Hội thứ năm, phẩm Căn Tài (nghĩa đen: gốc rễ đã trồng) (?) thứ hai mươi hai, phần một.
Lại nữa, Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không")! Nếu các Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát) rất sâu xa và phương tiện thiện xảo (sự khéo léo, linh hoạt trong cách hành đạo và giáo hoá người khác) như thế, thì không khởi lên tâm đi kèm với sự bám rễ (?). Họ cũng không khởi lên tâm đi kèm với keo kiệt, phạm giới, sân giận, lười biếng, tán loạn, hiểu biết sai lệch và do dự.
Lại nữa, Thiện Hiện! Nếu các Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa và phương tiện thiện xảo như thế, thì gồm thâu được tất cả các ba-la-mật-đa (các pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát). Thân kiến (cái thấy sai lầm cho rằng thân tâm này là một cái "ta" có thật) gồm thâu đủ sáu mươi hai kiến (sáu mươi hai loại quan điểm sai lầm về ta và thế giới). Cũng thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa gồm thâu tất cả các ba-la-mật-đa. Mạng căn (sức sống duy trì thân mạng, làm chỗ dựa cho các giác quan) gồm giữ khắp các căn (các giác quan) còn lại; khi mạng căn mất thì các căn cũng mất theo. Cũng thế, Bát-nhã ba-la-mật-đa gồm thâu tất cả các ba-la-mật-đa; nếu mất Bát-nhã ba-la-mật-đa thì mất tất cả các ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa giữ gìn được mọi pháp lành thù thắng, diệt được mọi pháp ác, pháp không lành. Cho nên, Thiện Hiện, các Bồ-tát muốn gồm thâu tất cả các ba-la-mật-đa thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Bồ-tát nào học được Bát-nhã ba-la-mật-đa thì là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất trong mọi hữu tình (chúng sinh có tình thức, tức mọi loài có cảm giác).
Lại nữa, Thiện Hiện, ý ông nghĩ sao? Các loài hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, theo vũ trụ quan Phật giáo) này có nhiều chăng?
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, rất nhiều! Các loài hữu tình trong châu Thiệm-bộ (châu lục phía nam núi Tu-di, nơi loài người chúng ta ở) số lượng còn đã nhiều, huống chi cả tam thiên thế giới."
Phật bảo Thiện Hiện: "Giả sử tất cả hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới đều thành Bồ-tát, mỗi vị đều đem những vật dụng an vui tốt đẹp nhất cúng dường tất cả hữu tình cho đến hết đời. Ý ông nghĩ sao? Các Bồ-tát ấy nhờ nhân duyên đó được phước nhiều chăng?"
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, rất nhiều!"
Phật bảo Thiện Hiện: "Nếu có Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa chỉ trong khoảng một cái búng tay, thì phước ấy hơn phước kia vô lượng vô biên. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có nghĩa lý và công dụng lớn, gồm thâu được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật).
Cho nên, Thiện Hiện, các Bồ-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, muốn làm người đứng đầu của mọi hữu tình, muốn làm lợi ích khắp cho mọi hữu tình, muốn làm chỗ nương tựa cho mọi hữu tình, muốn chứng mọi Phật pháp viên mãn, muốn đi trong cảnh giới mà chư Phật đã đi, muốn dạo chơi tự tại nơi chư Phật dạo chơi, muốn rống tiếng rống sư tử lớn của chư Phật (ví lời thuyết pháp uy mãnh, không sợ hãi, khiến mọi tà thuyết phải im), muốn dùng một âm thanh mà giảng nói chánh pháp cho mọi hữu tình trong tam thiên thế giới, khiến tất cả đều được lợi ích lớn, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Thiện Hiện nên biết, Ta chưa từng thấy Bồ-tát nào tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa mà không đạt được công đức và lợi ích thù thắng của thế gian và xuất thế gian (những gì thuộc đời thường và những gì vượt ra khỏi vòng sinh tử)."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Bồ-tát tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, chẳng lẽ cũng đạt được công đức và căn lành (những việc thiện làm gốc rễ sinh ra quả tốt) của Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát cho mình) và Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán sát nhân duyên, không cần thầy dạy, cũng chỉ cầu tự giải thoát) sao?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Công đức và căn lành của Thanh văn, Độc giác, chúng Bồ-tát này cũng đều đạt được. Nhưng tâm họ không ưa dừng lại ở đó. Họ dùng trí thấy thù thắng mà quán sát không sai lệch, vượt qua địa vị Thanh văn và Độc giác, rồi chỉ bày cho những người ấy, khiến họ đều chứng đắc.
Lại nữa, Thiện Hiện, các Bồ-tát khi học như thế thì trở thành ruộng phước (đối tượng mà người ta cúng dường thì được phước, như ruộng gieo hạt thì được lúa) chân thật, thanh tịnh của mọi trời, người, A-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần hay ganh đua với chư thiên) trong thế gian, vượt lên trên ruộng phước Thanh văn, Độc giác trong thế gian. Họ mau chóng chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết tất cả của Phật, cao hơn mọi trí tuệ), thường không rời Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Bồ-tát nào tu hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên biết người ấy đã đạt bất thoái chuyển (không còn lùi bước, chắc chắn tiến tới) đối với Nhất thiết trí trí, xa lìa địa vị Thanh văn, Độc giác, gần gũi Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết, nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Đây là Bát-nhã ba-la-mật-đa; nhờ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà ta sẽ phát khởi được Nhất thiết trí trí", thì các Bồ-tát ấy không phải đang hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, và cũng không biết, không thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nếu các Bồ-tát không nghĩ như vậy, thì các Bồ-tát ấy là đang hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, và biết được, thấy được Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Thiện Hiện, nếu các Bồ-tát không thấy Bát-nhã ba-la-mật-đa, không nghe, không cảm, không biết Bát-nhã ba-la-mật-đa, và đối với các pháp không thấy, không nghe, không cảm, không biết ấy cũng không phân biệt, thì đó là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Khi ấy Thiên Đế Thích (vua cõi trời Ba Mươi Ba, một vị hộ pháp) nghĩ rằng: "Các Bồ-tát tu hành Bát-nhã ba-la-mật-đa còn hơn hết mọi loài hữu tình, huống chi khi đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề! Nếu có hữu tình nghe nói đến tên gọi 'Nhất thiết trí trí' mà sinh lòng tin hiểu sâu xa, thì người ấy còn được lợi ích tốt đẹp trong loài người và được thọ mạng thù thắng nhất thế gian, huống chi là phát tâm Vô thượng chánh đẳng giác (khởi chí nguyện cầu thành Phật), hoặc được nghe Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa! Những hữu tình ấy được thế gian kính yêu, sẽ có thể dìu dắt, điều phục mọi hữu tình."
Nghĩ xong, ông liền hoá ra hoa Vi Diệu Âm (?), bưng rải lên Như Lai và các Bồ-tát. Rải hoa xong, ông phát nguyện rằng: "Các Bồ-tát đang cầu hướng tới Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nguyện nhờ công đức căn lành do con tạo ra mà Phật pháp của họ mau được viên mãn; nguyện các pháp Nhất thiết trí và các pháp vô lậu (những phẩm chất thanh tịnh, không còn bị phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm) mà họ cầu đều mau được viên mãn."
Phát nguyện xong, ông bạch Phật: "Những thiện nam tử theo Bồ-tát thừa (con đường tu của Bồ-tát) đã phát tâm Vô thượng chánh đẳng giác, con trọn không bao giờ khởi một ý nghĩ khác lạ nào khiến họ thoái lui tâm đại bồ-đề. Con trọn không bao giờ khởi một ý nghĩ khác lạ nào khiến các Bồ-tát chán bỏ đại bồ-đề mà lui về dừng lại ở địa vị Thanh văn, Độc giác. Con trọn không bao giờ khởi một ý nghĩ khác lạ nào khiến các Bồ-tát lui mất sự chú tâm tương ứng với lòng đại bi (lòng thương xót lớn muốn cứu khổ mọi chúng sinh). Các Bồ-tát đã phát tâm lớn, con nguyện tâm ấy càng thêm tăng tiến gấp bội. Nguyện các Bồ-tát ấy, khi đã thấy mọi nỗi khổ trong sinh tử luân hồi, vì muốn làm lợi ích, an vui cho trời, người, A-tố-lạc trong thế gian, sẽ phát khởi các đại nguyện bền chắc: 'Ta đã tự qua bờ thì cũng chăm chỉ đưa người chưa qua được qua; ta đã tự thoát thì cũng chăm chỉ giúp người chưa thoát được thoát; ta đã tự an thì cũng chăm chỉ giúp người chưa an được an; ta đã tự chứng Niết-bàn (sự diệt tận mọi khổ đau, phiền não, chấm dứt luân hồi) rốt ráo thì cũng chăm chỉ khiến những ai chưa chứng đều cùng chứng Niết-bàn rốt ráo.'
Bạch Thế Tôn, nếu có hữu tình đem lòng sâu xa tuỳ hỷ (vui theo, mừng theo việc thiện của người khác) đối với công đức của Bồ-tát mới phát tâm, thì được bao nhiêu phước? Đối với công đức của Bồ-tát đã phát tâm từ lâu và tu các hạnh thù thắng, công đức của Bồ-tát ở địa vị bất thoái chuyển, công đức của Bồ-tát Nhất sinh sở hệ (Bồ-tát chỉ còn bị ràng buộc một đời nữa là thành Phật), nếu đem lòng sâu xa tuỳ hỷ thì được bao nhiêu phước?"
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Vua núi Diệu Cao (tức núi Tu-di, ngọn núi lớn nhất ở trung tâm thế giới) còn có thể biết nặng bao nhiêu lạng, chứ phước đức sinh ra từ tâm tuỳ hỷ của hữu tình ấy thì không thể biết được số lượng. Cho đến tam thiên đại thiên thế giới còn có thể biết nặng bao nhiêu lạng, chứ phước đức sinh ra từ tâm tuỳ hỷ của hữu tình ấy thì không thể biết được số lượng."
Khi ấy Thiên Đế Thích lại bạch Phật: "Nếu có hữu tình nào, đối với công đức căn lành của các Bồ-tát từ khi mới phát tâm cho đến khi thành Phật, mà không sinh lòng tuỳ hỷ, hoặc đối với công đức tuỳ hỷ ấy không nghe không biết, thì nên biết người đó đều bị ma (các loài ác ma chuyên ngăn trở người tu) nắm giữ, bị ma ám, là bè đảng của ma, từ cõi trời của ma chết đi rồi sinh đến đây. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát phát tâm bồ-đề, tu hạnh Bồ-tát, đạt bất thoái chuyển cho đến địa vị rốt ráo; ai khởi được lòng tuỳ hỷ đối với họ thì chắc chắn phá được quyến thuộc của các ma, mau chóng chứng được Nhất thiết trí trí. Nếu các hữu tình đem lòng sâu xa kính yêu Tam bảo (ba ngôi báu: Phật; Pháp – giáo pháp; Tăng – đoàn thể người tu), mong rằng sinh ra ở đâu cũng thường được thấy Phật, nghe Pháp, gặp Tăng, thì đối với công đức căn lành của các Bồ-tát, nên tuỳ hỷ sâu xa và hồi hướng (đem công đức của mình hướng về mục tiêu giác ngộ) về bồ-đề mà không sinh chấp trước. Nếu làm được như thế thì sẽ mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, làm lợi ích an vui cho hữu tình, phá tan quân ma."
Bấy giờ Phật bảo Thiên Đế Thích: "Đúng vậy, đúng vậy, đúng như ông nói. Kiều-thi-ca (tên gọi khác của Đế Thích, theo dòng họ của ngài thời còn làm người)! Nếu các hữu tình đối với công đức căn lành của các Bồ-tát mà tuỳ hỷ sâu xa, hồi hướng về bồ-đề, thì mau viên mãn các hạnh Bồ-tát, mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu các hữu tình đối với công đức căn lành của các Bồ-tát mà tuỳ hỷ sâu xa, hồi hướng về bồ-đề, thì những hữu tình ấy có sức thế lớn, thường được phụng sự chư Phật Thế Tôn, khéo hiểu ý nghĩa của kinh điển sâu xa; sinh ra ở đâu cũng được mọi người trong thế gian cung kính cúng dường; không thấy sắc xấu, không nghe tiếng xấu, không ngửi mùi xấu, không nếm vị xấu, không chạm điều xấu, không nghĩ điều ác, không rơi vào đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh); sinh vào cõi người, cõi trời, luôn hưởng niềm vui thù thắng. Vì sao vậy? Kiều-thi-ca, vì những hữu tình ấy biết đem lòng sâu xa tuỳ hỷ công đức vô lượng của Bồ-tát và hồi hướng về bồ-đề, nên căn lành tăng tiến, mau chứng được Nhất thiết trí trí, làm lợi ích cho vô lượng vô số hữu tình, khiến họ an trú trong cõi Vô dư bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân và phiền não). Vì thế, Kiều-thi-ca, các thiện nam tử theo Bồ-tát thừa đối với công đức căn lành của các Bồ-tát đều nên tuỳ hỷ, hồi hướng về bồ-đề, làm lợi ích an vui cho vô biên loài hữu tình."
Bấy giờ Thiện Hiện bạch Phật: "Tâm đã như huyễn (như trò ảo thuật, có hình mà không thật), thì làm sao Bồ-tát chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy có cái tâm như huyễn chăng?"
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ông có thấy trò huyễn chăng?"
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Nếu ông không thấy trò huyễn, không thấy tâm như huyễn, thì ở chỗ không có huyễn, không có tâm như huyễn, ông có thấy có cái tâm ấy đạt được bồ-đề chăng?"
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không."
Phật bảo Thiện Hiện: "Ý ông nghĩ sao? Ở chỗ lìa huyễn, lìa tâm như huyễn, ông có thấy có pháp nào đạt được bồ-đề chăng?"
Thiện Hiện thưa: "Bạch Thế Tôn, không. Con hoàn toàn không thấy bất cứ pháp nào, dù là chính tâm hay lìa tâm, để có thể nói là có hay là không. Vì mọi pháp đều hoàn toàn xa lìa (rốt ráo vắng lặng, không có tự tính), nên không thể đặt ra là có hay là không. Pháp nào không thể đặt ra là có hay không thì không thể nói là đạt được bồ-đề, vì pháp không có thật thì không thể đạt bồ-đề. Do đó Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng hoàn toàn xa lìa, không nên tu tập hay trừ bỏ, cũng không nên có gì để phát khởi. Vô thượng bồ-đề cũng hoàn toàn xa lìa. Vậy làm sao có thể nói các Bồ-tát nương Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà chứng được bồ-đề? Cho nên lẽ ra không thể nói Bát-nhã ba-la-mật-đa chứng được Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vì pháp xa lìa không thể đạt được pháp xa lìa."
Phật bảo Thiện Hiện: "Lành thay, lành thay! Đúng vậy, đúng vậy. Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa và Vô thượng bồ-đề đều hoàn toàn xa lìa. Chính vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa hoàn toàn xa lìa, nên mới đạt được Vô thượng bồ-đề hoàn toàn xa lìa. Nếu Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa không hoàn toàn xa lìa, thì đã chẳng phải là Bát-nhã ba-la-mật-đa. Cho nên, Thiện Hiện, không phải không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà đạt được đại bồ-đề. Tuy không phải pháp xa lìa đạt được pháp xa lìa, nhưng việc đạt bồ-đề không phải là không nương vào Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Vì thế Bồ-tát muốn đạt Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì nên siêng năng tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa."
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi bốn.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi lăm.
Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video