Thiên 85 — Hội 1 · Phẩm 19 Quán hành · phần 4

 Sơ phần (phần thứ nhất của bộ kinh), phẩm Quán Hạnh (phẩm nói về sự quán xét và tu hành) thứ mười chín, đoạn thứ tư.

 Bấy giờ, Xá-lợi Tử (tức Śāriputra, vị đệ tử của Phật nổi tiếng trí tuệ bậc nhất) hỏi Thiện Hiện (tức Tu-bồ-đề, Subhūti, vị đệ tử của Phật hiểu sâu nhất về lý "không") rằng: "Vì lý do gì mà ngài nói: sắc v.v. không sinh thì chẳng phải là sắc v.v.?" Thiện Hiện đáp: "Thưa Xá-lợi Tử! Sắc (phần vật chất, hình thể của thân và vạn vật; là nhóm thứ nhất trong năm uẩn — năm nhóm yếu tố hợp thành con người) thì sắc có tánh không (bản chất trống rỗng, không có tự thể cố định, tồn tại độc lập); trong tánh không ấy không có sinh (sự phát sinh, khởi lên), cũng không có sắc. Thọ (cảm nhận khổ, vui hoặc không khổ không vui), tưởng (sự nhận biết, hình dung hình tướng, tên gọi), hành (các hoạt động tạo tác của tâm như ý muốn, quyết định), thức (sự nhận biết, phân biệt của tâm) thì thọ, tưởng, hành, thức có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thọ, tưởng, hành, thức. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc không sinh thì chẳng phải là sắc; thọ, tưởng, hành, thức không sinh thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhãn xứ (mắt, xét như chỗ dựa phát sinh sự thấy biết; "xứ" là chỗ phát sinh nhận thức) thì nhãn xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nhãn xứ. Nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (ý, tâm suy nghĩ) thì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn xứ không sinh thì chẳng phải là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không sinh thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Sắc xứ (hình dáng, màu sắc — đối tượng của mắt) thì sắc xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có sắc xứ. Thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (những gì thân chạm biết được), pháp xứ (đối tượng của ý: ý niệm, sự vật được nghĩ đến) thì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc xứ không sinh thì chẳng phải là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không sinh thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhãn giới ("giới" là loại, phạm vi riêng; nhãn giới là mắt, xét như một yếu tố trong mười tám yếu tố cấu thành nhận thức) thì nhãn giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nhãn giới. Sắc giới (cảnh hình sắc mà mắt thấy, xét như một yếu tố), nhãn thức giới (cái biết phát sinh do mắt thấy), cùng nhãn xúc (sự tiếp xúc giữa mắt, cảnh và cái biết) và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên (những cảm nhận khổ, vui, trung tính phát sinh nhờ điều kiện là sự tiếp xúc ấy) — từ sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn giới không sinh thì chẳng phải là nhãn giới; sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhĩ giới (tai, xét như một yếu tố) thì nhĩ giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nhĩ giới. Thanh giới (âm thanh), nhĩ thức giới (cái biết do tai nghe), cùng nhĩ xúc (sự tiếp xúc của tai) và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên — từ thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhĩ giới không sinh thì chẳng phải là nhĩ giới; thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tỷ giới (mũi, xét như một yếu tố) thì tỷ giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tỷ giới. Hương giới (mùi), tỷ thức giới (cái biết do mũi ngửi), cùng tỷ xúc (sự tiếp xúc của mũi) và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên — từ hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tỷ giới không sinh thì chẳng phải là tỷ giới; hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Thiệt giới (lưỡi, xét như một yếu tố) thì thiệt giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thiệt giới. Vị giới (vị nếm), thiệt thức giới (cái biết do lưỡi nếm), cùng thiệt xúc (sự tiếp xúc của lưỡi) và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên — từ vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thiệt giới không sinh thì chẳng phải là thiệt giới; vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Thân giới (thân, xét như một yếu tố) thì thân giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thân giới. Xúc giới (những gì thân chạm biết được), thân thức giới (cái biết do thân xúc chạm), cùng thân xúc (sự tiếp xúc của thân) và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên — từ xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thân giới không sinh thì chẳng phải là thân giới; xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Ý giới (ý, xét như một yếu tố) thì ý giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có ý giới. Pháp giới (ở đây là đối tượng của ý: ý niệm, sự vật được nghĩ đến, xét như một yếu tố), ý thức giới (cái biết do ý suy nghĩ), cùng ý xúc (sự tiếp xúc của ý) và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên — từ pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ý giới không sinh thì chẳng phải là ý giới; pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không sinh thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc) thì địa giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có địa giới. Thủy giới (yếu tố nước, tính ẩm ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) thì thủy, hỏa, phong, không, thức giới có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: địa giới không sinh thì chẳng phải là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không sinh thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế (chân lý cao quý về khổ: đời sống trong sinh tử là khổ) thì khổ thánh đế có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có khổ thánh đế. Tập thánh đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ), diệt thánh đế (chân lý về sự dứt sạch khổ, tức Niết-bàn), đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn tới dứt khổ) thì tập, diệt, đạo thánh đế có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tập, diệt, đạo thánh đế. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: khổ thánh đế không sinh thì chẳng phải là khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế không sinh thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô minh (sự mê muội, không thấy rõ sự thật; là mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên — chuỗi mười hai mắt xích nhân quả khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử) thì vô minh có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có vô minh. Hành (các tạo tác của thân, miệng, ý do mê muội), thức (thức tâm đi vào đời mới), danh sắc (phần tâm và phần thân lúc mới thành hình trong thai), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc giữa giác quan với cảnh), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham luyến), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tạo thành nghiệp dẫn tới đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu, than, khổ, ưu, não (buồn rầu, than khóc, đau khổ, lo âu, phiền muộn) — từ hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô minh không sinh thì chẳng phải là vô minh; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không sinh thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nội không (các giác quan bên trong như mắt, tai… vốn là không) thì nội không có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nội không. Ngoại không (các cảnh bên ngoài như hình sắc, âm thanh… vốn là không), nội ngoại không (cả trong lẫn ngoài đều không), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn cũng là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, Niết-bàn cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành là không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có khởi đầu, không có kết thúc, nên là không), tán không (các pháp vốn là sự hợp tan, chia lìa, nên là không), vô biến dị không (cái không đổi khác cũng là không), bản tánh không (bản tánh của các pháp là không), tự tướng không (tướng riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (tướng chung của các pháp như vô thường, khổ… là không), nhất thiết pháp không (tất cả các pháp đều là không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được, nên là không), vô tánh không (không có tự tánh, nên là không), tự tánh không (tự tánh vốn là không), vô tánh tự tánh không (cả cái không có tự tánh lẫn tự tánh đều là không) — từ ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nội không không sinh thì chẳng phải là nội không; ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không sinh thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Thưa Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa (ba-la-mật-đa nghĩa là "đến bờ bên kia", tức pháp tu hoàn hảo đưa người vượt khỏi sinh tử đến giải thoát; bố thí là đem của cải, giáo pháp, sự che chở cho người khác) thì bố thí ba-la-mật-đa có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới (giữ giới luật trong sạch), an nhẫn (nhẫn nhục, chịu đựng mà tâm vẫn yên), tinh tấn (siêng năng không lùi bước), tĩnh lự (thiền định, lắng tâm suy xét), bát-nhã (trí tuệ thấy rõ thật tướng các pháp) ba-la-mật-đa thì tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bố thí ba-la-mật-đa không sinh thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không sinh thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự (bốn tầng thiền định thuộc cõi còn hình chất) thì tứ tĩnh lự có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tứ tĩnh lự. Tứ vô lượng (bốn tâm rộng lớn không ngằn mé: từ, bi, hỷ, xả), tứ vô sắc định (bốn tầng định vượt khỏi hình chất: Không vô biên xứ, Thức vô biên xứ, Vô sở hữu xứ, Phi tưởng phi phi tưởng xứ) thì tứ vô lượng, tứ vô sắc định có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ tĩnh lự không sinh thì chẳng phải là tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định không sinh thì chẳng phải là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Thưa Xá-lợi Tử! Bát giải thoát (tám phép quán định giúp thoát khỏi sự ràng buộc của lòng tham đắm) thì bát giải thoát có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có bát giải thoát. Bát thắng xứ (tám cách quán cảnh sắc để làm chủ, vượt thắng cảnh, dứt tham), cửu thứ đệ định (chín tầng định nối nhau tuần tự: bốn thiền, bốn định vô sắc và diệt thọ tưởng định), thập biến xứ (mười phép quán một thứ như đất, nước, lửa, gió, xanh, vàng, đỏ, trắng, hư không, thức trùm khắp mọi nơi) thì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bát giải thoát không sinh thì chẳng phải là bát giải thoát; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không sinh thì chẳng phải là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ (bốn chỗ đặt sự tỉnh giác: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp) thì tứ niệm trụ có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tứ niệm trụ. Tứ chánh đoạn (bốn sự nỗ lực chân chính: dứt điều ác đã sinh, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), tứ thần túc (bốn nền tảng đưa tới định và thần thông: ý muốn, tinh tấn, nhất tâm, quán xét), ngũ căn (năm gốc lành: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, trí tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh do năm gốc lành ấy tăng trưởng thành), thất đẳng giác chi (bảy yếu tố đưa tới giác ngộ: chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, chánh niệm, định, buông xả), bát thánh đạo chi (tám nhánh của con đường thánh: thấy biết đúng, suy nghĩ đúng, lời nói đúng, việc làm đúng, nghề sống đúng, siêng năng đúng, tỉnh giác đúng, định đúng) — từ tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ niệm trụ không sinh thì chẳng phải là tứ niệm trụ; tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không sinh thì chẳng phải là tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Thưa Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp đều trống rỗng) thì không giải thoát môn có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có không giải thoát môn. Vô tướng giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ quán các pháp không có hình tướng để bám vào), vô nguyện giải thoát môn (cửa giải thoát nhờ không còn mong cầu, tạo tác gì) thì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: không giải thoát môn không sinh thì chẳng phải là không giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không sinh thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Thưa Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt cõi trời, mắt trí tuệ, mắt pháp, mắt Phật) thì ngũ nhãn có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có ngũ nhãn. Lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa đi lại tự tại, thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, dứt sạch phiền não) thì lục thần thông có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có lục thần thông. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ngũ nhãn không sinh thì chẳng phải là ngũ nhãn; lục thần thông không sinh thì chẳng phải là lục thần thông.

 Thưa Xá-lợi Tử! Phật thập lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật, như biết rõ điều hợp lý và không hợp lý, biết rõ nghiệp báo ba đời…) thì Phật thập lực có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có Phật thập lực. Tứ vô sở úy (bốn điều Phật hoàn toàn không e sợ khi thuyết pháp giữa đại chúng), tứ vô ngại giải (bốn tài hiểu biết và diễn đạt không trở ngại: về giáo pháp, về ý nghĩa, về ngôn ngữ, về biện luận), đại từ (lòng thương yêu ban vui cho tất cả), đại bi (lòng xót thương cứu khổ cho tất cả), đại hỷ (vui theo niềm vui của chúng sinh), đại xả (tâm bình đẳng, buông bỏ, không thiên vị), thập bát Phật bất cộng pháp (mười tám phẩm chất riêng chỉ Phật mới có, không chung với các bậc khác) — từ tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: Phật thập lực không sinh thì chẳng phải là Phật thập lực; tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không sinh thì chẳng phải là tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.

 Thưa Xá-lợi Tử! Chân như (thật tánh như thật, không hề thay đổi của các pháp) thì chân như có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có chân như. Pháp giới (ở đây là cõi tánh chân thật bao trùm mọi pháp), pháp tánh (bản tánh của các pháp), bình đẳng tánh (tánh bình đẳng, không sai khác), ly sinh tánh (tánh lìa sinh, vốn không sinh khởi), pháp định (tánh pháp nhất định, không đổi), pháp trụ (tánh pháp thường an trụ), thật tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của sự thật), hư không giới (cõi trống rỗng như hư không), bất tư nghì giới (cõi không thể nghĩ bàn) — từ pháp giới cho đến bất tư nghì giới đều có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có pháp giới cho đến bất tư nghì giới. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: chân như không sinh thì chẳng phải là chân như; pháp giới cho đến bất tư nghì giới không sinh thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghì giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô thượng chánh đẳng bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính, trọn vẹn của Phật) thì vô thượng chánh đẳng bồ-đề có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nhất thiết trí (trí biết tổng quát tất cả các pháp, tức biết tánh không của các pháp), đạo tướng trí (trí biết rõ mọi con đường tu hành để dẫn dắt chúng sinh), nhất thiết tướng trí (trí biết rõ đầy đủ mọi tướng trạng riêng và chung của tất cả các pháp, chỉ Phật mới có) thì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô thượng chánh đẳng bồ-đề không sinh thì chẳng phải là vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không sinh thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp (phẩm chất không bao giờ quên mất, luôn nhớ rõ, không sai sót) thì vô vong thất pháp có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có vô vong thất pháp. Hằng trụ xả tánh (tánh luôn an trụ trong sự buông xả, bình thản) thì hằng trụ xả tánh có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có hằng trụ xả tánh. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô vong thất pháp không sinh thì chẳng phải là vô vong thất pháp; hằng trụ xả tánh không sinh thì chẳng phải là hằng trụ xả tánh.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn (đà-la-ni là năng lực ghi nhớ, nắm giữ trọn vẹn giáo pháp không quên, cũng chỉ các thần chú; "môn" là pháp môn, cửa vào) thì tất cả đà-la-ni môn có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tất cả đà-la-ni môn. Tất cả tam-ma-địa môn (tam-ma-địa là chánh định, tâm chuyên chú vào một chỗ không tán loạn) thì tất cả tam-ma-địa môn có tánh không; trong tánh không ấy không có sinh, cũng không có tất cả tam-ma-địa môn. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tất cả đà-la-ni môn không sinh thì chẳng phải là tất cả đà-la-ni môn; tất cả tam-ma-địa môn không sinh thì chẳng phải là tất cả tam-ma-địa môn."

 Bấy giờ, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Vì lý do gì mà ngài nói: sắc v.v. không diệt (không mất đi, không tiêu tan) thì chẳng phải là sắc v.v.?" Thiện Hiện đáp: "Thưa Xá-lợi Tử! Sắc thì sắc có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có sắc. Thọ, tưởng, hành, thức thì thọ, tưởng, hành, thức có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thọ, tưởng, hành, thức. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc không diệt thì chẳng phải là sắc; thọ, tưởng, hành, thức không diệt thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhãn xứ thì nhãn xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nhãn xứ. Nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ thì nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn xứ không diệt thì chẳng phải là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ không diệt thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Sắc xứ thì sắc xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có sắc xứ. Thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ thì thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc xứ không diệt thì chẳng phải là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ không diệt thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhãn giới thì nhãn giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nhãn giới. Sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên — từ sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn giới không diệt thì chẳng phải là nhãn giới; sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nhĩ giới thì nhĩ giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nhĩ giới. Thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên — từ thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhĩ giới không diệt thì chẳng phải là nhĩ giới; thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tỷ giới thì tỷ giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tỷ giới. Hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên — từ hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tỷ giới không diệt thì chẳng phải là tỷ giới; hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Thiệt giới thì thiệt giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thiệt giới. Vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên — từ vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thiệt giới không diệt thì chẳng phải là thiệt giới; vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Thân giới thì thân giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thân giới. Xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên — từ xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thân giới không diệt thì chẳng phải là thân giới; xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Ý giới thì ý giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có ý giới. Pháp giới (đối tượng của ý), ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên — từ pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ý giới không diệt thì chẳng phải là ý giới; pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên không diệt thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Địa giới thì địa giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có địa giới. Thủy, hỏa, phong, không, thức giới thì thủy, hỏa, phong, không, thức giới có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có thủy, hỏa, phong, không, thức giới. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: địa giới không diệt thì chẳng phải là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới không diệt thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Khổ thánh đế thì khổ thánh đế có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có khổ thánh đế. Tập, diệt, đạo thánh đế thì tập, diệt, đạo thánh đế có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tập, diệt, đạo thánh đế. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: khổ thánh đế không diệt thì chẳng phải là khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế không diệt thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô minh thì vô minh có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có vô minh. Hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não — từ hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô minh không diệt thì chẳng phải là vô minh; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não không diệt thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Thưa Xá-lợi Tử! Nội không thì nội không có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nội không. Ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không — từ ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nội không không diệt thì chẳng phải là nội không; ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không không diệt thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Thưa Xá-lợi Tử! Bố thí ba-la-mật-đa thì bố thí ba-la-mật-đa có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có bố thí ba-la-mật-đa. Tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa thì tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bố thí ba-la-mật-đa không diệt thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa không diệt thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tứ tĩnh lự thì tứ tĩnh lự có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tứ tĩnh lự. Tứ vô lượng, tứ vô sắc định thì tứ vô lượng, tứ vô sắc định có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tứ vô lượng, tứ vô sắc định. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ tĩnh lự không diệt thì chẳng phải là tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định không diệt thì chẳng phải là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Thưa Xá-lợi Tử! Bát giải thoát thì bát giải thoát có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có bát giải thoát. Bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ thì bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bát giải thoát không diệt thì chẳng phải là bát giải thoát; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ không diệt thì chẳng phải là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tứ niệm trụ thì tứ niệm trụ có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tứ niệm trụ. Tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi — từ tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ niệm trụ không diệt thì chẳng phải là tứ niệm trụ; tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi không diệt thì chẳng phải là tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Thưa Xá-lợi Tử! Không giải thoát môn thì không giải thoát môn có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có không giải thoát môn. Vô tướng, vô nguyện giải thoát môn thì vô tướng, vô nguyện giải thoát môn có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có vô tướng, vô nguyện giải thoát môn. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: không giải thoát môn không diệt thì chẳng phải là không giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn không diệt thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Thưa Xá-lợi Tử! Ngũ nhãn thì ngũ nhãn có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có ngũ nhãn. Lục thần thông thì lục thần thông có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có lục thần thông. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ngũ nhãn không diệt thì chẳng phải là ngũ nhãn; lục thần thông không diệt thì chẳng phải là lục thần thông.

 Thưa Xá-lợi Tử! Phật thập lực thì Phật thập lực có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có Phật thập lực. Tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp — từ tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: Phật thập lực không diệt thì chẳng phải là Phật thập lực; tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp không diệt thì chẳng phải là tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.

 Thưa Xá-lợi Tử! Chân như thì chân như có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có chân như. Pháp giới (cõi tánh chân thật), pháp tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới — từ pháp giới cho đến bất tư nghì giới đều có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có pháp giới cho đến bất tư nghì giới. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: chân như không diệt thì chẳng phải là chân như; pháp giới cho đến bất tư nghì giới không diệt thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghì giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô thượng chánh đẳng bồ-đề thì vô thượng chánh đẳng bồ-đề có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có vô thượng chánh đẳng bồ-đề. Nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí thì nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô thượng chánh đẳng bồ-đề không diệt thì chẳng phải là vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí không diệt thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Thưa Xá-lợi Tử! Vô vong thất pháp thì vô vong thất pháp có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có vô vong thất pháp. Hằng trụ xả tánh thì hằng trụ xả tánh có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có hằng trụ xả tánh. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô vong thất pháp không diệt thì chẳng phải là vô vong thất pháp; hằng trụ xả tánh không diệt thì chẳng phải là hằng trụ xả tánh.

 Thưa Xá-lợi Tử! Tất cả đà-la-ni môn thì tất cả đà-la-ni môn có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tất cả đà-la-ni môn. Tất cả tam-ma-địa môn thì tất cả tam-ma-địa môn có tánh không; trong tánh không ấy không có diệt, cũng không có tất cả tam-ma-địa môn. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tất cả đà-la-ni môn không diệt thì chẳng phải là tất cả đà-la-ni môn; tất cả tam-ma-địa môn không diệt thì chẳng phải là tất cả tam-ma-địa môn."

 Bấy giờ, Xá-lợi Tử hỏi Thiện Hiện rằng: "Vì lý do gì mà ngài nói: sắc v.v. bất nhị (không hai — không có sự phân chia thành hai mặt đối lập) thì chẳng phải là sắc v.v.?" Thiện Hiện đáp: "Thưa Xá-lợi Tử! Dù là sắc, dù là cái bất nhị; dù là thọ, tưởng, hành, thức, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng (gắn hợp, đi đôi với nhau), chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc (có hình chất), chẳng phải vô sắc (không có hình chất); chẳng phải hữu kiến (thấy được bằng mắt), chẳng phải vô kiến (không thấy được); chẳng phải hữu đối (có ngăn ngại, chiếm chỗ), chẳng phải vô đối (không ngăn ngại); thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng (không có hình tướng nào). Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc bất nhị thì chẳng phải là sắc; thọ, tưởng, hành, thức bất nhị thì chẳng phải là thọ, tưởng, hành, thức.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là nhãn xứ, dù là cái bất nhị; dù là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn xứ bất nhị thì chẳng phải là nhãn xứ; nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ bất nhị thì chẳng phải là nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là sắc xứ, dù là cái bất nhị; dù là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: sắc xứ bất nhị thì chẳng phải là sắc xứ; thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ bất nhị thì chẳng phải là thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là nhãn giới, dù là cái bất nhị; dù là sắc giới, nhãn thức giới, cùng nhãn xúc và các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhãn giới bất nhị thì chẳng phải là nhãn giới; sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là sắc giới cho đến các thọ sinh ra do nhãn xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là nhĩ giới, dù là cái bất nhị; dù là thanh giới, nhĩ thức giới, cùng nhĩ xúc và các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nhĩ giới bất nhị thì chẳng phải là nhĩ giới; thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là thanh giới cho đến các thọ sinh ra do nhĩ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là tỷ giới, dù là cái bất nhị; dù là hương giới, tỷ thức giới, cùng tỷ xúc và các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tỷ giới bất nhị thì chẳng phải là tỷ giới; hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là hương giới cho đến các thọ sinh ra do tỷ xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là thiệt giới, dù là cái bất nhị; dù là vị giới, thiệt thức giới, cùng thiệt xúc và các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thiệt giới bất nhị thì chẳng phải là thiệt giới; vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là vị giới cho đến các thọ sinh ra do thiệt xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là thân giới, dù là cái bất nhị; dù là xúc giới, thân thức giới, cùng thân xúc và các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: thân giới bất nhị thì chẳng phải là thân giới; xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là xúc giới cho đến các thọ sinh ra do thân xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là ý giới, dù là cái bất nhị; dù là pháp giới, ý thức giới, cùng ý xúc và các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ý giới bất nhị thì chẳng phải là ý giới; pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên bất nhị thì chẳng phải là pháp giới cho đến các thọ sinh ra do ý xúc làm duyên.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là địa giới, dù là cái bất nhị; dù là thủy, hỏa, phong, không, thức giới, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: địa giới bất nhị thì chẳng phải là địa giới; thủy, hỏa, phong, không, thức giới bất nhị thì chẳng phải là thủy, hỏa, phong, không, thức giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là khổ thánh đế, dù là cái bất nhị; dù là tập, diệt, đạo thánh đế, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: khổ thánh đế bất nhị thì chẳng phải là khổ thánh đế; tập, diệt, đạo thánh đế bất nhị thì chẳng phải là tập, diệt, đạo thánh đế.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là vô minh, dù là cái bất nhị; dù là hành, thức, danh sắc, lục xứ, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô minh bất nhị thì chẳng phải là vô minh; hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não bất nhị thì chẳng phải là hành cho đến lão tử, sầu, than, khổ, ưu, não.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là nội không, dù là cái bất nhị; dù là ngoại không, nội ngoại không, không không, đại không, thắng nghĩa không, hữu vi không, vô vi không, tất cánh không, vô tế không, tán không, vô biến dị không, bản tánh không, tự tướng không, cộng tướng không, nhất thiết pháp không, bất khả đắc không, vô tánh không, tự tánh không, vô tánh tự tánh không, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: nội không bất nhị thì chẳng phải là nội không; ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không bất nhị thì chẳng phải là ngoại không cho đến vô tánh tự tánh không.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là bố thí ba-la-mật-đa, dù là cái bất nhị; dù là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bố thí ba-la-mật-đa bất nhị thì chẳng phải là bố thí ba-la-mật-đa; tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa bất nhị thì chẳng phải là tịnh giới, an nhẫn, tinh tấn, tĩnh lự, bát-nhã ba-la-mật-đa.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là tứ tĩnh lự, dù là cái bất nhị; dù là tứ vô lượng, tứ vô sắc định, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ tĩnh lự bất nhị thì chẳng phải là tứ tĩnh lự; tứ vô lượng, tứ vô sắc định bất nhị thì chẳng phải là tứ vô lượng, tứ vô sắc định.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là bát giải thoát, dù là cái bất nhị; dù là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: bát giải thoát bất nhị thì chẳng phải là bát giải thoát; bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ bất nhị thì chẳng phải là bát thắng xứ, cửu thứ đệ định, thập biến xứ.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là tứ niệm trụ, dù là cái bất nhị; dù là tứ chánh đoạn, tứ thần túc, ngũ căn, ngũ lực, thất đẳng giác chi, bát thánh đạo chi, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tứ niệm trụ bất nhị thì chẳng phải là tứ niệm trụ; tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi bất nhị thì chẳng phải là tứ chánh đoạn cho đến bát thánh đạo chi.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là không giải thoát môn, dù là cái bất nhị; dù là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: không giải thoát môn bất nhị thì chẳng phải là không giải thoát môn; vô tướng, vô nguyện giải thoát môn bất nhị thì chẳng phải là vô tướng, vô nguyện giải thoát môn.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là ngũ nhãn, dù là cái bất nhị; dù là lục thần thông, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: ngũ nhãn bất nhị thì chẳng phải là ngũ nhãn; lục thần thông bất nhị thì chẳng phải là lục thần thông.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là Phật thập lực, dù là cái bất nhị; dù là tứ vô sở úy, tứ vô ngại giải, đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả, thập bát Phật bất cộng pháp, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: Phật thập lực bất nhị thì chẳng phải là Phật thập lực; tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp bất nhị thì chẳng phải là tứ vô sở úy cho đến thập bát Phật bất cộng pháp.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là chân như, dù là cái bất nhị; dù là pháp giới, pháp tánh, bình đẳng tánh, ly sinh tánh, pháp định, pháp trụ, thật tế, hư không giới, bất tư nghì giới, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: chân như bất nhị thì chẳng phải là chân như; pháp giới cho đến bất tư nghì giới bất nhị thì chẳng phải là pháp giới cho đến bất tư nghì giới.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là vô thượng chánh đẳng bồ-đề, dù là cái bất nhị; dù là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô thượng chánh đẳng bồ-đề bất nhị thì chẳng phải là vô thượng chánh đẳng bồ-đề; nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí bất nhị thì chẳng phải là nhất thiết trí, đạo tướng trí, nhất thiết tướng trí.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là vô vong thất pháp, dù là cái bất nhị; dù là hằng trụ xả tánh, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: vô vong thất pháp bất nhị thì chẳng phải là vô vong thất pháp; hằng trụ xả tánh bất nhị thì chẳng phải là hằng trụ xả tánh.

 Thưa Xá-lợi Tử! Dù là tất cả đà-la-ni môn, dù là cái bất nhị; dù là tất cả tam-ma-địa môn, dù là cái bất nhị — tất cả những thứ như vậy đều chẳng phải tương ưng, chẳng phải không tương ưng; chẳng phải hữu sắc, chẳng phải vô sắc; chẳng phải hữu kiến, chẳng phải vô kiến; chẳng phải hữu đối, chẳng phải vô đối; thảy đều cùng một tướng, đó là vô tướng. Thưa Xá-lợi Tử! Vì lý do ấy nên tôi nói như vầy: tất cả đà-la-ni môn bất nhị thì chẳng phải là tất cả đà-la-ni môn; tất cả tam-ma-địa môn bất nhị thì chẳng phải là tất cả tam-ma-địa môn."

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa (kinh lớn về trí tuệ hoàn hảo đưa người đến bờ giải thoát), quyển thứ bảy mươi ba.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ bảy mươi bốn.

 Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển: kinh, luật, luận) Huyền Trang (vị cao tăng đời Đường, Trung Hoa) vâng chiếu chỉ của vua mà dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video