Thiên 805 — Hội 15 · Phần Tĩnh lự ba-la-mật-đa · quyển 2

 Hội thứ mười lăm: Phần Tĩnh lự ba-la-mật-đa (tĩnh lự là thiền định, tức lắng tâm suy xét; ba-la-mật-đa là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu được làm trọn vẹn, đưa người tu từ bờ mê sang bờ giác ngộ), phần thứ hai.

 Bấy giờ Mãn Từ Tử (tức Phú-lâu-na, một đại đệ tử của Phật, nổi tiếng giỏi thuyết pháp) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Phật), thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát là người phát tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ mọi loài; ma-ha-tát là "bậc lớn", chỉ Bồ-tát có hạnh nguyện lớn) an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ được bát-nhã ba-la-mật-đa (bát-nhã là trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp đều không, không có tự tính cố định), đối với các tầng tĩnh lự và các tĩnh lự chi (những yếu tố cấu thành mỗi tầng thiền, như tầm, tứ, hỷ, lạc, nhất tâm) không sinh lòng đắm vị (say mê hương vị an vui của thiền), cũng không thoái lui; đối với các tầng tĩnh lự và các tĩnh lự chi không khởi ý tưởng về cái "tôi" mà phân biệt, chấp chặt; lại đem những thiện căn (gốc lành, tức công đức tu tập sẽ sinh ra quả tốt) tương ứng như thế hồi hướng (chuyển công đức của mình về một mục đích cao cả) để tiến tới cầu nhất thiết trí trí (trí tuệ biết trọn vẹn tất cả mọi pháp, tức trí tuệ của Phật)?"

 Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với các tầng tĩnh lự và các tĩnh lự chi mà khởi lên ý tưởng không bám víu, ý tưởng vô thường (mọi thứ đều đổi thay, không thường còn) v.v., lại đem thiện căn tương ứng như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đó là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ bát-nhã ba-la-mật-đa, đối với các tầng tĩnh lự và các tĩnh lự chi không sinh lòng đắm vị, cũng không thoái lui."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại bạch Phật: "Thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ tinh tiến ba-la-mật-đa (hạnh siêng năng nỗ lực không ngừng được làm trọn vẹn)?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, vượt qua các pháp ô nhiễm lẫn lộn của dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn ăn uống, dục tình, như cõi người và một số cõi trời thấp), khéo dùng phương tiện đi vào sự an vui vắng lặng của bốn tầng tĩnh lự và bốn định vô sắc (bốn tầng định cao nhất, nơi tâm vượt khỏi mọi hình sắc vật chất), rồi lại buông bỏ những định ấy, trở về nhận thân trong dục giới, tinh tiến tu hành bố thí (cho đi của cải, giáo pháp, sự che chở), tịnh giới (giữ giới trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhịn chịu đựng, tâm an không dao động), tinh tiến, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa và vô số các bồ-đề phần pháp (những pháp tu giúp đạt giác ngộ) khác, thì đó là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ tinh tiến ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại bạch Phật: "Thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ an nhẫn ba-la-mật-đa?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát tu học thành tựu lòng đại từ (thương yêu, muốn ban niềm vui cho mọi loài) và đại bi (xót thương, muốn cứu khổ cho mọi loài), muốn làm lợi ích cho các hữu tình (chúng sinh, mọi loài có tình thức), an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, gặp các duyên trái nghịch mà tâm không bị xen lẫn ô uế, thì đó là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ an nhẫn ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại bạch Phật: "Thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ tịnh giới ba-la-mật-đa?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với các bậc Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu, chỉ cầu tự giải thoát cho mình) và Độc giác (người tự tu tự ngộ lý nhân duyên mà giải thoát, không cần thầy, cũng không giáo hóa rộng) không sinh lòng chấp giữ, thì đó là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ tịnh giới ba-la-mật-đa."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại bạch Phật: "Thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ bố thí ba-la-mật-đa?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với các hữu tình khởi niệm đại bi, thề không bỏ rơi bất cứ hữu tình nào; vì muốn cho họ thoát khỏi nỗi khổ sinh tử nên cầu chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, bình đẳng trọn vẹn của Phật), và nghĩ rằng: 'Ta nhất định sẽ dùng đại pháp thí (sự bố thí lớn bằng giáo pháp) để thâu nhận hữu tình, thường vì hữu tình mà giảng nói giáo pháp cốt yếu chân thật thanh tịnh giúp dứt hẳn mọi phiền não (những trạng thái tâm làm rối khổ như tham, giận, si mê)', thì đó là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa mà thâu giữ bố thí ba-la-mật-đa."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu Bồ-tát ma-ha-tát thành tựu được phương tiện khéo léo như thế, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên biết được gọi là Bồ-tát gì?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên biết được gọi là Bồ-tát bất thoái (Bồ-tát không còn thối lui khỏi con đường thành Phật)."

 Khi ấy Mãn Từ Tử liền bạch Phật: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát như thế thật là hiếm có, làm được việc khó làm. Đã an trụ trong sự an vui vắng lặng của các định thù thắng như thế, lại có thể buông bỏ để trở về nhận lấy những pháp thấp kém gắn với dục giới, dùng phương tiện khéo léo làm lợi ích cho hữu tình."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát như thế thật là hiếm có, làm được việc khó làm. Nên biết các vị Bồ-tát ấy, vì muốn cứu độ vô lượng vô biên hữu tình, đã khoác lên mình áo giáp đại nguyện bền chắc, luôn nghĩ rằng: 'Ta sẽ cứu độ cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình được giải thoát, đưa họ vào cõi vô dư bát-niết-bàn (Niết-bàn trọn vẹn, nơi mọi khổ đau và nguyên nhân tái sinh đều đã dứt hết, không còn sót lại cả thân thể quả báo). Ta sẽ làm cho pháp nhãn thanh tịnh của Phật (chánh pháp, ví như con mắt sáng soi đường cho chúng sinh) luôn luôn không gián đoạn, làm lợi ích và an vui cho tất cả hữu tình.'

 Tuy làm việc ấy mà không chấp trước, tức là không thấy có hữu tình nào đạt Niết-bàn, hay đạt vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì sao vậy? Vì các pháp đều vô ngã (không có cái 'tôi' thật sự), cũng không có ngã sở (cái 'của tôi'). Khi các nỗi khổ sinh ra, chỉ có khổ sinh ra, không có ai làm cho nó sinh; khi các nỗi khổ diệt đi, chỉ có khổ diệt đi, không có ai làm cho nó diệt. Nên biết cũng không có ai chứng, ai đạt được pháp thanh tịnh. Vì nhân duyên này, nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát thật là hiếm có, làm được việc khó làm."

 Khi ấy Mãn Từ Tử liền bạch Phật: "Đúng vậy, bạch Thế Tôn; đúng vậy, bạch Thiện Thệ (Đấng đã khéo đi đến nơi giác ngộ, một danh hiệu của Phật). Nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát thật là hiếm có, làm được việc khó làm. Vì sao vậy? Vì tuy thật ra không có pháp nào có sinh có diệt, hoặc nhập Niết-bàn, hoặc chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát vì muốn cứu độ vô lượng vô biên hữu tình, vẫn tinh tiến tu các hạnh Bồ-tát, cầu chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, muốn vì hữu tình giảng nói pháp dứt hẳn tham, giận, si, khiến họ siêng năng tu học mà đạt Niết-bàn; hoặc vì hữu tình giảng nói con đường của Bồ-tát ma-ha-tát, khiến họ siêng năng tu học mà mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Nếu Bồ-tát ma-ha-tát tâm không tán loạn, liên tục an trụ trong tác ý (sự hướng tâm, chú ý) tương ứng với nhất thiết trí trí, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên biết được gọi là an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa. Nếu Bồ-tát ma-ha-tát trụ vào tác ý tương ứng với bậc Thanh văn, hoặc tác ý tương ứng với bậc Độc giác, thì vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy nên biết được gọi là tâm thường tán loạn. Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì nếu Bồ-tát ma-ha-tát tu học tác ý tương ứng với nhị thừa (hai cỗ xe, tức hai con đường tu Thanh văn và Độc giác, chỉ cầu giải thoát riêng mình), thì sẽ ngăn trở vô thượng chánh đẳng bồ-đề, khiến tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh) luôn tán loạn.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, các vị Bồ-tát ma-ha-tát tuy duyên theo các cảnh sắc, tiếng, hương, vị, xúc chạm mà khởi lên đủ thứ tác ý không đúng lẽ, làm rối loạn tâm bố thí v.v. của Bồ-tát, nhưng không ngăn trở nhất thiết trí trí mà Bồ-tát mong cầu. Pháp nào không thể ngăn trở nhất thiết trí trí của Bồ-tát, thì dù nó hiện ra trước mắt, đối với tĩnh lự ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát tu tập, nên biết không gọi là pháp cực kỳ trái nghịch, và cũng không phải là đánh mất hẳn địa vị định của Bồ-tát."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, tất cả các Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác (Như Lai là bậc đến từ chân như, Ưng là bậc đáng được cúng dường, Chánh Đẳng Giác là bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn; đều là danh hiệu của Phật) vì thấy lẽ gì mà khen ngợi công đức của các vị Bồ-tát ma-ha-tát mà không khen ngợi hàng Thanh văn?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Nay ta hỏi ông, ông cứ theo ý mình mà đáp. Ông nghĩ thế nào? Mặt trời làm việc chiếu sáng cho người ở châu Thiệm-bộ (Jambudvīpa, châu lục nơi loài người chúng ta sống, theo vũ trụ quan Phật giáo), con đom đóm có làm được không?" Mãn Từ Tử đáp: "Không được, bạch Thế Tôn; không được, bạch Thiện Thệ." Phật dạy: "Đúng thế, như ông nói. Những việc mà tất cả Bồ-tát ma-ha-tát làm được cũng như vậy, không phải là việc hàng Thanh văn làm nổi."

 Khi ấy Mãn Từ Tử lại bạch Phật: "Làm sao biết được chỉ có các vị Bồ-tát ma-ha-tát mới có thể nghĩ rằng: 'Ta sẽ cứu độ cho vô lượng, vô số, vô biên hữu tình được giải thoát, đưa họ vào cõi vô dư bát-niết-bàn. Ta sẽ làm cho pháp nhãn thanh tịnh của Phật không gián đoạn, không đứt quãng, làm lợi ích và an vui cho tất cả hữu tình'? Làm sao biết được chỉ có các vị Bồ-tát ma-ha-tát mới làm được những sự nghiệp thù thắng như thế, chứ không phải hàng Thanh văn?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Nay ông thử xem trong chúng Thanh văn này, có một vị bí-sô (tỳ-kheo, tức vị tăng xuất gia đã thọ đủ giới) nào có thể như các vị Bồ-tát ma-ha-tát mà khởi ý nghĩ như thế, làm được việc ấy không?" Mãn Từ Tử đáp: "Không có, bạch Thế Tôn; không có, bạch Thiện Thệ. Nay con xem trong chúng Thanh văn này, không có một vị bí-sô nào có thể như các vị Bồ-tát ma-ha-tát mà khởi ý nghĩ như thế, cũng không ai làm nổi sự nghiệp ấy."

 Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Vì thế mà Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác chỉ khen ngợi Bồ-tát, không khen ngợi Thanh văn. Xem trong chúng này, các vị A-la-hán (bậc thánh đã dứt hết phiền não, quả vị cao nhất của Thanh văn) đều không có ý nghĩ như thế, cũng không thể làm nên sự nghiệp như thế. Nên biết tất cả những người theo Thanh văn thừa đều không có được sự nghiệp như các vị Bồ-tát ma-ha-tát làm.

 Vì thế ta nói, ví như mặt trời làm việc chiếu sáng cho châu Thiệm-bộ thì đom đóm không làm nổi. Nghĩa là mặt trời phóng ra vô lượng ánh sáng, chiếu khắp mọi loài hữu tình ở châu Thiệm-bộ, còn ánh sáng đom đóm chỉ soi được thân nó chứ không soi được gì khác. Cũng vậy, các vị Bồ-tát ma-ha-tát điều phục những phiền não và nghiệp ác của chính mình, lại còn cứu độ vô lượng hữu tình, khiến họ lìa bỏ mọi phiền não và nghiệp ác, vào cõi vô dư y bát-niết-bàn (Niết-bàn không còn nương tựa vào thân thể quả báo nào), hoặc chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Còn người theo Thanh văn thừa chỉ có thể điều phục những phiền não và nghiệp ác của bản thân, không thể làm lợi ích cho vô lượng hữu tình. Cho nên người Thanh văn không bằng Bồ-tát, vì sự nghiệp của Bồ-tát đều thù thắng.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, ví như một xạ thủ giỏi đã dày công luyện tập những phép đã học, thân, tay, cung tên, binh khí đều đã thuần thục, học các môn võ nghệ đã đến chỗ tột cùng, đã trăm nghìn năm hưởng bổng lộc của vua; khi vua sắp giao chiến với kẻ thù, bao nhiêu quân voi, quân ngựa cùng các thứ binh khí đều giao phó cho người ấy chỉ huy, mong diệt sạch bọn hung đồ mà không bị tổn thất gì. Cũng vậy, các vị Bồ-tát ma-ha-tát đã phát tâm cầu vô thượng chánh đẳng giác, đã tu hạnh Bồ-tát ma-ha-tát, đã khéo léo thành thạo trong việc điều phục những hành vi tham, giận, si của các loài hữu tình.

 Vì thế Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác đặc biệt khen ngợi các vị Bồ-tát ma-ha-tát, răn dạy và chỉ bảo họ, khiến họ siêng năng tu tập, có thể dẫn khởi đúng đắn bồ-đề tư lương (hành trang, vốn liếng công đức và trí tuệ cần tích lũy để thành Phật), khiến mau chóng viên mãn đại nguyện đã phát, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, vì các hữu tình giảng nói giáo pháp cốt yếu thanh tịnh có thể dứt hẳn tham, giận, si v.v. Cho nên sự nghiệp của các vị Bồ-tát ma-ha-tát khoác áo giáp đại nguyện, cả hàng Thanh văn lẫn Độc giác đều không làm nổi. Do đó Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác khen ngợi khích lệ Bồ-tát, chứ không phải hàng Thanh văn."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, theo chỗ con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy, nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát làm việc gì cũng đều không lìa tâm định. Nghĩa là các vị Bồ-tát ma-ha-tát nếu trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong tịnh giới ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong an nhẫn ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong tinh tiến ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định; nếu trụ trong các bồ-đề phần pháp khác, nên biết lúc ấy tâm cũng ở trong định.

 Ví như ngọc phệ-lưu-ly (vaiḍūrya, một loại ngọc quý màu xanh biếc) ở bất cứ chỗ nào cũng không bao giờ mất màu sắc quý của nó; nghĩa là dù nó nằm trong đồ đựng bằng vàng, bằng bạc, bằng pha-chi-ca (sphaṭika, pha lê, thủy tinh), hay bằng đồng, sắt, sành v.v., vẫn không bao giờ mất màu của ngọc phệ-lưu-ly. Cũng vậy, các vị Bồ-tát ma-ha-tát dù trụ trong bố thí ba-la-mật-đa, hay trụ trong tịnh giới ba-la-mật-đa, hay trụ trong an nhẫn ba-la-mật-đa, hay trụ trong tinh tiến ba-la-mật-đa, hay trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa, hay trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa, hay trụ trong các bồ-đề phần pháp khác, nên biết lúc ấy tâm luôn ở trong định. Con hiểu ý nghĩa lời Phật dạy là như thế."

 Bấy giờ Phật khen Mãn Từ Tử rằng: "Hay thay, hay thay! Đúng vậy, đúng vậy. Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát lìa các ham muốn và các pháp xấu ác bất thiện, có tầm (tâm còn tìm xét thô) có tứ (tâm còn dò xét tế), có hỷ (niềm vui mừng) và lạc (sự an vui) do lìa dục mà sinh, đầy đủ an trụ trong sơ tĩnh lự (tầng thiền thứ nhất); sau khi an trụ trong sơ tĩnh lự như thế rồi, nếu lại ưa thích bậc Thanh văn hay bậc Độc giác, thì nên biết gọi là Bồ-tát có tâm loạn, nên biết vị ấy đang trụ ở tâm không thuộc định địa (không thuộc cảnh giới định).

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát lắng dứt tầm và tứ, nội tâm thanh tịnh đồng đều, tâm chuyên chú vào một chỗ, không tầm không tứ, có hỷ và lạc do định mà sinh, đầy đủ an trụ trong tĩnh lự thứ hai; sau khi an trụ trong tĩnh lự thứ hai như thế rồi, nếu lại ưa thích bậc Thanh văn hay bậc Độc giác, thì nên biết gọi là Bồ-tát có tâm loạn, nên biết vị ấy đang trụ ở tâm không thuộc định địa.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát lìa hỷ, trụ trong xả (tâm buông xả, bình thản), đầy đủ chánh niệm và hiểu biết đúng đắn, thân cảm nhận sự an lạc — điều mà chỉ các bậc thánh mới nói được là 'người có xả, có niệm, an trụ trong lạc' — đầy đủ an trụ trong tĩnh lự thứ ba; sau khi an trụ trong tĩnh lự thứ ba như thế rồi, nếu lại ưa thích bậc Thanh văn hay bậc Độc giác, thì nên biết gọi là Bồ-tát có tâm loạn, nên biết vị ấy đang trụ ở tâm không thuộc định địa.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dứt lạc, dứt khổ, hỷ và ưu (buồn lo) trước kia đã mất, không khổ không lạc, xả và niệm thanh tịnh, đầy đủ an trụ trong tĩnh lự thứ tư; sau khi an trụ trong tĩnh lự thứ tư như thế rồi, nếu lại ưa thích bậc Thanh văn hay bậc Độc giác, thì nên biết gọi là Bồ-tát có tâm loạn, nên biết vị ấy đang trụ ở tâm không thuộc định địa."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, đến mức nào thì nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định?" Bấy giờ Phật bảo Mãn Từ Tử: "Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát mỗi khi thấy những hữu tình này kia liền nghĩ rằng: 'Ta sẽ siêng năng tu hạnh Bồ-tát, khi chứng được vô thượng chánh đẳng giác, nhất định sẽ khiến các loài hữu tình ấy vào cõi vô dư y bát-niết-bàn, hoặc chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề', thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì tam quy (ba sự quy y: nương tựa Phật, Pháp, Tăng), các hữu tình ấy trụ trong tam quy rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì ngũ giới (năm giới của người cư sĩ tại gia: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), các hữu tình ấy trụ trong ngũ giới rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì bát giới (tám giới, tức bát quan trai giới, người tại gia giữ trong một ngày một đêm để tập sống như người xuất gia), các hữu tình ấy trụ trong bát giới rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì thập giới (mười giới của sa-di, tức người mới xuất gia chưa thọ giới đầy đủ), các hữu tình ấy trụ trong thập giới rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì thập thiện nghiệp đạo (mười đường nghiệp lành: không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham lam, không giận dữ, không tà kiến), các hữu tình ấy trụ trong thập thiện nghiệp đạo rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì cụ giới (giới cụ túc, toàn bộ giới luật đầy đủ của vị tăng, ni xuất gia), các hữu tình ấy trụ trong cụ giới rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát khuyên các loài hữu tình thọ trì Bồ-tát giới (giới luật của người phát tâm Bồ-tát, gồm ngăn điều ác, làm mọi điều lành và làm lợi ích chúng sinh), các hữu tình ấy trụ trong Bồ-tát giới rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân (những người nam, người nữ có lòng lành tin theo Phật pháp) tu hành bố thí ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong bố thí ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tịnh giới ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong tịnh giới ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành an nhẫn ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong an nhẫn ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tinh tiến ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong tinh tiến ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành bát-nhã ba-la-mật-đa, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong bát-nhã ba-la-mật-đa rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành bốn tĩnh lự, tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ, bi, hỷ, xả trải khắp chúng sinh) và bốn định vô sắc, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tứ niệm trụ (bốn phép quán giữ chánh niệm: quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), tứ chánh đoạn (bốn sự siêng năng chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), tứ thần túc (bốn nền tảng của năng lực định: ý muốn, tinh tiến, tâm, quán sát), ngũ căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm căn ấy lớn mạnh), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố giác ngộ: niệm, trạch pháp, tinh tiến, hỷ, khinh an, định, xả) và bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, nỗ lực đúng, niệm đúng, định đúng), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành bát giải thoát (tám pháp thiền quán giúp tâm thoát khỏi sự trói buộc của sắc và vô sắc), bát thắng xứ (tám phép quán làm chủ, vượt thắng các đối tượng quán), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối tiếp theo thứ tự: bốn tĩnh lự, bốn định vô sắc và định diệt thọ tưởng) và thập biến xứ (mười phép quán một đối tượng như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, không gian, thức trải khắp mọi nơi), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành các giải thoát môn không, vô tướng, vô nguyện (ba cửa giải thoát: quán các pháp đều trống rỗng không tự tính; không có tướng trạng để nắm bắt; không còn gì để mong cầu tạo tác), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tất cả các môn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn trọn vẹn mọi giáo pháp không quên mất) và các môn tam-ma-địa (các loại định, trạng thái tâm chuyên chú vững vàng), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành Tịnh quán địa, Chủng tánh địa, Đệ bát địa, Cụ kiến địa, Bạc địa, Ly dục địa, Dĩ biện địa, Độc giác địa, Bồ-tát địa và Như Lai địa (mười giai vị tu tập chung cho cả ba thừa: bậc mới quán sát thanh tịnh; bậc đã có hạt giống thánh; bậc thứ tám tức hướng đến quả Dự lưu; bậc thấy đủ chân lý tức quả Dự lưu; bậc phiền não đã mỏng tức quả Nhất lai; bậc lìa dục tức quả Bất hoàn; bậc việc tu đã xong tức quả A-la-hán; bậc Độc giác; bậc Bồ-tát; bậc Như Lai), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành Cực hỷ địa, Ly cấu địa, Phát quang địa, Diệm tuệ địa, Cực nan thắng địa, Hiện tiền địa, Viễn hành địa, Bất động địa, Thiện tuệ địa và Pháp vân địa (mười địa, tức mười giai vị tu chứng của Bồ-tát: bậc vui mừng tột độ; bậc lìa nhơ bẩn; bậc phát ánh sáng; bậc trí tuệ rực cháy; bậc rất khó vượt hơn; bậc trí tuệ hiện ra trước mắt; bậc đi xa; bậc không lay động; bậc trí tuệ khéo léo; bậc giáo pháp như mây che rưới khắp), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành ngũ nhãn (năm loại mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa tự tại, nghe xa, thấy xa, biết tâm người khác, biết đời trước, dứt sạch phiền não), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành thập lực của Như Lai (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều gì hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo, biết căn cơ chúng sinh…), tứ vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp giữa đại chúng) và tứ vô ngại giải (bốn sự hiểu biết và biện tài thông suốt không trở ngại: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về khả năng giảng nói), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành đại từ, đại bi, đại hỷ (vui theo niềm vui của chúng sinh), đại xả (bình đẳng buông bỏ, không thiên vị) và mười tám pháp bất cộng của Phật (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với Thanh văn, Độc giác), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành pháp vô vong thất (pháp không bao giờ quên mất, luôn ghi nhớ rõ ràng) và tính hằng trụ xả (luôn an trụ trong tâm buông xả bình thản), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành nhất thiết trí (trí biết tổng quát tính không của mọi pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu để dẫn dắt chúng sinh) và nhất thiết tướng trí (trí biết rõ đến từng chi tiết mọi tướng trạng của mọi pháp, tức trí của Phật), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành quả Dự lưu (quả thánh đầu tiên, đã nhập vào dòng thánh), hoặc quả Nhất lai (chỉ còn tái sinh cõi Dục một lần), hoặc quả Bất hoàn (không còn trở lại cõi Dục), hoặc quả A-la-hán, hoặc Độc giác bồ-đề (sự giác ngộ của bậc Độc giác), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành tất cả hạnh của Bồ-tát ma-ha-tát, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân tu hành vô thượng chánh đẳng bồ-đề của chư Phật, các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát dùng phương tiện khuyên bảo dẫn dắt các thiện nam tử, thiện nữ nhân nghiêm tịnh Phật độ (làm cho cõi Phật trang nghiêm thanh tịnh) và thành thục hữu tình (giáo hóa chúng sinh cho căn lành chín muồi), các thiện nam tử, thiện nữ nhân ấy an trụ trong đó rồi, liền đem thiện căn đã tích tập như thế hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát đối với các điều lành như bố thí v.v. do người khác tu, từ đáy lòng sâu xa mà tùy hỷ (vui theo việc lành của người khác), rồi hồi hướng để tiến tới cầu nhất thiết trí trí, thì đến mức ấy nên biết là tâm Bồ-tát ở trong định.

 Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát ở mọi nơi tâm đều được định rồi, nên biết được gọi là an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa. Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát ấy thường không lìa tác ý thù thắng về nhất thiết trí trí. Nếu các vị Bồ-tát ma-ha-tát thường không lìa tác ý thù thắng về nhất thiết trí trí, thì nên biết được gọi là an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa. Các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa như thế sẽ dẫn khởi vô biên công đức thù thắng, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Nên biết Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác an trụ trong tĩnh lự thứ tư bất động, xả bỏ thọ hành (sức duy trì sự sống của thân), thị hiện vào cõi vô dư bát-niết-bàn. Vì thế tĩnh lự ba-la-mật-đa có ân đức lớn đối với vô thượng chánh đẳng bồ-đề mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát mong cầu. Vì thế tĩnh lự ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ, ngoại trừ định của Như Lai, so với mọi định khác là bậc nhất, là thù thắng, là tôn quý, là cao cả, là tốt đẹp, là vi diệu, là bậc trên, là không gì hơn.

 Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì tĩnh lự ba-la-mật-đa của Bồ-tát thường không lìa tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, còn tĩnh lự của nhị thừa thì nhất định lìa xa tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí; cho nên so với tĩnh lự của Bồ-tát thì nó kém hơn, còn tĩnh lự của Bồ-tát so với nó thì hơn hẳn."

 Khi ấy Mãn Từ Tử liền bạch Phật: "Nếu các vị Thanh văn trụ trong tĩnh lự này mà chứng được pháp tánh (bản tính chân thật của các pháp) thành quả Thanh văn, thì chính các vị Bồ-tát cũng trụ trong tĩnh lự này mà chứng được pháp tánh, lìa mọi chấp trước, thành Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác. Vậy làm sao có thể nói tĩnh lự của Thanh văn nhất định lìa xa tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí, còn tĩnh lự của Bồ-tát thường không lìa tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Nay ta hỏi ông, ông cứ theo ý mình mà đáp. Ông nghĩ thế nào? Các vị Thanh văn trụ trong tĩnh lự này chứng được pháp tánh thành quả Thanh văn, còn các vị Bồ-tát trụ trong tĩnh lự này chứng được pháp tánh, lìa mọi chấp trước, thành Như Lai Ưng Chánh Đẳng Giác; vậy vị Thanh văn kia có được gọi là Như Lai không?" Mãn Từ Tử đáp: "Không, bạch Thế Tôn."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Ta sẽ nói thêm cho ông một ví dụ; người có trí nhờ ví dụ này mà dễ hiểu được nghĩa sâu xa. Ví như một người thường tự tiện bước lên ngai vua, người ấy có liền được gọi là vua không?" Mãn Từ Tử đáp: "Không, bạch Thế Tôn. Vì sao vậy? Vì người ấy không có phúc đức, không có tướng làm vua."

 Phật dạy: "Cũng vậy, các vị Thanh văn tuy có thể thực sự vào được bốn tầng tĩnh lự và bốn định vô sắc, chứng được pháp tánh thành quả Thanh văn, nhưng không có các công đức thù thắng như thập lực, vô sở úy v.v. cùng các tướng tốt, vẻ đẹp của Như Lai, nên không được gọi là Như Lai. Vì thế mà lìa xa tác ý tương ứng với nhất thiết trí trí; vì không có đức của Phật nên gọi là Thanh văn. Nếu không phải vậy thì sao họ lại không được gọi là Phật?

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, tĩnh lự mà các vị Thanh văn an trụ, vì không có đức thù thắng nên bản chất thấp kém; so với tĩnh lự mà các vị Bồ-tát an trụ, thì không bằng một phần trăm, không bằng một phần nghìn, cho đến không bằng một phần ô-ba-ni-sát-đàm (upaniṣad, phần nhỏ đến cực điểm, chia nhỏ mãi đến mức không thể chia nữa). Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì tĩnh lự ba-la-mật-đa của Bồ-tát thường không lìa nhất thiết trí trí, nghiêm tịnh Phật độ, thành thục hữu tình, dẫn khởi vô biên công đức thù thắng. Do vậy định thù thắng mà Bồ-tát an trụ, hàng Thanh văn và Độc giác đều không thể biết được."

 Khi ấy Mãn Từ Tử liền bạch Phật: "Thế nào gọi là định thù thắng của Bồ-tát? Định thù thắng ấy còn có tên gọi nào khác?" Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Định thù thắng của Bồ-tát tên là Bất Tư Nghị (không thể nghĩ bàn). Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì định thù thắng ấy có uy lực khó nghĩ bàn, có thể mau chóng chứng được nhất thiết trí. Định thù thắng ấy cũng gọi là Lợi Lạc Tất Cả Các Loài Hữu Tình Trong Thế Gian. Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn làm lợi ích, an vui cho vô lượng hữu tình nên dùng phương tiện khéo léo mà vào định này.

 Định thù thắng ấy khi hiện ra trước mắt, có thể dẫn khởi vô biên định thù thắng vi diệu, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, làm lợi ích lớn cho các hữu tình. Định thù thắng ấy khi hiện ra trước mắt, dẫn khởi vô biên phương tiện khéo léo để răn dạy chỉ bảo vô lượng hữu tình, khiến tất cả đều dẫn khởi được tĩnh lự vô lậu (thiền định không còn phiền não rò rỉ, tức thiền định của bậc thánh), chứng pháp tánh chân thật, dứt mọi phiền não, vào cõi vô dư y bát-niết-bàn, hoặc chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Vì nhân duyên này, định thù thắng của Bồ-tát cũng gọi là Lợi Lạc Tất Cả Các Loài Hữu Tình Trong Thế Gian. Cho nên các vị Bồ-tát ma-ha-tát muốn chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì nên học tĩnh lự ba-la-mật-đa. Nếu học tĩnh lự ba-la-mật-đa thì có thể mau chóng dẫn khởi nhất thiết trí trí."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, con cho rằng các định mà Thanh văn đạt được hơn định của Bồ-tát. Vì sao vậy? Vì Thanh văn đạt đủ cửu thứ đệ định, còn Bồ-tát trong đó chỉ đạt tám định trước, vì Bồ-tát không đạt định diệt thọ tưởng (định cao nhất, trong đó cảm thọ và tri giác đều tạm thời dừng hẳn). Vì vậy định của Thanh văn hơn định của các vị Bồ-tát."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Bồ-tát cũng đạt định diệt thọ tưởng, nghĩa là đối với định này đã được tự tại, chỉ là không thực sự nhập vào. Vì sao vậy? Vì Như Lai không cho các vị Bồ-tát thực sự nhập định này, kẻo do nhập vào mà thối đọa xuống bậc Thanh văn hay bậc Độc giác.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, ta sẽ nói thêm cho ông một ví dụ; người có trí nhờ ví dụ mà dễ hiểu được nghĩa sâu xa. Như vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp, có bánh xe báu dẫn đường) tuy đối với các nước nhỏ, các thành ấp ở vùng biên giới đều được tự tại cai quản, nhưng không tự mình đi đến những nước ấy, thành ấp ấy. Há vì Chuyển luân vương không đến những nơi ấy mà nói rằng ở những nơi ấy vua không được tự tại sao? Cũng vậy, các vị Bồ-tát ma-ha-tát tuy không thực sự nhập định diệt thọ tưởng, nhưng đối với định này đã được tự tại; vì được tự tại nên cũng gọi là đạt được.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, không phải các vị Bồ-tát mãi mãi không thực sự nhập định diệt thọ tưởng. Chừng nào chưa ngồi lên tòa bồ-đề mầu nhiệm (tòa ngồi dưới cội bồ-đề, nơi Bồ-tát thành Phật), chư Phật Thế Tôn không cho thực sự nhập vào; khi được ngồi lên tòa bồ-đề mầu nhiệm, chư Phật Thế Tôn cũng cho thực sự nhập vào. Vì sao vậy, Mãn Từ Tử? Vì chớ để các vị Bồ-tát do nhập định này mà rơi xuống bậc Thanh văn hay bậc Độc giác, hoặc người ta cho rằng chư Phật cũng ngang hàng với nhị thừa, cho nên Phật Thế Tôn không cho thực sự nhập vào.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, như vị đại vương Sát-đế-lợi quán đảnh (vua thuộc giai cấp Sát-đế-lợi, tức giai cấp vua chúa võ tướng ở Ấn Độ, đã qua lễ quán đảnh, tức lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi) muốn vào giữa chợ uống rượu của người thường. Khi ấy có vị quan thông minh can vua rằng: 'Lúc này, chỗ này đại vương không nên uống. Nếu cần uống thì xin đợi về đến cung.' Ông nghĩ thế nào? Rượu ngoài chợ, há vua không thể uống được sao? Thế mà vị quan thông minh kia vẫn tha thiết can ngăn không cho vua uống. Vậy là đối với vị đại vương Sát-đế-lợi quán đảnh, không đúng chỗ, không đúng lúc thì theo phép không nên uống; tuy không nên uống nhưng đối với rượu và mọi thứ ngoài chợ, vua đều được tự tại. Vì sao vậy? Vì đối với mọi người, mọi vật trong khắp đất nước, thành ấp, vua đều được tự tại.

 Cũng vậy, Bồ-tát có trí tuệ thù thắng, nhờ trí này nên có thể nhiều lần thực sự nhập định diệt thọ tưởng, chỉ vì Phật không cho nên không thực sự nhập vào. Vì sao vậy? Vì nếu Bồ-tát nhập định diệt thọ tưởng thì không đúng lúc, không đúng chỗ. Khi Bồ-tát ngồi lên tòa bồ-đề, diệt hẳn mọi tưởng về tướng hư vọng, chứng cõi cam lồ (Niết-bàn, ví như nước cam lồ uống vào thì bất tử), lúc ấy mới nhập định diệt thọ tưởng; sau đó chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề, chuyển pháp luân mầu nhiệm (giảng nói giáo pháp, ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), đầy đủ ba mươi hai tướng (ba mươi hai tướng tốt đặc biệt trên thân Phật), làm lợi ích và an vui cho vô lượng hữu tình."

 Bấy giờ Mãn Từ Tử bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, các vị Bồ-tát ma-ha-tát thật là hiếm có, làm được việc khó làm; nghĩa là tuy có sức dẫn khởi lậu tận trí (trí biết rằng mọi phiền não đã dứt sạch), nhưng vì hữu tình mà không chứng lậu tận (sự dứt sạch phiền não để nhập Niết-bàn riêng mình). Vì sao vậy? Vì đối với hữu tình, các vị Bồ-tát suốt đêm dài (suốt thời gian lâu xa trong sinh tử) suy nghĩ việc làm lợi ích và an vui cho họ, tăng thượng ý lạc (ý chí, lòng mong muốn mạnh mẽ thù thắng) luôn hiện ra trước mắt."

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Mãn Từ Tử: "Đúng vậy, đúng vậy, như ông đã nói. Các vị Bồ-tát ấy, đối với hữu tình, suốt đêm dài suy nghĩ việc làm lợi ích và an vui cho họ, tăng thượng ý lạc luôn hiện ra trước mắt. Lại nữa, Mãn Từ Tử, các vị Bồ-tát ấy thấy được lợi ích này, nên tuy có thể nhập đủ cửu thứ đệ định mà không nhập đủ. Vì sao vậy? Vì các vị Bồ-tát ấy có phương tiện khéo léo, đối với mọi định tuy đã được tự tại mà vẫn có thể không nhập.

 Lại nữa, Mãn Từ Tử, tất cả Bồ-tát, dù mới phát tâm hay đã đến bậc bất thoái, đều nên an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa như thế. Nếu các vị Bồ-tát thường có thể an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa như thế, thì có thể làm lợi ích cho các hữu tình, mau chóng dẫn khởi nhất thiết trí trí."

 Khi ấy Mãn Từ Tử liền bạch Phật: "Nên biết các vị Bồ-tát ma-ha-tát có đầy đủ thế lực lớn, có thể làm những việc lợi ích cho hữu tình, cũng có thể dẫn khởi nhất thiết trí trí, mau chứng vô thượng chánh đẳng bồ-đề." Phật dạy: "Đúng vậy, như ông đã nói."

 Bấy giờ Xá-lợi Tử (Śāriputra, Xá-lợi-phất, đại đệ tử trí tuệ bậc nhất của Phật) bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thế nào là các vị Bồ-tát ma-ha-tát an trụ trong tĩnh lự ba-la-mật-đa? Thế nào là dùng phương tiện để trở ra khỏi định?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Xá-lợi Tử: "Các vị Bồ-tát ma-ha-tát lìa các ham muốn và các pháp xấu ác bất thiện, có tầm có tứ, có hỷ và lạc do lìa dục mà sinh, nhập sơ tĩnh lự, cho đến đầy đủ an trụ nơi Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định vô sắc cao nhất, nơi tâm không còn tưởng thô mà cũng chẳng phải hoàn toàn không có tưởng). Đối với các tĩnh lự và đẳng chí (trạng thái định sâu, tâm đạt sự quân bình vững vàng) thuộc sắc giới (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân hình vật chất vi tế) và vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình vật chất), các vị luyện tập thuần thục theo chiều thuận, chiều nghịch, theo thứ tự và vượt bậc, hết sức thuần thục, tự tại như dạo chơi, rồi lại trở vào tâm phi đẳng dẫn (tâm bình thường không ở trong định) của dục giới.

 Vì sao vậy? Vì chớ để do sức định mà sinh vào các cõi trời trường thọ (cõi trời tuổi thọ rất dài, nơi khó gặp Phật nghe pháp) thuộc sắc giới và vô sắc giới; chớ để các tĩnh lự và đẳng chí của sắc giới, vô sắc giới dẫn khởi tâm tục sinh (tâm nối kết tái sinh) vào các cõi ấy. Để giữ cho tâm ấy không khởi lên, nên lại trở vào tâm phi đẳng dẫn của dục giới. Nhờ khởi tâm này mà lại sinh vào dục giới, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, dẫn khởi vô biên bồ-đề phần pháp. Sinh vào sắc giới, vô sắc giới thì không làm được như thế, vì thân tâm của chúng sinh ở hai cõi trên chậm lụt.

 Do vậy Bồ-tát có phương tiện khéo léo: trước tập các định cao cho thật thuần thục, sau khởi tâm cõi dưới để trở lại sinh vào dục giới, tu tập tích lũy vô lượng bồ-đề tư lương; đến khi viên mãn rồi thì vượt qua tam giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới), chứng được vô thượng chánh đẳng bồ-đề.

 Ví như có người nghĩ rằng: 'Dùng cách gì để vào được cung vua, lén cùng hoàng hậu, phi tần vui chơi, mà vua không hay biết, giữ được tính mạng?' Nghĩ vậy rồi, người ấy đi tìm những thứ thuốc lạ, uống vào khiến hình tướng nam giới khi ẩn khi hiện. Được thuốc ấy rồi, người ấy tìm cách vào hầu vua. Khi vua đã biết mặt, người ấy liền uống thuốc làm ẩn, rồi tâu vua: 'Nay thần không còn hình tướng nam giới, xin được vì đại vương canh giữ cung cấm.' Vua sai khám xét xong, liền giao cho trông coi hậu cung. Lúc ấy người kia vào trong cung vua, mặc ý tư thông với các phi tần, hoàng hậu. Thấm thoắt trải qua một, hai, ba tháng, sợ vua phát giác mà mất mạng, người ấy liền uống thuốc làm hiện, rồi tâu vua: 'Nay hình tướng nam giới của thần bỗng nhiên hiện lại, xin từ nay không vào hậu cung nữa.' Khi ấy vua khen rằng: 'Đây thật là bậc chính nhân tốt, tự biết tiến lui, không trái phép của ta.' Rồi ban thưởng hậu hĩnh tước lộc, giao cho coi việc bên ngoài. Nên biết người ấy có phương tiện khéo léo, có thể thỏa nguyện của mình, giữ được tính mạng, lại được vua ban thưởng hậu hĩnh của cải, chức vị.

 Cũng vậy, Bồ-tát có phương tiện khéo léo, nhập bốn tĩnh lự và bốn định vô sắc, theo thứ tự và vượt bậc, được thành thạo khéo léo rồi, lại khởi tâm cõi dưới để trở lại sinh vào dục giới, gần gũi cúng dường chư Phật Thế Tôn, dẫn khởi vô biên bồ-đề phần pháp; chừng nào chưa viên mãn thì không chứng thật tế (chân lý rốt ráo; ở đây chỉ việc chứng nhập Niết-bàn mà dừng lại như nhị thừa). Vì sao vậy, Xá-lợi Tử? Vì các vị Bồ-tát ấy có phương tiện khéo léo, không bỏ hữu tình và nhất thiết trí. Như thế, Bồ-tát có phương tiện khéo léo tu hành tĩnh lự ba-la-mật-đa, đối với thật tế có thể không chứng nhập, cũng không thực sự nhập định diệt thọ tưởng; chừng nào chưa viên mãn bồ-đề tư lương thì vẫn nhận thân dục giới để tu hạnh Bồ-tát."

 Bấy giờ Phật bảo A-nan-đà (Ānanda, A-nan, thị giả của Phật, đệ tử nghe nhiều nhớ nhiều bậc nhất): "Ông nên thọ trì (nhận lấy và ghi nhớ giữ gìn) tĩnh lự ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát tu học, chớ để quên mất." A-nan-đà thưa: "Vâng, bạch Thế Tôn. Con đã thọ trì tĩnh lự ba-la-mật-đa mà các vị Bồ-tát tu học, quyết không quên mất."

 Khi Bạc-già-phạm (Bhagavat, Thế Tôn, Đấng có đầy đủ phúc đức) nói kinh này xong, cụ thọ (bậc đủ tuổi thọ và đức hạnh, cách gọi tôn kính các vị tỳ-kheo) Xá-lợi Tử, cụ thọ Mãn Từ Tử, cụ thọ A-nan-đà cùng các vị Thanh văn khác, các vị Bồ-tát, cùng với tất cả đại chúng như trời, rồng, dược-xoa (dạ-xoa, loài quỷ thần có sức mạnh, nhanh nhẹn), kiện-đạt-phược (càn-thát-bà, thần âm nhạc của trời), a-tố-lạc (a-tu-la, loài thần hay giận dữ, thích đánh nhau), yết-lộ-đồ (ca-lâu-la, chim thần cánh vàng), khẩn-nại-lạc (khẩn-na-la, thần ca hát, hình dáng gần giống người), mạc-hô-lạc-già (ma-hầu-la-già, thần rắn lớn), người và loài phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần), nghe Phật dạy đều rất vui mừng, tin nhận và vâng làm theo.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm chín mươi hai.

 Kinh Đại Bát-nhã ba-la-mật-đa.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video