩm Tổng trì, thứ mười, phần một.

 Lúc ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Đao-lợi, vị hộ pháp của Phật giáo) nghĩ thế này: "Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) chỉ nghe đến tên gọi công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) sâu xa như thế, thì nên biết trong quá khứ họ đã từng cúng dường vô lượng Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (ba danh hiệu của Phật: Như Lai — bậc đến từ chân như; Ứng — bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác — bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), đã phát thệ nguyện rộng lớn, gieo nhiều loại căn lành; huống gì là có thể thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, chép viết, suy nghĩ đúng lý, giảng giải cho người khác, hoặc có thể tùy sức mình tu hành đúng như lời dạy. Nên biết người ấy trong quá khứ đã ở nơi vô lượng đức Phật gần gũi cúng dường, gieo nhiều loại căn lành, đã từng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, nghe rồi thọ trì, suy nghĩ, đọc tụng, giảng giải cho người khác, tu hành đúng như lời dạy; hoặc đối với kinh này có thể hỏi, có thể đáp. Nhờ sức phúc đức trước kia mà nay làm được việc này. Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân đã từng cúng dường vô lượng Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, công đức thuần tịnh, thì khi nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm họ không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không lo, không hối, không lùi bước, không chìm đắm."

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) biết điều Thiên Đế Thích đang nghĩ trong lòng, liền bảo rằng: "Đúng vậy, đúng vậy, như điều ông nghĩ."

 Lúc ấy Xá-lợi Tử (một trong mười đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) biết điều Thiên Đế Thích nghĩ trong lòng, liền thưa Phật: "Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà sâu sắc tin hiểu, thọ trì, đọc tụng, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, tu hành đúng như lời dạy, thì nên biết người ấy như các vị đại bồ-tát ở địa vị bất thoái (địa vị không còn thoái lui trên đường cầu thành Phật). Vì sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế ý nghĩa rất sâu xa, khó tin khó hiểu. Nếu trong đời trước không lâu dài tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không ở trước Phật thỉnh hỏi, lắng nghe, nhận lãnh, không ở nơi Phật gieo nhiều căn lành, thì làm sao vừa thoáng nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã có thể tin hiểu?

 Bạch Thế Tôn! Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghe nói ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà trong lòng không tin hiểu, lại phỉ báng chê bai, thì nên biết người ấy trong đời trước đã từng phỉ báng chê bai Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao thế? Vì những người ngu ấy căn lành ít, không có chí nguyện chân chính, gần gũi bạn xấu, nên khi nghe nói ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, do sức thói quen từ đời trước mà không tin, không ưa, tâm không trong sạch, không chấp nhận, không muốn. Vì sao vậy? Vì những người ngu ấy trong đời quá khứ chưa từng gần gũi chư Phật, bồ-tát và các bậc hiền thánh khác, chưa từng thỉnh hỏi ý nghĩa sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế."

 Bấy giờ Thiên Đế Thích nói với Xá-lợi Tử: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế ý nghĩa rất sâu xa, cực kỳ khó tin hiểu. Những ai chưa lâu tin ưa tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khi nghe nói ý nghĩa sâu xa trong này mà không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng chê bai, thì cũng chẳng có gì lạ."

 Lúc ấy Thiên Đế Thích lại thưa Phật: "Nay con kính lễ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu con kính lễ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tức là kính lễ nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi pháp một cách trọn vẹn, trí tuệ tối thượng của Phật)."

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Nếu có thể kính lễ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tức là kính lễ nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca (tên họ của Thiên Đế Thích)! Vì nhất thiết trí trí mà chư Phật đạt được đều từ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra; và Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa lại do nhất thiết trí trí của chư Phật mà có. Kiều-thi-ca! Các bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh, thuộc hàng lớn) nên hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nên an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế."

 Bấy giờ Thiên Đế Thích thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Các bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thế nào thì gọi là an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa? Hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thế nào thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?"

 Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Hay thay, hay thay! Ông lại có thể thỉnh hỏi nghĩa sâu xa như thế. Ông nhờ sức Phật mà có thể hỏi Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác nghĩa sâu xa như thế. Kiều-thi-ca! Khi các bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu đối với sắc (thân thể và thế giới vật chất, uẩn thứ nhất trong năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người) không an trụ, cũng không an trụ nơi ý 'đây là sắc', thì đó là học sắc; nếu đối với thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tâm lý, ý muốn tạo tác), thức (sự hay biết, phân biệt) không an trụ, cũng không an trụ nơi ý 'đây là thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là học thọ, tưởng, hành, thức. Lại nữa, Kiều-thi-ca! Khi các bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu đối với sắc không học, cũng không học ý 'đây là sắc', thì đó là không an trụ sắc; nếu đối với thọ, tưởng, hành, thức không học, cũng không học ý 'đây là thọ, tưởng, hành, thức', thì đó là không an trụ thọ, tưởng, hành, thức. Kiều-thi-ca! Đó gọi là bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng gọi là an trụ Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, cũng gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."

 Lúc ấy Xá-lợi Tử liền thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế là sâu xa nhất. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế khó có thể đo lường. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế khó có thể nắm giữ. Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế không có giới hạn."

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy. Xá-lợi Tử! Khi các bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu đối với tính sâu xa của sắc không an trụ, cũng không an trụ nơi ý 'đây là tính sâu xa của sắc', thì gọi là học tính sâu xa của sắc; nếu đối với tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức không an trụ, cũng không an trụ nơi ý 'đây là tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức', thì gọi là học tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức. Lại nữa, Xá-lợi Tử! Khi các bồ-tát ma-ha-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nếu đối với tính sâu xa của sắc không học, cũng không học ý 'đây là tính sâu xa của sắc', thì gọi là không an trụ tính sâu xa của sắc; nếu đối với tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức không học, cũng không học ý 'đây là tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức', thì gọi là không an trụ tính sâu xa của thọ, tưởng, hành, thức."

 Lúc ấy Xá-lợi Tử lại thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế đã sâu xa nhất, khó đo lường, khó nắm giữ, không có giới hạn, thì khó tin hiểu; chỉ nên nói cho các bồ-tát ở địa vị bất thoái chuyển. Vì sao thế? Vì các vị ấy nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, tâm không kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không sinh chê bai, mà tận đáy lòng tin hiểu."

 Lúc ấy Thiên Đế Thích liền hỏi cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo đức cao) Xá-lợi Tử: "Nếu nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho các bồ-tát chưa được thọ ký (được Phật báo trước rằng sẽ thành Phật) thì có lỗi gì?"

 Xá-lợi Tử bảo Đế Thích: "Họ nghe rồi kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không thể tin hiểu, hoặc sinh lòng chê bai. Do đó tạo ra và làm tăng thêm nghiệp có thể khiến bị đọa vào ác thú (đường dữ), chìm trong ba ác thú (ba đường dữ: địa ngục, ngạ quỷ — quỷ đói, súc sinh) lâu dài chịu khổ lớn, khó chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Vì vậy không nên tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cho họ."

 Thiên Đế Thích nói: "Có vị bồ-tát nào chưa được thọ ký mà nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không sinh chê bai, mà sâu sắc tin hiểu chăng?"

 Xá-lợi Tử nói: "Có. Kiều-thi-ca! Đó là vị bồ-tát ma-ha-tát đã phát tâm vô thượng chính đẳng giác từ lâu, đã tu hạnh bồ-tát ma-ha-tát từ lâu, không bao lâu nữa sẽ được thọ ký đại bồ-đề. Kiều-thi-ca! Nếu bồ-tát ma-ha-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà tâm không kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, không sinh chê bai, sâu sắc tin hiểu, thì nên biết vị bồ-tát ma-ha-tát ấy đã được thọ ký vô thượng đại bồ-đề; giả sử chưa được thọ ký, thì cũng không quá một hay hai đức Phật nữa, chắc chắn sẽ được thọ ký đại bồ-đề."

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Xá-lợi Tử! Nếu bồ-tát ma-ha-tát học Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ mọi người để cùng thành Phật) đã lâu, phát nguyện lớn đã lâu, tu hạnh lớn đã lâu, cúng dường nhiều đức Phật, phụng sự nhiều bạn lành, căn lành đã chín muồi, thì khi nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tâm không kinh hoàng, sợ hãi, nghi ngờ, tận đáy lòng tin hiểu, thường ưa lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, cung kính cúng dường, suy nghĩ đúng lý, giảng giải cho người khác hoặc chép viết, tu hành đúng như lời dạy, luôn không biếng nhác mỏi mệt. Xá-lợi Tử! Vị bồ-tát ma-ha-tát ấy do nhân duyên này, sinh ra ở đâu cũng thường được thấy chư Phật, thường được nghe chính pháp, cúng dường, cung kính, tôn trọng, khen ngợi; gặp đức Phật nào thì đức Phật ấy đều thọ ký cho, không có lần nào trôi qua uổng phí."

 Lúc ấy Xá-lợi Tử liền thưa Phật: "Nay con muốn nói vài thí dụ, xin Ngài cho phép."

 Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Tùy ý ông nói."

 Xá-lợi Tử thưa: "Bạch Thế Tôn! Như thiện nam tử an trụ Đại thừa nằm mộng thấy mình ngồi trên tòa bồ-đề mầu nhiệm (chỗ ngồi nơi đức Phật thành đạo), nên biết người ấy sắp chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề. Cũng thế, nếu có thiện nam tử v.v. được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, tận đáy lòng tin kính, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, thì nên biết người ấy đã học Đại thừa từ lâu, căn lành đã chín muồi, hoặc đã được thọ ký đại bồ-đề, hoặc sắp được thọ ký đại bồ-đề, sẽ mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn! Ví như có người đi qua đồng hoang, vượt đường hiểm, đi trăm du-thiện-na (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số), hoặc hai, ba, bốn, năm trăm du-thiện-na, rồi thấy những dấu hiệu báo trước của thành ấp, kinh đô như người chăn thả gia súc, vườn rừng, ruộng đồng v.v. Thấy những dấu hiệu ấy rồi liền nghĩ: 'Thành ấp, kinh đô cách đây không xa.' Nghĩ vậy rồi thân tâm thư thái, không sợ thú dữ, giặc dữ, đói khát. Thiện nam tử v.v. an trụ Bồ-tát thừa (con đường tu hành của bồ-tát, nhằm thành Phật) cũng lại như thế: nếu nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa, tận đáy lòng tin kính, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, thì nên biết người ấy không lâu sẽ được thọ ký đại bồ-đề, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, không còn sợ rơi vào địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) hay Độc giác (người tự ngộ đạo, không nhờ thầy, không độ người). Vì sao vậy? Vì đã được thấy, nghe, cúng dường, cung kính Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, là dấu hiệu báo trước của vô thượng bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn! Ví như có người muốn ngắm biển lớn, dần dần đi tới, trải qua nhiều thời gian mà không thấy núi rừng, liền nghĩ: 'Nay thấy cảnh này thì biển lớn không còn xa.' Vì sao thế? Vì gần bờ biển lớn thì đất ắt thấp dần, không có núi rừng. Lúc ấy người kia tuy chưa thấy biển nhưng thấy dấu hiệu gần biển nên vui mừng hớn hở. Thiện nam tử v.v. an trụ Bồ-tát thừa cũng lại như thế: nếu được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, sâu sắc tin kính, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, thì nên biết người ấy không lâu sẽ được thọ ký đại bồ-đề, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì đã được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, là dấu hiệu báo trước của vô thượng bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn! Ví như vào mùa xuân, các cây hoa trái v.v. lá cũ đã rụng, cành nhánh tươi nhuận; mọi người thấy vậy đều nghĩ: 'Hoa, trái, lá mới sắp ra rồi.' Vì sao thế? Vì dấu hiệu báo trước hoa, trái, lá mới của những cây ấy đã hiện ra. Thiện nam tử v.v. an trụ Bồ-tát thừa cũng lại như thế: nếu được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, tận đáy lòng tin kính, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, thì nên biết người ấy không lâu sẽ được thọ ký đại bồ-đề, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 Bạch Thế Tôn! Ví như người phụ nữ mang thai đã lâu, thân thể ngày càng nặng nề, đi đứng không yên, ăn uống ngủ nghỉ đều giảm, không thích nói nhiều, chán những việc thường làm; vì chịu đau đớn nên mọi việc đều dừng hẳn. Có những người đàn bà khác đã từng làm mẹ (?) thấy những dấu hiệu ấy, liền biết người phụ nữ này sắp sinh con. Thiện nam tử v.v. an trụ Bồ-tát thừa cũng lại như thế: nếu được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa này, tận đáy lòng tin kính, thọ trì, đọc tụng, siêng năng tu học, suy nghĩ đúng lý, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi, thì nên biết người ấy không lâu sẽ được thọ ký đại bồ-đề, mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe Diệu pháp (giảng thuyết giáo pháp mầu nhiệm, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), độ thoát chúng hữu tình (chúng sinh có tình thức)."

 Bấy giờ Phật khen Xá-lợi Tử: "Hay thay, hay thay! Ông đã khéo nói những thí dụ về bồ-tát. Nên biết đó đều là nhờ thần lực của Như Lai."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm bốn mươi lăm (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm bốn mươi sáu.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video