Thiên 730 — Hội 5 · Phẩm 1 Thiện Hiện

 Phần thứ năm – Phẩm Thiện Hiện, thứ nhất

 Tôi nghe như thế này. Một thời, đức Bạc-già-phạm (tức đức Phật, bậc Thế Tôn được muôn loài tôn kính) ở trên đỉnh núi Thứu Phong (núi Kên Kên, tức núi Linh Thứu) gần thành Vương Xá. Ngài ở cùng chúng đại bật-sô (tức tỳ-kheo, các vị tăng xuất gia đã thụ đủ giới), gồm một vạn hai nghìn người. Tất cả đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn phải tái sinh). Đứng đầu là cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tăng, nghĩa là "bậc có đủ tuổi thọ và mạng sống trí tuệ") Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, đệ tử Phật giỏi nhất về hiểu lý "không"), Xá-lợi Tử (đệ tử có trí tuệ bậc nhất của Phật) cùng các vị khác. Chỉ trừ A-nan-đà là còn ở bậc hữu học (bậc còn phải tu học, chưa chứng quả A-la-hán). Lại có vô lượng vô số Bồ-tát ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát: người phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi loài, thuộc hàng cao lớn), vị nào cũng có tài biện thuyết không vướng mắc. Đứng đầu là Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc), Bồ-tát Diệu Cát Tường (tức Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi) cùng các vị khác.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Thiện Hiện: "Ông hãy dùng tài biện thuyết của mình mà giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người sang bờ giải thoát, tức trí tuệ thấy rõ thật tướng mọi pháp vốn là không) cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát, khiến các vị ấy tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà mau được thành tựu."

 Khi ấy Xá-lợi Tử nghĩ: "Cụ thọ Thiện Hiện giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát là bằng sức của chính mình, hay là nhờ sức oai thần của Như Lai?" Thiện Hiện biết ý nghĩ trong lòng Xá-lợi Tử, liền nói: "Phàm điều gì đệ tử Phật giảng bày đều là nhờ sức oai thần của Như Lai. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, Phật giảng những điều cốt yếu của giáo pháp cho đệ tử. Đệ tử theo lời Phật dạy mà siêng năng tu học, cho đến khi chứng được thật tính của các pháp. Chứng rồi, họ giảng lại cho người khác. Nếu lời giảng không trái với pháp tính (bản tính chân thật của mọi sự vật), thì đều là do oai thần của Như Lai mà có, và cũng là dòng chảy cùng một tính chất tuôn ra từ pháp tính mà họ đã chứng. Cho nên việc tôi sẽ giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các Bồ-tát đều là nhờ sức oai thần của Như Lai."

 Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, Ngài bảo (?) con giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát, khiến chúng Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa mà mau được thành tựu. Bạch Thế Tôn, cái gọi là Bồ-tát, đó là tên gọi của pháp nào mà gọi là Bồ-tát? Bạch Thế Tôn, con không thấy có pháp nào có thể gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, cũng không thấy có pháp nào có thể gọi là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bạch Thế Tôn, đối với Bồ-tát và pháp của Bồ-tát, con không thấy, không nắm được; đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, con cũng không thấy, không nắm được. Vậy sao lại bảo con giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát? Bạch Thế Tôn, con sẽ dạy những Bồ-tát ma-ha-tát nào tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa nào để mau được thành tựu?

 "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe nói lời này mà tâm không chìm đắm, không lùi bước nản chí, không kinh không sợ, an trụ đúng như lời dạy mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy chính là người có Bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến được mau thành tựu. Nếu không chấp giữ điều gì, thì chính đó là chỗ được nắm giữ (?), chính đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học như thế này: tức là không chấp trước vào tâm Bồ-tát này. Vì sao vậy? Vì tâm này chẳng phải là tâm, vì bản tính của nó vốn trong sạch."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Có cái tính 'tâm chẳng phải tâm' ấy hay không?" Thiện Hiện hỏi lại Xá-lợi Tử: "Cái tính 'tâm chẳng phải tâm', dù là có hay là không, có thể nắm bắt được chăng?" Xá-lợi Tử đáp: "Không, thưa Thiện Hiện." Thiện Hiện liền nói với Xá-lợi Tử: "Cái tính 'tâm chẳng phải tâm', dù là có hay không, đã không thể nắm bắt được, thì sao lại có thể hỏi rằng có cái tính 'tâm chẳng phải tâm' ấy hay không?" Xá-lợi Tử lại hỏi Thiện Hiện: "Thế nào gọi là tính 'tâm chẳng phải tâm'?" Thiện Hiện đáp: "Không biến đổi, không hư hoại, cũng không phân biệt, thì đó gọi là tính 'tâm chẳng phải tâm'."

 Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Thật đúng như lời ông nói. Phật nói Nhân giả (tiếng gọi tôn trọng người đối diện) an trụ trong vô tránh định (thiền định không tranh chấp: trạng thái tâm hoàn toàn không gây tranh cãi hay phiền não cho ai) là bậc nhất, thật đúng như lời bậc Thánh. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe nói lời này mà tâm không chìm đắm, không lùi bước nản chí, không kinh không sợ, an trụ đúng như lời dạy mà tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã được bất thoái chuyển (không bao giờ lui sụt nữa) đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật). Nếu Bồ-tát ma-ha-tát quán xét tính 'tâm chẳng phải tâm' như vậy, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 "Nếu các hữu tình (chúng sinh, mọi loài có tình thức) muốn siêng năng tu học, hoặc theo bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát), hoặc theo bậc Độc giác (người tự mình giác ngộ vào lúc không có Phật ra đời), hoặc theo bậc Bồ-tát, thì đều nên thường xuyên lắng nghe, thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), đọc tụng Bát-nhã ba-la-mật-đa, khiến cho thông suốt, và tu hành đúng như lời dạy. Vì sao vậy? Vì trong giáo pháp rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa này đã giảng rộng tất cả các pháp cần phải học. Các Bồ-tát ma-ha-tát siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa này thì ở mọi chỗ đều được khéo léo thông thạo."

 Bấy giờ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Đối với tâm Bồ-tát, con không biết cũng không nắm được. Đối với chúng Bồ-tát ma-ha-tát và đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa, con đều không thấy có sự việc thật nào có thể nắm được. Vậy sao lại bảo con giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát? Bạch Thế Tôn, con quán xét tất cả, dù là sinh hay diệt, dù là nhiễm ô hay trong sạch, đều không thể nắm được; vậy mà trong đó lại nói có tên gọi Bồ-tát, Bát-nhã v.v., nên con sinh lòng ngờ vực, băn khoăn. Bạch Thế Tôn, các tên gọi như Bồ-tát v.v. đều không có gì nhất định, cũng không có chỗ trụ. Vì sao vậy? Vì các tên gọi như Bồ-tát v.v. đều không có thật; pháp không có thật thì không nhất định, không có chỗ trụ. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe nói việc này mà tâm không chìm đắm, không lùi bước nản chí, không kinh không sợ, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy chắc chắn an trụ ở bậc bất thoái chuyển, lấy sự không trụ vào đâu làm phương tiện mà trụ nơi chỗ không trụ.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không nên trụ vào sắc (hình sắc: thân thể và thế giới vật chất), cũng không nên trụ vào thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận thức phân biệt) — năm thứ này gọi chung là năm uẩn, hợp thành con người và vạn vật. Vì sao vậy? Nếu trụ vào sắc thì là làm việc chạy theo sắc, chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Nếu trụ vào thọ, tưởng, hành, thức thì là làm việc chạy theo thọ, tưởng, hành, thức, chẳng phải thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao vậy? Vì người làm việc chạy theo như thế không thể thâu nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu không thể thâu nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu không thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật-đa thì không thể làm cho Bát-nhã ba-la-mật-đa được viên mãn. Nếu không thể làm cho Bát-nhã ba-la-mật-đa viên mãn thì không thể thành tựu nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả của Phật, trí cao nhất trong mọi trí). Nếu không thể thành tựu nhất thiết trí trí thì không thể làm lợi ích cho những hữu tình cần được lợi ích.

 "Vì sao vậy? Sắc không nên thâu nhận thọ, tưởng, hành, thức, cũng không nên thâu nhận Bát-nhã ba-la-mật-đa, cũng không nên thâu nhận sắc. Vì không thể thâu nhận nên chính nó chẳng phải là sắc. Thọ, tưởng, hành, thức cũng vì không thể thâu nhận nên chính chúng chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức. Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng vì không thể thâu nhận nên chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát ma-ha-tát nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy. Nếu học Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như vậy, thì đó gọi là vòng Tam-ma-địa (thiền định, trạng thái tâm chuyên chú vững vàng) 'không thâu nhận gì cả' của Bồ-tát; đó là hành trang rộng lớn, vô lượng, không gì vượt hơn, không bị tất cả hàng Thanh văn, Độc giác lôi kéo cướp mất, và cũng không thâu nhận nhất thiết trí trí.

 "Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí trí này không phải do nắm giữ hình tướng mà tu được. Những ai nắm giữ hình tướng đều là phiền não. Nếu nắm giữ hình tướng mà tu được nhất thiết trí trí, thì phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) Thắng Quân đã không thể tin hiểu nhất thiết trí trí. Phạm chí Thắng Quân ấy tuy nhờ sức tin hiểu mà quy hướng về Phật pháp, gọi là bậc tùy tín hành (người dựa theo lòng tin mà tu hành), nhưng lại có thể dùng một phần nhỏ trí tuệ quán xét tính không của tất cả các pháp, mà ngộ nhập nhất thiết trí trí. Ngộ nhập rồi, ông không nắm giữ hình tướng của sắc, cũng không nắm giữ hình tướng của thọ, tưởng, hành, thức. Ông không do sự vui mừng mà thấy trí này, không do được nghe mà thấy trí này, không do sắc bên trong mà thấy trí này, không do sắc bên ngoài mà thấy trí này, không do sắc cả trong lẫn ngoài mà thấy trí này, cũng không lìa sắc mà thấy trí này. Ông không do thọ, tưởng, hành, thức bên trong mà thấy trí này, không do thọ, tưởng, hành, thức bên ngoài mà thấy trí này, không do thọ, tưởng, hành, thức cả trong lẫn ngoài mà thấy trí này, cũng không lìa thọ, tưởng, hành, thức mà thấy trí này.

 "Phạm chí Thắng Quân nhờ những cửa ngõ lìa bỏ hình tướng như vậy mà sinh lòng tin hiểu sâu xa đối với nhất thiết trí trí, gọi là bậc tùy tín hành, đối với tất cả các pháp đều không chấp giữ. Phạm chí ấy nhờ cửa ngõ lìa hình tướng mà được tin hiểu đối với nhất thiết trí trí rồi, thì đối với tất cả các pháp đều không nắm giữ hình tướng, cũng không suy nghĩ về các pháp không có hình tướng. Phạm chí ấy nhờ sức thắng giải (sự hiểu biết quyết định, vững chắc) mà đối với tất cả các pháp không lấy, không bỏ, không đạt được, không chứng. Khi ấy phạm chí ấy đối với sự tin hiểu của chính mình, cho đến cả Niết-bàn (cảnh giới dứt sạch mọi khổ đau và phiền não), cũng không chấp giữ, vì lấy pháp tính chân thật làm chuẩn mực nhất định.

 "Bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của Bồ-tát ma-ha-tát này không thâu nhận sắc, cũng không thâu nhận thọ, tưởng, hành, thức. Tuy không thâu nhận pháp nào, nhưng nếu chưa làm viên mãn Thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có), Tứ vô sở úy (bốn điều hoàn toàn không sợ hãi khi Phật thuyết pháp), Tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và diễn đạt thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ và về biện thuyết) và Thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật có, không chung với ai) v.v., thì trọn không bao giờ giữa đường mà vào Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, tức nhập diệt). Nên biết, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của các Bồ-tát ma-ha-tát như vậy, tuy không chấp giữ mà vẫn thành tựu được nhất thiết trí trí, làm lợi ích an vui cho tất cả hữu tình.

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, các Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì nên quán xét như thế này: Thế nào là Bát-nhã ba-la-mật-đa? Đây là Bát-nhã ba-la-mật-đa của ai? Nếu pháp không có thật, không thể nắm được, thì đó là Bát-nhã ba-la-mật-đa chăng? Trong chỗ không có thật thì không có kia, không có đây, thì thuộc về đâu? Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát khi quán xét kỹ những việc như vậy mà tâm không chìm đắm, không lùi bước nản chí, không kinh không sợ, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Vì nhân duyên gì mà sắc lìa tính của sắc, thọ, tưởng, hành, thức lìa tính của thọ, tưởng, hành, thức, Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa, mà lại nói Bồ-tát ma-ha-tát không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Sắc lìa tính của sắc, thọ, tưởng, hành, thức lìa tính của thọ, tưởng, hành, thức, Bát-nhã ba-la-mật-đa lìa tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các pháp như vậy, tướng cũng lìa tính, tính cũng lìa tướng, tướng cũng lìa tướng, tính cũng lìa tính. Cái dùng làm dấu hiệu để nhận biết và cái được nhận biết qua dấu hiệu ấy đều không thể nắm được. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát biết đúng như thật nghĩa này, thì không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học theo điều này thì có mau thành tựu được nhất thiết trí trí chăng?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học theo điều này thì mau thành tựu được nhất thiết trí trí. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, vì Bồ-tát ma-ha-tát ấy biết tất cả các pháp không sinh, không diệt. Này Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát thực hành được như vậy thì đã gần kề nhất thiết trí trí.

 "Lại nữa, này Xá-lợi Tử, các Bồ-tát ma-ha-tát nếu thực hành sắc thì là thực hành chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự sinh của sắc thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự hoại của sắc thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự diệt của sắc thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành tính không của sắc thì là chạy theo hình tướng; nếu cho rằng 'ta làm được hạnh này' thì là có chỗ đạt được. Nếu thực hành thọ, tưởng, hành, thức thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự sinh của thọ, tưởng, hành, thức thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự hoại của thọ, tưởng, hành, thức thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành sự diệt của thọ, tưởng, hành, thức thì là chạy theo hình tướng; nếu thực hành tính không của thọ, tưởng, hành, thức thì là chạy theo hình tướng; nếu cho rằng 'ta làm được hạnh này' thì là có chỗ đạt được. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Ta là Bồ-tát, thực hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa', thì đó là chạy theo hình tướng. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ rằng: 'Người thực hành được như vậy là tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa', thì cũng là chạy theo hình tướng. Nên biết Bồ-tát ấy không có phương tiện thiện xảo (sự khéo léo biết dùng cách thức thích hợp)."

 Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nên thực hành thế nào mới gọi là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa?" Thiện Hiện đáp: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nếu không thực hành sắc, không thực hành tướng của sắc, không thực hành sự sinh của sắc, không thực hành sự hoại của sắc, không thực hành sự diệt của sắc, không thực hành tính không của sắc, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát ma-ha-tát nếu không thực hành thọ, tưởng, hành, thức, không thực hành tướng của thọ, tưởng, hành, thức, không thực hành sự sinh của thọ, tưởng, hành, thức, không thực hành sự hoại của thọ, tưởng, hành, thức, không thực hành sự diệt của thọ, tưởng, hành, thức, không thực hành tính không của thọ, tưởng, hành, thức, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát không nắm giữ việc thực hành, không nắm giữ việc không thực hành, không nắm giữ việc vừa thực hành vừa không thực hành, không nắm giữ việc chẳng phải thực hành cũng chẳng phải không thực hành, và đối với sự không nắm giữ cũng không nắm giữ, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa.

 "Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, vì tất cả các pháp đều không thể nắm giữ, không thể chạy theo, không thể chấp giữ, vì đã lìa tính và tướng. Như vậy gọi là vòng thiền định 'vô sinh' (thấy mọi pháp vốn không sinh ra) đối với tất cả các pháp của các Bồ-tát ma-ha-tát; đó là hành trang rộng lớn, vô lượng, không gì vượt hơn, không chung với tất cả hàng Thanh văn, Độc giác. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong thiền định này thì mau chứng vô thượng chính đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ Thiện Hiện nhờ thần lực của Phật, lại nói với Đại đức Xá-lợi Tử: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tuy an trụ trong thiền định này mà không thấy thiền định này, cũng không chấp vào thiền định này, cũng không nghĩ rằng: 'Ta đối với thiền định này đã vào, đang vào, sẽ vào'; những suy nghĩ phân biệt như vậy, nhờ sức của thiền định, đều không khởi lên; thì nên biết vị ấy đã được các đức Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân lý như thật; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chính Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn) đời quá khứ thọ ký (báo trước chắc chắn sẽ thành Phật) rằng sẽ không thoái chuyển đối với vô thượng chính đẳng bồ-đề."

 Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nhờ an trụ trong thiền định này mà đã được các đức Phật Thế Tôn đời quá khứ thọ ký ngay trước mặt, thì Bồ-tát ma-ha-tát ấy có thể chỉ bày thiền định như vậy chăng?" Thiện Hiện đáp: "Không, thưa Xá-lợi Tử. Vì sao vậy? Vì thiện nam tử (người con trai hiền lành, tức người tu thiện) ấy đối với thiền định như vậy không có sự hay biết, không có ý tưởng." Xá-lợi Tử nói: "Cụ thọ nói rằng các thiện nam tử ấy đối với thiền định như vậy không có sự hay biết, không có ý tưởng sao?" Thiện Hiện đáp: "Tôi quả quyết nói rằng các thiện nam tử ấy đối với thiền định như vậy không có sự hay biết, không có ý tưởng. Vì sao vậy? Vì các thiền định như vậy không có thật, nên các thiện nam tử ấy đối với thiền định như vậy không có sự hay biết, không có ý tưởng. Các thiền định như vậy đối với tất cả các pháp cũng không có sự hay biết, không có ý tưởng. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có thật."

 Khi ấy đức Bạc-già-phạm khen Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói. Vì thế Ta nói ông an trụ trong vô tránh định là bậc nhất. Các Bồ-tát ma-ha-tát muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì nên học như vậy. Nếu học như vậy thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học được như vậy thì gọi là thật sự học Bát-nhã ba-la-mật-đa chăng?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát học được như vậy thì gọi là thật sự học Bát-nhã ba-la-mật-đa." Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy là học nơi pháp nào?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy không học nơi pháp nào cả. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, vì tất cả các pháp không có thật như cách mà hạng ngu phu dị sinh (người phàm phu ngu muội, khác với bậc Thánh) chấp giữ." Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Nếu vậy thì các pháp có như thế nào?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Không có thế nào thì có thế ấy.

 "Nếu đối với các pháp không có thật như vậy mà không thể thấu suốt, thì gọi là vô minh (sự tối tăm, không hiểu biết chân lý). Hạng ngu phu dị sinh đối với tính không có thật của tất cả các pháp, do thế lực mạnh mẽ của vô minh và tham ái, mà phân biệt, chấp trước vào hai bên đoạn và thường (hai cách thấy sai lệch: cho rằng chết là mất hẳn, hoặc cho rằng có cái gì đó thường còn bất biến). Do đó họ không biết, không thấy tính không có thật của các pháp mà phân biệt các pháp. Do phân biệt nên sinh chấp trước. Do chấp trước nên phân biệt tính không có thật của các pháp. Do đó đối với pháp họ không thấy, không biết. Vì đối với các pháp không thấy, không biết, nên họ phân biệt quá khứ, vị lai, hiện tại. Do phân biệt nên tham đắm danh sắc (thân và tâm: danh là phần tinh thần, sắc là phần vật chất). Vì đắm danh sắc nên phân biệt, chấp trước vào những pháp không có thật. Vì phân biệt, chấp trước vào những pháp không có thật, nên đối với con đường như thật họ không biết, không thấy, không thể thoát ra khỏi sinh tử trong tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới — toàn bộ thế giới luân hồi), không tin pháp chân thật, không giác ngộ thực tế (chỗ tận cùng chân thật của mọi pháp). Vì thế họ rơi vào hàng ngu phu. Bởi vậy chúng Bồ-tát ma-ha-tát đối với tính và tướng của các pháp đều không chấp trước."

 Xá-lợi Tử lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy, há không cầu học nhất thiết trí trí sao?" Phật bảo Xá-lợi Tử: "Các Bồ-tát ma-ha-tát khi học như vậy cũng không cầu học nhất thiết trí trí. Thế nhưng các Bồ-tát khi học như vậy, tuy không có gì để học, mà lại gọi là thật sự học nhất thiết trí trí, vì mau thành tựu được nhất thiết trí trí."

 Bấy giờ cụ thọ Thiện Hiện bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, giả sử có người đến hỏi thế này: 'Người huyễn (người do nhà ảo thuật biến hóa ra) nếu học nhất thiết trí trí, thì có thành tựu được nhất thiết trí trí chăng?' Gặp câu hỏi ấy con nên đáp thế nào?" Phật dạy: "Này Thiện Hiện, Ta hỏi lại ông, ông cứ tùy ý mà đáp. Ý ông thế nào? Huyễn có khác với sắc, thọ, tưởng, hành, thức chăng?" Thiện Hiện đáp: "Huyễn không khác sắc, sắc không khác huyễn; huyễn chính là sắc, sắc chính là huyễn. Thọ, tưởng, hành, thức cũng lại như vậy." Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông thế nào? Trong năm thủ uẩn (năm nhóm sắc, thọ, tưởng, hành, thức gắn liền với sự bám chấp), người ta khởi lên các ý niệm, các khái niệm chung, đặt ra lời nói, rồi tạm gọi là Bồ-tát ma-ha-tát, có phải không?" Thiện Hiện thưa: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát cầu hướng đến vô thượng chính đẳng bồ-đề, tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa, tất cả đều như người huyễn tu học. Vì sao vậy? Vì người huyễn chính là năm thủ uẩn. Vì sao vậy? Vì Ta nói năm uẩn, sáu căn như mắt v.v. (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) đều như huyễn hóa, hoàn toàn không có thật."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát mới học Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hành vì cứu độ tất cả chúng sinh mà thành Phật), nghe nói như vậy, tâm há không kinh sợ, lùi bước nản chí sao?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát mới học Đại thừa mà gần gũi bạn ác, nghe nói như vậy thì tâm liền kinh sợ, sinh ra lùi bước nản chí. Nếu gần gũi bạn lành, tuy nghe nói như vậy cũng không kinh sợ, không lùi bước nản chí."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào gọi là bạn ác của Bồ-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bạn ác của các Bồ-tát là kẻ dạy Bồ-tát chán bỏ Bát-nhã ba-la-mật-đa, bỏ tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật), nắm giữ hình tướng của các pháp; khiến học sách vở thế tục chạy theo hình tướng; khiến học kinh pháp chỉ hợp với hàng Thanh văn; lại khiến tập tành gần gũi các việc làm của ma. Những kẻ như thế gọi là bạn ác của Bồ-tát."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào gọi là bạn lành của Bồ-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Bạn lành của các Bồ-tát là người dạy Bồ-tát siêng tu Bát-nhã ba-la-mật-đa, cho đến nói cho biết các việc của ma, các lỗi lầm do ma gây ra, khiến Bồ-tát nhận biết mà khéo léo từ bỏ. Những người như thế gọi là bạn lành chân thật, trong sạch, được trang nghiêm bằng thệ nguyện lớn, của Bồ-tát mới học."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nói 'Bồ-tát' là có ý nghĩa gì?" Phật bảo Thiện Hiện: "Học tất cả các pháp mà không chấp, không ngại; giác ngộ tất cả các pháp mà không chấp, không ngại; cầu chứng bồ-đề (giác ngộ), nên gọi là Bồ-tát." Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Lại vì duyên cớ gì mà gọi là ma-ha-tát?" Phật bảo Thiện Hiện: "Vì các Bồ-tát sẽ làm bậc đứng đầu trong chúng hữu tình đông đảo, nên lại gọi là ma-ha-tát (bậc chúng sinh lớn)."

 Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Nay con muốn nói về nghĩa của 'ma-ha-tát', cúi xin Ngài cho phép." Phật bảo Xá-lợi Tử: "Ông cứ tùy ý nói." Xá-lợi Tử nói: "Vì các Bồ-tát dùng phương tiện khéo léo giảng những điều cốt yếu của giáo pháp cho các hữu tình, khiến họ dứt bỏ ngã kiến (thấy có cái 'ta' thật), hữu tình kiến (thấy có chúng sinh thật), mệnh giả kiến (thấy có một sinh mạng thường còn), bổ-đặc-già-la kiến (thấy có một cá thể thật qua lại trong luân hồi), kiến chấp có, kiến chấp không, kiến chấp đoạn, kiến chấp thường v.v. Theo nghĩa như vậy mà gọi là ma-ha-tát."

 Bấy giờ Thiện Hiện cũng bạch Phật: "Nay con muốn nói về nghĩa của 'ma-ha-tát', cúi xin Ngài cho phép." Phật bảo Thiện Hiện: "Ông cứ tùy ý nói." Thiện Hiện bạch: "Vì các Bồ-tát phát tâm bồ-đề, là tâm không gì sánh bằng, là tâm mà hàng Thanh văn, Độc giác không thể dẫn khởi được; vậy mà đối với tâm ấy các vị cũng không chấp trước. Vì sao vậy? Vì tâm nhất thiết trí là thật sự vô lậu (không còn phiền não rỉ chảy), không rơi vào tam giới, nên không nên chấp trước vào đó. Theo nghĩa như vậy mà gọi là ma-ha-tát." Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Vì nhân duyên gì mà đối với tâm như vậy cũng không chấp trước?" Thiện Hiện đáp: "Vì các tâm như vậy không có tính chất của tâm, nên không nên chấp trước."

 Khi ấy Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, đệ tử thuyết pháp giỏi nhất của Phật) cũng bạch Phật: "Nay con muốn nói về nghĩa của 'ma-ha-tát', cúi xin Ngài cho phép." Phật bảo Mãn Từ Tử: "Ông cứ tùy ý nói." Mãn Từ Tử nói: "Vì các Bồ-tát muốn đem lợi ích an vui khắp cho tất cả hữu tình mà mặc áo giáp đại nguyện (lấy lời nguyện lớn làm áo giáp bảo vệ mình trên đường tu), phát tâm hướng đến Đại thừa, cưỡi cỗ xe Đại thừa, nên gọi là ma-ha-tát."

 Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Như Thế Tôn nói, các Bồ-tát ma-ha-tát mặc áo giáp đại nguyện; đến mức nào thì nói là các Bồ-tát ma-ha-tát mặc áo giáp đại nguyện?" Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát nghĩ thế này: 'Ta phải cứu độ vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, khiến họ vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân năm uẩn làm chỗ nương).' Tuy làm việc ấy, nhưng không có pháp nào và không có hữu tình nào được Niết-bàn. Vì sao vậy? Vì thật tính của các pháp vốn là như vậy. Ví như nhà ảo thuật hoặc đệ tử của ông ta, ở ngã tư đường hóa ra một đám đông người giết hại lẫn nhau. Ý ông thế nào? Trong đó có việc giết hại nhau thật chăng?" Thiện Hiện thưa: "Không, bạch Thế Tôn." Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ma-ha-tát cũng lại như vậy, tuy hiện ra việc cứu độ vô lượng, vô số, vô biên hữu tình vào cõi Vô dư y Bát Niết-bàn, nhưng không có pháp nào và không có hữu tình nào được Niết-bàn. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe việc như vậy mà không kinh không sợ, không lùi bước nản chí, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy đã mặc áo giáp đại nguyện."

 Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Như con hiểu nghĩa lời Phật dạy, các Bồ-tát ma-ha-tát không mặc áo giáp đại nguyện, thì nên biết đó chính là mặc áo giáp đại nguyện." Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí trí không tạo dựng, không làm ra; tất cả hữu tình cũng không tạo dựng, không làm ra. Các Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn làm lợi ích cho các hữu tình ấy mà mặc áo giáp đại nguyện. Vì sao vậy? Vì sắc chẳng phải được tạo dựng, cũng chẳng phải không được tạo dựng; chẳng phải được làm ra, cũng chẳng phải không được làm ra. Thọ, tưởng, hành, thức cũng chẳng phải được tạo dựng, cũng chẳng phải không được tạo dựng; chẳng phải được làm ra, cũng chẳng phải không được làm ra. Vì sao vậy? Vì từ sắc cho đến thức đều không thể nắm được."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Như con hiểu nghĩa lời Phật dạy, từ sắc cho đến thức không nhiễm ô, không trong sạch. Vì sao vậy? Vì sắc không bị trói buộc, không được giải thoát; thọ, tưởng, hành, thức cũng không bị trói buộc, không được giải thoát." Khi ấy Mãn Từ Tử hỏi Thiện Hiện: "Tôn giả nói sắc không bị trói buộc, không được giải thoát, nói thọ, tưởng, hành, thức cũng không bị trói buộc, không được giải thoát sao?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy." Mãn Từ Tử hỏi: "Nói sắc nào không bị trói buộc, không được giải thoát? Nói thọ, tưởng, hành, thức nào cũng không bị trói buộc, không được giải thoát?" Thiện Hiện đáp: "Nói sắc như của người huyễn không bị trói buộc, không được giải thoát; nói thọ, tưởng, hành, thức như của người huyễn cũng không bị trói buộc, không được giải thoát. Vì sao vậy? Vì từ sắc cho đến thức không có thật nên không bị trói buộc, không được giải thoát; vì xa lìa nên không bị trói buộc, không được giải thoát; vì vắng lặng nên không bị trói buộc, không được giải thoát; vì không sinh không diệt nên không bị trói buộc, không được giải thoát. Đó gọi là Bồ-tát phát tâm hướng đến Đại thừa, mặc áo giáp đại nguyện." Khi ấy Mãn Từ Tử nghe nói như vậy, vui mừng tin nhận, rồi im lặng.

 Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Các Bồ-tát ma-ha-tát phát tâm hướng đến Đại thừa; vậy thế nào là Đại thừa? Thế nào là Bồ-tát phát tâm hướng đến Đại thừa? Đại thừa ấy từ đâu ra, đến đâu thì dừng trụ? Ai cưỡi Đại thừa ấy mà ra?" Phật bảo Thiện Hiện: "Nói 'Đại thừa' tức là tên gọi chỉ cái vô lượng vô số, vì do vô biên công đức cùng nhau hợp thành. Thế nào là Bồ-tát phát tâm hướng đến Đại thừa? Đó là các Bồ-tát siêng tu sáu ba-la-mật-đa (sáu hạnh đưa sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), có thể từ một địa (một bậc trong các bậc tu chứng của Bồ-tát) tiến lên một địa khác; đó gọi là Bồ-tát phát tâm hướng đến Đại thừa. Đại thừa ấy từ đâu ra, đến đâu thì dừng trụ? Đó là Đại thừa này từ trong tam giới mà ra, đến trong nhất thiết trí trí mà dừng trụ. Thế nhưng vì lấy sự không hai làm phương tiện, nên không có ra, không có trụ. Ai cưỡi Đại thừa ấy mà ra? Hoàn toàn không có ai cưỡi Đại thừa ấy mà ra. Vì sao vậy? Vì người cưỡi và cái được cưỡi, hai pháp ấy đều không có thật. Trong chỗ không có thật, thì ai cưỡi pháp gì mà có thể gọi là người cưỡi?"

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Đại thừa như vậy vượt hơn khắp tất cả trời, người, a-tố-lạc (tức A-tu-la, một loài thần có phúc lớn nhưng hay ganh ghét, gây chiến) trong thế gian. Đại thừa như vậy ngang bằng với hư không. Ví như hư không dung chứa khắp được vô lượng, vô số, vô biên hữu tình, Đại thừa cũng vậy, dung chứa khắp được vô lượng, vô số, vô biên hữu tình. Lại như hư không không có đến, không có đi, không có chỗ trụ có thể thấy được, Đại thừa cũng vậy, không có đến, không có đi, không có chỗ trụ có thể thấy được. Lại như hư không, khoảng trước, khoảng sau, khoảng giữa đều không thể nắm được, Đại thừa cũng vậy, khoảng trước, khoảng sau, khoảng giữa đều không thể nắm được. Vì ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) bình đẳng nên gọi là Đại thừa." Phật bảo Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Đúng vậy, đúng vậy, như lời ông nói."

 Khi ấy Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trước đây Ngài bảo Đại đức Thiện Hiện giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho chúng Bồ-tát ma-ha-tát, nay vì sao lại nói về Đại thừa?" Bấy giờ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Con nói về Đại thừa, há lại trái với Bát-nhã ba-la-mật-đa đã được nói sao?" Phật bảo Thiện Hiện: "Ông nói về Đại thừa đều thuận theo Bát-nhã ba-la-mật-đa, không có gì trái vượt."

 Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Con hoàn toàn không nắm được Bồ-tát ở thời trước, thời sau hay thời giữa. Vì sắc vô biên nên Bồ-tát cũng vô biên; vì thọ, tưởng, hành, thức vô biên nên Bồ-tát cũng vô biên. Ngay nơi sắc hay lìa sắc, Bồ-tát đều không có thật, không thể nắm được. Ngay nơi thọ, tưởng, hành, thức hay lìa thọ, tưởng, hành, thức, Bồ-tát cũng không có thật, không thể nắm được. Như vậy, bạch Thế Tôn, con đối với tất cả các pháp này, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm cầu các Bồ-tát mà hoàn toàn không thấy, rốt cuộc không thể nắm được. Vậy sao lại bảo con giảng bày Bát-nhã ba-la-mật-đa cho các Bồ-tát?

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, cái gọi là Bồ-tát chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính (bản chất tự có của chính nó). Như nói 'ta' v.v., rốt ráo không sinh, chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính; các pháp cũng vậy, rốt ráo không sinh, chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính. Ở đây cái gì là sắc rốt ráo không sinh? Nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là sắc. Cái gì là thọ, tưởng, hành, thức rốt ráo không sinh? Nếu rốt ráo không sinh thì không gọi là thọ, tưởng, hành, thức. Bạch Thế Tôn, sắc là Bồ-tát thì không thể nắm được; thọ, tưởng, hành, thức là Bồ-tát cũng không thể nắm được; cái 'không thể nắm được' này cũng không thể nắm được. Con đối với tất cả các pháp như vậy, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm cầu các Bồ-tát đều không thể nắm được; vậy thì sẽ dạy pháp gì, tu pháp gì, ở nơi nào, vào lúc nào, chứng pháp gì?

 "Lại nữa, bạch Thế Tôn, Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa của chư Phật và Bồ-tát chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính. Như nói 'ta' v.v., rốt ráo không sinh, chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính; các pháp cũng vậy, chỉ có tên giả, hoàn toàn không có tự tính. Cái gì là sắc, đã không thể nắm giữ, cũng không thể sinh ra? Cái gì là thọ, tưởng, hành, thức, đã không thể nắm giữ, cũng không thể sinh ra? Tự tính của các pháp đã không thể nắm giữ, cũng không thể sinh ra. Nếu pháp không có tự tính thì cũng không thể sinh ra. Pháp không sinh này cũng không thể sinh ra. Con há có thể đem Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa rốt ráo không sinh mà dạy cho Bồ-tát ma-ha-tát rốt ráo không sinh sao? Bạch Thế Tôn, lìa pháp không sinh thì không có pháp nào có thể nắm được, cũng không có Bồ-tát nào thực hành được vô thượng chính đẳng bồ-đề.

 "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe nói lời này mà không kinh không sợ, thì nên biết Bồ-tát ma-ha-tát ấy thực hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa. Vì sao vậy? Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà quán xét các pháp, thì lúc ấy Bồ-tát ma-ha-tát không nắm giữ sắc. Vì sao vậy? Vì sắc không sinh thì chẳng phải là sắc; sắc không diệt cũng chẳng phải là sắc; tức là không sinh không diệt, tức là không hai không khác. Nếu nói sắc thì tức là vào hàng các pháp không hai. Khi Bồ-tát ma-ha-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà quán xét các pháp, thì lúc ấy Bồ-tát ma-ha-tát không nắm giữ thọ, tưởng, hành, thức. Vì sao vậy? Vì thọ, tưởng, hành, thức không sinh thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; thọ, tưởng, hành, thức không diệt cũng chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức; đã không sinh không diệt thì tức là không hai không khác. Nếu nói thọ, tưởng, hành, thức thì tức là vào hàng các pháp không hai."

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Như tôi hiểu nghĩa lời Nhân giả nói, thì các Bồ-tát v.v. rốt ráo không sinh. Nếu vậy thì vì duyên cớ gì mà có các Bồ-tát vì cứu độ vô lượng vô số hữu tình mà tu trăm nghìn hạnh khó làm, hạnh khổ, chịu đủ vô lượng khổ lớn của sinh tử?" Thiện Hiện đáp: "Không phải tôi chấp nhận rằng trong pháp không sinh ấy có Bồ-tát vì cứu độ vô lượng vô số hữu tình mà tu trăm nghìn hạnh khó làm, hạnh khổ, chịu đủ vô lượng khổ lớn của sinh tử. Thế nhưng các Bồ-tát tuy làm việc ấy mà trong đó không có ý nghĩ cho rằng đó là khổ hạnh. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, nếu đối với khổ hạnh mà nghĩ rằng đó là khổ hạnh, thì không thể làm lợi ích cho vô biên hữu tình. Vì thế Bồ-tát đối với các khổ hạnh thì nghĩ là hạnh vui, đối với các hạnh khó làm thì nghĩ là hạnh dễ làm, đối với các hữu tình thì nghĩ như cha mẹ và như chính thân mình; vì cứu độ họ mà phát tâm bồ-đề. Nhờ vậy mới có thể làm lợi ích lớn.

 "Khi ấy Bồ-tát suy nghĩ thế này: 'Như tự tính của ta, đối với tất cả các pháp, bằng mọi cách, ở mọi nơi, mọi lúc tìm cầu đều không thể nắm được; các pháp bên trong và bên ngoài cũng lại như vậy, hoàn toàn không có thật, đều không thể nắm được.' Nếu trụ nơi ý nghĩ này thì không thấy có hạnh khó làm hay hạnh khổ. Nhờ đó có thể vì vô biên hữu tình mà tu trăm nghìn hạnh khó làm, hạnh khổ, làm lợi ích lớn cho các loài hữu tình."

 Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ấy thật sự không sinh chăng?" Thiện Hiện đáp: "Đúng vậy, đúng vậy. Tất cả Bồ-tát đều thật sự không sinh." Xá-lợi Tử hỏi: "Chỉ có Bồ-tát là thật sự không sinh, hay nhất thiết trí cũng thật sự không sinh?" Thiện Hiện đáp: "Nhất thiết trí này cũng thật sự không sinh." Xá-lợi Tử hỏi: "Chỉ có nhất thiết trí là thật sự không sinh, hay các loài dị sinh (phàm phu) cũng thật sự không sinh?" Thiện Hiện đáp: "Các loài dị sinh cũng thật sự không sinh." Xá-lợi Tử nói: "Nếu các Bồ-tát đều thật sự không sinh, thì các pháp của Bồ-tát cũng phải không sinh. Nếu nhất thiết trí thật sự không sinh, thì các pháp của nhất thiết trí cũng phải không sinh. Nếu các loài dị sinh thật sự không sinh, thì các pháp của loài dị sinh cũng phải không sinh. Nếu vậy thì việc Bồ-tát đạt được nhất thiết trí lẽ ra là pháp không sinh chứng được cái không sinh?" Thiện Hiện đáp: "Ý tôi không chấp nhận rằng trong pháp không sinh có sự đạt được, có sự chứng. Vì sao vậy? Vì trong pháp không sinh không có sự chứng và sự đạt được."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Ông chấp nhận pháp sinh chứng pháp sinh, hay chấp nhận pháp không sinh chứng pháp không sinh?" Thiện Hiện đáp: "Ý tôi không chấp nhận pháp sinh chứng pháp sinh, cũng không chấp nhận pháp không sinh chứng pháp không sinh." Xá-lợi Tử hỏi: "Ông chấp nhận pháp sinh chứng pháp không sinh, hay chấp nhận pháp không sinh chứng pháp sinh?" Thiện Hiện đáp: "Ý tôi không chấp nhận pháp sinh chứng pháp không sinh, cũng không chấp nhận pháp không sinh chứng pháp sinh." Xá-lợi Tử nói: "Nếu như vậy thì lẽ ra không có sự đạt được và sự chứng." Thiện Hiện đáp: "Tuy có sự đạt được và sự chứng, nhưng không phải là thật có."

 Xá-lợi Tử hỏi: "Ông chấp nhận pháp chưa sinh thì sinh ra, hay chấp nhận pháp đã sinh thì sinh ra?" Thiện Hiện đáp: "Ý tôi không chấp nhận pháp chưa sinh thì sinh ra, cũng không chấp nhận pháp đã sinh thì sinh ra." Xá-lợi Tử hỏi: "Ông chấp nhận cái sinh thì sinh ra, hay chấp nhận cái không sinh thì sinh ra?" Thiện Hiện đáp: "Ý tôi không chấp nhận cái sinh thì sinh ra, cũng không chấp nhận cái không sinh thì sinh ra." Xá-lợi Tử hỏi: "Nhân giả đối với pháp không sinh đã nói, có muốn biện thuyết về tướng không sinh chăng?" Thiện Hiện đáp: "Tôi đối với pháp không sinh đã nói, cũng không muốn biện thuyết về tướng không sinh." Xá-lợi Tử hỏi: "Đối với pháp không sinh mà khởi lên lời nói 'không sinh', thì lời nói 'không sinh' ấy cũng không sinh chăng?" Thiện Hiện đáp: "Đối với pháp không sinh mà khởi lên lời nói 'không sinh', thì cả pháp ấy lẫn lời nói ấy đều mang nghĩa không sinh; chỉ là thuận theo cách nói của thế gian mà nói về tướng không sinh."

 Khi ấy Xá-lợi Tử khen Thiện Hiện: "Trong những người thuyết pháp, Nhân giả là bậc nhất; trừ đức Phật Thế Tôn ra, không ai bằng được. Vì sao vậy? Vì người ta hỏi vặn về đủ các pháp môn, Nhân giả đều đáp được cả." Thiện Hiện đáp: "Các đệ tử Phật đối với tất cả các pháp không nương tựa, chấp trước vào đâu, thì tự nhiên đều có thể tùy theo câu hỏi vặn mà đáp từng điều một, tự tại không sợ. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không có chỗ nương tựa."

 Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Hay thay, hay thay! Nếu các Bồ-tát có thể tùy câu hỏi mà đáp được như vậy, thì đó là nhờ sức oai lực của ba-la-mật-đa (hạnh đưa sang bờ giác ngộ) nào mà làm được?" Thiện Hiện đáp: "Đó là nhờ sức oai lực của Bát-nhã ba-la-mật-đa mà làm được. Vì sao vậy? Vì muốn nói tất cả các pháp không có chỗ nương tựa, thì phải nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mới thấu suốt được rằng tất cả các pháp không có chỗ nương tựa. Này Xá-lợi Tử, nếu Bồ-tát ma-ha-tát nghe lời như vậy mà tâm không mê muội, cũng không nghi ngờ, thì nên biết Bồ-tát ấy có thể trụ nơi chỗ trụ như vậy, luôn luôn không rời bỏ, và cũng thường không rời tác ý đại bi (tâm niệm thương xót lớn, luôn hướng về việc cứu khổ cho mọi loài)."

 Khi ấy Xá-lợi Tử nói với Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát trụ nơi chỗ trụ như vậy, luôn luôn không rời bỏ, và cũng thường không rời tác ý như vậy, thì tất cả hữu tình lẽ ra đều là Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì tất cả hữu tình cũng đối với chỗ trụ này và tác ý này thường không rời bỏ, do tính của Bát-nhã và đại bi là bình đẳng (?). Như vậy thì các Bồ-tát và các hữu tình lẽ ra không có gì khác nhau." Thiện Hiện đáp: "Hay thay, hay thay! Tuy như là vặn hỏi tôi, mà lại thành tựu nghĩa của tôi. Vì sao vậy? Này Xá-lợi Tử, vì tất cả hữu tình không có tự tính, nên biết chỗ trụ và tác ý như vậy cũng không có tự tính. Vì tính của tất cả hữu tình là xa lìa, nên biết tính của chỗ trụ và tác ý như vậy cũng xa lìa. Vì tất cả hữu tình không có sự hay biết, nên biết chỗ trụ và tác ý như vậy cũng không có sự hay biết. Do nhân duyên ấy, các Bồ-tát đối với chỗ trụ như vậy và tác ý này thường không rời bỏ, mà cùng với các hữu tình cũng không có gì khác nhau. Nếu các Bồ-tát biết được như vậy mà không vướng mắc, ngăn ngại, thì đó là thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Ý tôi muốn khiến tất cả Bồ-tát dùng tác ý này mà thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video