Phần thứ năm, phẩm Như Lai, thứ mười lăm, đoạn một.
Bấy giờ Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một vị đại đệ tử của Phật) bạch Phật rằng: "Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) mới học nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt thấu suốt thật tướng của mọi pháp, đưa người tu sang bờ giác ngộ) sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Bồ-tát mới học muốn học Bát-nhã ba-la-mật-đa thì trước hết nên gần gũi, phụng sự bạn lành. Người có thể giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, răn dạy và chỉ bảo các Bồ-tát, gọi là bạn lành. Người ấy nói thế này: 'Hãy đến đây, thiện nam tử (người nam có lòng lành, ở đây chỉ người tu)! Ông nên siêng tu bố thí, tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng), tinh tiến (siêng năng), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã ba-la-mật-đa. Khi siêng tu, ông nên lấy sự không thấy có gì để đạt làm phương tiện, mà hồi hướng (hướng mọi công đức về) Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn của Phật). Khi hồi hướng, chớ vì sắc (vật chất, thân thể), thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết hình tướng, khái niệm), hành (tạo tác của tâm ý), thức (nhận biết phân biệt) mà nắm lấy bồ-đề. Vì sao vậy? Vì tính của nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả mọi pháp của Phật) không phải là cái để nắm lấy. Này thiện nam tử! Đối với các địa vị Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ hướng đến tự giải thoát), Độc giác (người tự tu tự ngộ không cần thầy) v.v. chớ sinh tham đắm.' Nếu có thể răn dạy, chỉ bảo Bồ-tát mới học như thế, khiến họ dần dần đi vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên biết đó là bạn lành của Bồ-tát."
Cụ thọ (cách gọi tôn kính một vị tỳ-kheo bậc trưởng lão) Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát phát tâm bồ-đề, muốn hướng đến bồ-đề, thật là việc rất khó."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Việc các Bồ-tát làm rất khó. Nghĩa là vì muốn đem lợi ích an vui cho các thế gian mà phát tâm hướng đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, và thề rằng: 'Ta vì cứu vớt các thế gian, vì làm nhà cửa che chở cho các thế gian, vì làm chỗ nương về cho các thế gian, vì làm cồn bãi (chỗ đất cao giữa nước để trú) cho các thế gian, vì chỉ bày con đường rốt ráo cho các thế gian, vì làm người dẫn đường cho các thế gian, vì làm nơi hướng về cho các thế gian, mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề.'
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát thề vì cứu vớt các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát thấy các thế gian chìm trong khổ sinh tử, không thể thoát ra, nên phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề, để vì cứu họ khỏi khổ mà nói những điều cốt yếu của chánh pháp.
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì làm nhà cửa che chở cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát muốn vì thế gian nói rằng tất cả các pháp đều không hòa hợp, nên phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề."
Thiện Hiện bạch: "Thế nào là Bồ-tát muốn vì thế gian nói rằng tất cả các pháp đều không hòa hợp?"
Phật nói: "Thiện Hiện! Các Bồ-tát muốn vì thế gian giảng nói rằng ngũ uẩn (năm nhóm hợp thành con người và thế gian: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) và tất cả các pháp đều không hòa hợp, không trói buộc, không cởi mở, không sinh, không diệt. Nhờ đó có thể che chở tất cả như nhà cửa.
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì làm chỗ nương về cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát muốn khiến thế gian giải thoát khỏi mọi sinh, già, bệnh, chết, sầu than, lo buồn, khổ não, nên phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề, dùng phương tiện khéo léo nói những điều cốt yếu của chánh pháp.
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì làm cồn bãi cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát hướng đến đại bồ-đề, muốn vì thế gian nói rằng năm thủ uẩn (năm uẩn do bám chấp mà thành) dứt bặt cả mé trước lẫn mé sau (không có khởi đầu trong quá khứ và nối tiếp về tương lai). Do dứt như thế nên tất cả các pháp đều dứt. Sự dứt hết tất cả ấy chính là Niết-bàn (cảnh giới tắt hết phiền não và khổ đau) vắng lặng vi diệu, cũng là tính như thật, không điên đảo. Ví như trong biển, sông, ao lớn nhỏ, có chỗ đất cao có thể ở được thì gọi là cồn bãi; Niết-bàn cũng vậy, vì là chỗ yên ổn.
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì chỉ bày con đường rốt ráo cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát hướng đến đại bồ-đề, muốn vì thế gian nói rằng chỗ rốt ráo của sắc thì không gọi là sắc, thọ, tưởng, hành, thức; các pháp khác cũng vậy; vì tính rốt ráo của pháp không phải là sắc v.v."
Cụ thọ Thiện Hiện bạch: "Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật)! Nếu tính rốt ráo của các pháp sắc v.v. không gọi là sắc v.v., thì lẽ ra các Bồ-tát đã được bồ-đề rồi, vì trong tính rốt ráo không có phân biệt."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Trong tính rốt ráo hoàn toàn không có phân biệt. Thế nhưng các Bồ-tát làm việc rất khó: tuy có thể quán xét tất cả các pháp như thế, mà không chứng nhập (vào Niết-bàn riêng mình) cũng không chìm đắm, và nghĩ rằng: 'Ta đối với pháp này đã trực tiếp giác ngộ rồi, sẽ vì các thế gian mà giảng nói, mở bày, khiến họ biết được tướng của con đường rốt ráo như thế.'
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì làm người dẫn đường cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát hướng đến đại bồ-đề, muốn vì thế gian nói rằng bản tính của sắc không sinh không diệt, thọ, tưởng, hành, thức cũng như vậy; muốn vì thế gian nói rằng từ quả Dự lưu (quả vị thánh đầu tiên của người tu theo lối Thanh văn) cho đến Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, bản tính của các pháp đều không sinh không diệt.
Thiện Hiện! Thế nào là các Bồ-tát vì làm nơi hướng về cho các thế gian mà phát tâm siêng năng tinh tiến hướng đến đại bồ-đề? Nghĩa là các Bồ-tát hướng đến đại bồ-đề, muốn vì thế gian giảng nói, mở bày rằng sắc lấy hư không làm nơi hướng về, thọ, tưởng, hành, thức và tất cả các pháp cũng lấy hư không làm nơi hướng về; muốn vì thế gian giảng nói, mở bày rằng sắc không có nơi hướng về, ngang bằng hư không, thọ, tưởng, hành, thức và tất cả các pháp cũng không có nơi hướng về, ngang bằng hư không. Như hư không bao la không đến không đi, không tạo tác, không trụ, không sinh, không diệt, các pháp cũng vậy, đều như hư không, không có gì để phân biệt. Vì sao vậy? Vì các sắc trống rỗng nên không đến không đi; thọ, tưởng, hành, thức và tất cả các pháp cũng đều trống rỗng nên không đến không đi. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp không pháp nào không lấy không (trống rỗng, không có tự tính), vô tướng (không có hình tướng để bám), vô nguyện (không có gì để mong cầu), không tạo, không làm, không sinh, không tự tính, như mộng, như huyễn, không có ta, không có bờ mé, vắng lặng, Niết-bàn, không lấy, không bỏ, không đến, không đi, tột cùng vắng lặng làm nơi hướng về; đối với nơi hướng về ấy thì không thể vượt qua."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Ai có thể tin hiểu pháp sâu xa như thế?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát đã lâu tu hạnh lớn, đã từng cúng dường vô lượng chư Phật, đã ở chỗ chư Phật phát thệ nguyện rộng lớn, căn lành đã trồng đều đã chín muồi, được vô lượng bạn lành đón nhận che chở, thì đối với pháp sâu xa này có thể sinh lòng tin hiểu."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ấy lấy gì làm tính?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ấy lấy sự điều phục (chế ngự phiền não) và xa lìa làm tính. Nhờ tính ấy mà có thể biết, có thể hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát có thể biết, có thể hiểu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa ấy sẽ hướng về đâu?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ấy hướng về nhất thiết trí (trí biết tất cả của Phật)."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát chứng được nơi hướng về ấy rồi, có thể làm nơi nương về cho vô lượng vô biên hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức)."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy! Nếu các Bồ-tát chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì có thể làm nơi nương về cho vô lượng vô biên hữu tình."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Các Bồ-tát ấy làm được việc khó, nghĩa là mặc áo giáp bền chắc như thế (ví như lời nguyện lớn kiên cố), muốn độ vô lượng vô biên hữu tình vào Niết-bàn, mà loài hữu tình thì hoàn toàn không thể nắm bắt được."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Lại nữa, Thiện Hiện! Áo giáp mà các Bồ-tát mặc không thuộc về sắc, thọ, tưởng, hành, thức, không thuộc về Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, nhất thiết trí trí và tất cả các pháp. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều không thuộc về đâu cả."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát thực hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì không trụ vào các địa vị Thanh văn, Độc giác v.v."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ông xét nghĩa gì mà nói như thế?"
Thiện Hiện đáp: "Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có chỗ trụ, không có chỗ bám. Nếu tu Bát-nhã ba-la-mật-đa thì đối với tất cả các pháp hoàn toàn không có gì để tu, cũng không có người tu; lúc tu, chỗ tu và cái do đó mà tu đều không thể nắm bắt được. Thế Tôn! Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không có pháp nhất định. Nếu tu hư không, tu tất cả các pháp, tu không bờ mé, tu không nắm giữ, đó là tu Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Lại nữa, Thiện Hiện! Nên dựa vào Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế để xét biết Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) bất thoái chuyển (đã vững chắc, không còn lùi bước trên đường thành Phật). Nghĩa là các Bồ-tát nếu không tham đắm Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, không chấp lời người khác và lời sai bảo của người khác làm điều chân yếu, không chỉ vì tin theo người khác mà làm; nghe giảng Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế, lòng không kinh hãi, không sợ, không khiếp, không chùn, không chìm, không nghi, không hối, cũng không mê muội bối rối, vui mừng ưa nghe, tận đáy lòng tin nhận — các Bồ-tát ấy nhất định không thoái chuyển. Bồ-tát như thế đời trước đã từng hỏi nghĩa lý của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên nay được nghe mà lòng không kinh hãi v.v."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Nếu các Bồ-tát nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà lòng không kinh hãi v.v., thì các Bồ-tát ấy quán xét Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các Bồ-tát ấy nên dùng tâm thuận theo nhất thiết trí mà quán xét Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Thế nào là dùng tâm thuận theo nhất thiết trí mà quán xét Bát-nhã ba-la-mật-đa?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát thuận theo hư không mà quán xét Bát-nhã ba-la-mật-đa, đó là dùng tâm thuận theo nhất thiết trí mà quán xét Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì nhất thiết trí không lường không bờ. Cái gì không lường không bờ thì chẳng phải sắc, cũng chẳng phải thọ, tưởng, hành, thức; không có sự đạt được, không có hiện quán (sự thấy biết trực tiếp chân lý), không có trí, không có thức; không sinh, không diệt, không tu, không làm; không từ đâu đến, cũng không đi về đâu; không có phương hướng, không có cương vực, cũng không có chỗ trụ; chỉ có thể gọi là không lường không bờ. Thiện Hiện nên biết! Vì hư không không lường không bờ nên nhất thiết trí cũng không lường không bờ. Vì nhất thiết trí không lường không bờ nên không có ai chứng được nó: chẳng phải sắc chứng được, cho đến chẳng phải thức chứng được; chẳng phải bố thí ba-la-mật-đa chứng được, cho đến chẳng phải bát-nhã ba-la-mật-đa chứng được. Vì sao vậy? Vì sắc cho đến thức chính là nhất thiết trí, không hai không khác; bố thí ba-la-mật-đa cho đến bát-nhã ba-la-mật-đa chính là nhất thiết trí, không hai không khác."
Bấy giờ các thiên tử (vị trời) cõi Dục (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc) và cõi Phạm thế (các tầng trời Phạm thiên thuộc cõi Sắc) cùng đến chỗ Phật, đồng bạch Phật rằng: "Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế vô cùng sâu xa, khó thấy, khó hiểu."
Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như các vị nói. Ta xét nghĩa này, nên khi mới thành Phật, ngồi yên suy nghĩ, không muốn thuyết pháp, vì nghĩ rằng: 'Pháp của ta rất sâu xa, người đời không thể chóng tin nhận.' Pháp ta chứng được chính là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Pháp này rất sâu xa, chẳng phải cái chứng, chẳng phải cái được chứng; không có nơi chứng, không có lúc chứng; cái do đó mà chứng cũng không thể nắm bắt được. Thiên tử nên biết! Vì hư không rất sâu xa nên pháp này rất sâu xa; vì cái ta rất sâu xa nên pháp này rất sâu xa; vì tính của tất cả các pháp không đến không đi nên pháp này rất sâu xa."
Khi ấy các thiên tử lại bạch Phật: "Thật lạ lùng thay, Thế Tôn! Pháp Phật nói, khắp thế gian đều vô cùng khó tin hiểu. Pháp Phật nói không lấy không bỏ, còn hữu tình trong thế gian thì sống theo lấy và bỏ."
Bấy giờ Phật bảo các thiên tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như các vị nói."
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Pháp Phật nói vi diệu rất sâu, đối với tất cả các pháp đều có thể thuận theo, không có ngăn ngại, ngang bằng hư không. Pháp Phật nói rốt ráo không sinh, vì tất cả pháp có sinh đều không thể nắm bắt được. Pháp Phật nói hoàn toàn không có chỗ chốn, vì tất cả chỗ chốn đều không thể nắm bắt được."
Phật nói: "Thiện Hiện! Đúng vậy, đúng vậy."
Khi ấy các thiên tử bạch Phật: "Đại đức Thiện Hiện là người con chân thật của Phật, sinh theo Như Lai, vì mọi điều ngài nói đều tương ứng với tính không."
Bấy giờ Thiện Hiện nói với các thiên tử: "Các vị nói tôi sinh theo Như Lai. Thế nào là Thiện Hiện sinh theo Như Lai? Nghĩa là vì sinh theo chân như (bản tính chân thật, như như không đổi của mọi pháp) của Như Lai, vì tất cả pháp có sinh đều không thể nắm bắt được. Chân như của Như Lai không đến không đi, bản tính không sinh; chân như của Thiện Hiện cũng không đến không đi, bản tính không sinh; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai tức là chân như của tất cả các pháp; chân như của tất cả các pháp tức là chân như của Như Lai. Chân như như thế không có tính chân như, cũng không có tính chẳng phải chân như; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai không biến đổi, không phân biệt, khắp mọi nơi; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai lấy sự thường còn làm tướng mà không có chỗ trụ; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai không có gì vướng ngại, chân như của tất cả các pháp cũng không có gì vướng ngại; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai.
Chân như của Như Lai với chân như của tất cả các pháp cùng là một chân như, không hai không khác, không tạo không làm. Chân như như thế luôn là tướng chân như, không lúc nào chẳng phải tướng chân như; vì thế chân như không hai không khác. Chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai ở khắp mọi nơi không nhớ nghĩ, không phân biệt; chân như của tất cả các pháp ở khắp mọi nơi cũng không nhớ nghĩ, không phân biệt; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai không có sai khác, không thể nắm bắt; chân như của tất cả các pháp cũng không có sai khác, không thể nắm bắt; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Như Lai không lìa chân như của các pháp, chân như của các pháp không lìa chân như của Như Lai; chân như của Như Lai luôn là tướng chân như, không lúc nào chẳng phải tướng chân như; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Tuy nói là sinh theo mà không có gì được sinh theo, vì chân như của Thiện Hiện không khác với Phật.
Chân như của Như Lai chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại; chân như của tất cả các pháp cũng chẳng phải quá khứ, vị lai, hiện tại; chân như của Thiện Hiện cũng như vậy; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Như Lai chính là chân như của Như Lai. Chân như của Như Lai theo chân như quá khứ, chân như quá khứ theo chân như của Như Lai; chân như của Như Lai theo chân như vị lai, chân như vị lai theo chân như của Như Lai; chân như của Như Lai theo chân như hiện tại, chân như hiện tại theo chân như của Như Lai; chân như của Như Lai theo chân như ba đời, chân như ba đời theo chân như của Như Lai. Chân như của Như Lai với chân như ba đời không hai không khác; chân như của tất cả các pháp và chân như của Thiện Hiện cũng không hai không khác; vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai. Chân như của Bồ-tát tức là chân như của Phật. Các Bồ-tát nhờ chân như mà khi được bồ-đề thì gọi là Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác (danh hiệu của Phật: Như Lai là bậc đến từ chân như; Ứng là bậc đáng được cúng dường; Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính và trọn vẹn). Khi Như Lai chứng được chân như này, ba nghìn thế giới (tức ba nghìn đại thiên thế giới, một vùng vũ trụ rộng lớn) chấn động theo sáu cách. Tôi đối với chân như của các pháp như thế sinh lòng tin hiểu sâu xa, vì thế nói Thiện Hiện sinh theo Như Lai.
Thiên tử nên biết! Thế nhưng tôi, Thiện Hiện, không phải do sắc cho đến thức mà sinh theo Như Lai; cũng không phải do quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác) mà sinh theo Như Lai; cũng không phải do nhất thiết trí mà sinh theo Như Lai; chỉ do chân như mà sinh theo Như Lai. Thiên tử nên biết! Thế nhưng tôi, Thiện Hiện, không sinh theo sắc, thọ, tưởng, hành, thức, không sinh theo quả Dự lưu cho đến Độc giác bồ-đề, vì thế tôi, Thiện Hiện, sinh theo Như Lai."
Khi ấy Xá-lợi Tử (tức ngài Xá-lợi-phất, vị đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật: "Như Lai như thế thật sâu xa vi diệu."
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói. Như Lai như thế thật sâu xa vi diệu."
Khi đang nói tướng Như Lai như thế, ba nghìn vị bí-sô (tỳ-kheo, người nam xuất gia) dứt hẳn các lậu (phiền não rò rỉ làm tâm ô nhiễm), tâm được giải thoát, thành A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh); năm trăm vị bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia) xa lìa bụi bặm cấu nhơ, sinh được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, tức là chứng quả thánh đầu tiên); năm nghìn vị trời và người đạt được vô sinh pháp nhẫn (sự an trụ vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt); sáu mươi vị Bồ-tát dứt hẳn các lậu, tâm được giải thoát.
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Sáu mươi vị Bồ-tát trong chúng hội này trong quá khứ đã từng gần gũi cúng dường ở chỗ năm trăm đức Phật. Tuy tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, nhưng không đón nhận phương tiện thiện xảo (cách thức khéo léo, thích hợp) của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, khởi ý tưởng riêng khác, tu hạnh riêng khác, nên nay tuy nghe pháp lớn mà lại dứt hết các lậu, tâm được giải thoát (theo lối tự giải thoát). Vì thế, Xá-lợi Tử, các Bồ-tát tuy có đạo Bồ-tát là không, vô tướng, vô nguyện, nhưng nếu không đón nhận phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì sẽ chứng thật tế (bờ mé chân thật, ở đây chỉ việc nhập Niết-bàn của hàng tự giải thoát) mà rơi vào địa vị Thanh văn hay Độc giác.
Xá-lợi Tử! Ví như có con chim thân hình to lớn, dài một trăm du-thiện-na (do-tuần, đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi đơn vị khoảng mười mấy cây số) cho đến năm trăm du-thiện-na, mà lông cánh chưa mọc đủ hoặc đã suy tàn. Con chim ấy từ cõi trời Ba Mươi Ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm vua) lao mình xuống hướng về châu Thiệm-bộ (châu Diêm-phù-đề, nơi loài người sinh sống). Đến giữa chừng, nó chợt nghĩ: 'Nay ta muốn trở lên cõi trời Ba Mươi Ba.' Ý ông nghĩ sao? Con chim ấy có thể trở về cõi trời Ba Mươi Ba được chăng?"
Xá-lợi Tử đáp: "Thưa Thế Tôn, không."
Phật bảo Xá-lợi Tử: "Con chim ấy giữa đường hoặc lại cầu nguyện: 'Khi đến châu Thiệm-bộ, mong thân ta không bị tổn thương, không bị đau đớn.' Ý ông nghĩ sao? Điều chim mong có được toại chăng?"
Xá-lợi Tử đáp: "Thưa Thế Tôn, không. Khi chim ấy đến châu Thiệm-bộ, thân nó nhất định bị tổn thương, bị đau đớn, hoặc gần chết, hoặc mất mạng. Vì sao vậy? Vì chim ấy thân to lớn, lại rơi từ xa xuống, mà lông cánh chưa mọc đủ hoặc đã suy tàn."
Phật bảo Xá-lợi Tử: "Các thiện nam tử theo Bồ-tát thừa (cỗ xe Bồ-tát, con đường tu thành Phật) cũng như vậy. Tuy đã phát tâm vô thượng chánh đẳng giác, trải qua số đại kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ), siêng tu bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, cũng tu các cửa giải thoát không, vô tướng, vô nguyện, nhưng không đón nhận phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, nên chứng thật tế mà rơi vào địa vị Thanh văn hay Độc giác. Xá-lợi Tử! Các Bồ-tát ấy tuy nhớ nghĩ giới uẩn cho đến giải thoát tri kiến uẩn (năm phần công đức của chư Phật: giới, định, tuệ, giải thoát, và sự thấy biết rõ mình đã giải thoát) của chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), nhưng tâm nắm giữ hình tướng, không biết đúng như thật công đức chân thật của năm phần ấy; chỉ nghe tiếng 'không' rồi nắm giữ hình tướng, bám chấp mà hồi hướng bồ-đề, nên rơi vào địa vị Thanh văn hay Độc giác. Vì sao vậy? Xá-lợi Tử! Vì các Bồ-tát ấy xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, theo lẽ tự nhiên phải như thế."
Khi ấy Xá-lợi Tử bạch Phật: "Theo con hiểu nghĩa Phật nói, nếu các Bồ-tát xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì tuy có đủ vô lượng tư lương phước đức (vốn liếng phước đức tích lũy làm hành trang trên đường tu), đối với bồ-đề có thể được, có thể không được. Vì thế Bồ-tát muốn được bồ-đề thì nhất định không nên xa lìa phương tiện thiện xảo của Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Phật bảo Xá-lợi Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông nói."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi mốt.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi hai.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video