Thiên 813 — Hội 16 · Phần Bát-nhã ba-la-mật-đa · quyển 7

 Phần thứ mười sáu: Bát-nhã Ba-la-mật-đa (trí tuệ siêu việt đưa người tu sang bờ giác ngộ), đoạn thứ bảy.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh (tên vị Bồ-tát đang thưa hỏi và nghe Phật giảng pháp)! Nếu các Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) học như thế, thì không học nơi sắc (phần thân thể vật chất, nhóm thứ nhất trong năm uẩn — năm nhóm yếu tố hợp thành con người) rằng nó là thường (còn mãi không đổi) hay vô thường (đổi thay, không còn mãi), là lạc (vui) hay khổ, là không (trống rỗng, không có thực thể riêng) hay bất không (không trống rỗng), là ngã (có một cái "tôi" thật sự) hay vô ngã (không có cái "tôi" thật sự). Cũng không học nơi thọ (cảm giác vui, khổ, không vui không khổ), tưởng (sự nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, toan tính), thức (sự nhận biết, phân biệt) rằng chúng là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không học nơi mắt rằng nó là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã; cũng không học nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý (giác quan bên trong của tâm, nhận biết ý niệm) rằng chúng là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không học nơi sắc (ở đây là hình sắc — đối tượng của mắt) rằng nó là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã; cũng không học nơi thanh (âm thanh), hương (mùi), vị, xúc (cảm giác chạm xúc), pháp (đối tượng của ý: ý niệm, sự việc hiện trong tâm) rằng chúng là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không học nơi nhãn thức (sự nhận biết phát sinh khi mắt tiếp xúc hình sắc) rằng nó là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã; cũng không học nơi nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức (sự nhận biết phát sinh nơi tai, mũi, lưỡi, thân, ý) rằng chúng là thường hay vô thường, lạc hay khổ, không hay bất không, ngã hay vô ngã.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không duyên (hướng tâm tới, lấy làm đối tượng để bám vào) sắc mà hành, dù là sắc quá khứ, vị lai hay hiện tại; cũng không duyên thọ, tưởng, hành, thức mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không duyên mắt mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại; cũng không duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không duyên hình sắc mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại; cũng không duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát học như thế, thì không duyên nhãn thức mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại; cũng không duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức mà hành, dù là quá khứ, vị lai hay hiện tại.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì tuy dùng hành tướng (cách thức tâm nhận hiểu đối tượng) không, tịch tĩnh (vắng lặng), vô ngã để quán sát quá khứ, nhưng không lấy không, tịch tĩnh, vô ngã mà hành nơi quá khứ; tuy dùng hành tướng không, tịch tĩnh, vô ngã để quán sát vị lai, nhưng không lấy không, tịch tĩnh, vô ngã mà hành nơi vị lai; tuy dùng hành tướng không, tịch tĩnh, vô ngã để quán sát hiện tại, nhưng không lấy không, tịch tĩnh, vô ngã mà hành nơi hiện tại. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì tuy quán quá khứ là không, vô ngã, vô ngã sở (không có gì là "của tôi"), vô thường, không bền bỉ, không phải là pháp tồn tại lâu dài, an trụ, không biến đổi, nhưng không hành như thế nơi quá khứ; tuy quán vị lai là không, vô ngã, vô ngã sở, vô thường, không bền bỉ, không phải là pháp tồn tại lâu dài, an trụ, không biến đổi, nhưng không hành như thế nơi vị lai; tuy quán hiện tại là không, vô ngã, vô ngã sở, vô thường, không bền bỉ, không phải là pháp tồn tại lâu dài, an trụ, không biến đổi, nhưng không hành như thế nơi hiện tại.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, an trụ như thế, thì tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mau được viên mãn. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì tất cả ác ma (loài ma xấu ác chuyên ngăn cản người tu) không thể tìm được kẽ hở để quấy phá. Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì biết rõ khắp mọi ma sự (những việc do ma bày ra để ngăn trở việc tu hành), không bị các ma sự lôi kéo cướp đoạt.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì không duyên sắc, cũng không duyên thọ, tưởng, hành, thức; không duyên mắt, cũng không duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không duyên hình sắc, cũng không duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp; không duyên nhãn thức, cũng không duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Không duyên danh sắc (danh: phần tinh thần; sắc: phần vật chất của một chúng sinh), không duyên nhiễm (ô nhiễm, phiền não) và tịnh (trong sạch). Không duyên điên đảo (nhận thức trái ngược sự thật), kiến (các tà kiến — cách thấy sai lầm), cái (những phiền não che lấp tâm), ái hành (hành vi do tham ái). Không duyên tham, sân (giận dữ), si (mê muội). Không duyên ngã, hữu tình (chúng sinh có tình thức) v.v. Không duyên đoạn (chấp rằng chết là mất hẳn) và thường (chấp rằng có cái gì còn mãi). Không duyên có biên giới hay không biên giới. Không duyên Dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn dục lạc), Sắc giới (cõi của chúng sinh đã lìa dục nhưng còn thân vật chất vi tế), Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân vật chất). Không duyên duyên khởi (lẽ mọi sự vật đều do nhân duyên hòa hợp mà sinh ra). Không duyên địa (đất), thủy (nước), hỏa (lửa), phong (gió), không (khoảng trống), thức — sáu giới (sáu yếu tố cấu thành chúng sinh và thế giới). Không duyên hữu tình giới (cõi chúng sinh) và pháp giới (toàn thể mọi pháp). Không duyên chân thật hay hư vọng. Không duyên hữu hệ (bị trói buộc) hay ly hệ (thoát khỏi trói buộc). Không duyên sự dứt trừ tham, sân, si. Không duyên bố thí và keo kiệt tham lam, trì giới (giữ giới luật) và phạm giới, an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng) và giận dữ, tinh tấn (siêng năng) và lười biếng, tĩnh lự (thiền định) và tán loạn, bát-nhã (trí tuệ chân thật) và ác tuệ (hiểu biết sai lầm). Không duyên niệm trụ (bốn phép an trụ chánh niệm: quán thân, thọ, tâm, pháp), chánh đoạn (bốn phép siêng năng dứt điều ác, làm điều lành), thần túc (bốn nền tảng của thần thông, của định), căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), lực (năm sức mạnh tương ứng với năm căn), giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), đạo chi (tám chi của Chánh đạo). Không duyên sự dứt trừ điên đảo v.v. Không duyên tĩnh lự (các bậc thiền), giải thoát (tám pháp thiền giải thoát), đẳng trì (định: tâm chuyên chú vào một đối tượng), đẳng chí (các tầng định đạt được). Không duyên từ (ban vui), bi (cứu khổ), hỷ (vui theo cái vui của người), xả (buông bỏ, tâm bình đẳng). Không duyên khổ, tập (nguyên nhân của khổ), diệt (sự dứt hết khổ), đạo (con đường dứt khổ) — tức bốn chân lý (Tứ đế). Không duyên tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết), vô sinh trí (trí biết phiền não không còn sinh lại), vô tạo tác trí (trí biết không còn tạo nghiệp). Không duyên vô trước trí (trí không dính mắc). Không duyên địa vị (bậc, giai vị) của dị sinh (phàm phu, người chưa thấy chân lý), Thanh văn (người nghe lời Phật dạy mà tu chứng quả giải thoát cho riêng mình), Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy), Bồ-tát và Phật. Không duyên pháp của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật. Không duyên thần thông (năng lực siêu phàm) và trí kiến (sự biết thấy bằng trí tuệ). Không duyên giải thoát. Không duyên giải thoát trí kiến (sự biết thấy rõ ràng rằng mình đã giải thoát). Không duyên Niết-bàn (trạng thái khổ đau và phiền não dứt sạch, hoàn toàn tịch tĩnh). Không duyên trí kiến về quá khứ, vị lai, hiện tại. Không duyên trí của Phật, các lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật), các vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật) v.v. Không duyên sự thanh tịnh của cõi Phật. Không duyên sự thanh tịnh của tướng hảo (ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nơi thân Phật). Không duyên sự viên mãn của Thanh văn. Không duyên sự viên mãn của Độc giác. Không duyên sự viên mãn của Bồ-tát.

 Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì tất cả các pháp không phải là cái bị duyên (đối tượng được nhận biết), vì tất cả các pháp không phải là cái năng duyên (chủ thể nhận biết), và vì không phải tất cả các pháp có cái gì để nắm lấy mà có thể nói rằng nơi chúng có đối tượng để duyên. Thiện Dũng Mãnh! Nếu có đối tượng để duyên thì liền có dao động, tính toán dính mắc, chấp giữ nắm lấy. Nếu có chấp giữ thì liền có lo khổ, những mũi tên sầu muộn sắc bén, những buồn thương, phiền não, than thở phát sinh. Thiện Dũng Mãnh! Nếu có đối tượng để duyên thì liền có trói buộc, không có đường thoát ra; do đó mọi lo khổ tăng thêm. Thiện Dũng Mãnh! Nếu có đối tượng để duyên thì liền có cậy dựa chấp giữ, dao động xoay chuyển, hý luận (những suy luận, bàn cãi vô ích dựa trên khái niệm). Nếu có đối tượng để duyên thì liền có đủ thứ đấu tranh, kiện tụng, chống trái, cãi cọ. Nếu có đối tượng để duyên thì liền có đủ thứ vô minh (không thấy rõ sự thật), mê muội tối tăm. Nếu có đối tượng để duyên thì liền có sợ hãi. Nếu có đối tượng để duyên thì liền có lưới bẫy của ma và dây trói của ma. Nếu có đối tượng để duyên thì liền có khổ bức bách và có sự mong cầu an vui.

 Thiện Dũng Mãnh! Bồ-tát quán thấy có đủ những lỗi lầm tai hại như thế, nên không duyên các pháp. Vì không có đối tượng để duyên nên đối với tất cả các pháp không có gì nắm lấy. Vì không có gì nắm lấy nên đối với tất cả các pháp an trụ mà không chấp giữ. Bồ-tát như thế tuy không có đối tượng để duyên, nhưng đối với các cảnh giới lại đạt được sự tự tại trong thiền định. Tuy đối với các cảnh giới đạt được sự tự tại trong thiền định, nhưng không cậy dựa chấp giữ, cũng không có chỗ trụ vào. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì đối với tất cả các pháp có thể không bám víu, không chấp trước, không tranh luận, đối với tất cả các pháp an trụ mà không nhiễm. Thiện Dũng Mãnh! Các Bồ-tát ấy đối với khắp tất cả các pháp làm đối tượng để duyên đều được thoát khỏi trói buộc, tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, an trụ như thế, thì tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mau được viên mãn. Tất cả ác ma không thể ngăn trở; quân ma và quyến thuộc của ma không thể khống chế; chúng muốn tìm chỗ sơ hở thì rốt cuộc không thể tìm được, cũng không thể dùng mưu chước để quấy rối. Trái lại, Bồ-tát có thể hàng phục ma và quân ma, biết rõ khắp mọi ma sự, không chạy theo ma sự mà tự tại hành đạo, làm chấn động và thiêu đốt các cung điện của ma. Lại cũng có thể hàng phục tất cả ngoại đạo (những người theo các đạo ngoài Phật pháp), không bị ngoại đạo hàng phục; cũng có thể đánh đổ tất cả các học thuyết khác, không bị các học thuyết khác đánh đổ.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì đối với sắc không trụ vào phân biệt (vọng tưởng chia chẻ, gán đặt cho sự vật), không có dị phân biệt (phân biệt thêm thành cái khác, sai khác); đối với thọ, tưởng, hành, thức cũng không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt. Đối với mắt không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt; đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý cũng không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt. Đối với hình sắc không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt; đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp cũng không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt. Đối với nhãn thức không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt; đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức cũng không trụ vào phân biệt, không có dị phân biệt.

 Do nhân duyên ấy, các Bồ-tát này đối với các danh sắc không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với nhiễm và tịnh không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với các duyên khởi không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với điên đảo, tà kiến, các cái, ái hành không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với đoạn và thường không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với hữu tình giới và pháp giới không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với tham, sân, si không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với chân thật và hư vọng không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với các giới đất, nước, lửa, gió, không, thức không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với hữu hệ và ly hệ không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với ngã, hữu tình, mạng giả (kẻ có sinh mạng), sinh giả (kẻ được sinh ra), dưỡng giả (kẻ được nuôi lớn), sĩ phu (con người), bổ-đặc-già-la (cá thể đi lại trong luân hồi), ý sinh (kẻ do ý sinh ra), nho đồng (người trẻ tuổi), tác giả (kẻ làm), thọ giả (kẻ nhận quả), tri giả (kẻ biết), kiến giả (kẻ thấy) — tức những tên gọi khác nhau mà người đời gán cho cái "tôi" — cùng các ý tưởng về chúng, không khởi phân biệt, không có dị phân biệt.

 Đối với bố thí và keo kiệt tham lam, trì giới và phạm giới, an nhẫn và giận dữ, tinh tấn và lười biếng, tĩnh lự và tán loạn, bát-nhã và ác tuệ không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với niệm trụ, chánh đoạn, thần túc, căn, lực, giác chi, đạo chi không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự dứt trừ điên đảo v.v. không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với khổ, tập, diệt, đạo không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với từ, bi, hỷ, xả không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với tận trí, vô sinh trí, vô tạo tác trí không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với địa vị của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với pháp của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với thần thông và trí kiến không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với trí kiến về quá khứ, vị lai, hiện tại không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với trí kiến không dính mắc không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với minh (trí sáng suốt thấu suốt sự thật) và giải thoát không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với giải thoát và giải thoát trí kiến không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với trí, lực, vô úy (?) v.v. của chư Phật không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự thanh tịnh của tướng hảo không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự thanh tịnh của cõi Phật không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự viên mãn của Thanh văn không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự viên mãn của Độc giác không khởi phân biệt, không có dị phân biệt; đối với sự viên mãn của Bồ-tát không khởi phân biệt, không có dị phân biệt.

 Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Nếu có phân biệt thì có dị phân biệt. Nếu ở chỗ nào không có phân biệt thì ở chỗ ấy không có dị phân biệt. Kẻ ngu phàm phu tất cả đều do phân biệt mà khởi lên; các ý tưởng của họ đều từ dị phân biệt mà khởi. Vì thế Bồ-tát không khởi phân biệt, không có dị phân biệt. Thiện Dũng Mãnh! Nói phân biệt là một bên cực đoan thứ nhất; dị phân biệt là bên cực đoan thứ hai. Nếu ở chỗ nào không khởi phân biệt, không có dị phân biệt, thì ở chỗ ấy xa lìa hai bên, mà cũng không có cái ở giữa. Thiện Dũng Mãnh! Nếu cho rằng có cái ở giữa thì đó cũng là phân biệt; phân biệt cái ở giữa thì cũng là cho rằng có hai bên. Nếu ở chỗ nào có phân biệt thì ở chỗ ấy có dị phân biệt; do nhân duyên ấy mà không có ý nghĩa dứt trừ phân biệt và dị phân biệt. Nếu ở chỗ nào không có phân biệt thì ở chỗ ấy không có dị phân biệt; do nhân duyên ấy mà có ý nghĩa dứt trừ phân biệt và dị phân biệt.

 Thiện Dũng Mãnh! Dứt trừ phân biệt nghĩa là trong đó hoàn toàn không có gì bị dứt trừ. Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì do sức của những phân biệt và dị phân biệt hư vọng, vốn không thật có, mà khởi lên điên đảo; khi chúng lắng dứt thì điên đảo cũng không còn; điên đảo không còn thì hoàn toàn không có gì bị dứt trừ. Thiện Dũng Mãnh! "Không có gì bị dứt trừ", nên biết đó chính là cách gọi khác để chỉ sự dứt khổ. Nghĩa là trong đó không hề có chút khổ nào bị dứt, nên gọi là dứt khổ. Nếu tự tính (bản chất tự có) của khổ có chút gì chân thật thì mới có thể có cái bị dứt trừ; nhưng tự tính của khổ không có chút gì chân thật, nên không có gì bị dứt trừ. Chỉ thấy khổ vốn không có, thì gọi là dứt khổ; nghĩa là biết khắp rằng khổ hoàn toàn không có tự tính, không có một phần nhỏ nào có thể nắm bắt được, nên gọi là dứt khổ. Phàm đối với khổ hoàn toàn không có phân biệt, không có dị phân biệt, thì gọi là khổ đã lắng dứt; đó chính là ý nghĩa làm cho khổ không còn sinh khởi. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể thấy như thế, thì đối với các pháp không khởi phân biệt, không có dị phân biệt. Thiện Dũng Mãnh! Đó gọi là Bồ-tát biết khắp bản chất của phân biệt và dị phân biệt, tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, an trụ như thế, thì tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa mau được viên mãn; tất cả ác ma không thể ngăn trở. Mọi việc làm do quân ma bày ra đều có thể biết rõ. Mọi việc mình làm đều không chạy theo ma sự mà tự tại chuyển vận, khiến các ác ma tự nhiên lui tan, đánh phá quân ma khiến chúng dần ít đi. Thân và ý an nhiên, lìa mọi sợ hãi; quân chúng ác ma không thể quấy nhiễu. Dứt bỏ mọi nguyên nhân dẫn vào ác thú (các đường xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Lấp kín mọi con đường tà lệch của thế gian. Lìa mọi tối tăm, vượt qua dòng nước lũ (ví cho phiền não cuốn trôi chúng sinh). Đối với tất cả các pháp được con mắt trong sạch. Làm ánh sáng lớn cho các loài hữu tình. Nối tiếp và làm hưng thịnh dòng giống Phật, khiến không dứt mất. Chứng được chân đạo và tính bình đẳng của đạo. Thương xót hữu tình, khiến họ phát khởi pháp nhãn (con mắt thấy rõ chân lý) trong sạch. Đầy đủ tinh tấn, lìa mọi lười biếng. Đạt được an nhẫn, xa lìa tâm giận dữ. Vào các bậc thiền định thù thắng mà không có chỗ nương dựa. Được bát-nhã chân thật, thành tựu trí tuệ thông suốt. Trừ bỏ ác tác (sự hối hận, day dứt lo nghĩ), xa lìa các cái và triền (những phiền não che lấp và trói buộc tâm). Ra khỏi lưới bẫy của ác ma, cắt đứt mọi lưới ái. An trụ trong chánh niệm, không quên mất điều gì. Được thi-la (giới hạnh) trong sạch, đến bờ giới thanh tịnh. An trụ trong công đức, lìa mọi lỗi lầm. Được sức mạnh của định và tuệ, không thể lay động. Tất cả học thuyết khác không thể đánh đổ. Được sự thanh tịnh của các pháp, mãi mãi không thoái lui mất mát. Giảng nói các pháp được không sợ hãi. Vào giữa đại chúng, lòng không e ngại yếu hèn. Ban bố các pháp mầu nhiệm, không giấu giếm keo kiệt. Dùng con đường bình đẳng làm trong sạch các nẻo đường. Thề lìa đường tà, tu những gì nên tu. Dùng pháp thanh tịnh huân tập những gì nên huân tập (thấm nhuần dần dần như hương ướp vào). Dùng trí tuệ thanh tịnh làm trong sạch những gì nên làm trong sạch. Độ lượng sâu rộng như biển lớn, lặng yên không động, khó có thể đo lường. Biển pháp vô biên, vượt quá mọi con số. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì thành tựu những công đức này và vô biên công đức khác. Những công đức như thế khó lường được bờ bến, ngoài Phật Thế Tôn ra không ai có thể biết hết.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa như thế thì dung sắc tốt đẹp không giảm, của cải địa vị không giảm, quyến thuộc không giảm, dòng dõi không giảm, gia tộc không giảm, đất nước không giảm. Không sinh vào vùng biên địa (nơi xa xôi không có Phật pháp), không gặp cảnh vô hạ (những hoàn cảnh không có cơ hội nghe pháp tu học), không ở chung với hữu tình ô uế xấu ác, cũng không gần gũi những việc làm bất tịnh. Tâm mình không thoái lui, trí tuệ không giảm. Nghe nhận từ người khác các thứ pháp môn (cửa ngõ, phương pháp tu học) đều có thể thấu hiểu dung hợp vào pháp tính bình đẳng. Nối tiếp và làm hưng thịnh dòng giống Phật và nhất thiết trí trí (trí tuệ biết hết thảy mọi pháp của Phật), khiến luôn hưng thịnh, không bị dứt mất. Đối với các pháp của Phật đã được ánh sáng, đã được gần kề nhất thiết trí trí.

 Nếu có ác ma đến chỗ vị ấy muốn gây phiền nhiễu, thì khiến ma ấy và quyến thuộc đều thành tro bụi, tài ăn nói lập tức tiêu mất, lưới bẫy đều đứt hết. Giả sử có câu-chi (mười triệu, chỉ số rất lớn) ma cùng quân chúng kéo đến quấy nhiễu, tâm vị ấy cũng không lay động. Bấy giờ ác ma và quân chúng sợ hãi lui tan, nghĩ rằng: "Nay vị Bồ-tát này đã vượt khỏi cảnh giới của ta. Vị ấy sẽ không còn đi trong cảnh giới của ta, không còn ở trong đó, không còn đắm trước nó nữa; lại sẽ khiến những hữu tình khác đều ra khỏi cảnh giới của ta, nhẹ nhàng thoát ra." Khi các ác ma nghĩ như vậy rồi, sầu lo buồn than, bảo nhau rằng: "Nay vị Bồ-tát này làm tổn hại quyến thuộc bè đảng của bọn ta, khiến ta không còn thế lực." Nói xong mỗi kẻ đều sinh lo khổ, hối hận.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Khi Bồ-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì cung điện của ma đều mất uy quang, khắp nơi dần dần hiện ra tướng khói lửa. Ác ma sợ hãi, sầu lo khổ não, như dao cắt vào tim, như trúng tên độc, cùng nhau buồn than nói rằng: "Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình không còn chịu sự sai khiến của bọn ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình ra khỏi cảnh giới của bọn ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình thoát khỏi cõi của bọn ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình không ở trong cảnh giới của ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình dứt diệt cõi của ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình phá hủy lưới bẫy của ta. Nay vị Bồ-tát này sẽ kéo hữu tình ra, khiến họ mãi mãi thoát khỏi bùn lầy của các dục. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình thoát khỏi lưới tà kiến. Nay vị Bồ-tát này sẽ khiến hữu tình ra khỏi con đường tà của các phiền não che lấp. Nay vị Bồ-tát này đặt để hữu tình, khiến họ an trụ trong chánh đạo. Nay vị Bồ-tát này dẫn dắt các hữu tình, khiến họ mãi mãi ra khỏi rừng rậm của các tà kiến." Thiện Dũng Mãnh! Các ác ma ấy thấy vị Bồ-tát này có những lợi ích thù thắng như thế, thì sầu lo khổ não như mũi tên cắm vào tim. Ví như có người mất kho báu lớn, chịu sầu lo khổ não rất lớn; ác ma cũng thế, trong lòng sâu xa hối hận, như trúng tên độc, sầu lo khổ não, ngày đêm kinh hoàng, không yên vui nơi chỗ ngồi của mình.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Khi Bồ-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì các ác ma cùng tụ họp một chỗ, suy tính mưu kế muốn phá hoại Bồ-tát, bảo nhau rằng: "Nay chúng ta nên bày mưu gì, làm việc gì để phá hoại chánh hạnh mà vị Bồ-tát này tu tập?" Bấy giờ chúng ác ma trong lòng nghi hoặc, sầu lo không vui như trúng tên độc, cùng khuyến khích nhau đi đến chỗ Bồ-tát, rình tìm chỗ sơ hở, bày ra những việc đáng sợ. Nhờ sức uy thần của việc Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, chúng ác ma dù dùng hết thần lực vẫn không thể lay động được một đầu sợi lông của Bồ-tát, huống là khiến thân tâm Bồ-tát đổi khác. Khi các ác ma biết Bồ-tát đã xa lìa những việc như kinh sợ, dựng tóc gáy, chúng lại bày thêm mưu chước, đủ cách mê hoặc; nhưng vì tâm thần chúng đều yếu kém, ôm lòng sợ hãi, nên các việc mê hoặc đều không thành. Bấy giờ ma vương liền nghĩ: "Ta còn không phá hoại được vị Bồ-tát này, huống là quyến thuộc của ta hay kẻ khác có thể phá hoại được." Nghĩ xong kinh sợ, sức cùng kế tận, trở về cung mình, ở trong sầu lo.

 Bồ-tát như thế tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, đầy đủ oai lực lớn; quyến thuộc ác ma còn không thể khiến tâm vị ấy mê hoặc dù chỉ trong khoảng một cái búng tay, huống là có thể gây những chướng ngại khác. Thiện Dũng Mãnh! Bồ-tát như thế tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thành tựu công đức, trí tuệ và sức uy thần lớn như thế. Giả sử các loài hữu tình trong tam thiên đại thiên thế giới (một nghìn triệu thế giới hợp thành một cõi lớn) đều biến thành ma, mỗi ma đều dẫn theo ngần ấy quân ma, vì muốn quấy rối mà đến chỗ Bồ-tát, dùng hết thần lực cũng không thể ngăn trở Bát-nhã Ba-la-mật-đa mà vị ấy tu tập. Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì khi ấy Bồ-tát thành tựu sức mạnh của đao kiếm bát-nhã sâu xa như thế, lại thành tựu sức mạnh bát-nhã không thể nghĩ bàn, không thể đo lường, và vô đẳng đẳng (không gì sánh bằng), nên không bị tất cả quân ma hung ác hàng phục. Thiện Dũng Mãnh! Đao lớn tức là đao bát-nhã; kiếm lớn tức là kiếm bát-nhã; sức lớn tức là sức bát-nhã. Vì thế Bát-nhã Ba-la-mật-đa không phải là cảnh giới mà các ác ma có thể bước vào.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Những vị tiên ngoại đạo đạt được bốn tĩnh lự (bốn bậc thiền của cõi Sắc) và bốn định vô sắc (bốn tầng định của cõi Vô sắc), vượt khỏi cảnh giới ma của cõi Dục, sinh lên các cõi Phạm thiên (các cõi trời thuộc Sắc giới) và bốn tầng cõi Vô sắc; vậy mà đối với trí tuệ mầu nhiệm thế gian mà Bồ-tát thường thành tựu, họ còn chưa thể đạt tới, huống là Bát-nhã Ba-la-mật-đa chân thật; huống nữa là ác ma có thể bước vào cảnh giới này. Đối với trí tuệ mầu nhiệm của các vị tiên ngoại đạo đã đạt định cõi Sắc, cõi Vô sắc, ác ma còn không thể đạt tới, huống là Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Thiện Dũng Mãnh! Khi Bồ-tát thành tựu Bát-nhã Ba-la-mật-đa, lúc ấy Bồ-tát được gọi là người thành tựu oai lực lớn. Nếu ai thành tựu oai lực bát-nhã, thì gọi là người thành tựu đao trí tuệ sắc bén. Nếu ai thành tựu đao bát-nhã sắc bén, thì gọi là người thành tựu kiếm trí tuệ sắc bén; các quân ma không thể hàng phục người ấy, mà người ấy lại có thể hàng phục tất cả quân ma.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát thành tựu đao kiếm trí tuệ sắc bén của Bát-nhã Ba-la-mật-đa, có thế lực lớn, thì các Bồ-tát ấy ở mọi nơi đều không có chỗ nương dựa, mọi việc làm cũng không nương dựa vào đâu. Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Nếu có nương dựa thì có dời đổi; nếu có dời đổi thì có lay động; nếu có lay động thì có hý luận. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các hữu tình có nương dựa, có dời đổi, lay động, hý luận, thì các hữu tình ấy đi theo sức của ma, chưa thoát khỏi cảnh giới ma. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các hữu tình, dù cho sinh lên đến tận Hữu đỉnh (tầng trời cao nhất trong ba cõi), mà còn có chỗ nương dựa, còn gắn buộc vào chỗ nương, nương vào nơi chốn được nương, thì họ nhất định lại rơi vào cảnh giới của ma, chưa thoát khỏi lưới bẫy của ác ma, sợi dây của ác ma luôn bám theo — như Mãnh Hỷ Tử và A-la-trà Ca-la-ma Tử cùng tất cả các vị tiên ngoại đạo khác nương dựa vào cõi Vô sắc, gắn buộc vào chỗ nương, nương vào nơi chốn được nương.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, tu Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, khế hợp với Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa, thì các Bồ-tát ấy ở mọi nơi đều không có chỗ nương dựa, mọi việc làm cũng không nương dựa vào đâu. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát dũng mãnh tinh tấn tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thuận theo mà an trụ, thì lúc ấy Bồ-tát không nương vào sắc, cũng không nương vào thọ, tưởng, hành, thức; không nương vào mắt, cũng không nương vào tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không nương vào hình sắc, cũng không nương vào âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp; không nương vào nhãn thức, cũng không nương vào nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Không nương vào danh sắc. Không nương vào điên đảo, kiến thú (các tà kiến), các cái và các ái hành. Không nương vào duyên khởi. Không nương vào Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới. Không nương vào ngã, hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, thọ giả, tri giả, kiến giả cùng các ý tưởng về chúng. Không nương vào các giới đất, nước, lửa, gió, không, thức. Không nương vào hữu tình giới và pháp giới. Không nương vào sơ tĩnh lự (bậc thiền thứ nhất) cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ (tầng định cao nhất cõi Vô sắc, không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng). Không nương vào hữu ái (lòng tham muốn được tồn tại). Không nương vào vô hữu ái (lòng tham muốn không còn tồn tại, đoạn diệt). Không nương vào đoạn và thường. Không nương vào tính có. Không nương vào tính không có. Không nương vào bố thí và keo kiệt tham lam, trì giới và phạm giới, an nhẫn và giận dữ, tinh tấn và lười biếng, tĩnh lự và tán loạn, bát-nhã và ác tuệ. Không nương vào niệm trụ, chánh đoạn, thần túc, căn, lực, giác chi, đạo chi. Không nương vào sự dứt trừ điên đảo v.v. Không nương vào tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí. Không nương vào khổ, tập, diệt, đạo. Không nương vào tận trí, vô sinh trí, vô tạo tác trí. Không nương vào trí kiến không dính mắc. Không nương vào minh và giải thoát. Không nương vào giải thoát trí kiến. Không nương vào địa vị của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật. Không nương vào pháp của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật. Không nương vào Niết-bàn. Không nương vào trí kiến về quá khứ, vị lai, hiện tại. Không nương vào tính bình đẳng của ba đời. Không nương vào trí, lực, vô úy v.v. của Phật. Không nương vào nhất thiết trí trí. Không nương vào sự viên mãn của tướng hảo. Không nương vào sự viên mãn của cõi Phật. Không nương vào sự viên mãn của chúng Thanh văn. Không nương vào sự viên mãn của chúng Bồ-tát. Không nương vào tất cả các pháp. Không nương vào dời đổi. Không nương vào lay động. Không nương vào hý luận.

 Do không nương dựa mà trừ bỏ tất cả; cũng không chấp trước con đường không nương dựa; đối với sự không nương dựa cũng không cậy dựa chấp giữ. Lại cũng không thấy được "đây là chỗ nương dựa", cũng không thấy được "nương dựa ở đây", cũng không thấy được "nương dựa thuộc về cái này", cũng không thấy được "nương vào cái này mà nương dựa"; đối với chỗ được nương dựa cũng không cậy dựa chấp giữ. Bồ-tát như thế đối với các chỗ nương dựa, an trụ mà không cậy dựa, không nắm được, không chấp giữ, không nắm lấy, không nói bàn, không ưa thích, không dính mắc; không bị tất cả chỗ nương dựa làm nhiễm, đối với các chỗ nương dựa cũng không bị ngăn ngại, chứng được pháp thanh tịnh của mọi chỗ nương dựa. Thiện Dũng Mãnh! Các Bồ-tát này đối với tất cả các pháp, nương vào trí kiến thanh tịnh vi diệu mà tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Do đó ác ma không thể tìm được kẽ hở, quân chúng ác ma không thể hàng phục, mà vị ấy lại có thể hàng phục tất cả quân ma.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát chưa phát tâm cầu Vô thượng chánh đẳng giác (sự giác ngộ cao nhất, chân chánh, trọn vẹn của Phật), thì trước hết nên tích tập vô lượng vô số căn lành làm tư lương (vốn liếng chuẩn bị cho con đường tu), cúng dường nhiều đức Phật, phụng sự nhiều bạn lành, đến chỗ nhiều đức Phật thưa hỏi những điều cốt yếu của pháp, phát thệ nguyện rộng lớn, ý muốn đầy đủ; đối với các hữu tình vui vẻ bố thí; đối với giới thanh tịnh thì tôn trọng giữ gìn; nhẫn nhục, hiền hòa đều đầy đủ; dũng mãnh tinh tấn, lìa mọi lười biếng; tôn trọng tu tập thiền định trong sáng; đối với trí tuệ thanh tịnh thì cung kính tu học. Các Bồ-tát ấy khi đã phát tâm cầu Vô thượng chánh đẳng giác rồi, lại nên siêng năng tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa, dùng sức trí tuệ hàng phục các chúng ma, thường nghĩ thế này: "Đừng để ác ma rình tìm chỗ sơ hở của ta mà làm việc quấy rối." Nhờ sức ấy mà khiến các ác ma không tìm được kẽ hở để ngăn trở việc tu học; cũng khiến chúng ma không khởi tâm rằng: "Ta sẽ rình tìm kẽ hở của vị Bồ-tát này để làm việc quấy rối, ngăn trở việc tu tập của vị ấy." Giả sử có khởi tâm ấy thì liền khiến chúng tự nhận ra: "Ta làm việc này ắt sẽ gặp khổ lớn." Do đó phát khởi tâm vô cùng sợ hãi: "Đừng để ta lúc này mất thân mạng, vậy nên dứt bỏ tâm quấy rối này." Thế là ác tâm của quân ma ẩn mất. Thiện Dũng Mãnh! Do nhân duyên ấy, quân chúng ác ma không thể ngăn trở Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa mà Bồ-tát tu học.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát nghe giảng Bát-nhã Ba-la-mật-đa thì khởi lòng mong muốn thuần tịnh, ý vui thích tăng thượng, trong thâm tâm tôn trọng, khen ngợi công đức, khởi ý tưởng xem đó như bậc Đại sư (vị Thầy lớn); nghe giáo pháp tương ứng với sáu Ba-la-mật-đa (sáu hạnh tu đưa đến bờ giác: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ) cũng không khởi do dự nghi ngờ; nghe pháp sâu xa, tâm không mê lầm, cũng không khởi do dự nghi ngờ; trọn không tạo nghiệp chiêu cảm sự thiếu vắng chánh pháp (?), cũng không khởi tâm chiêu cảm sự thiếu vắng chánh pháp (?); khuyên dắt vô lượng vô biên hữu tình tin nhận, tu học Bát-nhã Ba-la-mật-đa sâu xa; khen ngợi khích lệ vô lượng vô biên hữu tình, cũng khiến họ tin nhận tu học sáu Ba-la-mật-đa. Các Bồ-tát ấy, ý muốn ban đầu đã trong sạch, mọi ý muốn đều không xen tạp ô nhiễm, nên các quân ác ma không thể ngăn trở, rình tìm kẽ hở cũng không thể được. Mọi việc làm của chúng ma đều có thể biết rõ; tất cả ác ma không thể lôi kéo cướp đoạt; không đi theo sức ma mà tự tại hành đạo. Thiện Dũng Mãnh! Do nhân duyên ấy, quyến thuộc ác ma không thể quấy rối các Bồ-tát này.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì không hành theo tướng hợp (tướng gắn liền, kết hợp) của sắc, không hành theo tướng ly (tướng tách rời) của sắc; không hành theo tướng hợp của thọ, tưởng, hành, thức, không hành theo tướng ly của thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp của mắt, không hành theo tướng ly của mắt; không hành theo tướng hợp của tai, mũi, lưỡi, thân, ý, không hành theo tướng ly của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp của hình sắc, không hành theo tướng ly của hình sắc; không hành theo tướng hợp của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp, không hành theo tướng ly của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp của nhãn thức, không hành theo tướng ly của nhãn thức; không hành theo tướng hợp của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức, không hành theo tướng ly của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của tướng sắc; không hành theo tướng hợp ly của tướng thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp ly của tướng mắt; không hành theo tướng hợp ly của tướng tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp ly của tướng hình sắc; không hành theo tướng hợp ly của tướng âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp ly của tướng nhãn thức; không hành theo tướng hợp ly của tướng nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sắc; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của mắt; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của hình sắc; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhãn thức; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên sắc; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên mắt; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên hình sắc; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên nhãn thức; không hành theo tướng thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của mắt; không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của hình sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhãn thức; không hành theo tướng hợp ly của sự khởi lên thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính (bản chất tự có) của sự duyên sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên mắt; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên hình sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên nhãn thức; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi tự tính của sự duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính (tính vốn có từ xưa nay) của sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của mắt; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của hình sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của nhãn thức; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên mắt; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên hình sắc; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên nhãn thức; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi bản tính của sự duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của mắt quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của tai, mũi, lưỡi, thân, ý quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của hình sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhãn thức quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên mắt quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên tai, mũi, lưỡi, thân, ý quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên hình sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên nhãn thức quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo tướng hợp ly của sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sự duyên nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì không hợp cũng không ly với sắc, cũng không hợp không ly với thọ, tưởng, hành, thức; không hợp không ly với mắt, cũng không hợp không ly với tai, mũi, lưỡi, thân, ý; không hợp không ly với hình sắc, cũng không hợp không ly với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp; không hợp không ly với nhãn thức, cũng không hợp không ly với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức. Không hợp không ly với danh sắc. Không hợp không ly với điên đảo, kiến thú, các cái và các ái hành. Không hợp không ly với Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới. Không hợp không ly với tham, sân, si. Không hợp không ly với ngã, hữu tình, mạng giả, sinh giả, dưỡng giả, sĩ phu, bổ-đặc-già-la, ý sinh, nho đồng, tác giả, thọ giả, tri giả, kiến giả, và các ý tưởng về có hay không. Không hợp không ly với đoạn và thường. Không hợp không ly với giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức) và xứ (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng). Không hợp không ly với hữu tình giới và pháp giới. Không hợp không ly với các giới đất, nước, lửa, gió, không, thức. Không hợp không ly với duyên khởi. Không hợp không ly với năm diệu dục (năm thứ dục lạc từ hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm). Không hợp không ly với tạp nhiễm và thanh tịnh. Không hợp không ly với bố thí và keo kiệt tham lam, trì giới và phạm giới, an nhẫn và giận dữ, tinh tấn và lười biếng, tĩnh lự và tán loạn, trí tuệ mầu nhiệm và ác tuệ. Không hợp không ly với niệm trụ, chánh đoạn, thần túc, căn, lực, giác chi, đạo chi. Không hợp không ly với sự dứt trừ điên đảo v.v. Không hợp không ly với tĩnh lự, giải thoát, đẳng trì, đẳng chí. Không hợp không ly với khổ, tập, diệt, đạo. Không hợp không ly với chỉ (dừng lắng tâm, an định) và quán (quán chiếu bằng trí tuệ). Không hợp không ly với minh và giải thoát. Không hợp không ly với giải thoát trí kiến. Không hợp không ly với vô lượng thần thông. Không hợp không ly với địa vị của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật. Không hợp không ly với pháp của dị sinh, Thanh văn, Độc giác, Bồ-tát, Phật. Không hợp không ly với tận trí, vô sinh trí, vô tạo tác trí, vô trước trí. Không hợp không ly với sinh tử và Niết-bàn. Không hợp không ly với trí, lực, vô úy v.v. của Phật. Không hợp không ly với sự viên mãn của tướng hảo. Không hợp không ly với sự trang nghiêm cõi Phật. Không hợp không ly với sự viên mãn của Thanh văn. Không hợp không ly với sự viên mãn của Độc giác. Không hợp không ly với sự viên mãn của Bồ-tát.

 Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì tất cả các pháp không có hợp, không có ly. Thiện Dũng Mãnh! Không phải tất cả các pháp vì hợp hay ly mà hiện ra trước mắt. Thiện Dũng Mãnh! Hợp tức là thường; ly tức là đoạn. Thiện Dũng Mãnh! Tính của tất cả các pháp không phải do nhận xét mà có hợp có ly. Thiện Dũng Mãnh! Tính của tất cả các pháp không vì hợp hay vì ly mà hiện ra trước mắt. Thiện Dũng Mãnh! Nếu tính của các pháp vì hợp vì ly mà hiện ra trước mắt, thì lẽ ra nơi các pháp có thể tìm được kẻ làm, kẻ sai khiến làm, kẻ khởi lên, kẻ cùng khởi lên, kẻ nhận, kẻ sai khiến nhận, kẻ biết, kẻ sai khiến biết, kẻ thấy, kẻ sai khiến thấy, kẻ hợp, kẻ sai khiến hợp, kẻ ly, kẻ sai khiến ly; và Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) cũng lẽ ra phải đặt bày nơi các pháp rằng: "Đây là kẻ làm, kẻ sai khiến làm... cho đến kẻ ly, kẻ sai khiến ly." Thiện Dũng Mãnh! Vì tính của các pháp không vì hợp ly mà hiện ra trước mắt, nên nơi các pháp không có kẻ làm, kẻ sai khiến làm... cho đến kẻ ly, kẻ sai khiến ly nào có thể tìm được, dù chỉ một phần nhỏ; vì không thể tìm được nên Phật không đặt bày.

 Thiện Dũng Mãnh! Các pháp đều do điên đảo mà khởi lên, nhưng không phải các điên đảo có hợp có ly. Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì những việc điên đảo không có chút gì có thể nắm bắt được, cũng không thể tìm được tính sinh khởi thật sự của chúng. Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì điên đảo không thật, là hư vọng, dối gạt, trống không, không có gì cả; không phải trong đó có chút pháp thật nào có thể gọi là điên đảo. Thiện Dũng Mãnh! Điên đảo là thứ làm mê loạn hữu tình, đặt bày ra hữu tình; nó do sự phân biệt hư vọng của các loài hữu tình mà hiện ra, khiến các hữu tình khởi lên một cách sai lầm sự cậy dựa chấp giữ, dao động xoay chuyển, hý luận. Thiện Dũng Mãnh! Như dùng nắm tay không để dỗ gạt trẻ nhỏ, chúng vì không biết nên cho là trong tay có vật thật. Kẻ ngu phàm phu cũng thế, bị điên đảo hư vọng lừa gạt, đối với tất cả các pháp vốn không có tính hợp ly mà lầm thấy có hợp ly, cho là thật có; ngu si điên đảo, ở nơi cái không thật lại khởi ý tưởng là thật, khó bề giải thoát. Vì thế tất cả kẻ ngu phàm phu lầm thấy có hợp ly, bị điên đảo trói buộc, trôi lăn trong sinh tử. Họ cho rằng có hợp, đạt được hợp, trụ trong hợp, thấy hợp, chấp có hợp, nên liền chấp là có; còn ly thì họ cho là do trừ bỏ hợp mà được ly (?).

 Thiện Dũng Mãnh! Nếu chỗ nào có hợp thì chỗ ấy có ly. Nếu ở trong hợp mà không nắm được, không cậy dựa, không khởi chấp trước, thì cũng không thấy có ly. Thiện Dũng Mãnh! Nếu ở trong ly mà có nắm được, có cậy dựa, khởi lên chấp trước, thì người ấy liền có hợp, chưa thể lìa xa khổ sinh tử. Thiện Dũng Mãnh! Các Bồ-tát ấy vì quán xét ý nghĩa này, nên đối với tính của các pháp không hợp không ly, cũng không vì muốn hợp hay ly với pháp mà có việc làm hay có tu học. Thiện Dũng Mãnh! Các Bồ-tát ấy biết khắp hợp và ly, tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Thiện Dũng Mãnh! Bồ-tát như thế an trụ trong Bát-nhã Ba-la-mật-đa, mau chóng viên mãn được các pháp của nhất thiết trí (trí tuệ biết hết thảy).

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì không hành theo sự trước (dính mắc) hay vô trước (không dính mắc) đối với sắc; không hành theo sự trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với mắt; không hành theo sự trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với hình sắc; không hành theo sự trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với nhãn thức; không hành theo sự trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với sắc; không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với mắt; không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với hình sắc; không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với nhãn thức; không hành theo sự thanh tịnh của trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo sở duyên (đối tượng được duyên tới) của trước hay vô trước đối với sắc; không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với mắt; không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với hình sắc; không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với nhãn thức; không hành theo sở duyên của trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với sắc; không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với mắt; không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với hình sắc; không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với nhãn thức; không hành theo sự hợp ly của trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với sắc; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với mắt; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với hình sắc; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với nhãn thức; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với sắc; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với thọ, tưởng, hành, thức. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với mắt; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với hình sắc; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp. Không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với nhãn thức; không hành theo sự hợp ly của sự thanh tịnh nơi sở duyên đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức.

 Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì tất cả những điều như thế đều có dời đổi, cậy dựa chấp giữ, lay động, hoặc là hành theo, hoặc là quán xét. Bồ-tát biết khắp tất cả những điều như thế, nên không còn ở trong đó mà hành theo hay quán xét.

 Lại nữa, Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, thì không hành theo sự trước hay vô trước đối với sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với mắt quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với hình sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự trước hay vô trước đối với nhãn thức quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của mắt quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của tai, mũi, lưỡi, thân, ý quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của hình sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhãn thức quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh của nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với thọ, tưởng, hành, thức quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với mắt quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với tai, mũi, lưỡi, thân, ý quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với hình sắc quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với âm thanh, mùi, vị, xúc, pháp quá khứ, vị lai, hiện tại. Không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với nhãn thức quá khứ, vị lai, hiện tại; không hành theo sự thanh tịnh hay không thanh tịnh nơi sở duyên của trước hay vô trước đối với nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, thân thức, ý thức quá khứ, vị lai, hiện tại.

 Vì sao vậy? Thiện Dũng Mãnh! Vì các Bồ-tát ấy tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa, hoàn toàn không thấy có pháp được hành hay pháp không được hành. Thiện Dũng Mãnh! Các Bồ-tát ấy hoàn toàn không có gì để hành, khéo có thể ngộ nhập và biết khắp mọi hành, tu hành Bát-nhã Ba-la-mật-đa. Thiện Dũng Mãnh! Nếu các Bồ-tát có thể hành như thế, thì mau chóng viên mãn được các pháp của nhất thiết trí.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ năm trăm chín mươi chín.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ sáu trăm.

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh điển: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video