Hội thứ năm, phẩm Thấy Phật Bất Động thứ hai mươi bốn.
Bấy giờ Như Lai được bốn chúng (bốn hạng đệ tử: tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) vây quanh, khen ngợi giảng nói Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự vật, đưa người tu sang bờ giải thoát), giao phó cho A-nan-đà (tức A-nan, thị giả của Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) bảo thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn) xong, lại ở giữa đại hội gồm tất cả bí-sô (tỳ-kheo, người nam xuất gia giữ đủ giới), bí-sô-ni (tỳ-kheo-ni, người nữ xuất gia giữ đủ giới), ổ-ba-sách-ca (ưu-bà-tắc, nam cư sĩ tại gia), ổ-ba-tư-ca (ưu-bà-di, nữ cư sĩ tại gia), trời, rồng, dược-xoa (dạ-xoa, một loài quỷ thần), kiện-đạt-phược (càn-thát-bà, loài thần âm nhạc của cõi trời) v.v., hiện sức thần thông, khiến mọi người đều thấy Như Lai Bất Động (tức Phật A-súc, giáo hoá ở cõi phương đông), Ứng, Chánh Đẳng Giác (bậc xứng đáng được cúng dường, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn), được đại chúng Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, cầu tự giải thoát) và Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh) vây quanh, đang giảng nói chánh pháp cho hội chúng mênh mông như biển cả không thể lay động (?), và thấy cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi nước ấy.
Tăng Thanh văn ở đó đều là A-la-hán (bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh): các lậu (phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm) đã hết, không còn phiền não, được tự tại chân thật; tâm khéo giải thoát (tâm thoát khỏi tham ái), tuệ khéo giải thoát (trí tuệ thoát khỏi vô minh); như ngựa khôn đã được thuần, cũng như rồng lớn (ví bậc có uy lực lớn); việc cần làm đã làm, việc cần xong đã xong; bỏ được các gánh nặng (thân và phiền não), đạt được lợi ích của chính mình; dứt hết các trói buộc của hữu (những trói buộc dẫn tới tái sinh), nhờ chánh trí mà giải thoát, tâm đạt tự tại bậc nhất rốt ráo. Tăng Bồ-tát ở đó thì ai cũng được mọi người trông ngóng, biết đến; đạt đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi pháp không quên) và biện tài vô ngại (tài thuyết giảng lưu loát, không bị trở ngại); thành tựu vô lượng công đức vi diệu không thể nghĩ bàn, không thể cân lường.
Rồi Phật thu thần lực lại, khiến bốn chúng, trời, rồng, dược-xoa, kiện-đạt-phược v.v. ở đây không còn thấy Như Lai Bất Động, Ứng, Chánh Đẳng Giác, các Thanh văn, Bồ-tát và đại chúng khác ở đó, cùng cảnh trang nghiêm thanh tịnh của cõi Phật ấy. Hội chúng của đức Phật ấy và cõi nước trang nghiêm thanh tịnh ấy đều không phải là chỗ nhãn căn (giác quan thị giác) của cõi này soi tới. Vì sao vậy? Vì Phật đã thu thần lực, nên đối với cảnh giới xa xôi kia không còn duyên để thấy.
Bấy giờ Phật bảo A-nan-đà: "Cõi nước và hội chúng của Như Lai Bất Động, Ứng, Chánh Đẳng Giác, ông còn thấy nữa chăng?"
A-nan-đà thưa: "Con không còn thấy những việc ấy nữa, vì đó không phải là cảnh giới mắt này đi tới được."
Phật lại bảo A-nan-đà: "Như hội chúng và cõi nước của đức Như Lai ấy không phải là cảnh giới mà mắt ở cõi này đi tới được, nên biết các pháp cũng như vậy, không phải là cảnh giới mà nhãn căn v.v. đi tới được. Khánh Hỷ (tên dịch nghĩa của A-nan) nên biết: pháp không hành pháp, pháp không thấy pháp, pháp không biết pháp, pháp không chứng pháp. Khánh Hỷ nên biết, tính của mọi pháp không có ai hành, không có ai thấy, không có ai biết, không có ai chứng, không lay động, không tạo tác. Vì sao vậy? Vì mọi pháp đều không có tác dụng; cái năng thủ (chủ thể nắm bắt) và cái sở thủ (đối tượng bị nắm bắt) đều như tính hư không, xa lìa. Vì mọi pháp không thể nghĩ bàn; cái nghĩ bàn và cái bị nghĩ bàn đều như tính của người huyễn (người do nhà ảo thuật tạo ra), xa lìa. Vì mọi pháp không có người tạo tác và người thọ nhận, như ánh sáng, bóng hình v.v., không bền chắc.
Khánh Hỷ nên biết, các Bồ-tát hành được như thế thì gọi là hành Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với tướng của các pháp không có chấp trước. Các Bồ-tát học được như thế thì gọi là học Bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với mọi pháp không có lấy bỏ. Khánh Hỷ nên biết, các Bồ-tát muốn đạt tất cả các ba-la-mật-đa (các pháp tu hoàn hảo đưa sang bờ giải thoát), mau chóng viên mãn, đến bờ bên kia rốt ráo của mọi pháp, thì nên học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Vì sao vậy? Vì người học như thế thì ở trong mọi sự học là bậc nhất, thù thắng, tôn quý, cao cả, tốt đẹp, vi diệu, trên hết, không gì hơn, làm lợi ích an vui cho mọi thế gian.
Khánh Hỷ nên biết, các Bồ-tát học được như thế thì làm chỗ nương tựa cho kẻ không chỗ nương tựa. Chư Phật Thế Tôn cho phép và khen ngợi việc tu học Bát-nhã ba-la-mật-đa. Khánh Hỷ nên biết, chư Phật và Bồ-tát học sự học này xong, an trú trong đó, có thể dùng tay phải hoặc ngón chân phải nhấc lấy tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ), ném đặt sang phương khác hoặc trả về chỗ cũ, mà hữu tình (chúng sinh có tình thức) trong đó không hay không biết, không bị tổn hại, không sợ hãi. Vì sao vậy? Vì công đức và uy lực của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không thể nghĩ bàn. Chư Phật và các Bồ-tát quá khứ, vị lai, hiện tại học Bát-nhã ba-la-mật-đa này, nên đối với các pháp quá khứ, vị lai, hiện tại và pháp vô vi (những gì không do nhân duyên tạo thành, không sinh diệt, như Niết-bàn, hư không) đều đạt được trí thấy không trở ngại. Cho nên, Khánh Hỷ, Ta nói người học được Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì ở trong mọi sự học là bậc nhất, thù thắng, tôn quý, cao cả, tốt đẹp, vi diệu, trên hết, không gì hơn.
Khánh Hỷ nên biết, những ai muốn đo lấy số lượng và giới hạn của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì giống như kẻ ngu muốn đo lấy số lượng và giới hạn của hư không. Vì sao vậy? Vì công đức của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vô lượng, không có giới hạn. Khánh Hỷ nên biết, Ta trọn không bao giờ nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa có số lượng, giới hạn như danh thân v.v. (danh thân, cú thân, văn thân: tập hợp các tên gọi, các câu, các chữ — tức phương tiện ngôn ngữ). Vì sao vậy? Vì danh thân, cú thân, văn thân là pháp có hạn lượng, còn công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa không phải là pháp có hạn lượng. Danh thân v.v. không thể đo lường công đức và lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa, và công đức, lợi ích thù thắng của Bát-nhã ba-la-mật-đa cũng không phải là thứ bị chúng đo lường."
Cụ thọ (cách tôn xưng các vị tỳ-kheo có đức) Khánh Hỷ liền bạch Phật: "Vì nhân duyên gì mà Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa được nói là vô lượng?"
Phật bảo Khánh Hỷ: "Vì tính của Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa vô tận, vì tính ấy xa lìa, nên nói là vô lượng. Khánh Hỷ nên biết, chư Phật ba đời đều học Bát-nhã ba-la-mật-đa, rốt ráo viên mãn, chứng đắc Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật), giảng nói chỉ bày cho các hữu tình, mà Bát-nhã ba-la-mật-đa này vẫn luôn không giảm không hết. Vì sao vậy? Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như hư không bao la, không thể hết được. Những ai muốn làm cạn hết Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì như là muốn làm cạn hết giới hạn của hư không. Cho nên, Khánh Hỷ, Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa được nói là vô tận; vì vô tận nên nói là vô lượng."
Bấy giờ Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng hiểu sâu lý "không") nghĩ rằng: "Chỗ này rất sâu xa, ta nên hỏi Phật." Nghĩ xong liền bạch Phật: "Vì sao Như Lai nói Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa là vô tận?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Vì Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa giống như hư không, không thể hết được."
Cụ thọ Thiện Hiện lại bạch Phật: "Bồ-tát phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa như thế nào?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Các chúng Bồ-tát nên quán sắc, thọ, tưởng, hành, thức (năm uẩn, năm nhóm hợp thành con người: thân thể vật chất, cảm giác, nhận biết hình ảnh, ý chí tạo tác, sự nhận biết) đều vô tận, để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Nên quán từ vô minh (sự mê muội không thấy chân lý) cho đến già chết đều vô tận, để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Như thế, Thiện Hiện, các chúng Bồ-tát nên phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa như vậy.
Thiện Hiện nên biết, các chúng Bồ-tát quán sát mười hai duyên khởi (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả giải thích vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu nhập, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết) như thế thì xa lìa hai bên (hai cực đoan như chấp thường còn và chấp đoạn diệt, chấp có và chấp không); quán sát mười hai duyên khởi như thế thì không có giữa, không có bên. Đây là pháp quán vi diệu riêng có của các Bồ-tát (không chung với Thanh văn, Độc giác). Nghĩa là phải ngồi yên trên tòa bồ-đề vi diệu (chỗ ngồi dưới cội bồ-đề nơi Phật thành đạo) mới có thể quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi như thế; vì lý lẽ ấy rất sâu xa như hư không bao la, không thể hết được, nên liền chứng được Nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết tất cả của Phật, cao hơn mọi trí tuệ).
Thiện Hiện nên biết, các Bồ-tát dùng hành tướng (cách thức tâm nắm bắt đối tượng) vô tận như hư không mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, quán sát đúng như thật mười hai duyên khởi, thì không rơi vào địa vị Thanh văn và Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán sát nhân duyên, cũng chỉ cầu tự giải thoát), mau chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Thiện Hiện nên biết, những chúng Bồ-tát nào thoái lui đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đều là do không nương vào tác ý (cách vận dụng, chú tâm) và phương tiện thiện xảo (sự khéo léo, linh hoạt trong cách hành đạo và giáo hoá) như thế, không biết như thật rằng các chúng Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì nên dùng hành tướng vô tận như thế nào để phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, quán sát như thật mười hai duyên khởi.
Thiện Hiện nên biết, những chúng Bồ-tát nào thoái lui đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, đều là do xa lìa phương tiện thiện xảo phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa.
Thiện Hiện nên biết, những chúng Bồ-tát nào không thoái lui đối với Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, tất cả đều nương vào phương tiện thiện xảo phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát ấy nhờ nương vào phương tiện thiện xảo như thế mà hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng hành tướng vô tận như hư không, quán sát như thật mười hai duyên khởi. Khi quán sát pháp duyên khởi như thế, họ không thấy có pháp nào sinh ra mà không có nhân, không thấy có pháp nào mà thể tính và hình tướng thường còn, không thấy có pháp nào có người tạo tác và người thọ nhận. Các Bồ-tát ấy hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa, dùng hành tướng vô tận như hư không, quán sát như thật mười hai duyên khởi, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, nên có thể mau chứng được Nhất thiết trí trí.
Thiện Hiện nên biết, khi Bồ-tát quán sát như thật mười hai duyên khởi, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa, thì lúc ấy Bồ-tát hoàn toàn không thấy sắc, thọ, tưởng, hành, thức; không thấy thế giới của Phật này, không thấy thế giới của Phật kia; cũng không thấy có pháp nào có thể thấy các thế giới chư Phật này hay kia. Nếu các Bồ-tát hành được Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa như thế, thì khi ấy ác ma (loài ma chuyên ngăn trở người tu) cực kỳ lo buồn khổ não như bị trúng tên độc; ví như có người cha mẹ chợt qua đời, thân tâm đau khổ, ác ma cũng như vậy."
Cụ thọ Thiện Hiện liền bạch Phật: "Chỉ một ác ma thấy các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa mà cực kỳ lo buồn khổ não như trúng tên độc, hay là tất cả ác ma khắp tam thiên đại thiên thế giới cũng đều như vậy?"
Phật bảo Thiện Hiện: "Tất cả ác ma khắp tam thiên đại thiên thế giới thấy các Bồ-tát hành Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa đều cực kỳ lo buồn khổ não như trúng tên độc, ngồi trên chỗ của mình mà không thể yên. Vì sao vậy? Vì các Bồ-tát an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa sâu xa thì trời, người, A-tố-lạc (tức a-tu-la, một loài thần hay ganh đua với chư thiên) v.v. trong thế gian rình tìm chỗ sơ hở của họ đều không thể tìm được, cũng không thể quấy nhiễu làm họ thoái lui hư hỏng.
Cho nên, Thiện Hiện, các Bồ-tát muốn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì nên siêng năng an trú trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa. Các Bồ-tát siêng năng an trú được trong Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì tu tròn đầy được bố thí, tịnh giới (giữ giới thanh tịnh), an nhẫn (nhẫn nhục), tinh tấn, tĩnh lự (thiền định) và Bát-nhã ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát tu hành đúng đắn được Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa thì liền tu đầy đủ trọn vẹn được tất cả các ba-la-mật-đa và phương tiện thiện xảo; khi các ma sự (những việc ma gây ra để ngăn trở) nổi lên thì đều biết rõ như thật mà xa lìa. Cho nên, Thiện Hiện, các Bồ-tát muốn nắm giữ đúng đắn phương tiện thiện xảo thì nên tu hành đúng đắn Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa.
Khi Bồ-tát tu hành, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, thì lúc ấy chư Phật Thế Tôn ở vô lượng vô biên thế giới đều cùng hộ niệm (nhớ nghĩ và che chở) các Bồ-tát ấy. Các Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác ấy cũng từ Bát-nhã ba-la-mật-đa mà sinh ra nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả).' Nghĩ xong lại nên suy nghĩ: 'Pháp nào các đức Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác đã chứng thì ta cũng sẽ chứng.' Như thế, Thiện Hiện, các Bồ-tát tu hành, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa mà suy nghĩ như vậy, chỉ trong khoảng một cái búng tay, khối phước sinh ra đã hơn công đức của các chúng Bồ-tát còn chấp có chỗ đắc (tu mà còn bám vào sự thật có) tu hành bố thí trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng; ví số nhiều vô kể), huống chi trong một ngày hay nửa ngày.
Các Bồ-tát ấy không lâu sẽ an trú ở địa vị bất thoái chuyển (không còn lùi bước, chắc chắn tiến tới thành Phật), thường được các Như Lai, Ứng, Chánh Đẳng Giác cùng hộ niệm. Các chúng Bồ-tát được chư Phật hộ niệm thì chắc chắn chứng Vô thượng chánh đẳng bồ-đề, không rơi vào địa vị Thanh văn, Độc giác v.v., quyết không sinh vào các đường ác (các cõi khổ như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), thường sinh vào cõi trời, cõi người, không lìa chư Phật. Các Bồ-tát tu hành, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nhớ nghĩ suy tư công đức của chư Phật chỉ trong khoảng một cái búng tay còn được công đức, lợi ích thù thắng vô biên, huống chi trong một ngày hoặc hơn một ngày mà dũng mãnh tinh tấn tu hành, phát khởi Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu xa, nhớ nghĩ suy tư công đức của chư Phật — như các chúng Bồ-tát Hương Tượng v.v. ở chỗ Phật Bất Động thường tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, giữ giới, lìa dục), không lìa Bát-nhã ba-la-mật-đa."
Khi Bạc-già-phạm (Thế Tôn, một danh hiệu của Phật) nói kinh này xong, vô lượng chúng Bồ-tát ma-ha-tát (các Bồ-tát lớn) mà Bồ-tát Từ Thị (tức Bồ-tát Di-lặc) đứng đầu, các vị đại Thanh văn như cụ thọ Thiện Hiện, Xá-lợi Tử (vị đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) v.v., cùng tất cả đại chúng trời, rồng, kiện-đạt-phược v.v., nghe Phật nói đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm sáu mươi lăm.
Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video