Thiên 731 — Hội 5 · Phẩm 2 Thiên Đế

 Phần thứ năm – Phẩm Thiên Đế, thứ hai

 Bấy giờ Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, vị thần hộ trì Phật pháp) cùng bốn vạn thiên tử (các vị trời) đến họp. Hộ thế Tứ Thiên vương (bốn vị vua trời giữ gìn bốn phương của thế gian) cùng hai vạn thiên tử đến họp. Đại Phạm thiên vương, vị chủ của cõi Sách-ha (tức cõi Ta-bà, thế giới chúng ta đang sống), cùng một vạn Phạm chúng (các vị trời ở cõi Phạm thiên) đến họp. Lại có năm nghìn chúng trời Tịnh Cư (các cõi trời cao trong Sắc giới, nơi các bậc Thánh đã chứng quả Bất hoàn sinh về) cũng đến họp. Ánh sáng nơi thân của các chúng trời ấy, vốn do quả của nghiệp lành mà có, khi đối trước ánh sáng oai thần của Phật thì đều không hiện ra được.

 Khi ấy Thiên Đế Thích thưa với Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật giỏi nhất về hiểu lý "không"): "Nay có vô lượng các thiên tử muốn nghe Đại đức giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấy rõ mọi pháp vốn là không, đưa người sang bờ giải thoát). Cúi xin Đại đức thương xót mà giảng cho: Bồ-tát (người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài) nên an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào?"

 Bấy giờ Thiện Hiện bảo Đế Thích: "Tôi nhờ sức của Phật mà vì các chúng trời giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa, đúng như cách các Bồ-tát cần an trụ. Những vị trời nào trong các vị chưa phát tâm vô thượng bồ-đề (tâm cầu sự giác ngộ cao nhất của Phật) thì nay đều nên phát. Những ai đã vào chính tính ly sinh (địa vị chắc chắn đã vào dòng Thánh, lìa hẳn thân phận phàm phu) của hàng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát) và Độc giác (người tự mình giác ngộ vào lúc không có Phật ra đời), thì không thể phát tâm đại bồ-đề được nữa. Vì sao vậy, Kiều-thi-ca (tên họ của Đế Thích)? Vì họ đối với sinh tử đã có giới hạn ngăn ngại (đã tự hạn định việc ra khỏi sinh tử, không còn ở lại để cứu độ chúng sinh). Trong số ấy nếu có ai phát được tâm vô thượng chính đẳng giác (tâm cầu giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn), thì tôi cũng tùy hỷ (vui mừng theo). Vì sao vậy, Kiều-thi-ca? Vì những người hơn nên cầu pháp hơn; tôi trọn không bao giờ ngăn trở những điều lành cao hơn của người khác."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Nay ông khéo khuyến khích các Bồ-tát." Cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tăng) Thiện Hiện liền bạch Phật: "Con đã biết ơn thì sao lại không báo đáp? Ấy là các đức Phật đời quá khứ cùng các đệ tử đã dạy các Bồ-tát đủ thứ điều cốt yếu của giáo pháp, dùng phương tiện để đi vào các ba-la-mật-đa (các hạnh đưa sang bờ giác ngộ). Khi ấy Như Lai (danh hiệu của Phật) cũng học theo trong đó, nay đã chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu (tức giảng dạy chánh pháp) làm lợi ích cho chúng con. Vì vậy nay con nên theo lời Phật dạy mà thâu nhận, che chở, nhớ nghĩ đến các Bồ-tát này, khiến các vị mau chứng được vô thượng bồ-đề, chuyển bánh xe pháp nhiệm mầu, đem lợi ích an vui cho tất cả. Đó gọi là báo đáp ân đức ấy."

 Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Các vị trời đều nên lắng nghe kỹ. Tôi sẽ nói cho các vị về cách mà chúng Bồ-tát cần an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Kiều-thi-ca, chúng Bồ-tát được trang nghiêm bằng thệ nguyện lớn, phát tâm hướng đến Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành vì cứu độ tất cả chúng sinh mà thành Phật), thì nên lấy tướng không mà an trụ trong Bát-nhã ba-la-mật-đa. Không nên trụ vào sắc (hình sắc: thân thể và thế giới vật chất), cũng không nên trụ vào thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận thức phân biệt) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn. Không nên trụ vào quả Dự lưu (quả Thánh thứ nhất, mới bước vào dòng Thánh), cũng không nên trụ vào quả Nhất lai (quả Thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi đời một lần), quả Bất hoàn (quả Thánh thứ ba, không còn trở lại cõi Dục), quả A-la-hán (quả Thánh cao nhất của Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) và Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác).

 "Không nên trụ vào ý nghĩ 'đây là sắc', cũng không nên trụ vào ý nghĩ 'đây là thọ, tưởng, hành, thức'. Không nên trụ vào ý nghĩ 'đây là quả Dự lưu', cũng không nên trụ vào ý nghĩ 'đây là quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề'. Không nên trụ vào ý nghĩ sắc, thọ, tưởng, hành, thức là thường hay vô thường, là vui hay khổ, là ta hay không phải ta, là sạch hay không sạch, là không hay chẳng không. Không nên trụ vào ý nghĩ rằng quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề đều do vô vi (cái không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt) hiển bày, là ruộng phúc (nơi cúng dường vào thì sinh ra phúc đức, như ruộng gieo hạt) chân thật, đáng nhận sự cúng dường.

 "Không nên trụ vào ý nghĩ rằng bậc quả Dự lưu nhiều nhất còn bảy lần trở lại cõi đời rồi chắc chắn vào Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch mọi khổ đau và phiền não). Không nên trụ vào ý nghĩ rằng bậc quả Nhất lai chưa đến chỗ tận cùng, trở lại cõi này một lần thì chắc chắn hết mọi khổ. Không nên trụ vào ý nghĩ rằng bậc quả Bất hoàn sang cõi kia mà diệt độ, không trở lại nữa. Không nên trụ vào ý nghĩ rằng bậc quả A-la-hán ngay đời này chắc chắn vào Niết-bàn vô dư (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân). Không nên trụ vào ý nghĩ rằng bậc quả Độc giác vượt hơn bậc Thanh văn, chưa đến bậc Phật mà đã vào Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức nhập diệt). Không nên trụ vào ý nghĩ rằng Phật do vô vi hiển bày, là ruộng phúc chân thật, đáng nhận sự cúng dường, vượt hơn các bậc Thanh văn, Độc giác v.v., đem lợi ích an vui cho vô lượng vô số hữu tình (chúng sinh, mọi loài có tình thức), khiến họ vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn thân năm uẩn làm chỗ nương); và dẫu cho tất cả cõi hữu tình đã hết, Ngài cũng vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn."

 Khi ấy Xá-lợi Tử (đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) nghĩ: "Nếu vậy thì Bồ-tát nên trụ thế nào?" Bấy giờ Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng Xá-lợi Tử, liền nói với ông: "Ý ông thế nào? Tâm của Như Lai trụ ở chỗ nào?" Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Tâm của Như Lai hoàn toàn không trụ vào đâu. Vì không trụ vào đâu nên gọi là Như Lai. Tức là không trụ vào cõi hữu vi (những gì do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt), cũng không trụ vào cõi vô vi, mà cũng chẳng phải không trụ." Thiện Hiện đáp: "Bồ-tát cũng vậy, như các đức Như Lai, đối với tất cả các pháp, tâm không trụ vào đâu mà cũng chẳng phải không trụ. Tức là các Bồ-tát đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, lấy sự không có gì để đạt được làm phương tiện, nên trụ như vậy, nên học như vậy."

 Bấy giờ trong hội chúng có các thiên tử thầm nghĩ: "Lời lẽ, câu chú của các loài dược-xoa (tức dạ-xoa, một loài quỷ thần) muôn vẻ khác nhau, tuy kín đáo, nhưng chúng ta vẫn còn hiểu được. Đại đức Thiện Hiện đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, tuy dùng đủ thứ lời lẽ để hiển bày, mà chúng ta rốt cuộc không hiểu được." Cụ thọ Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng các thiên tử, liền bảo họ: "Ở đây tôi không nói gì, không chỉ bày gì; các vị cũng không nghe gì, thì sẽ hiểu cái gì?"

 Các thiên tử lại nghĩ: "Tôn giả Thiện Hiện muốn cho nghĩa này dễ hiểu, mà lại càng thêm sâu kín, khó lường." Cụ thọ Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng các thiên tử ấy, lại bảo: "Những ai muốn chứng, muốn trụ vào quả Dự lưu, Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán, Độc giác bồ-đề, và vô thượng chính đẳng bồ-đề của chư Phật, thì phải nương vào sự nhẫn này (sự chấp nhận và an trụ vững vàng nơi lý các pháp vốn không sinh) mới có thể chứng và trụ được."

 Các thiên tử nghĩ: "Nay Đại đức Thiện Hiện muốn vì hạng hữu tình nào mà nói pháp gì?" Cụ thọ Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng các thiên tử, liền bảo họ: "Nay tôi muốn vì hữu tình như huyễn (như do nhà ảo thuật hóa ra, không thật) mà nói pháp như huyễn, vì họ đối với điều được nói không nghe, không hiểu, không chứng gì." Các thiên tử lại nghĩ: "Người nghe pháp và pháp đều như huyễn, vậy các hữu tình khác và các quả Dự lưu v.v. cũng đều như huyễn chăng?" Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng họ, liền bảo: "Các loài hữu tình khác, cho đến quả Dự lưu, quả Nhất lai, quả Bất hoàn, quả A-la-hán, Độc giác bồ-đề, và vô thượng chính đẳng bồ-đề của Phật, cũng đều như huyễn."

 Các thiên tử hỏi Thiện Hiện: "Há cả vô thượng chính đẳng bồ-đề mà các đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, đáng được cúng dường, giác ngộ chân chính trọn vẹn) đã chứng cũng đều như huyễn sao?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Cho đến Niết-bàn cũng như huyễn." Các thiên tử hỏi Thiện Hiện: "Há Niết-bàn cũng như huyễn sao?" Thiện Hiện đáp: "Giả sử còn có pháp nào hơn cả Niết-bàn thì cũng như huyễn, huống gì Niết-bàn. Vì sao vậy? Này các thiên tử, vì huyễn với hữu tình và tất cả các pháp, cho đến Niết-bàn, đều không hai, không khác, đều không thể nắm được, không thể nói được."

 Khi ấy Xá-lợi Tử, Chấp Đại Tạng (tức Ma-ha Câu-hy-la, đệ tử giỏi biện luận của Phật), Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, đệ tử thuyết pháp giỏi nhất), Đại Ẩm Quang (tức Ma-ha Ca-diếp, đệ tử tu khổ hạnh bậc nhất) cùng các vị khác hỏi Khánh Hỉ (tức A-nan, thị giả của Phật): "Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được nói rất sâu xa như vậy, ai có thể tin nhận được?" Khánh Hỉ đáp: "Có các chúng Bồ-tát bất thoái chuyển (không còn lui sụt trên đường thành Phật) đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã được nói này có thể tin nhận sâu xa. Lại có vô lượng bổ-đặc-già-la (con người, cá thể chúng sinh) đầy đủ chính kiến (cách thấy biết đúng đắn) và các vị A-la-hán đã viên mãn sở nguyện, đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã được nói này cũng có thể tin nhận." Bấy giờ Thiện Hiện nói thế này: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đã được nói như vậy, không ai có thể tin nhận được. Vì sao vậy? Vì trong đây không có pháp nào có thể hiển bày, có thể chỉ ra; người tin nhận cũng không thể nắm được."

 Khi ấy Thiên Đế Thích nghĩ: "Tôn giả Thiện Hiện tuôn mưa pháp lớn (giảng pháp lợi ích thấm khắp như mưa lớn), ta nên hóa ra những đóa hoa vi diệu có tiếng nhạc (?) để rải lên cúng dường." Nghĩ xong, liền hóa ra những đóa hoa vi diệu ấy rải lên trên Thiện Hiện. Bấy giờ Thiện Hiện nghĩ: "Hoa được rải đây, ở các cõi trời cũng chưa từng thấy có. Hoa này vi diệu, chắc chắn không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, hẳn là do các vị trời từ tâm hóa ra." Khi ấy Thiên Đế Thích biết ý nghĩ trong lòng Thiện Hiện, liền nói với Thiện Hiện: "Hoa được rải này thật không phải do cây cỏ dưới nước hay trên cạn sinh ra, cũng không phải do các vị trời từ tâm hóa ra, vì hoa được rải không có tính sinh ra." Cụ thọ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Hoa này không sinh ra thì không có tính chất của hoa."

 Khi ấy Thiên Đế Thích nghĩ: "Tôn giả Thiện Hiện có trí tuệ giác ngộ sâu rộng, không phá bỏ tên gọi giả lập mà vẫn nói được nghĩa chân thật." Nghĩ xong, thưa với Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, thật đúng như lời Tôn giả dạy. Các chúng Bồ-tát đối với các pháp nên theo lời Tôn giả nói mà học." Bấy giờ Thiện Hiện nói với Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói. Các chúng Bồ-tát đối với các pháp đều nên theo lời tôi nói mà học. Kiều-thi-ca, khi các chúng Bồ-tát theo lời tôi nói mà học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì không nương vào quả Dự lưu mà học, không nương vào quả Nhất lai, Bất hoàn, A-la-hán mà học, không nương vào Độc giác bồ-đề mà học. Nếu không nương vào các bậc ấy mà học, thì chính là học nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả của Phật, trí cao nhất trong mọi trí) của chư Phật. Nếu học nhất thiết trí trí của chư Phật, thì là học vô lượng vô biên Phật pháp. Nếu học vô lượng vô biên Phật pháp, thì không học rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức có tăng có giảm. Nếu không học rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức có tăng có giảm, thì không học rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức có lấy có bỏ. Nếu không học rằng sắc, thọ, tưởng, hành, thức có lấy có bỏ, thì không học rằng tất cả các pháp có thể thâu nhận và có thể diệt hoại. Nếu không học rằng tất cả các pháp có thể thâu nhận và có thể diệt hoại, thì không học rằng nhất thiết trí trí có thể thâu nhận và có thể diệt hoại. Khi các chúng Bồ-tát học như vậy, thì gọi là thật sự học nhất thiết trí trí, mau chứng được nhất thiết trí trí."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát không học rằng nhất thiết trí trí có thể thâu nhận và có thể diệt hoại, thì khi các Bồ-tát ấy học như vậy, gọi là thật sự học nhất thiết trí trí, mau chứng được nhất thiết trí trí chăng?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy, vì lấy sự không có gì để đạt được làm phương tiện."

 Bấy giờ Thiên Đế Thích hỏi Xá-lợi Tử: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà Bồ-tát học, nên tìm ở đâu?" Xá-lợi Tử nói: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà Bồ-tát học, nên tìm trong lời Thiện Hiện nói." Khi ấy Thiên Đế Thích hỏi Thiện Hiện: "Nhờ thần lực của ai làm chỗ dựa mà khiến Xá-lợi Tử nói được như vậy?" Thiện Hiện đáp: "Nhờ thần lực của Như Lai làm chỗ dựa mà khiến Xá-lợi Tử nói được như vậy." Thiên Đế Thích hỏi: "Lại nhờ thần lực của ai làm chỗ dựa mà Tôn giả nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa?" Thiện Hiện đáp: "Nhờ thần lực của Như Lai làm chỗ dựa mà khiến tôi nói được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa.

 "Kiều-thi-ca, ông hỏi rằng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà Bồ-tát học nên tìm ở đâu. Kiều-thi-ca, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà Bồ-tát học, không nên tìm ngay nơi sắc, không nên tìm ở chỗ lìa sắc; không nên tìm ngay nơi thọ, tưởng, hành, thức, không nên tìm ở chỗ lìa thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì sắc chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải lìa sắc mà riêng có Bát-nhã ba-la-mật-đa; thọ, tưởng, hành, thức chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng chẳng phải lìa thọ, tưởng, hành, thức mà riêng có Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Thiên Đế Thích thưa với Thiện Hiện: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là ba-la-mật-đa lớn, là ba-la-mật-đa vô lượng, là ba-la-mật-đa vô biên." Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca, vì sắc vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên; vì thọ, tưởng, hành, thức vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên.

 "Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì sở duyên (đối tượng mà tâm hướng tới và nhận biết) vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là vì sở duyên vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Đó là tất cả các pháp, khoảng trước, khoảng giữa, khoảng sau đều không thể nắm được, nên nói là vô biên. Vì pháp vô biên nên sở duyên vô biên. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng được nói là vô biên.

 "Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì tất cả các pháp vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là vì tất cả các pháp vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Đó là bờ mé của tất cả các pháp không thể nắm được. Vì sao vậy? Vì từ sắc cho đến thức, bờ trước, bờ giữa, bờ sau đều không thể nắm được. Do đó bờ trước, bờ giữa, bờ sau của Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không thể nắm được, nên nói là vô biên.

 "Lại nữa, Kiều-thi-ca, vì hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên. Kiều-thi-ca, thế nào là vì hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên? Kiều-thi-ca, không phải vì loài hữu tình số lượng rất nhiều, tính đếm bờ mé không thể được, mà nói là vô biên." Thiên Đế Thích hỏi: "Vì nghĩa gì mà nói như vậy?" Thiện Hiện đáp: "Nay tôi hỏi ông, ông cứ tùy ý mà đáp. Ý ông thế nào? Nói 'hữu tình' là tên gọi của pháp nào?" Thiên Đế Thích đáp: "Nói 'hữu tình' không phải là tên gọi của pháp nào cả, mà chỉ thuộc về tên gọi tạm đặt như khách (tên gán từ bên ngoài, không thuộc về bản chất), thuộc về tên gọi không có sự việc thật, thuộc về tên gọi không có chỗ dựa."

 Thiện Hiện lại bảo Thiên Đế Thích: "Ý ông thế nào? Ở đây có hữu tình chân thật nào có thể chỉ ra được chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Không, thưa Đại đức." Thiện Hiện bảo: "Vì không có hữu tình chân thật nào có thể chỉ ra, nên nói là vô biên. Kiều-thi-ca, ý ông thế nào? Giả sử đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác trải qua số đại kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như số cát sông Hằng, dùng âm thanh vô biên mà nói vô lượng tên gọi của loài hữu tình, thì trong đó có hữu tình chân thật nào có sinh có diệt chăng?" Thiên Đế Thích đáp: "Không, thưa Đại đức. Vì sao vậy? Vì các hữu tình bản tính vốn trong sạch." Thiện Hiện bảo: "Do đó mà nói rằng vì hữu tình vô biên nên biết Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vô biên, vì không có tự tính và rất sâu xa đều là vô biên."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi sáu

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm năm mươi bảy

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho giáo pháp: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video