Thiên 75 — Hội 1 · Phẩm 18 Vô sở đắc · phần 4

 Hội thứ nhất, phẩm Vô Sở Đắc (không có gì để nắm bắt được) thứ mười tám, phần bốn.

 Này Xá-lợi-tử (tức Xá-lợi-phất, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng trí tuệ)! Nhãn giới (yếu tố mắt; "giới" là một trong mười tám yếu tố tạo nên mọi kinh nghiệm, gồm sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại cái biết), bản chất của nhãn giới là tánh không (bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định). Vì sao vậy? Vì trong tánh không của nhãn giới, nhãn giới không có gì, không thể nắm bắt được (tức không tìm thấy một thực thể nào). Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn; Bồ-tát là người tu hành cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh) cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải nhãn giới, bản chất của cái không phải nhãn giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải nhãn giới, cái không phải nhãn giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Sắc giới (yếu tố hình sắc, tức đối tượng mà mắt thấy), nhãn thức giới (yếu tố cái biết qua mắt), nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, đối tượng và cái biết qua mắt), cùng các thọ (cảm giác: vui, khổ, hoặc không vui không khổ) sinh ra do nhãn xúc làm duyên (làm điều kiện): bản chất của sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên: bản chất của cái không phải sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, cái không phải sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi nhãn giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa nhãn giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa sắc giới, nhãn thức giới, nhãn xúc và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Nhĩ giới (yếu tố tai), bản chất của nhĩ giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của nhĩ giới, nhĩ giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải nhĩ giới, bản chất của cái không phải nhĩ giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải nhĩ giới, cái không phải nhĩ giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Thanh giới (yếu tố âm thanh, đối tượng của tai), nhĩ thức giới (yếu tố cái biết qua tai), nhĩ xúc (sự tiếp xúc giữa tai, âm thanh và cái biết qua tai), cùng các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên: bản chất của thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên: bản chất của cái không phải thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, cái không phải thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi nhĩ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa nhĩ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa thanh giới, nhĩ thức giới, nhĩ xúc và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Tỷ giới (yếu tố mũi), bản chất của tỷ giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tỷ giới, tỷ giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tỷ giới, bản chất của cái không phải tỷ giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tỷ giới, cái không phải tỷ giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Hương giới (yếu tố mùi, đối tượng của mũi), tỷ thức giới (yếu tố cái biết qua mũi), tỷ xúc (sự tiếp xúc giữa mũi, mùi và cái biết qua mũi), cùng các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên: bản chất của hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên: bản chất của cái không phải hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, cái không phải hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi tỷ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tỷ giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa hương giới, tỷ thức giới, tỷ xúc và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Thiệt giới (yếu tố lưỡi), bản chất của thiệt giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của thiệt giới, thiệt giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải thiệt giới, bản chất của cái không phải thiệt giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải thiệt giới, cái không phải thiệt giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Vị giới (yếu tố vị, đối tượng của lưỡi), thiệt thức giới (yếu tố cái biết qua lưỡi), thiệt xúc (sự tiếp xúc giữa lưỡi, vị và cái biết qua lưỡi), cùng các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên: bản chất của vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên: bản chất của cái không phải vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, cái không phải vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi thiệt giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa thiệt giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa vị giới, thiệt thức giới, thiệt xúc và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Thân giới (yếu tố thân, giác quan xúc chạm), bản chất của thân giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của thân giới, thân giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải thân giới, bản chất của cái không phải thân giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải thân giới, cái không phải thân giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Xúc giới (yếu tố vật xúc chạm, đối tượng của thân như cứng, mềm, nóng, lạnh), thân thức giới (yếu tố cái biết qua thân), thân xúc (sự tiếp xúc giữa thân, vật xúc chạm và cái biết qua thân), cùng các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên: bản chất của xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên: bản chất của cái không phải xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, cái không phải xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi thân giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa thân giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa xúc giới, thân thức giới, thân xúc và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Ý giới (yếu tố ý, giác quan của tâm), bản chất của ý giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của ý giới, ý giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải ý giới, bản chất của cái không phải ý giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải ý giới, cái không phải ý giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Pháp giới (ở đây là yếu tố đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự vật mà tâm nghĩ đến), ý thức giới (yếu tố cái biết qua ý), ý xúc (sự tiếp xúc giữa ý, đối tượng của ý và cái biết qua ý), cùng các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên: bản chất của pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên: bản chất của cái không phải pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, cái không phải pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi ý giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa ý giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa pháp giới, ý thức giới, ý xúc và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Địa giới (yếu tố đất, tức tính chất cứng chắc; đây là một trong sáu yếu tố đất, nước, lửa, gió, hư không và thức, cấu thành thân và tâm), bản chất của địa giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của địa giới, địa giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải địa giới, bản chất của cái không phải địa giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải địa giới, cái không phải địa giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Thủy giới (yếu tố nước, tính ướt dính), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố hư không, khoảng trống) và thức giới (yếu tố cái biết): bản chất của thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của thủy, hỏa, phong, không, thức giới, thủy, hỏa, phong, không, thức giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải thủy, hỏa, phong, không, thức giới, bản chất của cái không phải thủy, hỏa, phong, không, thức giới là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cái không phải thủy, hỏa, phong, không, thức giới không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi địa giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa địa giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi thủy, hỏa, phong, không, thức giới, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa thủy, hỏa, phong, không, thức giới, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống vốn mang tính khổ đau, bất toại nguyện), bản chất của khổ thánh đế là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của khổ thánh đế, khổ thánh đế không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải khổ thánh đế, bản chất của cái không phải khổ thánh đế là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải khổ thánh đế, cái không phải khổ thánh đế không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ) và đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến chấm dứt khổ): bản chất của tập, diệt, đạo thánh đế là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tập, diệt, đạo thánh đế, tập, diệt, đạo thánh đế không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tập, diệt, đạo thánh đế, bản chất của cái không phải tập, diệt, đạo thánh đế là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tập, diệt, đạo thánh đế, cái không phải tập, diệt, đạo thánh đế không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi khổ thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa khổ thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tập, diệt, đạo thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tập, diệt, đạo thánh đế, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; là mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai điều kiện nối nhau khiến chúng sinh sống chết luân hồi), bản chất của vô minh là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của vô minh, vô minh không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải vô minh, bản chất của cái không phải vô minh là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải vô minh, cái không phải vô minh không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Hành (các hoạt động tạo nghiệp), thức (cái biết đầu thai), danh sắc (tâm và thân), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc), thọ (cảm giác), ái (lòng ham muốn), thủ (sự bám chấp), hữu (sự hiện hữu, tức nghiệp lực dẫn đến đời sau), sinh (sự sinh ra), lão tử (già và chết), cùng sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn): bản chất của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não: bản chất của cái không phải hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, cái không phải hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi vô minh, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa vô minh, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa: pháp tu hoàn hảo đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; bố thí: đem của cải, giáo pháp, sự che chở mà cho người), bản chất của bố thí ba-la-mật-đa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của bố thí ba-la-mật-đa, bố thí ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải bố thí ba-la-mật-đa, bản chất của cái không phải bố thí ba-la-mật-đa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải bố thí ba-la-mật-đa, cái không phải bố thí ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng mà tâm vẫn yên), tinh tiến (siêng năng không lười), tĩnh lự (thiền định, tâm lắng yên), Bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thực tướng của mọi sự vật) ba-la-mật-đa: bản chất của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, bản chất của cái không phải tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, cái không phải tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi bố thí ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa bố thí ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tịnh giới, an nhẫn, tinh tiến, tĩnh lự, Bát-nhã ba-la-mật-đa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao), bản chất của tứ tĩnh lự là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tứ tĩnh lự, tứ tĩnh lự không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tứ tĩnh lự, bản chất của cái không phải tứ tĩnh lự là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tứ tĩnh lự, cái không phải tứ tĩnh lự không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo niềm vui của người, buông xả bình đẳng) và tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi mọi hình sắc: định không gian vô biên, định cái biết vô biên, định không có gì cả, định chẳng phải có tưởng cũng chẳng phải không có tưởng): bản chất của tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tứ vô lượng, tứ vô sắc định, tứ vô lượng, tứ vô sắc định không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tứ vô lượng, tứ vô sắc định, bản chất của cái không phải tứ vô lượng, tứ vô sắc định là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tứ vô lượng, tứ vô sắc định, cái không phải tứ vô lượng, tứ vô sắc định không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi tứ tĩnh lự, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tứ tĩnh lự, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tứ vô lượng, tứ vô sắc định, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tứ vô lượng, tứ vô sắc định, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Bát giải thoát (tám phép thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc vào hình sắc và các tầng cảm thọ), bản chất của bát giải thoát là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của bát giải thoát, bát giải thoát không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải bát giải thoát, bản chất của cái không phải bát giải thoát là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải bát giải thoát, cái không phải bát giải thoát không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Bát thắng xứ (tám phép quán giúp tâm làm chủ, vượt lên trên các đối tượng hình sắc), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp nhau theo thứ tự, không xen tạp niệm), thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi): bản chất của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, bản chất của cái không phải bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, cái không phải bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi bát giải thoát, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa bát giải thoát, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Tứ niệm trụ (bốn chỗ an trú sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), bản chất của tứ niệm trụ là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tứ niệm trụ, tứ niệm trụ không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tứ niệm trụ, bản chất của cái không phải tứ niệm trụ là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tứ niệm trụ, cái không phải tứ niệm trụ không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực thần thông: ý muốn, sự siêng năng, sự chuyên tâm, sự quán xét), ngũ căn (năm căn lành: lòng tin, siêng năng, tỉnh giác, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng): bản chất của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi: bản chất của cái không phải tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi, cái không phải tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi tứ niệm trụ, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tứ niệm trụ, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Không giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi sự vật đều trống rỗng, không có tự thể), bản chất của không giải thoát môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của không giải thoát môn, không giải thoát môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải không giải thoát môn, bản chất của cái không phải không giải thoát môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải không giải thoát môn, cái không phải không giải thoát môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách quán thấy mọi sự vật không có hình tướng cố định để bám vào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát bằng cách không còn mong cầu, không tạo tác gì): bản chất của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, bản chất của cái không phải vô tướng, vô nguyện giải thoát môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, cái không phải vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi không giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa không giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời thấy xa thấy suốt, mắt tuệ thấy lẽ không, mắt pháp thấy rõ mọi pháp môn, mắt Phật thấy biết trọn vẹn), bản chất của ngũ nhãn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của ngũ nhãn, ngũ nhãn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải ngũ nhãn, bản chất của cái không phải ngũ nhãn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải ngũ nhãn, cái không phải ngũ nhãn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa và đi lại tự tại, nghe xa, biết tâm người khác, biết các đời trước, thấy xa và thấy sự sống chết của chúng sinh, dứt sạch phiền não), bản chất của lục thần thông là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của lục thần thông, lục thần thông không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải lục thần thông, bản chất của cái không phải lục thần thông là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải lục thần thông, cái không phải lục thần thông không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi ngũ nhãn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa ngũ nhãn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi lục thần thông, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa lục thần thông, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ của Phật, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…), bản chất của Phật thập lực là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của Phật thập lực, Phật thập lực không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải Phật thập lực, bản chất của cái không phải Phật thập lực là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải Phật thập lực, cái không phải Phật thập lực không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi giảng pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu và diễn giải không chút trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về tài biện thuyết), đại từ (lòng thương lớn, ban niềm vui cho chúng sinh), đại bi (lòng xót thương lớn, cứu khổ cho chúng sinh), đại hỷ (niềm vui lớn khi chúng sinh được an lạc), đại xả (tâm buông xả, bình đẳng lớn), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có), nhất thiết trí (trí biết tổng quát toàn bộ các pháp), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ từng tướng trạng sai biệt của tất cả các pháp, tức trí tuệ trọn vẹn của Phật): bản chất của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, nhất thiết tướng trí: bản chất của cái không phải tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, cái không phải tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi Phật thập lực, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa Phật thập lực, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, nhất thiết trí, nhất thiết tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tứ vô sở úy cho đến nhất thiết tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh, là trí của Bồ-tát), bản chất của đạo tướng trí là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của đạo tướng trí, đạo tướng trí không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải đạo tướng trí, bản chất của cái không phải đạo tướng trí là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải đạo tướng trí, cái không phải đạo tướng trí không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi đạo tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa đạo tướng trí, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót, luôn ghi nhớ rõ ràng mọi việc), bản chất của vô vong thất pháp là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của vô vong thất pháp, vô vong thất pháp không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải vô vong thất pháp, bản chất của cái không phải vô vong thất pháp là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải vô vong thất pháp, cái không phải vô vong thất pháp không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Hằng trụ xả tánh (phẩm chất luôn an trú trong tâm buông xả, bình thản trước mọi cảnh), bản chất của hằng trụ xả tánh là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của hằng trụ xả tánh, hằng trụ xả tánh không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải hằng trụ xả tánh, bản chất của cái không phải hằng trụ xả tánh là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải hằng trụ xả tánh, cái không phải hằng trụ xả tánh không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi vô vong thất pháp, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa vô vong thất pháp, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi hằng trụ xả tánh, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa hằng trụ xả tánh, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Tất cả đà-la-ni môn (các pháp môn đà-la-ni; đà-la-ni là năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn mọi giáo pháp không để mất), bản chất của tất cả đà-la-ni môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tất cả đà-la-ni môn, tất cả đà-la-ni môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tất cả đà-la-ni môn, bản chất của cái không phải tất cả đà-la-ni môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tất cả đà-la-ni môn, cái không phải tất cả đà-la-ni môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Tất cả tam-ma-địa môn (các pháp môn tam-ma-địa; tam-ma-địa là trạng thái định, tâm chuyên chú vững vàng vào một chỗ), bản chất của tất cả tam-ma-địa môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của tất cả tam-ma-địa môn, tất cả tam-ma-địa môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải tất cả tam-ma-địa môn, bản chất của cái không phải tất cả tam-ma-địa môn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải tất cả tam-ma-địa môn, cái không phải tất cả tam-ma-địa môn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi tất cả đà-la-ni môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tất cả đà-la-ni môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi tất cả tam-ma-địa môn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa tất cả tam-ma-địa môn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Nội không (sự trống rỗng của các giác quan bên trong như mắt, tai…), bản chất của nội không là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của nội không, nội không không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải nội không, bản chất của cái không phải nội không là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải nội không, cái không phải nội không không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Ngoại không (sự trống rỗng của các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh…), nội ngoại không (sự trống rỗng của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng trống rỗng), đại không (sự trống rỗng của không gian mười phương rộng lớn), thắng nghĩa không (ngay cả chân lý tối thượng như Niết-bàn cũng trống rỗng), hữu vi không (sự trống rỗng của các sự vật do nhân duyên tạo thành), vô vi không (sự trống rỗng của những gì không do tạo tác), tất cánh không (sự trống rỗng rốt ráo, tuyệt đối), vô tế không (sự trống rỗng không có điểm đầu, điểm cuối), tán không (sự trống rỗng của những gì vốn tan rã, phân tán), vô biến dị không (sự trống rỗng của những gì không đổi khác), bản tánh không (bản tánh vốn trống rỗng), tự tướng không (tướng riêng của mỗi vật cũng trống rỗng), cộng tướng không (tướng chung của các vật cũng trống rỗng), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều trống rỗng), bất khả đắc không (sự trống rỗng vì không thể nắm bắt được), vô tánh không (sự trống rỗng vì không có thể tánh), tự tánh không (tự tánh vốn trống rỗng), vô tánh tự tánh không (cả cái không có thể tánh lẫn tự tánh đều trống rỗng): bản chất của ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, bản chất của cái không phải ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, cái không phải ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi nội không, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa nội không, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Chân như (bản thể chân thật, như vậy mãi không đổi, của mọi sự vật), bản chất của chân như là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của chân như, chân như không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải chân như, bản chất của cái không phải chân như là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải chân như, cái không phải chân như không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Pháp giới (ở đây là bản chất chung, nền tảng chân thật của mọi pháp), pháp tánh (tánh chân thật của các pháp), bất hư vọng tánh (tánh không hư dối), bất biến dị tánh (tánh không đổi khác), bất tư nghì giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn), hư không giới (cảnh giới như hư không, không giới hạn), đoạn giới (cảnh giới đã dứt sạch phiền não), ly giới (cảnh giới đã lìa mọi ràng buộc), diệt giới (cảnh giới đã tắt hết khổ), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng như nhau), ly sinh tánh (tánh lìa khỏi sự sinh diệt), pháp định (lẽ thật đã định sẵn của các pháp), pháp trụ (lẽ thật thường còn của các pháp), vô tánh giới (cảnh giới không có thể tánh riêng), vô tướng giới (cảnh giới không hình tướng), vô tác giới (cảnh giới không tạo tác), vô vi giới (cảnh giới không do nhân duyên tạo thành), an ẩn giới (cảnh giới yên ổn), tịch tĩnh giới (cảnh giới vắng lặng), bản vô (vốn không có gì), thật tế (chỗ tột cùng chân thật), cứu cánh Niết-bàn (Niết-bàn rốt ráo, tức sự dập tắt hoàn toàn mọi phiền não và khổ đau) — đây đều là những tên gọi khác của chân như: bản chất của pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn, pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn, bản chất của cái không phải pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn, cái không phải pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi chân như, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa chân như, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa pháp giới, pháp tánh cho đến thật tế, cứu cánh Niết-bàn, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Thanh văn thừa ("thừa" là cỗ xe, ví cho con đường tu hành chở người đến giải thoát; Thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà tu để tự mình giải thoát), bản chất của Thanh văn thừa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của Thanh văn thừa, Thanh văn thừa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải Thanh văn thừa, bản chất của cái không phải Thanh văn thừa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải Thanh văn thừa, cái không phải Thanh văn thừa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Độc giác thừa (con đường của bậc Độc giác, người tự mình quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy dạy) và Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường Bồ-tát tu hành để thành Phật và cứu độ tất cả chúng sinh): bản chất của Độc giác thừa, Đại thừa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của Độc giác thừa, Đại thừa, Độc giác thừa, Đại thừa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải Độc giác thừa, Đại thừa, bản chất của cái không phải Độc giác thừa, Đại thừa là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải Độc giác thừa, Đại thừa, cái không phải Độc giác thừa, Đại thừa không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi Thanh văn thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa Thanh văn thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi Độc giác thừa, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa Độc giác thừa, Đại thừa, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Thanh văn bổ-đặc-già-la (bổ-đặc-già-la: con người, cá thể; ở đây là người tu theo hàng Thanh văn), bản chất của Thanh văn bổ-đặc-già-la là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của Thanh văn bổ-đặc-già-la, Thanh văn bổ-đặc-già-la không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải Thanh văn bổ-đặc-già-la, bản chất của cái không phải Thanh văn bổ-đặc-già-la là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải Thanh văn bổ-đặc-già-la, cái không phải Thanh văn bổ-đặc-già-la không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Độc giác bổ-đặc-già-la và Đại thừa bổ-đặc-già-la (người tu theo hàng Độc giác và người tu theo Đại thừa): bản chất của Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la, Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Cái không phải Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la, bản chất của cái không phải Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la là tánh không. Vì sao vậy? Vì trong tánh không của cái không phải Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la, cái không phải Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la không có gì, không thể nắm bắt được. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Này Xá-lợi-tử! Vì lý do ấy nên tôi nói rằng: ngay nơi Thanh văn bổ-đặc-già-la, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa Thanh văn bổ-đặc-già-la, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Ngay nơi Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la, Bồ-tát Ma-ha-tát không có gì, không thể nắm bắt được; lìa Độc giác, Đại thừa bổ-đặc-già-la, Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được.

 Bấy giờ cụ thọ (tiếng tôn xưng bậc tu hành có đức hạnh) Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, giỏi nhất về lý không) lại đáp lời Xá-lợi-tử rằng: Như Tôn giả đã hỏi: vì duyên cớ gì mà tôi nói rằng tôi đối với tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm Bồ-tát Ma-ha-tát mà hoàn toàn không thấy, rốt cuộc không thể nắm bắt được, vậy thì làm sao lại bảo tôi đem Bát-nhã ba-la-mật-đa (sự hoàn thiện về trí tuệ thấy rõ thực tướng, đưa người sang bờ giác ngộ) mà răn dạy, chỉ bảo các Bồ-tát Ma-ha-tát?

 Này Xá-lợi-tử! Vì sắc (thân thể, vật chất, hình sắc) có bản chất là không, nên trong sắc không tìm có sắc, không thể nắm bắt được; trong thọ (cảm giác) không tìm có sắc, không thể nắm bắt được. Vì thọ có bản chất là không, nên trong thọ không tìm có thọ, không thể nắm bắt được; trong sắc không tìm có thọ, không thể nắm bắt được. Trong tưởng (sự nhận biết hình tướng, khái niệm) không tìm có sắc, thọ, không thể nắm bắt được. Vì tưởng có bản chất là không, nên trong tưởng không tìm có tưởng, không thể nắm bắt được; trong sắc, thọ không tìm có tưởng, không thể nắm bắt được. Trong hành (các hoạt động tâm ý, ý chí tạo tác) không tìm có sắc, thọ, tưởng, không thể nắm bắt được. Vì hành có bản chất là không, nên trong hành không tìm có hành, không thể nắm bắt được; trong sắc, thọ, tưởng không tìm có hành, không thể nắm bắt được. Trong thức (cái biết phân biệt) không tìm có sắc, thọ, tưởng, hành, không thể nắm bắt được. Vì thức có bản chất là không, nên trong thức không tìm có thức, không thể nắm bắt được; trong sắc, thọ, tưởng, hành không tìm có thức, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi-tử! Tôi đối với các pháp như thế, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh (bản chất tự có) của chúng vốn là không.

 Này Xá-lợi-tử! Vì nhãn xứ (giác quan mắt; "xứ" là chỗ làm nảy sinh cái biết, gồm sáu giác quan và sáu đối tượng) có bản chất là không, nên trong nhãn xứ không tìm có nhãn xứ, không thể nắm bắt được; trong nhĩ xứ (giác quan tai) không tìm có nhãn xứ, không thể nắm bắt được. Vì nhĩ xứ có bản chất là không, nên trong nhĩ xứ không tìm có nhĩ xứ, không thể nắm bắt được; trong nhãn xứ không tìm có nhĩ xứ, không thể nắm bắt được. Trong tỷ xứ (giác quan mũi) không tìm có nhãn xứ, nhĩ xứ, không thể nắm bắt được. Vì tỷ xứ có bản chất là không, nên trong tỷ xứ không tìm có tỷ xứ, không thể nắm bắt được; trong nhãn xứ, nhĩ xứ không tìm có tỷ xứ, không thể nắm bắt được. Trong thiệt xứ (giác quan lưỡi) không tìm có nhãn, nhĩ, tỷ xứ, không thể nắm bắt được. Vì thiệt xứ có bản chất là không, nên trong thiệt xứ không tìm có thiệt xứ, không thể nắm bắt được; trong nhãn, nhĩ, tỷ xứ không tìm có thiệt xứ, không thể nắm bắt được. Trong thân xứ (giác quan thân) không tìm có nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt xứ, không thể nắm bắt được. Vì thân xứ có bản chất là không, nên trong thân xứ không tìm có thân xứ, không thể nắm bắt được; trong nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt xứ không tìm có thân xứ, không thể nắm bắt được. Trong ý xứ (giác quan ý) không tìm có nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân xứ, không thể nắm bắt được. Vì ý xứ có bản chất là không, nên trong ý xứ không tìm có ý xứ, không thể nắm bắt được; trong nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân xứ không tìm có ý xứ, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi-tử! Tôi đối với các pháp như thế, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh của chúng vốn là không.

 Này Xá-lợi-tử! Vì sắc xứ (đối tượng của mắt, tức hình sắc) có bản chất là không, nên trong sắc xứ không tìm có sắc xứ, không thể nắm bắt được; trong thanh xứ (âm thanh) không tìm có sắc xứ, không thể nắm bắt được. Vì thanh xứ có bản chất là không, nên trong thanh xứ không tìm có thanh xứ, không thể nắm bắt được; trong sắc xứ không tìm có thanh xứ, không thể nắm bắt được. Trong hương xứ (mùi) không tìm có sắc, thanh xứ, không thể nắm bắt được. Vì hương xứ có bản chất là không, nên trong hương xứ không tìm có hương xứ, không thể nắm bắt được; trong sắc, thanh xứ không tìm có hương xứ, không thể nắm bắt được. Trong vị xứ (vị) không tìm có sắc, thanh, hương xứ, không thể nắm bắt được. Vì vị xứ có bản chất là không, nên trong vị xứ không tìm có vị xứ, không thể nắm bắt được; trong sắc, thanh, hương xứ không tìm có vị xứ, không thể nắm bắt được. Trong xúc xứ (vật xúc chạm) không tìm có sắc, thanh, hương, vị xứ, không thể nắm bắt được. Vì xúc xứ có bản chất là không, nên trong xúc xứ không tìm có xúc xứ, không thể nắm bắt được; trong sắc, thanh, hương, vị xứ không tìm có xúc xứ, không thể nắm bắt được. Trong pháp xứ (đối tượng của ý, tức các ý niệm, sự vật mà tâm nghĩ đến) không tìm có sắc, thanh, hương, vị, xúc xứ, không thể nắm bắt được. Vì pháp xứ có bản chất là không, nên trong pháp xứ không tìm có pháp xứ, không thể nắm bắt được; trong sắc, thanh, hương, vị, xúc xứ không tìm có pháp xứ, không thể nắm bắt được. Này Xá-lợi-tử! Tôi đối với các pháp như thế, bằng mọi cách, ở mọi nơi, vào mọi lúc, tìm Bồ-tát Ma-ha-tát cũng không có gì, không thể nắm bắt được. Vì sao vậy? Vì tự tánh của chúng vốn là không.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi bốn (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu mươi lăm.

 Pháp sư Tam tạng (vị thầy thông suốt ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ nhà vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video