Phần thứ mười hai: Tịnh giới ba-la-mật-đa (giữ giới luật trong sạch đến mức hoàn hảo; "ba-la-mật-đa" là pháp tu hoàn hảo đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), đoạn thứ tư.
Lại nữa, Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp)! Có hai vị Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài) cùng chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh và trọn vẹn của Phật). Vị thứ nhất có phương tiện thiện xảo (khéo léo dùng cách thức thích hợp để vừa tu đạo, vừa cứu độ chúng sinh mà không lạc hướng) nên mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vị thứ hai không có phương tiện thiện xảo nên chậm chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Cụ thọ (cách gọi tôn kính dành cho bậc xuất gia có đức) nên biết: thà làm Bồ-tát chậm chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, còn hơn rơi xuống địa vị Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy, chỉ cầu tự mình thoát khổ) hoặc Độc giác (người tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không giáo hóa người khác). Nếu các Bồ-tát muốn mau đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên biết trong đó có thể xảy ra hai việc: một là nếu không có phương tiện thiện xảo thì liền chứng thật tế (đi thẳng vào cõi tịch diệt, dứt hẳn sinh tử, từ bỏ hạnh cứu độ chúng sinh) mà rơi vào địa vị nhị thừa (hai hàng Thanh văn và Độc giác); hai là nếu có phương tiện thiện xảo thì mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.
Ví như trong một ngôi nhà đang cháy có nhiều đống của báu, có người vì muốn tìm của báu mà vào nhà ấy. Lúc ấy người đó có thể gặp hai việc: một là nếu không có cách khéo léo thì chết trong nhà cháy; hai là nếu có cách khéo léo thì mang được của báu ra ngoài. Cũng vậy, Bồ-tát muốn mau đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề, nên biết trong đó có thể xảy ra hai việc: một là nếu không có phương tiện thiện xảo thì liền chứng thật tế, rơi vào địa vị nhị thừa, giống như chết trong nhà cháy; hai là nếu có phương tiện thiện xảo thì mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, giống như mang được của báu ra. Vì thế nên biết: thà làm Bồ-tát chậm chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chứ đừng vì cầu nhanh mà rơi vào địa vị nhị thừa.
Bấy giờ Mãn Từ Tử liền hỏi cụ thọ Xá-lợi Tử (tức Xá-lợi-phất, đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) rằng: "Mau chứng thật tế há chẳng phải là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát sao?" Xá-lợi Tử đáp: "Mau chứng thật tế không phải là phương tiện thiện xảo của Bồ-tát. Vì sao? Vì rơi vào địa vị nhị thừa không phải là đẳng lưu (kết quả cùng loại, tương ứng tự nhiên với nguyên nhân) của phương tiện thiện xảo, mà chính là quả đẳng lưu của sự không có phương tiện thiện xảo, vì làm mất đi đại bồ-đề (sự giác ngộ lớn của Phật) mà mình mong cầu. Phàm làm Bồ-tát là cầu đại bồ-đề, làm lợi ích cho hữu tình (chúng sinh, các loài có tình thức), chứ không cầu thật tế. Cho nên chứng thật tế không phải là kết quả của sự khéo léo."
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta làm được việc bố thí (đem của cải, sức lực, giáo pháp cho người khác), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là bố thí ba-la-mật-đa (bố thí hoàn hảo).
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta giữ được giới, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là tịnh giới ba-la-mật-đa.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được nhẫn nhục, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là an nhẫn ba-la-mật-đa (nhẫn nại chịu đựng hoàn hảo).
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tinh tấn được, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là tinh tấn ba-la-mật-đa (siêng năng tu tập không lui sụt, đến mức hoàn hảo).
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được thiền định, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là tĩnh lự ba-la-mật-đa (thiền định, giữ tâm lặng yên chuyên chú, đến mức hoàn hảo).
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được trí tuệ, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không gọi là bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấy rõ bản chất thật của mọi sự vật, đến mức hoàn hảo).
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta thực hành được nội không (quán các yếu tố bên trong như mắt, tai, thân, tâm đều không có thực thể cố định), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể thực hành nội không đến cùng.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta thực hành được ngoại không (các đối tượng bên ngoài như hình sắc, âm thanh đều không thực thể), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng không), đại không (mười phương rộng lớn cũng không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng cũng không có thực thể), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn không), vô tế không (không có khởi đầu và tận cùng), tán không (các pháp vốn rời rã, không có gì tụ thành), vô biến dị không (cái không biến đổi cũng không), bản tính không (bản tính vốn không), tự tướng không (đặc điểm riêng của từng pháp cũng không), cộng tướng không (đặc điểm chung của các pháp cũng không), nhất thiết pháp không (mọi pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được gì), vô tính không (cái không có tự tính cũng không), tự tính không (tự tính cũng không), vô tính tự tính không (cả không có tự tính lẫn tự tính đều không), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể thực hành đến cùng ngoại không cho đến vô tính tự tính không.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta quán được vô minh (sự mê tối không thấy rõ chân lý, khâu đầu tiên của mười hai nhân duyên — chuỗi nguyên nhân nối nhau tạo ra vòng sinh tử), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể quán vô minh đến cùng.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta quán được hành (các hành động tạo nghiệp do vô minh), thức (tâm thức đi đầu thai), danh sắc (thân và tâm lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan và đối tượng), thọ (cảm giác khổ, vui, trung tính), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể quán đến cùng hành cho đến lão tử.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta quán được khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống đầy khổ đau), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể quán khổ thánh đế đến cùng.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta quán được tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân của khổ là phiền não, tham ái), diệt thánh đế (chân lý về sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường tu tập dẫn đến hết khổ), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể quán đến cùng tập, diệt, đạo thánh đế.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi sắc, mỗi tầng tâm càng lắng sâu hơn), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu tứ tĩnh lự được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ — ban vui, bi — cứu khổ, hỷ — vui theo cái vui của người, xả — buông bỏ, không thiên vị) và tứ vô sắc định (bốn tầng định cao vượt khỏi hình sắc: không vô biên xứ, thức vô biên xứ, vô sở hữu xứ, phi tưởng phi phi tưởng xứ), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu tứ vô lượng và tứ vô sắc định được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tứ niệm trụ (bốn cách giữ chánh niệm: quán thân là bất tịnh, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là vô ngã), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu tứ niệm trụ được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng đúng đắn: điều ác đã sinh thì dứt, điều ác chưa sinh thì ngăn, điều thiện chưa sinh thì làm cho sinh, điều thiện đã sinh thì làm cho tăng), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực định: ý muốn, tinh tấn, tâm chuyên nhất, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định, xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh đường chánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ thấy mọi pháp đều không có thực thể), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu không giải thoát môn được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không bám vào bất cứ hình tướng nào) và vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu tạo tác gì), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu vô tướng, vô nguyện giải thoát môn được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được bát giải thoát (tám pháp thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc của sắc và tâm), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu bát giải thoát được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được bát thắng xứ (tám pháp quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng của giác quan), cửu thứ đệ định (chín tầng định nhập liên tiếp theo thứ tự không gián đoạn), thập biến xứ (mười pháp quán cho một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, màu xanh… trùm khắp mọi nơi), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được trí của tịnh quán địa (giai đoạn mới bắt đầu tu quán sát trong sạch, trong mười giai đoạn chung cho cả ba thừa), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trí của tịnh quán địa được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được trí của chủng tính địa (giai đoạn đã có hạt giống thánh nhân), đệ bát địa (giai đoạn thứ tám, vào dòng thánh), cụ kiến địa (giai đoạn thấy rõ chân lý), bạc địa (giai đoạn phiền não đã mỏng), ly dục địa (giai đoạn đã lìa tham dục cõi dục), dĩ biện địa (giai đoạn việc tu đã xong, tức A-la-hán), độc giác địa (giai đoạn Độc giác), bồ-tát địa (giai đoạn Bồ-tát), như lai địa (giai đoạn thành Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn trí của chủng tính địa cho đến trí của như lai địa.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được cực hỷ địa (tầng thứ nhất trong mười tầng tu của Bồ-tát, lúc mới chứng chân lý nên vô cùng vui mừng), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu cực hỷ địa được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được ly cấu địa (tầng thứ hai, lìa nhơ bẩn của sự phạm giới), phát quang địa (tầng thứ ba, trí tuệ phát sáng), diễm tuệ địa (tầng thứ tư, trí tuệ rực như lửa đốt phiền não), cực nan thắng địa (tầng thứ năm, vượt qua điều cực khó vượt), hiện tiền địa (tầng thứ sáu, trí tuệ hiện rõ trước mắt), viễn hành địa (tầng thứ bảy, đi rất xa trên đường tu), bất động địa (tầng thứ tám, tâm không còn lay động), thiện tuệ địa (tầng thứ chín, trí tuệ khéo léo thuyết pháp), pháp vân địa (tầng thứ mười, giáo pháp như mây lớn che khắp), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn ly cấu địa cho đến pháp vân địa.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tất cả các pháp môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ và giữ gìn trọn vẹn giáo pháp, không quên mất), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn tất cả các pháp môn đà-la-ni.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tất cả các pháp môn tam-ma-địa (các loại định, tâm chuyên chú vào một đối tượng), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn tất cả các pháp môn tam-ma-địa.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu ngũ nhãn được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người, biết các đời trước, dứt sạch phiền não), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu lục thần thông được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ chỉ Phật mới có, như biết rõ điều gì hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp báo…; "Như Lai" là một danh hiệu của Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu thập lực của Như Lai được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tứ vô sở úy (bốn điều Phật tự tin hoàn toàn, không e sợ khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn khả năng hiểu biết và diễn đạt thông suốt không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương yêu ban vui, thương xót cứu khổ, vui theo niềm vui của người, buông xả bình đẳng — đều ở mức rộng lớn của Phật), thập bát bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng của Phật, không chung với hàng Thanh văn, Độc giác), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn tứ vô sở úy cho đến thập bát bất cộng pháp.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được ba mươi hai tướng (ba mươi hai đặc điểm tốt đẹp nổi bật trên thân Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu ba mươi hai tướng được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tám mươi tùy hảo (tám mươi nét đẹp phụ đi kèm theo các tướng chính trên thân Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu tám mươi tùy hảo được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên sót điều cần làm, cần nói), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu vô vong thất pháp được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được hằng trụ xả tính (tâm luôn luôn an trú trong sự buông xả, bình thản, không dao động), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu hằng trụ xả tính được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được nhất thiết trí (trí biết tổng quát rằng tất cả các pháp đều không), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu nhất thiết trí được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu tập khác nhau để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ trọn vẹn mọi mặt của tất cả các pháp, tức trí tuệ của Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát có đại tâm), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu trọn vẹn vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta làm được việc trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật (gây dựng, làm cho cõi nước nơi mình sẽ thành Phật được tốt đẹp, trong sạch), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta làm được việc thành thục hữu tình (giáo hóa giúp chúng sinh tiến bộ đến chỗ chín muồi để được giải thoát), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể thành thục hữu tình được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta làm được việc tùy hỷ (vui mừng theo) các công đức của người khác, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tùy hỷ trọn vẹn các công đức của người khác.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta làm được việc hồi hướng (đem công đức đã tu hướng về mục đích) đến nhất thiết trí trí (trí tuệ biết tất cả, tức trí tuệ viên mãn của Phật), các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể hồi hướng trọn vẹn đến nhất thiết trí trí.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Công đức ta có được nhờ bố thí một bữa ăn còn hơn công đức mà các Bồ-tát khác có được khi trải qua số đại kiếp (khoảng thời gian vô cùng dài của vũ trụ) nhiều như cát sông Căng-già (sông Hằng ở Ấn Độ) đem các món ăn uống thượng hạng của Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chính pháp) mà bố thí cho tất cả", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu hạnh bố thí được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta chỉ trong một niệm tâm gom góp các công đức, hơn hẳn các Bồ-tát khác trải qua số đại kiếp nhiều như cát sông Căng-già gom góp công đức", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể gom góp các công đức được trọn vẹn.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát nghĩ rằng: "Ta tu được phương tiện thiện xảo, các Bồ-tát khác thì không", thì các Bồ-tát ấy đang đi vào chỗ không đúng. Vì đi vào chỗ không đúng nên giới bị sứt mẻ, không thể tu phương tiện thiện xảo được trọn vẹn.
Cụ thọ nên biết: nếu các Bồ-tát dùng phương tiện thiện xảo mà tu các công đức, nhưng lại khởi lên những ý nghĩ như thế, thì nên biết đó không phải là phương tiện thiện xảo. Vì sao? Mãn Từ Tử! Bồ-tát không nên muốn hơn Bồ-tát khác, Bồ-tát không nên khinh mạn Bồ-tát khác, Bồ-tát không nên muốn khuất phục Bồ-tát khác. Bồ-tát đối với các Bồ-tát khác phải cúng dường, cung kính như cúng dường, cung kính Như Lai.
Bấy giờ Mãn Từ Tử hỏi Xá-lợi Tử rằng: "Bồ-tát chỉ nên cung kính Bồ-tát, hay cũng nên cung kính các hữu tình khác?" Xá-lợi Tử đáp: "Các Bồ-tát nên cung kính khắp tất cả hữu tình. Nghĩa là các Bồ-tát kính Như Lai thế nào thì cũng nên kính các Bồ-tát khác như thế; kính Bồ-tát thế nào thì cũng nên kính các hữu tình khác như thế, trong tâm không phân biệt. Vì sao? Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát đối với các hữu tình phải hạ mình khiêm tốn, phải hết lòng cung kính, phải để cho họ được tự do làm chủ, phải xa lìa kiêu mạn. Như vậy Bồ-tát đối với các hữu tình hết lòng cung kính như đối với Phật, Bồ-tát.
Bồ-tát như thế nên nghĩ rằng: 'Khi ta chứng vô thượng chánh đẳng giác, ta sẽ vì hữu tình mà giảng những điều cốt yếu của giáo pháp sâu xa, khiến họ dứt phiền não, được bát-niết-bàn (vào cõi tịch diệt hoàn toàn, dứt hẳn khổ đau sinh tử); hoặc được bồ-đề, an vui rốt ráo; hoặc khiến họ thoát khỏi khổ của các ác thú (các cõi xấu như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Bồ-tát như thế đối với các loài hữu tình nên khởi lòng từ, đối với các hữu tình tâm lìa kiêu mạn, mà nghĩ rằng: 'Ta sẽ tu học phương tiện thiện xảo, khiến tất cả hữu tình đều đạt được tính đệ nhất.' Vì sao? Tính đệ nhất chính là Phật tính (bản tính có thể thành Phật). 'Ta sẽ dùng phương tiện khiến các hữu tình đều được thành Phật.' Bồ-tát như thế đối với các loài hữu tình đều khởi lòng từ, muốn cho tất cả hữu tình đều được ở ngôi Pháp vương (vua của giáo pháp, chỉ Phật). Ngôi Pháp vương này là tối thắng, tối tôn, đối với pháp và đối với hữu tình đều được tự tại. Vì thế các Bồ-tát ma-ha-tát nên cung kính khắp tất cả hữu tình, vì lòng từ trùm khắp không phân biệt chọn lựa, như pháp thân (thân chân lý, bản thể chân thật) của Như Lai trùm khắp tất cả các pháp."
Khi ấy Mãn Từ Tử liền hỏi cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Làm sao Bồ-tát lại nghĩ như thế này: 'Ta sẽ cung kính tất cả hữu tình; sau khi ta chứng vô thượng chánh đẳng giác, ta sẽ răn dạy, chỉ bảo tất cả hữu tình, khiến đều chứng được tính đệ nhất, tất cả đều được ở ngôi Pháp vương'? Ví như nhà ảo thuật hoặc đệ tử của ông ta, ở ngã tư đường dùng phép ảo thuật biến ra một vị đại vương cùng bốn loại quân (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ) mạnh mẽ khó địch. Ở đây, ông vua ảo không nghĩ: 'Nay ta có bốn loại quân dũng mãnh, thế lực khó địch.' Bốn loại quân ảo cũng không nghĩ: 'Tất cả chúng ta đều thuộc về đại vương, làm theo ý vua.' Vì sao? Thưa Xá-lợi Tử, vì ở đây tất cả, dù là vua hay là quân, đều không có thật, hoàn toàn không có tự tính (bản chất tự có, tồn tại độc lập), không thuộc vào cái gì có thật hay có tự tính. Như Thế Tôn (danh hiệu của Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) đã nói các pháp như huyễn, tất cả hữu tình cũng như vậy. Đã đều như huyễn thì ai cung kính ai? Ai lại khiến ai đạt tính đệ nhất, ở ngôi Pháp vương, và giảng pháp gì?"
Xá-lợi Tử đáp: "Đúng vậy, đúng vậy! Hữu tình và các pháp, tất cả đều như huyễn. Nên biết ở đây là Bồ-tát như huyễn cung kính tất cả hữu tình như huyễn, dùng phương tiện thiện xảo răn dạy, chỉ bảo, khiến họ đạt được Phật tính đệ nhất như huyễn, ở ngôi Pháp vương, giảng pháp như huyễn. Tuy các Bồ-tát có nghĩ như vậy, nhưng trong đó hoàn toàn không chấp giữ gì. Nếu các Bồ-tát đối với các pháp mà thấy có chút gì, thì các Bồ-tát ấy không phải đang thực hành bát-nhã ba-la-mật-đa. Khi nào Bồ-tát đối với các pháp hoàn toàn không thấy gì, khi ấy Bồ-tát không lìa bát-nhã ba-la-mật-đa.
Bồ-tát có phương tiện thiện xảo như thế, tuy thực hành tinh tấn ba-la-mật-đa, giáo hóa hữu tình cho được thành Phật, nhưng đối với các pháp hoàn toàn không thấy gì; nghĩa là không thấy có chút pháp tính nào thật sự có thể khiến người khác đạt tính đệ nhất, cũng không thấy có chút pháp tính nào thật sự có thể khiến người khác ở ngôi Pháp vương. Tuy không thấy gì nhưng không thoái lui. Nên biết Bồ-tát có thể mặc áo giáp tinh tấn rộng lớn mà hoàn toàn không chấp giữ gì. Nghĩa là các Bồ-tát biết ngôi Pháp vương tuy đều như huyễn, hoàn toàn không có thật, nhưng vẫn có thể siêng năng mong cầu, hướng tới không thoái lui. Tuy siêng năng tinh tấn cầu đến quả Phật, nhưng đối với các pháp hoàn toàn không thấy gì; tuy không thấy gì mà không thoái lui.
Bồ-tát như thế tuy biết trời, người, a-tố-lạc (a-tu-la, loài thần hiếu chiến hay gây chiến với chư thiên)… đều sẽ tan hoại, nhưng ở trong đó không có ý tưởng về sự tan hoại, vì thấu suốt rằng mọi thứ đều như huyễn. Bồ-tát như thế có phương tiện thiện xảo, cầu chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, muốn vì hữu tình mà giảng pháp vắng lặng. Nghĩa là tuy dùng các loại danh, cú, văn thân (tên gọi, câu văn, chữ cái — tức các phương tiện ngôn ngữ) mà khéo léo giảng nói tính chất của mọi pháp, nhưng bản tính của các pháp đều không thể nói được.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Tính chất của mọi pháp không thể chỉ bày, không thể nói ra. Khi Bồ-tát chứng được đại bồ-đề, tuy vì hữu tình mà nói tính chất các pháp, nhưng vẫn nghĩ rằng: 'Ta đối với bồ-đề hoàn toàn không có gì đạt được, và cũng luôn luôn không vì hữu tình mà nói ra điều gì về pháp. Ta tuy chứng vô thượng bồ-đề, nhưng bồ-đề này thật ra không thể chứng; ta tuy nói tính chất mọi pháp, nhưng tính chất các pháp thật không thể nói. Người nói và điều được nói đều không có tự tính; người chứng và điều được chứng cũng không thể nắm bắt.'
Vì vậy các Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì đối với các pháp không nên chấp trước. Tuy không chấp trước mà không thoái lui; do không thoái lui nên tâm không chìm đắm, nản chí; do không chìm đắm nên giữ được tinh tấn. Đó là tinh tấn ba-la-mật-đa. Lại đem tinh tấn ba-la-mật-đa hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí, làm viên mãn tịnh giới ba-la-mật-đa. Lại đem tịnh giới ba-la-mật-đa hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí, khiến tịnh giới ba-la-mật-đa này càng thù thắng, càng tăng trưởng, càng sáng tỏ, càng trong sạch. Bồ-tát như thế tu học tịnh giới ba-la-mật-đa mau được viên mãn, tăng thắng, sáng tỏ, trong sạch, đều là nhờ Bồ-tát hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí."
Khi ấy Mãn Từ Tử liền hỏi cụ thọ Xá-lợi Tử rằng: "Nếu tất cả các pháp đều như việc huyễn, hoàn toàn không có thật, thì làm sao việc Bồ-tát hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí lại thành lập được?" Xá-lợi Tử đáp: "Nếu tất cả các pháp có chút phần có thật, không như việc huyễn, thì các Bồ-tát rốt cuộc không thể hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí. Chính vì tất cả các pháp không có chút gì có thật, không gì không như việc huyễn, nên các Bồ-tát mới hồi hướng, hướng cầu được nhất thiết trí trí. Bồ-tát như thế có khả năng hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí, siêng năng không mỏi mệt, đều là nhờ thấu suốt các pháp không thật, như huyễn như hóa, nên mới có khả năng ấy. Nên biết đó chính là tinh tấn ba-la-mật-đa của Bồ-tát."
Mãn Từ Tử nói: "Bồ-tát như thế có khả năng hồi hướng, hướng cầu nhất thiết trí trí, siêng năng không mỏi mệt — đó là việc làm của pháp gì mà gọi là khả năng? Chính là tinh tấn thì tu học thế nào để có khả năng như vậy?" Xá-lợi Tử đáp: "Khả năng ấy chính là việc làm của phương tiện thiện xảo. Bồ-tát phải nương vào phương tiện thiện xảo mới biết tất cả các pháp đều như việc huyễn. Bồ-tát an trú trong phương tiện thiện xảo thì không sợ pháp là không, mà cũng không rơi vào thật tế.
Ví như có người đứng trên đỉnh núi cao, hai tay nắm chặt một cây dù nhẹ mà chắc, đứng sát mép đỉnh núi nhọn như lưỡi dao, nhón chân vươn cổ, cúi nhìn xuống vực sâu hiểm trở dưới vách đá. Nhờ cây dù hứng gió, được sức gió đỡ giữ, nên tuy đứng sát bờ hiểm mà không rơi xuống. Cũng vậy, Bồ-tát được sức của phương tiện thiện xảo, đại bi và bát-nhã nâng đỡ, tuy quán đúng như thật rằng các pháp như huyễn, hiện ra một cách giả dối, bản tính vốn không lặng, nhưng tâm hoàn toàn không yếu hèn sợ hãi, mà đối với thật tế của các pháp cũng không chứng nhập. Vì sao? Mãn Từ Tử! Vì các Bồ-tát này được sức của phương tiện thiện xảo, đại bi và bát-nhã nâng đỡ nên không sợ pháp là không, không chứng thật tế, như người cầm dù cúi nhìn vực sâu nơi vách núi cao mà không sợ hãi, không rơi xuống.
Các Bồ-tát ma-ha-tát như thế mặc áo giáp vững chắc, nắm giữ phương tiện thiện xảo, thành tựu tịnh giới ba-la-mật-đa viên mãn bậc nhất làm chỗ nương tựa; tuy cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề nhưng không thấy có pháp nào đã chứng, đang chứng hay sẽ chứng. Nên biết tịnh giới ba-la-mật-đa của Bồ-tát như thế hoàn toàn nhờ được phương tiện thiện xảo nắm giữ, nên có thể đến được vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Bồ-tát như thế nhờ được phương tiện thiện xảo nắm giữ nên luôn không xa lìa sáu ba-la-mật-đa mà mình tu học. Các Bồ-tát này nhờ không xa lìa sáu ba-la-mật-đa đã học, nên dần dần đến gần nhất thiết trí trí, vượt hơn tất cả Thanh văn, Độc giác. Vì sao? Mãn Từ Tử! Vì các Bồ-tát này chuyên tâm hướng cầu nhất thiết trí như cầu viên ngọc báu vô giá.
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Ví như có hai người chuẩn bị phương cách chu đáo, vào hang sâu trong núi tìm ngọc báu vô giá. Vào chưa lâu, họ thấy hai bên có các thứ của báu ít giá trị như vàng, bạc…; cả hai đều thấy mà không lấy, dần dần đi tới. Lại thấy hai bên có của báu giá trị nhiều; một người thấy thì tham đắm, vác về; một người thấy mà không lấy, lại tiến lên nữa, đến nơi tốt nhất, được ngọc báu vô giá, tha hồ mang về, làm lợi ích được cho nhiều người.
Cũng vậy, Bồ-tát chuẩn bị phương cách lớn, cầu chứng vô thượng chánh giác bồ-đề, muốn làm lợi ích lớn cho hữu tình; khi đi vào Phật pháp, đại lược có hai loại. Một là có Bồ-tát không có phương tiện thiện xảo, tuy nghe các pháp lành của thế gian mà tâm không tham nhiễm, nhưng nghe công đức của nhị thừa thì tâm liền ưa thích say mê. Vì ưa thích say mê nên siêng năng nắm giữ, xa lìa nhất thiết trí trí mà mình mong cầu, đánh mất tâm cầu vô thượng chánh đẳng giác. Giống như người thứ nhất kia, thấy của báu ít giá trị tuy không tham đắm, nhưng thấy của báu giá trị nhiều thì tham đắm mang về, mất ngọc báu vô giá.
Hai là có Bồ-tát có phương tiện thiện xảo, ban đầu nghe các pháp lành của thế gian thì tâm không tham nhiễm, kế đến nghe công đức của nhị thừa cũng không ưa thích say mê. Do không ưa thích nên không suy nghĩ đến; do không suy nghĩ đến nên không tu tập; đã không tu tập thì khéo léo chán bỏ. Vì sao? Vì các Bồ-tát này biết pháp lành thế gian có nhiều lỗi lầm tai hại, không thể rốt ráo lợi mình lợi người, ngăn trở nhất thiết trí trí mà mình mong cầu; còn công đức và căn lành (gốc rễ điều thiện) của Thanh văn, Độc giác tuy vượt khỏi thế gian nhưng chỉ lợi cho mình, không thể làm lợi khắp tất cả hữu tình, cũng ngăn trở nhất thiết trí trí mà mình mong cầu. Vì thế không ưa thích, cũng không suy nghĩ đến, đối với những căn lành ấy không thích tu tập. Nhờ vậy vượt qua địa vị nhị thừa kia, siêng cầu vô thượng chánh đẳng bồ-đề, dần dần chứng được nhất thiết trí trí. Giống như người sau kia, thấy của báu ít giá trị và của báu giá trị nhiều đều không tham đắm, dần dần vào sâu đến nơi tốt nhất, được ngọc báu vô giá, tha hồ mang về, làm lợi ích lớn cho các hữu tình.
Bồ-tát có phương tiện thiện xảo như thế, đã không tham nhiễm pháp lành thế gian, đối với pháp nhị thừa cũng không ưa thích say mê; nhờ đó dần dần hướng đến đại bồ-đề, tu hàng trăm nghìn hạnh khó làm, khổ hạnh, cúng dường, cung kính vô lượng Như Lai, thành thục hữu tình, trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật, đến chỗ viên mãn tột cùng, được nhất thiết trí, làm lợi ích an vui cho vô lượng hữu tình, như ngọc báu vô giá làm lợi ích cho nhiều người. Bồ-tát có phương tiện thiện xảo như thế, tuy nghe các công đức của nhị thừa nhưng thấu suốt rằng đều chưa phải rốt ráo; tuy có thể chứng lấy nhưng hết sức chán bỏ; tuy hết sức chán bỏ nhưng lại có thể khéo léo giảng nói, dùng phương tiện làm lợi ích cho loài hữu tình thuộc hàng ấy, khiến họ khéo tu hành, chứng niềm vui niết-bàn. Bồ-tát có phương tiện thiện xảo như thế có thể không nắm giữ công đức nhị thừa, tinh tấn tu hành các hạnh Bồ-tát, hướng chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, làm lợi ích an vui cho các hữu tình.
Bấy giờ Mãn Từ Tử hỏi Xá-lợi Tử rằng: "Nếu các Bồ-tát đã ở bậc bất thoái (địa vị không còn thoái lui trên đường cầu Phật), thì đối với những hạnh nào không nên đắm say?" Xá-lợi Tử đáp: "Đối với sáu ba-la-mật-đa không nên đắm say. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào bố thí, tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với sáu ba-la-mật-đa, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như người cứu lửa đang cháy trên đầu (gấp rút, không chút chậm trễ), nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các phép quán về không. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào các phép quán nội không, ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tính không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tính không, tự tính không, vô tính tự tính không, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các phép quán về không như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các phép quán chân như… Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào các phép quán chân như (cái chân thật, như như không đổi của mọi pháp), pháp giới (cảnh giới bản thể của mọi pháp), pháp tính (bản tính của các pháp), bất hư vọng tính (tính không giả dối), bất biến dị tính (tính không biến đổi), bình đẳng tính (tính bình đẳng như nhau), ly sinh tính (tính lìa sự sinh khởi), pháp định (tính quyết định của pháp), pháp trụ (tính an trụ của pháp), thật tế (giới hạn chân thật tột cùng), hư không giới (cảnh giới như hư không), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn) của các pháp, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các phép quán chân như… như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các phép quán duyên khởi (quán sự vật sinh khởi do các điều kiện nương nhau). Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào phép quán: vô minh làm duyên sinh ra hành, hành làm duyên sinh ra thức, thức làm duyên sinh ra danh sắc, danh sắc làm duyên sinh ra lục xứ, lục xứ làm duyên sinh ra xúc, xúc làm duyên sinh ra thọ, thọ làm duyên sinh ra ái, ái làm duyên sinh ra thủ, thủ làm duyên sinh ra hữu, hữu làm duyên sinh ra sinh, sinh làm duyên sinh ra lão tử; vô minh diệt thì hành diệt, cho đến sinh diệt thì lão tử diệt, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các phép quán duyên khởi như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các phép quán thánh đế. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào phép quán bốn thánh đế khổ, tập, diệt, đạo, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các phép quán thánh đế như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các pháp trợ bồ-đề phần (các pháp phụ trợ dẫn đến giác ngộ). Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào tứ niệm trụ, tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các pháp trợ bồ-đề phần như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say ba giải thoát môn. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào không, vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với ba giải thoát môn như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với các pháp môn đà-la-ni, pháp môn tam-ma-địa như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say tĩnh lự, vô lượng, đẳng chí (các trạng thái định, tâm an trú bình đẳng, gồm các tầng vô sắc định), giải thoát. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào tĩnh lự, vô lượng, đẳng chí, giải thoát, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với tĩnh lự, vô lượng, đẳng chí, giải thoát như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say thắng xứ, biến xứ, cửu thứ đệ định. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào thắng xứ, biến xứ, cửu thứ đệ định, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với thắng xứ, biến xứ, cửu thứ đệ định như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say việc tu trí của các địa (các giai đoạn tu chứng). Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào việc tu trí của các địa, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với việc tu trí của các địa như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say ngũ nhãn, lục thần thông. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào ngũ nhãn, lục thần thông, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với ngũ nhãn, lục thần thông như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say thập lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào thập lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với thập lực của Như Lai, tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say thập bát bất cộng pháp của Phật. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào thập bát bất cộng pháp của Phật, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với thập bát bất cộng pháp của Phật như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với vô vong thất pháp, hằng trụ xả tính như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Các Bồ-tát ấy không nên đắm say nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Vì sao? Mãn Từ Tử! Nếu đắm say sâu vào nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, thì tâm liền bị nhiễm ô, không thể làm lợi ích an vui cho hữu tình đúng như thật, cũng không thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật; do đó phải trải qua rất lâu mới chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu. Vì thế, Bồ-tát ấy nên nghĩ rằng: 'Đối với nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí như thế, ta tuy phải siêng năng dũng mãnh tu tập, không lúc nào gián đoạn, như cứu lửa cháy đầu, nhưng trong đó không nên đắm say.'
Lại nữa, Mãn Từ Tử! Nếu các Bồ-tát muốn chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì không nên khởi lên sự phân biệt như thế này: 'Ta nhờ tịnh giới của Bồ-tát như thế mà có được các tướng tốt và các vẻ đẹp phụ.' Nếu các Bồ-tát khởi lên tâm phân biệt như vậy, nên biết đó gọi là phạm giới Bồ-tát. Vì thế, Bồ-tát không nên tham cầu các tướng tốt và vẻ đẹp phụ mà cầu hướng đến vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nếu các Bồ-tát vì chấp giữ tướng tốt mà thọ trì tịnh giới, nên biết đó gọi là chấp giữ tịnh giới, có chỗ hủy phạm. Nếu các Bồ-tát chấp giữ tịnh giới, có chỗ hủy phạm, thì chắc chắn không thể chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà mình mong cầu."
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm tám mươi bảy.
Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm mười tám (?) (có lẽ là quyển năm trăm tám mươi tám).
Tam tạng pháp sư (vị thầy tinh thông cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Huyền Trang (cao tăng đời Đường, Trung Quốc) vâng chiếu vua dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video