Thiên 98 — Hội 1 · Phẩm 24 Thọ giáo · phần 1

 Hội thứ nhất — Phẩm Thụ Giáo (nhận lãnh lời dạy), thứ hai mươi bốn, phần một.

 Bấy giờ, cụ thọ (tiếng tôn xưng các vị tỳ-kheo có đức hạnh, nghĩa là "bậc đầy đủ tuổi thọ trí tuệ") Xá-lợi Tử, cụ thọ Đại Mục-liên, cụ thọ Chấp Đại Tạng, cụ thọ Mãn Từ Tử, cụ thọ Đại Ca-đa-diễn-na, cụ thọ Đại Ca-diếp-ba cùng các vị đại Thanh văn (đệ tử nghe lời Phật giảng mà giác ngộ, tu theo con đường giải thoát cho riêng mình), và vô lượng trăm nghìn vị Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc đại Bồ-tát, người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ hết thảy chúng sinh), đồng thời cất tiếng hỏi Thiện Hiện (tức ngài Tu-bồ-đề, đệ tử Phật): "Bát-nhã ba-la-mật-đa (trí tuệ thấu suốt thực tướng của các pháp, đưa người tu sang bờ giải thoát) mà ngài nói ra sâu xa như thế, khó thấy, khó hiểu, không phải chỗ suy tìm được, vượt ngoài phạm vi suy tìm, nhiệm mầu, lặng yên, cao quý bậc nhất, chỉ bậc thánh tột bậc mới tự mình chứng biết bên trong, người thông minh ở đời không thể đo lường. Đối với pháp như vậy, ai có thể tin nhận?"

 Thiện Hiện đáp: "Có những vị Bồ-tát Ma-ha-tát an trụ ở địa vị bất thoái chuyển (giai đoạn tu hành vững chắc, không bao giờ lùi sụt nữa), đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, khó thấy, khó hiểu, không phải chỗ suy tìm được, vượt ngoài phạm vi suy tìm, nhiệm mầu, lặng yên, cao quý bậc nhất này, có thể tin nhận sâu xa. Lại có những người đã thấy thánh đế (chân lý của bậc thánh, tức Bốn sự thật cao quý về khổ và sự dứt khổ) và các vị A-la-hán (bậc thánh đã dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử) đã lậu tận (dứt hết mọi phiền não rỉ chảy làm ô nhiễm tâm), vì muốn được trọn vẹn điều mình mong nguyện, nên đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa này cũng có thể tin nhận. Lại có những thiện nam, thiện nữ (người nam, người nữ có lòng lành, tin theo Phật pháp) đã từng ở chỗ vô lượng vô số trăm nghìn câu-chi na-dữu-đa (câu-chi là mười triệu; na-dữu-đa là một con số cực lớn — ý nói nhiều không kể xiết) đức Phật trong quá khứ mà gần gũi, cúng dường, phát thệ nguyện rộng lớn, vun trồng nhiều căn lành (gốc rễ của điều thiện, tức những việc lành làm nhân cho quả tốt về sau), căn tính sắc bén, thông minh, được các thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn dắt trên đường tu) che chở dìu dắt; những người ấy đối với Bát-nhã ba-la-mật-đa rất sâu, khó thấy, khó hiểu, không phải chỗ suy tìm được, vượt ngoài phạm vi suy tìm, nhiệm mầu, lặng yên, cao quý bậc nhất này cũng có thể tin nhận.

 Vì sao vậy? Vì những người như thế trọn không đem "không" (Không: các pháp do nhân duyên hợp thành, không có tự tính riêng cố định, bản chất trống rỗng) hay "chẳng không" để phân biệt sắc (phần vật chất, hình thể), cũng không đem sắc để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thọ (cảm nhận khổ, vui), tưởng (nhận biết hình ảnh, khái niệm), hành (các tác ý, hoạt động của tâm), thức (sự phân biệt, nhận biết) — sắc, thọ, tưởng, hành, thức gọi chung là năm uẩn, tức năm nhóm hợp thành con người; cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng (có hình tướng, có dấu hiệu để nắm bắt) hay vô tướng (không có hình tướng nào để nắm bắt) để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt hữu tướng hay vô tướng.

 Không đem hữu nguyện (có mong cầu, có tạo tác) hay vô nguyện (không mong cầu, không tạo tác điều gì) để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt sinh hay chẳng sinh.

 Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh (lặng yên, dứt hết xao động phiền não) hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh.

 Không đem viễn ly (xa lìa, thoát khỏi mọi ràng buộc) hay chẳng viễn ly để phân biệt sắc, cũng không đem sắc để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thọ, tưởng, hành, thức, cũng không đem thọ, tưởng, hành, thức để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt nhãn xứ (mắt, xét như một trong sáu căn — chỗ nương để nhận biết), cũng không đem nhãn xứ để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt nhĩ xứ (tai), tỷ xứ (mũi), thiệt xứ (lưỡi), thân xứ (thân), ý xứ (tâm ý), cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt nhãn xứ, cũng không đem nhãn xứ để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ, cũng không đem nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý xứ để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt sắc xứ (hình sắc, đối tượng mà mắt thấy), cũng không đem sắc xứ để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thanh xứ (âm thanh), hương xứ (mùi), vị xứ (vị nếm), xúc xứ (những gì thân chạm biết), pháp xứ (các đối tượng của tâm ý như ý niệm, sự việc), cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt sắc xứ, cũng không đem sắc xứ để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ, cũng không đem thanh, hương, vị, xúc, pháp xứ để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt nhãn giới (mắt, xét như một trong mười tám giới — mười tám yếu tố cấu thành sự nhận biết), cũng không đem nhãn giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt sắc giới (hình sắc là đối tượng của mắt; ở đây không phải là cõi Sắc giới), nhãn thức giới (cái biết phát sinh từ mắt), cùng nhãn xúc (sự gặp gỡ giữa mắt, hình sắc và cái biết của mắt) và các thọ do nhãn xúc làm duyên mà sinh ra (các cảm giác vui, khổ, không vui không khổ phát sinh nhờ sự tiếp xúc ấy), cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt nhãn giới, cũng không đem nhãn giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem sắc giới cho đến các thọ do nhãn xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt nhĩ giới (tai, xét như một trong mười tám giới), cũng không đem nhĩ giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thanh giới (âm thanh, đối tượng của tai), nhĩ thức giới (cái biết phát sinh từ tai), cùng nhĩ xúc (sự gặp gỡ giữa tai, âm thanh và cái biết của tai) và các thọ do nhĩ xúc làm duyên mà sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt nhĩ giới, cũng không đem nhĩ giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem thanh giới cho đến các thọ do nhĩ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt tỷ giới (mũi, xét như một trong mười tám giới), cũng không đem tỷ giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt hương giới (mùi, đối tượng của mũi), tỷ thức giới (cái biết phát sinh từ mũi), cùng tỷ xúc (sự gặp gỡ giữa mũi, mùi và cái biết của mũi) và các thọ do tỷ xúc làm duyên mà sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt tỷ giới, cũng không đem tỷ giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem hương giới cho đến các thọ do tỷ xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thiệt giới (lưỡi, xét như một trong mười tám giới), cũng không đem thiệt giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt vị giới (vị nếm, đối tượng của lưỡi), thiệt thức giới (cái biết phát sinh từ lưỡi), cùng thiệt xúc (sự gặp gỡ giữa lưỡi, vị và cái biết của lưỡi) và các thọ do thiệt xúc làm duyên mà sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thiệt giới, cũng không đem thiệt giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem vị giới cho đến các thọ do thiệt xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thân giới (thân, xét như một trong mười tám giới), cũng không đem thân giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt xúc giới (những gì thân chạm biết như nóng, lạnh, cứng, mềm), thân thức giới (cái biết phát sinh từ thân), cùng thân xúc (sự gặp gỡ giữa thân, vật được chạm và cái biết của thân) và các thọ do thân xúc làm duyên mà sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thân giới, cũng không đem thân giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem xúc giới cho đến các thọ do thân xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt ý giới (tâm ý, xét như một trong mười tám giới), cũng không đem ý giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt pháp giới (ở đây là các đối tượng của tâm ý như ý niệm, sự việc), ý thức giới (cái biết phát sinh từ tâm ý), cùng ý xúc (sự gặp gỡ giữa tâm ý, đối tượng và cái biết của ý) và các thọ do ý xúc làm duyên mà sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt ý giới, cũng không đem ý giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra, cũng không đem pháp giới cho đến các thọ do ý xúc làm duyên sinh ra để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt địa giới (yếu tố đất, tức tính cứng chắc), cũng không đem địa giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt thủy giới (yếu tố nước, tính ướt), hỏa giới (yếu tố lửa, tính nóng), phong giới (yếu tố gió, tính chuyển động), không giới (yếu tố khoảng trống), thức giới (yếu tố nhận biết) — cùng với địa giới gọi là sáu giới, những yếu tố hợp thành thân tâm; cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt địa giới, cũng không đem địa giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt thủy, hỏa, phong, không, thức giới, cũng không đem thủy, hỏa, phong, không, thức giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt Khổ thánh đế (sự thật cao quý về khổ: đời sống trong vòng sinh tử là khổ), cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt Tập thánh đế (sự thật về nguyên nhân gây ra khổ), Diệt thánh đế (sự thật về sự dứt sạch khổ, tức Niết-bàn), Đạo thánh đế (sự thật về con đường tu tập để dứt khổ), cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt Khổ thánh đế, cũng không đem Khổ thánh đế để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt Tập, Diệt, Đạo thánh đế, cũng không đem Tập, Diệt, Đạo thánh đế để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt vô minh (sự mê mờ, không thấy rõ chân lý — mắt xích đầu tiên trong mười hai nhân duyên, tức chuỗi mười hai khâu nối nhau làm con người trôi lăn trong sinh tử), cũng không đem vô minh để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt hành (những tạo tác của thân, miệng, ý), thức (tâm thức đi vào đời mới), danh sắc (tinh thần và thể xác lúc mới thành hình), lục xứ (sáu giác quan), xúc (sự tiếp xúc với cảnh), thọ (cảm nhận), ái (lòng tham muốn), thủ (sự bám giữ), hữu (sự tồn tại do nghiệp tạo thành, dẫn đến đời sau), sinh (sự ra đời), lão tử (già và chết), sầu (buồn rầu), thán (than khóc), khổ (đau đớn thân xác), ưu (lo âu trong lòng), não (phiền muộn rối bời); cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt vô minh, cũng không đem vô minh để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não, cũng không đem hành cho đến lão tử, sầu, thán, khổ, ưu, não để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt nội không (sự trống rỗng của sáu giác quan bên trong), cũng không đem nội không để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt ngoại không (sự trống rỗng của sáu đối tượng bên ngoài), nội ngoại không (sự trống rỗng của cả trong lẫn ngoài), không không (chính cái "không" cũng là không), đại không (mười phương rộng lớn đều là không), thắng nghĩa không (chân lý tối thượng, kể cả Niết-bàn, cũng là không), hữu vi không (các pháp do nhân duyên tạo thành đều không), vô vi không (các pháp không do tạo tác cũng là không), tất cánh không (rốt ráo hoàn toàn là không), vô tế không (không có điểm đầu, điểm cuối nên là không), tán không (các pháp vốn rời rã, không có gì để buông bỏ, nên là không), vô biến dị không (không có gì thật sự biến đổi nên là không), bản tính không (bản tính các pháp vốn là không), tự tướng không (đặc tính riêng của mỗi pháp là không), cộng tướng không (đặc tính chung của các pháp là không), nhất thiết pháp không (hết thảy các pháp đều không), bất khả đắc không (không thể nắm bắt được nên là không), vô tính không (không có tự tính nên là không), tự tính không (tự tính vốn là không), vô tính tự tính không (cả cái không có tự tính lẫn tự tính đều là không); cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt nội không, cũng không đem nội không để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt ngoại không cho đến vô tính tự tính không, cũng không đem ngoại không cho đến vô tính tự tính không để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Những người như thế trọn không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt chân như (thực tướng chân thật, như như không đổi của mọi pháp), cũng không đem chân như để phân biệt "không" hay "chẳng không". Không đem "không" hay "chẳng không" để phân biệt pháp giới (ở đây là bản thể chung của mọi pháp), pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), bất hư vọng tính (tính không hư dối), bất biến dị tính (tính không đổi khác), bình đẳng tính (tính bình đẳng, không sai biệt), ly sinh tính (tính lìa khỏi mọi sinh khởi), pháp định (sự an định vững chắc của pháp), pháp trụ (sự thường trụ của pháp), thực tế (bờ mé chân thật, chỗ tột cùng của chân lý), hư không giới (cảnh giới như hư không, không ngằn mé), bất tư nghị giới (cảnh giới không thể nghĩ bàn); cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt "không" hay "chẳng không".

 Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu tướng hay vô tướng để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt hữu tướng hay vô tướng. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện. Không đem hữu nguyện hay vô nguyện để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt hữu nguyện hay vô nguyện.

 Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem sinh hay chẳng sinh để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt sinh hay chẳng sinh. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt diệt hay chẳng diệt. Không đem diệt hay chẳng diệt để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt diệt hay chẳng diệt.

 Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt tịch tĩnh hay chẳng tịch tĩnh. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt chân như, cũng không đem chân như để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly. Không đem viễn ly hay chẳng viễn ly để phân biệt pháp giới cho đến bất tư nghị giới, cũng không đem pháp giới cho đến bất tư nghị giới để phân biệt viễn ly hay chẳng viễn ly.

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ tám mươi hai (hết).

 Kinh Đại Bát-nhã Ba-la-mật-đa, quyển thứ tám mươi ba.

 Tam tạng Pháp sư (vị thầy thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh, Luật, Luận) Huyền Trang vâng chiếu vua dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video