Phần thứ tư, phẩm Khen ngợi, thứ chín.
Bấy giờ cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho vị tỳ-kheo đức cao, nghĩa là "bậc có tuổi thọ đầy đủ") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về hiểu lý "không") liền thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thật tướng của mọi sự, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ) như thế chỉ có tên gọi, mà tên gọi ấy cũng không thể nắm bắt, chỉ dựa vào lời nói mà tạm đặt ra. Vì vậy Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không có gì, thật không thể nắm bắt; và cái tên gọi 'Bát-nhã ba-la-mật-đa' cũng vậy. Hai pháp này qua lại giống nhau, đều không có gì, đều không thể nắm bắt. Vì cớ gì Phật nói rằng khi bồ-tát Từ Thị (tức bồ-tát Di-lặc, vị Phật tương lai) chứng vô thượng chính đẳng giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật), cũng sẽ dùng tên này, cũng ở nơi này tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Khi bồ-tát Từ Thị chứng vô thượng chính đẳng giác, không chứng sắc (thân thể và thế giới vật chất, uẩn thứ nhất trong năm uẩn — năm nhóm hợp thành con người) là không, không chứng thọ (cảm giác), tưởng (sự nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tâm lý, ý muốn tạo tác), thức (sự hay biết, phân biệt) là không; không chứng sắc bị trói buộc, không chứng thọ, tưởng, hành, thức bị trói buộc; không chứng sắc được giải thoát, không chứng thọ, tưởng, hành, thức được giải thoát. Chính với những hành tướng, trạng tướng như thế, khi bồ-tát Từ Thị chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, cũng sẽ dùng tên này, cũng ở nơi này tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là thanh tịnh nhất."
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì sắc thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì thọ, tưởng, hành, thức thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì hư không thanh tịnh nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì sắc không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì thọ, tưởng, hành, thức không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì hư không không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất. Vì tất cả các pháp nhiễm ô và không nhiễm ô đều không thể nắm bắt nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thanh tịnh nhất."
Cụ thọ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân (người nam, người nữ có lòng lành tin Phật) chỉ nghe đến tên gọi công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, còn được lợi ích tốt lành to lớn, huống gì là có thể thọ trì (nhận lấy và giữ gìn), đọc tụng, tu tập, chép viết, giảng giải, truyền bá rộng rãi. Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy trọn không bị chết oan, cũng không bị bệnh tật bất ngờ và các tai ương họa hại, thường được vô lượng trăm nghìn thiên thần cung kính vây quanh, theo sát bảo vệ. Nếu các thiện nam tử, thiện nữ nhân vào ngày mồng tám, ngày mười bốn, ngày mười lăm của mỗi kỳ hắc nguyệt (nửa tháng trăng khuyết dần) và bạch nguyệt (nửa tháng trăng tròn dần), ở bất cứ nơi đâu đọc tụng, giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì sẽ được công đức và lợi ích thù thắng vô biên."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Những thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy đọc tụng, tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thì vô lượng thiên thần thường đến cung kính vây quanh bảo vệ. Vì sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là báu vật cao quý nhất của trời, người, a-tố-lạc (tức a-tu-la, loài thần hay gây chiến với chư thiên) v.v. Do nhân duyên ấy, những thiện nam tử, thiện nữ nhân này sẽ được công đức và lợi ích thù thắng vô biên.
Lại nữa, Thiện Hiện! Khi lắng nghe, thọ trì, đọc tụng, chép viết, cúng dường, tu học, tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, thường có nhiều tà ma gây trở ngại. Vì sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là báu vật lớn nên có nhiều kẻ thù, giặc cướp. Ví như những báu vật quý giá ở thế gian, ở đâu có chúng thì ở đó có nhiều kẻ thù, giặc cướp. Thiện Hiện nên biết: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là báu vật cao quý nhất, có thể đem lại lợi ích an vui cho thế gian.
Lại nữa, Thiện Hiện! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đối với tất cả các pháp: không sinh, không diệt, không thành, không hoại, không hướng về, không quay lưng, không kéo lại, không đẩy đi, không nắm giữ, không buông bỏ, không dơ, không sạch, không thêm, không bớt, không gần, không xa. Vì sao thế? Vì tất cả các pháp đều hoàn toàn không có gì, đều không thể nắm bắt. Thiện Hiện nên biết: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, vì đối với tất cả các pháp không có gì để đắc, nên chẳng phải là cái làm nhiễm ô, cũng chẳng phải là cái bị nhiễm ô. Vì sao thế? Vì cái không có thì không thể làm nhiễm ô cái không có. Thiện Hiện nên biết: vì sắc không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng không nhiễm ô; vì thọ, tưởng, hành, thức không nhiễm ô nên Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa cũng không nhiễm ô; vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không nhiễm ô nên sắc v.v. các pháp cũng không nhiễm ô. Nếu đối với điều như thế cũng không phân biệt, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết: Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa vì không phân biệt, nên đối với tất cả các pháp không nắm giữ, không buông bỏ, không nói, không chỉ bày, không kéo lại, không đẩy đi."
Lúc ấy có vô lượng trăm nghìn thiên tử (các vị trời) đứng giữa hư không, vui mừng hớn hở, cùng nhau chúc mừng an ủi, đồng thanh xướng lên: "Hôm nay chúng ta ở cõi Thiệm-bộ châu (tức Diêm-phù-đề, châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người ở) được thấy Phật chuyển bánh xe Diệu pháp (giảng thuyết giáo pháp mầu nhiệm, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não) lần thứ hai."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Thiện Hiện: "Bánh xe pháp như thế chẳng phải chuyển lần thứ nhất, cũng chẳng phải lần thứ hai. Vì sao thế? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa xuất hiện ở thế gian không phải để chuyển hay để xoay ngược lại đối với tất cả các pháp, mà chỉ vì không có tính, tự tính vốn không, nên xuất hiện ở thế gian. Nếu bồ-tát ma-ha-tát (bậc tu hành cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh, thuộc hàng lớn) có thể biết như thế mà không có phân biệt, đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện liền thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là ba-la-mật-đa rộng lớn, vì thấu suốt tự tính của tất cả các pháp đều là không. Tuy thấu suốt tự tính các pháp đều là không, nhưng các bồ-tát ma-ha-tát nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, đối với tất cả các pháp không trói buộc, không chấp trước, chứng được vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe Diệu pháp, độ thoát chúng hữu tình (chúng sinh có tình thức). Tuy chứng bồ-đề mà không có gì được chứng, vì pháp chứng và pháp không chứng đều không thể nắm bắt. Tuy chuyển pháp luân mà không có gì được chuyển, vì pháp chuyển và pháp xoay ngược lại đều không thể nắm bắt. Tuy độ hữu tình mà không có ai được độ, vì pháp thấy và pháp không thấy đều không thể nắm bắt. Bạch Thế Tôn! Trong giáo pháp sâu xa của Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa này, việc chuyển pháp luân hoàn toàn không thể nắm bắt. Vì sao thế? Vì trong đây không có pháp nào có thể bày tỏ, không có pháp nào có thể chỉ ra, không có pháp nào có thể đắc, không có pháp nào có thể chuyển, không có pháp nào có thể xoay ngược lại. Vì sao thế? Vì tất cả các pháp rốt ráo không sinh, cũng không diệt; vì không sinh diệt nên không chuyển, không xoay ngược lại."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Vì sao thế? Vì trong pháp không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: thấy các pháp trống rỗng; không có hình tướng để bám; không còn mong cầu gì) chẳng thể có pháp năng chuyển và pháp năng xoay ngược lại, vì pháp có tính chuyển hay xoay ngược đều không thể nắm bắt. Nếu có thể tuyên nói, chỉ bày như thế, thì gọi là khéo tuyên nói Bát-nhã ba-la-mật-đa một cách thanh tịnh. Trong đây hoàn toàn không có người nói, người nghe nhận, pháp được nói, pháp được nhận. Đã không có người nói, người nhận và pháp, thì những người có thể chứng đắc cũng không thể nắm bắt. Vì không có người chứng, nên cũng không có ai có thể đạt niết-bàn (cảnh giới tịch diệt, dứt hết phiền não và sinh tử), cũng không có người nói pháp làm phúc điền (ruộng phúc — người đáng được cúng dường, gieo vào đó thì sinh phúc như gieo hạt vào ruộng). Vì không có phúc điền, nên tính của phúc cũng là không, mọi sự biểu thị và lời lẽ, danh xưng đều không thể nắm bắt; vì thế gọi là ba-la-mật-đa rộng lớn."
Bấy giờ Thiện Hiện lại thưa Phật: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa:
là ba-la-mật-đa không bờ bến, vì như hư không lớn không có bờ mé;
là ba-la-mật-đa không gì sánh bằng, vì tất cả các pháp không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa xa lìa, vì rốt ráo là không;
là ba-la-mật-đa khó khuất phục, vì tính và tướng của các pháp không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa không dấu vết, vì không đi, không đến, không hình thể;
là ba-la-mật-đa không tự tính, vì không đi không đến;
là ba-la-mật-đa không đi lại, vì tất cả các pháp không lay động, không di chuyển;
là ba-la-mật-đa không thể bị cướp đoạt, vì tất cả các pháp không thể nắm lấy;
là ba-la-mật-đa vô tận, vì luôn tương ứng với pháp vô tận;
là ba-la-mật-đa không sinh, vì tất cả các pháp không thể sinh ra;
là ba-la-mật-đa không tạo tác, vì người tạo tác không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa không biết, vì tất cả các pháp không có người biết;
là ba-la-mật-đa không thấy, vì tất cả các pháp không có người thấy;
là ba-la-mật-đa không luân chuyển, vì người chết đi sinh lại không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa không hư hoại, vì quá khứ, tương lai, hiện tại không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa như huyễn hóa, vì các pháp không sinh, không có gì để biểu thị;
là ba-la-mật-đa như giấc mộng, vì đó là tính bình đẳng của các ý thức;
là ba-la-mật-đa không tạp nhiễm, vì tham, sân (giận dữ), si (mê muội) không có tự tính;
là ba-la-mật-đa không có chỗ đắc, vì chỗ nương tựa không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa không hý luận (không có lời bàn suông, suy diễn vô ích), vì tất cả các pháp vượt ngoài suy nghĩ bàn luận;
là ba-la-mật-đa không suy nghĩ lo toan, vì tất cả các pháp không lay động;
là ba-la-mật-đa không lay chuyển, vì an trụ nơi pháp giới (toàn thể các pháp, xét về bản chất chân thật);
là ba-la-mật-đa lìa nhiễm ô, vì tất cả các pháp không hư dối;
là ba-la-mật-đa không khởi lên, vì tất cả các pháp không phân biệt;
là ba-la-mật-đa vắng lặng, vì tướng của tất cả các pháp không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa không lỗi lầm, vì tu các công đức đến bờ kia;
là ba-la-mật-đa không có hữu tình, vì chứng thực tế (cõi chân thật rốt ráo);
là ba-la-mật-đa không đứt đoạn, vì tất cả các pháp không khởi lên;
là ba-la-mật-đa như thật, vì không phân biệt;
là ba-la-mật-đa không rơi vào hai bên (hai cực đoan như có và không, thường và đoạn), vì đối với tất cả các pháp không chấp trước;
là ba-la-mật-đa không lẫn tạp, không hư hoại, vì tất cả các pháp không hòa hợp;
là ba-la-mật-đa không nắm giữ, chấp trước, vì vượt qua địa vị của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) và Độc giác (người tự ngộ đạo, không nhờ thầy);
là ba-la-mật-đa không tầm, không tứ (tầm: sự suy xét thô; tứ: sự suy xét tinh tế), vì đạt đến tính bình đẳng của pháp tầm tứ;
là ba-la-mật-đa vô lượng, vì là pháp không thể đo lường;
là ba-la-mật-đa không khởi, vì lìa ngã (cái 'tôi') và pháp;
là ba-la-mật-đa không phân biệt, vì là tính bình đẳng của mọi phân biệt;
là ba-la-mật-đa không thể nắm bắt, vì đạt đến tính chân thật của tất cả các pháp;
là ba-la-mật-đa không chấp trước, vì đối với tất cả các pháp đều không chấp trước;
là ba-la-mật-đa không nương tựa, vì không có chỗ nương tựa;
là ba-la-mật-đa không sinh, vì tất cả các pháp đều không sinh;
là ba-la-mật-đa vô thường, vì tất cả các pháp thường không có tự tính;
gọi là ba-la-mật-đa khổ, vì là tính an ổn của các pháp bức bách khổ não;
là ba-la-mật-đa vô ngã, vì đối với tất cả các pháp không chấp trước;
gọi là ba-la-mật-đa không, vì tất cả các pháp không thể nắm bắt;
là ba-la-mật-đa vô tướng, vì tất cả các pháp lìa mọi tướng;
là ba-la-mật-đa vô nguyện, vì không có gì được thành tựu;
gọi là ba-la-mật-đa sức mạnh, vì tất cả các pháp không thể bị khuất phục;
là ba-la-mật-đa vô lượng Phật pháp, vì vượt quá mọi con số đo đếm;
là ba-la-mật-đa vô sở úy (không còn sợ hãi), vì tâm rốt ráo không khiếp sợ;
là ba-la-mật-đa chân như (cái như thật, không biến đổi của các pháp), vì đó là tính không biến đổi của tất cả các pháp;
là ba-la-mật-đa tự nhiên, vì tất cả các pháp không có tự tính;
là ba-la-mật-đa nhất thiết trí trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi pháp một cách trọn vẹn, trí tuệ tối thượng của Phật), vì biết tất cả các pháp không có tự tính."
Phật nói: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video