Hội thứ năm, phẩm Căn Tài (nghĩa đen: gốc rễ đã trồng) (?) thứ hai mươi hai, phần hai.
Bấy giờ Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") bạch Phật: "Các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) này hành theo nghĩa lý rất sâu xa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Đúng vậy, đúng vậy. Các Bồ-tát này hành theo nghĩa lý rất sâu xa. Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát này làm được việc khó: nghĩa lý họ hành tuy rất sâu xa, nhưng đối với pháp của địa vị Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát cho mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán sát nhân duyên, không cần thầy dạy, cũng chỉ cầu tự giải thoát), họ không chứng nhập để dừng lại ở đó."
Cụ thọ (cách tôn xưng các vị tỳ-kheo có đức) Thiện Hiện lại bạch Phật: "Theo như con hiểu nghĩa lời Phật dạy, thì việc các Bồ-tát này làm không khó, không nên nói họ làm được việc khó. Vì sao vậy? Vì nghĩa sâu mà các Bồ-tát này chứng đã không thể nắm bắt được, Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) dùng để chứng cũng không thể nắm bắt được; pháp được chứng, người chứng, chỗ chứng, lúc chứng cũng đều không thể nắm bắt được. Nếu các Bồ-tát nghe lời như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, không kinh hãi, không sợ sệt, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát này khi hành như thế thì không thấy các tướng (các hình tướng, dấu hiệu của sự vật), cũng không thấy 'ta hành Bát-nhã ba-la-mật-đa', mà vẫn gần Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), xa lìa địa vị Thanh văn, Độc giác. Các Bồ-tát này đối với những việc như thế cũng không phân biệt.
Ví như hư không không hề nghĩ rằng: 'Việc kia cách ta xa hay gần.' Vì sao vậy? Vì hư không không lay động, không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng thế, không nghĩ rằng: 'Thanh văn, Độc giác cách ta xa; Vô thượng bồ-đề cách ta gần.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không phân biệt đối với mọi pháp.
Ví như người huyễn (người do nhà ảo thuật tạo ra) không nghĩ rằng: 'Những vật làm ảo thuật và nhà ảo thuật thì gần ta, đám đông đứng xem thì xa ta.' Vì sao vậy? Vì cái được hoá ra bằng ảo thuật thì không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng thế, không nghĩ rằng: 'Thanh văn, Độc giác cách ta xa; Vô thượng bồ-đề cách ta gần.' Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không phân biệt đối với mọi pháp. Các ví dụ như bóng hình trong gương v.v. cũng nên hiểu như vậy.
Ví như Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác (ba trong mười danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như; bậc xứng đáng được cúng dường; bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) đối với mọi pháp không yêu, không ghét. Vì sao vậy? Vì Như Lai đã dứt hẳn mọi phân biệt, yêu ghét. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng thế, đối với mọi pháp không yêu, không ghét. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa đã dứt hẳn mọi phân biệt.
Ví như người do Như Lai hoá ra, tuy có làm việc mà không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng thế, tuy làm thành được các sự nghiệp cần làm mà không phân biệt.
Ví như người thợ khéo chế tạo các hình người máy nam nữ đủ loại; các hình máy ấy tuy có cử động mà không phân biệt. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa cũng thế, tuy làm đủ mọi việc cần làm mà không phân biệt."
Khi ấy Xá-lợi Tử (vị đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) hỏi Thiện Hiện: "Các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là hành pháp bền chắc hay hành pháp không bền chắc?"
Thiện Hiện đáp: "Các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa là hành pháp không bền chắc, không hành pháp bền chắc."
Lúc ấy có vô lượng thiên tử cõi Dục giới (các vị trời thuộc cõi còn ham muốn dục lạc) nghĩ rằng: "Các Bồ-tát phát được tâm Vô thượng chánh đẳng giác (chí nguyện cầu thành Phật), tuy hành theo ý nghĩa rất sâu xa của Bát-nhã ba-la-mật-đa, nhưng đối với thật tế (chỗ tận cùng của chân lý; chứng thật tế ở đây là nhập Niết-bàn của Thanh văn, Độc giác rồi dừng lại) mà không chứng nhập, không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác. Vì nhân duyên ấy mà thật rất hiếm có, làm được việc khó, cả thế gian đều nên kính lễ."
Cụ thọ Thiện Hiện biết điều các thiên tử nghĩ trong lòng, liền bảo họ: "Các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà không chứng thật tế, không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác, thì chưa phải rất hiếm có, chưa phải là việc khó. Các Bồ-tát biết rằng mọi pháp và mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức) rốt ráo chẳng có, đều không thể nắm bắt được, vậy mà vẫn phát tâm Vô thượng chánh đẳng giác, mặc áo giáp tinh tấn (ví sự nỗ lực bền bỉ như mặc áo giáp ra trận), thề độ vô lượng vô biên hữu tình vào cõi Vô dư bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và phiền não) — đó mới là rất hiếm có, làm được việc khó.
Các thiên tử nên biết, các Bồ-tát tuy biết các pháp và các hữu tình đều không thể nắm bắt được, vậy mà vẫn phát tâm Vô thượng chánh đẳng giác, mặc áo giáp tinh tấn để điều phục các loài hữu tình, thì giống như có người muốn điều phục hư không, mặc áo giáp bền chắc mà đánh nhau với hư không. Vì sao vậy? Này các thiên tử, vì hư không xa lìa nên hữu tình cũng xa lìa; hữu tình xa lìa nên áo giáp cũng xa lìa; hữu tình xa lìa nên việc làm lợi ích cũng xa lìa; hữu tình xa lìa nên năm uẩn (năm nhóm hợp thành con người: sắc – thân thể vật chất, thọ – cảm giác, tưởng – nhận biết hình ảnh, hành – ý chí tạo tác, thức – sự nhận biết) cũng xa lìa; hữu tình xa lìa nên mọi pháp cũng xa lìa. Nếu các Bồ-tát nghe lời như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, không kinh hãi, không sợ sệt, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Bấy giờ Thế Tôn bảo Thiện Hiện: "Vì nhân duyên gì mà các Bồ-tát ấy nghe lời như thế, tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, không kinh hãi, không sợ sệt?"
Cụ thọ Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, vì mọi pháp đều xa lìa, vì không có gì cả. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát ấy đối với mọi pháp — dù là cái làm cho chìm đắm v.v., cái bị chìm đắm v.v., chỗ chìm đắm v.v., lúc chìm đắm v.v., người chìm đắm v.v. — do sự chìm đắm v.v. ấy đều không có gì để nắm bắt, vì mọi pháp đều không thể nắm bắt được. Nếu các Bồ-tát nghe những điều như thế mà tâm không chìm đắm, cũng không lo buồn hối tiếc, không kinh hãi, không sợ sệt, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát khi hành như thế thì các Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba), Đại Phạm Thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên ở Sắc giới), các vị chủ thế giới v.v. đều cùng kính lễ."
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu các Bồ-tát hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, thì không chỉ thường được các Thiên Đế Thích, Đại Phạm Thiên vương, các vị chủ thế giới v.v. cùng kính lễ, mà các vị trời cao hơn nữa như trời Cực Quang Tịnh (cõi trời thuộc tầng thiền thứ hai trong Sắc giới), trời Biến Tịnh (cõi trời thuộc tầng thiền thứ ba), trời Quảng Quả (cõi trời thuộc tầng thiền thứ tư), trời Tịnh Cư (nơi các bậc thánh đã dứt hẳn dục ái cư trú), cùng các trời, rồng, A-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần hay ganh đua với chư thiên) khác cũng đều cùng kính lễ các Bồ-tát ấy. Họ cũng được chư Phật, Bồ-tát ở vô lượng vô số vô biên thế giới mười phương cùng hộ niệm (nhớ nghĩ và che chở). Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát ấy thường được chư Phật, các chúng Bồ-tát và các trời, rồng, A-tố-lạc v.v. nhớ nghĩ, giữ gìn; công đức căn lành (những việc thiện làm gốc rễ sinh ra quả tốt) tăng trưởng từng niệm, mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát ấy đã an trú ở địa vị Bồ-tát bất thoái chuyển (không còn lùi bước, chắc chắn tiến tới thành Phật). Giả sử mọi hữu tình trong các thế giới chư Phật ở mười phương nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng; ví số nhiều vô kể) đều biến thành ma (loài ác ma chuyên ngăn trở người tu), mỗi ma ấy lại hoá ra ngần ấy ác ma, các ác ma ấy đều có vô lượng vô số thần lực, dù các ác ma ấy dùng hết thần lực cũng không thể làm trở ngại các Bồ-tát ấy, khiến họ không hành Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa hoặc thoái lui đối với bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát thành tựu hai pháp thì mọi ác ma không thể làm trở ngại. Hai pháp ấy là gì? Một là quán sát mọi pháp đều không; hai là không bỏ mọi hữu tình.
Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát thành tựu hai pháp thì mọi ác ma không thể ngăn cản. Hai pháp ấy là gì? Một là đúng như lời đã nói thì đều làm được; hai là thường được chư Phật hộ niệm.
Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát thành tựu hai pháp thù thắng như thế thì các trời, thần v.v. thường đến lễ kính, gần gũi cúng dường, thưa hỏi, khuyến khích, nói rằng: 'Lành thay, bậc đại sĩ! Ngài đã hành đúng như thật Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo (sự khéo léo, linh hoạt trong cách hành đạo và giáo hoá), sẽ mau an trú vào địa vị trí tuệ của chư Phật. Đối với mọi hữu tình, kẻ không chỗ nương tựa thì ngài làm chỗ nương tựa; kẻ không ai cứu giúp thì ngài làm người cứu giúp; kẻ không nhà cửa thì ngài làm nhà cửa; kẻ không chỗ hướng về thì ngài làm chỗ hướng về; kẻ không có bãi cồn (chỗ đặt chân giữa dòng nước) thì ngài làm bãi cồn; kẻ không chỗ quy y thì ngài làm chỗ quy y; với kẻ ở trong tối tăm thì ngài làm ánh sáng; với kẻ điếc mù thì ngài làm tai mắt. Vì sao vậy? Thiện nam tử, ai an trú được trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa và phương tiện thiện xảo thì mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mọi ác ma không thể làm trở ngại.'
Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát khéo an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì chư Phật Thế Tôn ở vô lượng vô số vô biên thế giới mười phương ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng, khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức của họ — như Ta nay ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức của Bồ-tát Bảo Tràng, cùng các Bồ-tát khác hiện đang ở chỗ Phật Bất Động (tức Phật A-súc, giáo hoá ở cõi phương đông) tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, giữ giới, lìa dục) thanh tịnh, an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Tất cả các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác đều ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức của tất cả Bồ-tát chăng?"
Phật nói: "Không phải. Những Bồ-tát đã đạt bất thoái chuyển đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa và phương tiện thiện xảo, thì được các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Có Bồ-tát nào chưa đạt bất thoái chuyển đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà được Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức chăng?"
Phật nói: "Cũng có. Đó là các Bồ-tát tuy chưa đạt bất thoái đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng tu Bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo; các Bồ-tát ấy cũng được Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức. Như có Bồ-tát theo những gì Phật Bất Động đã tu khi còn làm Bồ-tát mà học, theo những gì ngài đã hành mà an trú, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo; lại có Bồ-tát theo những gì Bồ-tát Bảo Tràng v.v. đã tu mà học, theo những gì các vị ấy đã hành mà an trú, tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo. Các Bồ-tát ấy tuy chưa đạt bất thoái đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nhưng được Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức.
Lại nữa, Thiện Hiện, có các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa: đối với tính vô sinh của mọi pháp, tuy tin hiểu sâu xa nhưng chưa chứng được Vô sinh pháp nhẫn (sự an trú vững chắc, chấp nhận trọn vẹn chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt); đối với tính rốt ráo không của mọi pháp, tuy tin hiểu sâu xa nhưng chưa được tự tại ở địa vị Bồ-tát bất thoái chuyển; tuy an trú trong tính vắng lặng của các pháp nhưng chưa vào được địa vị bất thoái chuyển. Các Bồ-tát ấy cũng được Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức.
Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát được các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ở giữa đại chúng tự nhiên vui mừng khen ngợi tên tuổi, dòng họ, dung mạo và công đức, thì đã vượt qua địa vị Nhị thừa (hai cỗ xe: Thanh văn và Độc giác), gần đại bồ-đề; hoặc đã được thọ ký bất thoái chuyển (lời Phật báo trước rằng vị ấy chắc chắn không lui sụt và sẽ thành Phật), hoặc sắp được thọ ký bất thoái chuyển."
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video