Phẩm Kệ tụng (kệ tụng: những bài thơ trong kinh Phật, mỗi câu có số chữ đều nhau), thứ mười, phần hai.
Nếu những người tu hành không khởi lên phân biệt (phân biệt: tâm suy tính, chia tách, bám vào những hình tướng do chính mình tưởng ra),
thì chẳng bao lâu sẽ đạt được tam-muội (tam-muội: trạng thái tâm lắng định, chuyên chú trọn vẹn vào một chỗ), sức thần thông và tự tại (tự tại: làm gì cũng được, không bị trói buộc hay ngăn ngại).
Người tu hành không nên bám chấp sai lầm rằng thế gian sinh ra từ vi trần (vi trần: hạt bụi cực nhỏ, theo một số phái ngoài đạo Phật là nguyên liệu gốc tạo nên vạn vật),
hay rằng thời gian, thắng tính (thắng tính: chất gốc nguyên sơ của vạn vật theo phái Số luận ở Ấn Độ) hoặc một đấng tạo hóa làm duyên mà sinh ra thế gian.
Thế gian là do sự phân biệt của chính mình, từ đủ loại tập khí (tập khí: dấu vết thói quen tích lũy qua vô số đời, in vào tâm như hạt giống) mà sinh ra.
Người tu hành nên quán xét (nhìn kỹ bằng trí tuệ) mọi cõi tồn tại đều như giấc mộng, như trò ảo thuật,
luôn luôn xa lìa hai lối thấy: phủ nhận (cho cái có là không) và gán đặt (cho cái không là có).
Đối với thân thể, của cải để sống và chỗ ở, cũng như ba cõi tồn tại (tam hữu: ba cõi chúng sinh trôi lăn — cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), đều không phân biệt;
không nghĩ tưởng về chuyện ăn uống, giữ chính niệm (tâm tỉnh thức một cách đúng đắn), ngồi thẳng thân mà an trụ.
Thường xuyên cung kính lễ bái chư Phật và các bồ-tát (bồ-tát: người phát tâm cầu giác ngộ để cứu độ mọi chúng sinh),
khéo hiểu những phép tắc chân thật, những nghĩa lý trong kinh (lời Phật dạy) và luật (giới luật);
hiểu năm pháp (năm pháp: danh — tên gọi; tướng — hình tướng; phân biệt — tâm vọng tưởng; chính trí — trí hiểu đúng; như như — thực tại vốn như vậy), hai vô ngã (hai vô ngã: con người không có cái "tôi" cố định, và sự vật cũng không có thực thể cố định), và cũng suy ngẫm về tâm của chính mình,
về pháp tính thanh tịnh do tự mình chứng ngộ bên trong (pháp tính: bản chất chân thật của mọi sự vật), về các địa (địa: các nấc tu chứng của bồ-tát, gồm mười bậc) và Phật địa (bậc thành Phật).
Người tu hành tu tập những điều này sẽ được ngồi tòa hoa sen mà nhận lễ quán đỉnh (quán đỉnh: chư Phật rưới nước lên đầu, như vua truyền ngôi, tỏ ý người ấy được nối ngôi vua pháp).
Người đang chìm đắm trôi lăn trong các nẻo (các nẻo: những cõi tái sinh như trời, người, súc sinh, địa ngục…) thì nên chán lìa mọi cõi tồn tại,
đến bãi tha ma hay nơi vắng lặng mà tu tập các phép quán.
Có kẻ cho rằng có vật sinh ra không do nguyên nhân, lầm tưởng như vậy là lìa được đoạn và thường (đoạn: cho rằng chết là mất hẳn; thường: cho rằng có cái tồn tại mãi không đổi),
lại cho rằng như thế là lìa được có và không, lầm tưởng đó là trung đạo (trung đạo: con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan).
Họ lầm theo thuyết vô nhân (cho rằng mọi thứ sinh ra không có nguyên nhân), mà không có nguyên nhân chính là đoạn kiến (cái thấy cho rằng mọi sự đứt mất, không nối tiếp).
Vì không hiểu rõ về vật bên ngoài nên phá hỏng trung đạo.
Sợ rơi vào đoạn kiến nên không chịu buông bỏ những pháp mình bám chấp,
lấy việc gán đặt và phủ nhận mà nói càn là trung đạo.
Nhờ giác ngộ rõ rằng chỉ có tâm, buông lìa các pháp bên ngoài (pháp: mọi sự vật, hiện tượng),
lại lìa cả sự phân biệt sai lầm — lối tu này mới hợp với trung đạo.
Chỉ có tâm, không có cảnh (đối tượng bên ngoài); không có cảnh thì tâm phân biệt không sinh.
Ta và chư Như Lai (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc theo đúng thực tại chân như mà đến) đều nói điều này là trung đạo.
Hoặc sinh hoặc không sinh, có tự tính hay không có tự tính (tự tính: bản chất riêng, cố định của một vật),
có hay không v.v., tất cả đều là không; không nên phân biệt thành hai.
Kẻ ngu cho rằng không khởi phân biệt được nữa là giải thoát;
nhưng tâm không có trí giác ngộ phát sinh thì sao có thể dứt được hai thứ chấp (hai chấp: bám vào chủ thể nắm bắt và đối tượng bị nắm bắt)?
Nhờ giác ngộ tâm của chính mình nên dứt được hai thứ chấp.
Nhờ hiểu rõ nên dứt được, chứ không phải nhờ không còn khả năng phân biệt.
Hiểu rõ mọi thứ là do tâm hiện ra, thì phân biệt liền không khởi.
Vì phân biệt không khởi nên tâm chân như chuyển y (chân như: thực tại chân thật vốn như vậy; chuyển y: chỗ nương của tâm chuyển từ ô nhiễm thành thanh tịnh).
Nếu thấy được các pháp đều do tâm khởi ra, thì lìa được lỗi của ngoại đạo (ngoại đạo: các học phái ngoài Phật giáo).
Đó là điều bậc trí chấp nhận; niết-bàn (niết-bàn: trạng thái tịch lặng, dứt sạch phiền não và khổ đau) không phải là sự tiêu diệt.
Ta và chư Phật đều nói: giác ngộ điều này tức là thành Phật.
Nếu lại phân biệt khác đi thì đó là lý luận của ngoại đạo.
Không sinh mà hiện ra sinh, không diệt mà hiện ra diệt,
khắp trong ức vạn cõi (cõi: thế giới), cùng một lúc hiện ra như trăng in đáy nước.
Một thân thành nhiều thân, đốt lửa và tuôn mưa,
tùy theo căn cơ mà hiện ra trong tâm chúng sinh — vì vậy nói là chỉ có tâm.
Tâm cũng chỉ là tâm; cái không phải tâm cũng do tâm khởi.
Mọi hình sắc, tướng trạng, nếu thấu suốt thì đều chỉ là tâm.
Hình tượng của chư Phật, của thanh văn (thanh văn: người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà tự giải thoát cho riêng mình), duyên giác (duyên giác: người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần thầy) v.v.
cùng mọi hình sắc khác, đều nói là chỉ do tâm.
Từ cõi vô sắc (cõi vô sắc: cõi trời cao nhất, chỉ còn tâm, không có thân hình vật chất) cho đến địa ngục,
những gì hiện ra khắp nơi làm chúng sinh, đều do chỉ một tâm tạo ra.
Các tam-muội như huyễn và thân ý sinh (thân ý sinh: thân do ý niệm tạo ra, tùy ý hiện ra nhanh như ý nghĩ),
mười địa và tự tại, đều nhờ chuyển y mà có được.
Kẻ ngu bị hình tướng trói buộc, chạy theo cái thấy, nghe, cảm, biết,
bị sự phân biệt điên đảo của chính mình và hý luận (hý luận: lời bàn luận rỗng, chỉ là trò chơi chữ nghĩa, vô ích) lay động.
Tất cả đều không, vô sinh (vốn không sinh ra); thật ra ta không nhập niết-bàn.
Hóa Phật (hóa Phật: thân Phật biến hiện ra để giáo hóa) ở các cõi giảng nói ba thừa và một thừa (thừa: cỗ xe, ví cho con đường tu; ba thừa: thanh văn, duyên giác, bồ-tát; một thừa: con đường duy nhất là thành Phật).
Phật có ba mươi sáu loại, mỗi loại lại có mười thứ.
Tùy theo "đồ đựng" là tâm chúng sinh (tức sức tiếp nhận của mỗi người) mà hiện ra các cõi nước.
Pháp Phật (pháp thân Phật: thân chân thật của Phật, tức chính chân lý) đối với thế gian thì thế gian giống như tính vọng kế (tính vọng kế: những gì do tâm vọng tưởng gán đặt ra mà thật không có):
tuy thấy có đủ thứ nhưng thật ra không có gì.
Pháp Phật mới là Phật thật, ngoài ra đều là hóa Phật.
Tùy theo hạt giống trong tâm chúng sinh mà thấy thân Phật hiện ra.
Vì mê lầm các hình tướng mà khởi lên phân biệt;
phân biệt không khác với chân thật, tướng không đồng nhất với phân biệt.
Tự tính thân (thân bản thể của Phật, tức pháp thân), thọ dụng thân (thân Phật hưởng niềm vui của pháp, hiện cho các bồ-tát thấy), hóa thân (thân biến hiện để cứu độ), rồi hóa thân lại hiện ra thân hóa khác.
Ba mươi sáu công đức của Phật đều do tự tính mà thành.
Do hạt giống được huân tập (huân tập: thấm dần vào tâm, như khói hương thấm vào áo) từ bên ngoài mà sinh ra phân biệt;
không nắm lấy cái chân thật mà lại nắm lấy những điều vọng chấp.
Mê lầm nương vào tâm bên trong và duyên (bám lấy làm đối tượng) vào cảnh bên ngoài.
Chỉ do hai thứ này mà khởi, không có duyên thứ ba.
Mê lầm nương vào trong và ngoài mà sinh khởi rồi,
thành ra sáu, mười hai, mười tám (sáu căn; mười hai xứ: sáu căn cùng sáu cảnh; mười tám giới: thêm sáu thức), nên ta nói đó là tâm.
Biết rằng chỉ có căn (giác quan) và cảnh thì lìa được ngã chấp (bám rằng có một cái "tôi" thật).
Ngộ ra tâm không có cảnh giới bên ngoài thì lìa được pháp chấp (bám rằng sự vật có thực thể).
Do nương vào bản thức (bản thức: thức gốc, tức a-lại-da thức, kho chứa mọi hạt giống) mà có các thức sinh ra.
Do nương vào xứ bên trong mà có cái giống như bóng bên ngoài hiện ra.
Người không có trí luôn phân biệt hữu vi và vô vi (hữu vi: những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt; vô vi: không do tạo tác, không sinh diệt),
nhưng tất cả đều không thể nắm bắt được, như mộng, như sao, như sợi lông [người mắt bệnh thấy], như vòng lửa [do quay que lửa mà thành].
Như thành Càn-thát-bà (thành Càn-thát-bà: ảo ảnh thành quách hiện trên không trung, thật ra không có), như trò ảo thuật, như dợn nắng trông như nước;
không có mà thấy là có — pháp duyên khởi (duyên khởi: mọi vật sinh ra do nhiều điều kiện hợp lại) cũng như vậy.
Ta nương vào ba loại tâm mà tạm nói có căn, cảnh và ngã;
nhưng tâm, ý, thức ấy (tâm: thức gốc a-lại-da; ý: thức chấp ngã; thức: các thức nhận biết cảnh) tự tính không có gì cả.
Tâm, ý và thức; vô ngã có hai loại;
năm pháp và tự tính — đó là cảnh giới của chư Phật.
Tập khí là một nguyên nhân mà thành ra ba tướng,
như dùng một màu vẽ lên tường mà thấy ra đủ thứ.
Năm pháp, hai vô ngã, tự tính, tâm, ý, thức —
trong chủng tính Phật (chủng tính Phật: dòng giống, bản tính sẵn có để thành Phật) đều không thể tìm thấy.
Xa lìa tâm, ý, thức, cũng lìa năm pháp,
lại lìa tự tính — đó là chủng tính Phật.
Nếu việc làm bằng thân, lời nói và ý nghĩ không tu các pháp trong sạch,
thì chủng tính thanh tịnh của Như Lai sẽ không hiện hành (không biểu hiện thành hành động thực tế).
Sức thần thông tự tại, tam-muội trang nghiêm thanh tịnh,
các loại thân ý sinh — đó là chủng tính thanh tịnh của Phật.
Tự chứng bên trong không cấu nhiễm, xa lìa tướng nhân,
địa thứ tám và Phật địa đều do tính Như Lai tạo thành.
Viễn Hành, Thiện Tuệ, Pháp Vân (tên các địa thứ bảy, thứ chín, thứ mười của bồ-tát) và Phật địa
đều là chủng tính Phật; còn lại đều thuộc về nhị thừa (nhị thừa: hai cỗ xe thanh văn và duyên giác).
Tâm Như Lai tự tại, nhưng vì những kẻ ngu
có tâm tướng sai khác nhau, nên nói ra bảy loại địa.
Địa thứ bảy không khởi lỗi lầm của thân, lời, ý.
Chỗ nương của địa thứ tám như người trong mộng qua sông v.v.
Địa thứ tám và địa thứ năm hiểu rõ công xảo minh (công xảo minh: các môn học về nghề nghiệp, kỹ thuật, nghệ thuật);
các Phật tử (con Phật, ở đây chỉ các bồ-tát) có thể làm vua trong các cõi.
Bậc trí không phân biệt hoặc sinh hoặc không sinh,
không hay chẳng không, có tự tính hay không tự tính.
Tất cả chỉ là tâm lượng (tâm lượng: những gì chỉ trong phạm vi do tâm đo lường, tạo ra), thật ra không thể nắm bắt.
Vì hàng nhị thừa mà nói "cái này thật, cái này hư vọng";
không phải vì các Phật tử, nên không nên phân biệt.
Có, không có — đều không phải; cũng không có tướng sát-na (sát-na: khoảnh khắc cực ngắn).
Pháp giả hay pháp thật cũng không có; chỉ có tâm, mà tâm cũng không thể nắm bắt.
Pháp có là tục đế (tục đế: chân lý theo cách nói thông thường của thế gian); không có tự tính là đệ nhất nghĩa (đệ nhất nghĩa: chân lý tối cao).
Mê lầm về chỗ không có tự tính, đó là thế tục.
Tất cả các pháp đều không; vì những kẻ phàm ngu,
ta tùy theo thế tục mà tạm đặt ra danh từ, nhưng chúng không có thật.
Do lời nói mà khởi ra các pháp, thì có nghĩa để thực hành.
Quán thấy những gì do lời nói sinh ra đều không thể nắm bắt.
Như lìa bức tường thì không có tranh vẽ, lìa hình thể thì cũng không có bóng.
Tàng thức (tàng thức: thức kho chứa, tức a-lại-da thức) nếu thanh tịnh thì sóng của các thức không nổi lên.
Nương vào pháp thân mà có báo thân (báo thân: thân Phật thành tựu do quả báo tu hành), từ báo thân khởi ra hóa thân.
Đây là Phật căn bản, còn lại đều do biến hóa hiện ra.
Không nên phân biệt sai lầm về không và chẳng không.
Vọng chấp về có và không thì lời và nghĩa đều không thể nắm bắt.
Kẻ phàm ngu phân biệt sai lầm về đức, thật (theo phái Thắng luận: thật là thực thể, đức là thuộc tính của thực thể) và sắc do vi trần tụ lại;
nhưng từng hạt bụi đều không có, vì thế không có cảnh giới bên ngoài.
Chúng sinh thấy tướng bên ngoài đều do tâm mình hiện ra.
Những gì thấy đã không có thật, nên không có các cảnh bên ngoài.
Như voi sa vào bùn sâu, không thể cử động được nữa,
thanh văn an trụ trong tam-muội, mê muội chìm đắm cũng như thế.
Nếu thấy các thế gian đều lấy tập khí làm nhân,
lìa có, không, và cả hai đều không phải, [hiểu] pháp vô ngã thì được giải thoát.
Tự tính [đầu tiên] gọi là vọng kế (tính do tâm vọng tưởng gán đặt); duyên khởi là y tha (tính nương vào cái khác, tức nhân duyên, mà có);
chân như là viên thành (tính chân thật trọn vẹn) — ta thường nói như vậy trong kinh.
Tâm, ý và thức, phân biệt và biểu thị,
bản thức tạo ra ba cõi — đều là những tên gọi khác của tâm.
Thọ (mạng sống), hơi ấm, thức, a-lại-da, mạng căn (mạng căn: sức duy trì sự sống),
ý và ý thức — đều là tên khác của phân biệt.
Tâm có thể giữ gìn thân; ý luôn xét nét suy nghĩ;
ý thức cùng các thức nhận biết cảnh giới của tâm mình.
Nếu thật có thể của ngã, ở ngoài các uẩn hay ở trong uẩn (uẩn: năm nhóm hợp thành con người — sắc/thân xác, thọ/cảm giác, tưởng/tri giác, hành/ý chí, thức/sự nhận biết),
thì tìm thể của ngã ở đó, rốt cuộc cũng không thể được.
Quán xét từng thứ trong thế gian, đều là tâm mình hiện ra.
Đối với phiền não và tùy miên (tùy miên: phiền não tiềm ẩn như ngủ ngầm trong tâm), lìa khổ mà được giải thoát.
Thanh văn có tận trí (trí biết phiền não đã dứt hết), duyên giác có trí tịch tĩnh;
trí tuệ của Như Lai sinh khởi vô cùng vô tận.
Bên ngoài thật không có sắc (sắc: hình chất vật chất), chỉ do tâm mình hiện ra.
Kẻ ngu không hay biết, phân biệt sai lầm về hữu vi.
Không biết rằng cảnh giới bên ngoài muôn thứ đều là tâm mình.
Kẻ ngu dùng nhân (lý do), dụ (ví dụ) và bốn câu (bốn cách nói: có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không) mà lập luận.
Bậc trí đều biết rõ cảnh giới do tâm mình hiện ra,
không dùng tông (luận đề), nhân, dụ — ba phần của phép luận lý Nhân minh — hay các câu mà lập luận.
Cái phân biệt và cái bị phân biệt — đó là tướng vọng kế.
Nương vào vọng kế mà lại khởi phân biệt;
xoay vần nương tựa lẫn nhau, đều do một tập khí.
Hai thứ này đều là khách (từ ngoài đến, không phải bản chất), không phải do tâm [thật] của chúng sinh khởi ra.
Trú trong ba cõi, tâm và tâm sở (tâm sở: các trạng thái tâm lý đi kèm tâm như tham, giận, vui, buồn) phân biệt;
những gì khởi ra giống như cảnh giới — đó là tự tính vọng kế.
Ảnh tượng và hạt giống hợp lại thành mười hai xứ.
Chỗ nương và đối tượng hợp lại, nói là có việc được làm.
Như bóng trong gương, như mắt có màng mà thấy sợi lông, vòng lửa,
tập khí che phủ cũng vậy, khiến phàm phu khởi cái thấy sai lầm.
Đối với cảnh do chính mình phân biệt mà lại khởi phân biệt,
như ngoại đạo phân biệt, mà cảnh bên ngoài thì không thể nắm bắt.
Như kẻ ngu không nhận ra sợi dây, lầm tưởng là con rắn,
không hiểu do tâm mình hiện ra, lại phân biệt sai lầm là cảnh bên ngoài.
Như vậy, tự thể của sợi dây lìa cả tính một và tính khác.
Chỉ do tâm mình điên đảo mê lầm mà khởi phân biệt về sợi dây.
Khi vọng kế phân biệt, tính ấy vốn không có.
Sao lại thấy cái không có mà khởi phân biệt?
Tính của sắc không có gì, bình, áo v.v. cũng vậy.
Chỉ do phân biệt sinh ra, những gì thấy rốt cuộc không có.
Trong hữu vi từ vô thủy (vô thủy: không có điểm khởi đầu), mê lầm khởi phân biệt.
Pháp nào khiến cho mê lầm? Xin Phật nói cho con.
Các pháp không có tự tính, chỉ do tâm hiện ra.
Vì không hiểu tâm mình nên sinh ra phân biệt.
Những gì kẻ ngu phân biệt, vọng chấp, thật ra không có.
Cái có khác với điều đó thì họ không biết được.
Cái mà các bậc thánh có, không phải cái kẻ ngu phân biệt.
Nếu thánh giống phàm thì thánh cũng phải có hư vọng.
Vì thánh đã sửa trị tâm cho thanh tịnh nên không có mê lầm.
Phàm ngu tâm không thanh tịnh nên có phân biệt sai lầm.
Như người mẹ dỗ đứa con nhỏ: "Con đừng khóc nữa,
trên không có trái cây rơi xuống, đủ thứ, mặc con lấy."
Ta vì chúng sinh nói đủ thứ quả do vọng kế,
khiến họ ưa thích rồi [mới nói rằng] pháp thật ra lìa có và không.
Các pháp trước vốn không có, các duyên không hòa hợp,
vốn không sinh mà [thấy như] sinh, tự tính không có gì.
Pháp chưa sinh thì không sinh; lìa duyên thì không có chỗ sinh.
Pháp đang sinh cũng thế, lìa duyên thì không thể nắm bắt.
Quán điều cốt yếu của duyên khởi chân thật: không phải có cũng không phải không,
không phải có, không phải không, không phải cả hai — bậc trí không phân biệt.
Ngoại đạo và những kẻ ngu nói càn về tính một, tính khác,
không hiểu các duyên khởi, không biết thế gian như huyễn như mộng.
Đại thừa vô thượng (đại thừa: cỗ xe lớn, con đường tu cứu độ tất cả; vô thượng: không gì cao hơn) của ta vượt khỏi danh từ, lời nói.
Nghĩa của nó rất sáng rõ, nhưng kẻ ngu không hay biết.
Những gì thanh văn và ngoại đạo nói đều hẹp hòi bủn xỉn,
khiến nghĩa bị đổi khác hết, đều do vọng kế mà khởi.
Các tướng và tự thể, hình dạng và tên gọi —
bám vào bốn thứ này mà khởi ra các phân biệt.
Kẻ cho rằng Phạm thiên, Tự Tại thiên (các vị thần sáng tạo trong đạo Bà-la-môn) tạo ra một thân hay nhiều thân,
và sự vận hành của mặt trời, mặt trăng — những người ấy không phải con ta.
Người đầy đủ cái thấy của bậc thánh, thông suốt pháp đúng như thật,
khéo chuyển các tưởng, đến được bờ bên kia của thức,
dùng dấu ấn giải thoát này mà vĩnh viễn lìa có và không,
và lìa cả đến và đi — đó là con trong pháp của ta.
Nếu sắc và thức chuyển diệt mà các nghiệp (nghiệp: những hành động tạo ra hậu quả về sau) cũng mất hoại,
thì không có sinh tử, cũng không có thường hay vô thường.
Nhưng khi chúng chuyển diệt, tuy chỗ của sắc bị bỏ lìa,
nghiệp vẫn ở trong a-lại-da, lìa lỗi có và không.
Sắc và thức tuy chuyển diệt nhưng nghiệp không mất,
khiến trong các cõi, sắc và thức lại nối tiếp nhau.
Nếu nghiệp do các chúng sinh ấy tạo ra mà mất hoại,
thì không có sinh tử, cũng không có niết-bàn.
Nếu nghiệp cùng với sắc, thức đồng thời diệt hoại,
thì khi sinh ra trong sinh tử, sắc và nghiệp lẽ ra không khác nhau.
Sắc, tâm và phân biệt, không khác mà cũng không phải không khác.
Kẻ ngu bảo là diệt hoại, nhưng thật ra lìa có và không.
Duyên khởi và vọng kế xoay vần, không có tướng khác nhau,
như sắc và vô thường xoay vần sinh ra cũng vậy.
Đã lìa khác và không khác thì vọng kế không thể biết.
Như sắc và tính vô thường, sao nói được là có hay không?
Khéo thấu suốt vọng kế thì duyên khởi không sinh;
do thấy rõ duyên khởi nên vọng kế liền là chân như.
Nếu diệt tính vọng kế thì phá hoại con mắt pháp,
liền ở trong pháp của ta mà gán đặt và phủ nhận.
Những hạng người như thế sẽ phỉ báng chính pháp.
Họ đều dùng điều trái pháp mà phá hoại con mắt pháp của ta.
Bậc trí chớ cùng họ nói chuyện, mọi việc của tỳ-kheo (tỳ-kheo: người xuất gia đã thọ đủ giới) cũng gạt họ ra,
vì họ diệt bỏ vọng kế, gán đặt và phủ nhận.
Nếu chạy theo phân biệt mà khởi cái thấy có, không,
[thì thấy mọi thứ] như huyễn, như sợi lông, vòng lửa, như mộng, dợn nắng và thành Càn-thát-bà —
kẻ ấy không học Phật pháp, không nên ở chung,
vì tự mình rơi vào hai bên, lại làm hại người khác.
Nếu có người tu hành quán xét tính vọng kế,
tịch tĩnh, lìa có và không, thì nên thu nhận và ở chung.
Như ở thế gian có chỗ sinh ra vàng và ngọc ma-ni (ma-ni: ngọc báu quý),
chỗ ấy tuy không tạo tác gì, nhưng chúng sinh được dùng.
Tính của nghiệp cũng thế, xa lìa mọi tính.
Nghiệp được thấy không có thật, nhưng không phải không sinh ra các nẻo.
Như bậc thánh biết rõ, các pháp đều không có gì.
Những gì kẻ ngu phân biệt, pháp vọng kế không phải là không có.
Nếu những pháp do kẻ ngu phân biệt ấy hoàn toàn không có,
thì đã không có tất cả pháp, chúng sinh cũng không có nhiễm ô.
Vì có pháp nhiễm ô, bị vô minh (vô minh: sự u mê không thấy chân lý) và ái (ái: lòng tham muốn bám víu) trói buộc,
nên khởi ra thân sinh tử, các căn đều đầy đủ.
Nếu bảo những pháp kẻ ngu phân biệt đều không có,
thì không có các căn sinh ra; đó không phải tu hành đúng.
Nếu không có pháp ấy làm nhân của sinh tử,
thì kẻ ngu chẳng cần tu cũng tự nhiên được giải thoát.
Nếu không có pháp ấy thì phàm và thánh khác nhau ở chỗ nào?
Cũng sẽ không có bậc thánh tu ba môn giải thoát (ba môn giải thoát: quán không, quán vô tướng, quán vô nguyện — ba phép quán đưa đến giải thoát).
Các uẩn, người và pháp, tự tướng và cộng tướng (tự tướng: đặc tính riêng; cộng tướng: đặc tính chung), vô tướng,
các duyên và các căn — ta nói cho hàng thanh văn.
Chỉ có tâm và không phải nhân, các địa và tự tại,
tự chứng bên trong chân như thanh tịnh — ta nói cho các Phật tử.
Đời sau sẽ có kẻ thân mặc áo cà-sa (áo của người xuất gia),
nói càn về có và không, phá hoại chính pháp của ta.
Pháp duyên khởi không có tự tính là chỗ thực hành của các bậc thánh.
Tính vọng kế không có vật thật, là chỗ phân biệt của kẻ suy lường.
Tương lai có những kẻ ngu si, các ngoại đạo theo Yết-na (Kaṇāda, tổ phái Thắng luận ở Ấn Độ),
nói thuyết vô nhân, dùng tà kiến phá hoại thế gian.
Họ nói càn rằng các thế gian sinh ra từ vi trần,
mà vi trần thì không có nhân, chín loại thực thể là thường còn (chín thực thể theo Thắng luận: đất, nước, lửa, gió, hư không, thời gian, phương hướng, ngã, ý).
Từ thực thể tạo thành thực thể, từ thuộc tính sinh ra thuộc tính.
Pháp tính chân thật khác với điều đó thì họ phỉ báng, bảo là không có.
Nếu vốn không có mà sinh ra thì thế gian phải có khởi đầu;
nhưng sinh tử không có ranh giới trước — đó là điều ta nói.
Nếu mọi vật trong ba cõi vốn không có mà sinh ra,
thì lạc đà, lừa, chó mọc sừng cũng chẳng có gì phải ngờ.
Nếu mắt, sắc, thức vốn không có mà nay sinh ra,
thì áo, mũ, chiếu v.v. cũng phải sinh ra từ cục đất.
Như trong vải bông không có chiếu, trong cỏ bồ cũng không có chiếu,
sao không phải trong mỗi một duyên đều sinh ra chiếu?
Mạng giả (cái linh hồn sống theo quan niệm ngoại đạo) và thân ấy nếu vốn không có mà sinh ra —
ta trước đã nói đó đều là lý luận ngoại đạo.
Tông chỉ ta nói trước là để ngăn ý của họ;
đã ngăn ý họ rồi, sau đó mới nói tông chỉ của mình.
Sợ các đệ tử mê đắm tông có, tông không,
vì thế ta vì họ mà trước nói lý luận ngoại đạo.
Ca-tỳ-la (Kapila, tổ phái Số luận) có trí tuệ tà vạy, nói với các đệ tử
rằng thắng tính sinh ra thế gian, do cầu-na (guṇa: các thuộc tính, phẩm chất) biến đổi mà thành.
Vì các duyên không có, nên không phải cái đã sinh nay hiện sinh.
Các duyên đã không phải là duyên, thì không phải sinh, cũng không phải không sinh.
Tông của ta lìa có không, cũng lìa các nhân duyên,
sinh diệt và cái được làm tướng — tất cả đều xa lìa.
Thế gian như huyễn mộng, nhân duyên đều không có tự tính.
Thường quán như vậy thì phân biệt vĩnh viễn không khởi.
Nếu có thể quán các cõi như dợn nắng và vòng lửa,
cũng như thành tầm hương (tức thành Càn-thát-bà, ảo ảnh thành quách), thì thường lìa có và không.
Nhân và duyên đều buông bỏ, khiến tâm hoàn toàn thanh tịnh.
[Hỏi:] Nếu nói không có cảnh bên ngoài mà chỉ có tâm,
thì không có cảnh tức không có tâm, sao thành duy thức (duy thức: chỉ có thức, mọi cảnh đều do thức biến hiện)?
Vì có cảnh làm đối tượng nên tâm chúng sinh mới khởi được.
Không có nhân thì tâm không sinh, sao thành duy thức?
[Đáp:] Chân như và duy thức là chỗ thực hành của các bậc thánh.
Người nói cái có này là không có, kẻ ấy không hiểu pháp của ta.
Do có cái nắm bắt và cái bị nắm bắt mà tâm sinh khởi.
Tâm thế gian như vậy, nên không phải là chỉ có tâm.
Bóng hình của thân, của cải, đất nước như mộng, đều từ tâm sinh ra.
Tâm tuy thành hai phần nhưng tâm không có hai tướng.
Như dao không tự cắt được mình, như ngón tay không tự chạm được mình,
tâm không tự thấy được tâm, sự việc cũng như vậy.
Không có chỗ ảnh tượng thì không có tính y tha khởi,
tính vọng kế cũng không, năm pháp và hai tâm đều hết.
Cái sinh ra và cái được sinh đều là tướng của tâm mình.
Theo ý thầm kín mà nói "cái sinh ra", thật ra không có tự sinh.
Các hình trạng của cảnh nếu do vọng kế sinh ra,
thì hư không và sừng thỏ cũng phải thành tướng của cảnh.
Vì cảnh từ tâm khởi, cảnh này không phải vọng kế;
nhưng cảnh vọng kế ấy lìa tâm thì không thể có.
Trong sinh tử từ vô thủy, cảnh giới đều không có thật;
tâm không có chỗ khởi, sao thành ảnh tượng?
Nếu không có vật mà có sinh, thì sừng thỏ cũng phải sinh.
Không thể không có vật mà sinh ra rồi khởi phân biệt.
Như cảnh hiện ra là không có, thì trước đó cũng không có;
sao trong chỗ không có cảnh mà tâm lại duyên cảnh mà khởi?
Chân như, không, thực tế (thực tế: giới hạn chân thật, tức chân lý tối hậu), niết-bàn và pháp giới (pháp giới: toàn thể thực tại),
tất cả các pháp không sinh — đó là tính đệ nhất nghĩa.
Kẻ ngu rơi vào có không, phân biệt các nhân duyên,
không biết các cõi tồn tại không sinh, không có kẻ tạo tác.
Tâm từ vô thủy làm nhân; chỉ có tâm, không có gì được thấy.
Đã không có cảnh từ vô thủy thì tâm từ đâu mà sinh?
Không có vật mà được sinh thì như người nghèo phải là người giàu.
Không có cảnh mà sinh ra tâm, xin Phật nói cho con.
[Đáp:] Nếu tất cả không có nhân thì không có tâm, cũng không có cảnh.
Tâm đã không chỗ sinh thì lìa những gì ba cõi tạo tác.
Nhân vào bình, áo, sừng [trâu] v.v. mà nói sừng thỏ không có;
vì thế không nên nói không có pháp nương nhau làm nhân.
Cái không là nhân vào cái có mà thành không; cái không ấy không tự thành không.
Cái có nương vào cái không cũng vậy, xoay vần nương nhau mà khởi.
Nếu nương vào chút pháp mà có chút pháp khởi,
thì cái được nương trước đó lại không có nhân mà tự có.
Nếu cái ấy riêng có chỗ nương, chỗ nương ấy lại có chỗ nương,
như thế thì vô cùng tận, rốt cuộc cũng không có chút pháp nào.
Như nương vào lá cây v.v. mà hiện ra đủ thứ cảnh ảo,
chúng sinh cũng thế, nương vào sự vật mà hiện ra đủ thứ.
Nhờ sức của người làm ảo thuật khiến kẻ ngu thấy cảnh ảo,
nhưng nơi lá cây v.v. thật không có trò ảo nào cả.
Nếu nương vào sự vật thì pháp này liền hoại.
Những gì thấy đã không có hai, sao còn chút phân biệt?
Phân biệt không có vọng kế thì phân biệt cũng không có.
Vì phân biệt không có nên không có sinh tử, niết-bàn.
Do không có cái bị phân biệt nên phân biệt không khởi.
Sao tâm không khởi mà lại có "chỉ có tâm"?
Sự sai khác của ý thì vô lượng, đều không có pháp chân thật.
Không có thật thì không có giải thoát, cũng không có các thế gian.
Như kẻ ngu phân biệt, những gì thấy bên ngoài đều không có.
Tập khí khuấy đục tâm, hiện ra giống như ảnh tượng.
Có, không v.v. — tất cả các pháp đều không sinh,
chỉ do tâm mình hiện ra, xa lìa phân biệt.
Nói các pháp từ duyên mà có là vì kẻ ngu, không phải vì người trí.
Tâm tự tính vốn giải thoát; tâm thanh tịnh là chỗ bậc thánh an trú.
Số luận, Thắng luận và phái Lõa hình (phái tu trần truồng, tức Kỳ-na giáo), Phạm chí (người tu theo đạo Bà-la-môn) và phái thờ Tự Tại thiên
đều rơi vào kiến chấp không, xa lìa nghĩa tịch tĩnh.
Vô sinh, không tự tính, lìa cấu nhiễm, không, như huyễn —
chư Phật quá khứ và Phật hiện nay vì ai mà nói như thế?
Người tu hành tâm thanh tịnh, lìa các kiến chấp suy lường —
chư Phật vì họ mà nói, ta cũng nói như vậy.
Nếu tất cả là tâm thì thế gian ở đâu?
Vì sao thấy có mặt đất lớn, chúng sinh có đi có lại?
Như chim bay giữa hư không, theo phân biệt mà đi,
không nương cũng không trụ, mà như đi trên mặt đất.
Chúng sinh cũng thế, theo phân biệt sai lầm
mà dạo đi trong tâm mình, như chim giữa hư không.
Bóng của thân, của cải, đất nước, Phật nói chỉ do tâm khởi.
Xin nói bóng chỉ là tâm vì sao và khởi lên thế nào?
Bóng thân, của cải, đất nước đều do tập khí chuyển ra,
cũng do phân biệt không đúng lý mà sinh.
Cảnh bên ngoài là vọng kế; tâm duyên vào cảnh ấy mà sinh.
Hiểu cảnh chỉ là tâm thì phân biệt không khởi.
Nếu thấy rõ tính vọng kế thì tên gọi và nghĩa không hợp nhau;
xa lìa cái biết và cái được biết, giải thoát khỏi các hữu vi.
Tên gọi và nghĩa đều buông bỏ — đó là pháp của chư Phật.
Nếu lìa điều này mà cầu ngộ, kẻ ấy không giác ngộ cho mình cũng không cho người.
Nếu thấy được thế gian lìa cái biết và cái được biết,
khi ấy không khởi phân biệt về tên gọi và vật được gọi tên.
Do thấy tâm mình nên những tên gọi đặt ra sai lầm đều diệt.
Không thấy tâm mình thì khởi những phân biệt ấy.
Bốn uẩn [thọ, tưởng, hành, thức] không có hình sắc, số lượng của chúng không thể nắm bắt.
Tính của các đại chủng (đại chủng: bốn yếu tố lớn cấu thành vật chất — đất, nước, lửa, gió) mỗi thứ khác nhau, sao cùng sinh ra sắc?
Do lìa các tướng nên cái tạo ra và cái được tạo đều không có.
Nếu ngoài sắc riêng có tướng, sao các uẩn không sinh?
Nếu thấy được vô tướng thì uẩn, xứ đều buông lìa.
Khi ấy tâm cũng lìa, vì thấy pháp vô ngã.
Do căn và cảnh khác nhau mà sinh ra tám loại thức.
Trong vô tướng ấy, ba tướng đều lìa.
Ý duyên vào a-lại-da, khởi chấp ngã và ngã sở (ngã sở: những gì thuộc về "tôi").
Và hai thứ chấp giữ của thức — hiểu rõ thì đều xa lìa.
Quán thấy lìa một và khác thì không còn lay động.
Lìa ngã và ngã sở, hai thứ phân biệt sai lầm,
không sinh, không tăng trưởng, cũng không làm nhân cho thức.
Đã lìa cái tạo và cái được tạo, diệt rồi không sinh lại.
Thế gian không có kẻ tạo tác, lìa tướng tạo và được tạo,
vậy vọng kế và chỉ có tâm là thế nào, xin nói cho con.
Tâm mình hiện ra đủ thứ, phân biệt các hình tướng;
không hiểu do tâm hiện ra, lầm cho là ở ngoài tâm.
Do không có trí giác ngộ nên khởi kiến chấp không.
Làm sao đối với tính có mà tâm không sinh chấp đắm?
Phân biệt không phải có, không phải không, nên đối với cái có không sinh chấp đắm.
Hiểu những gì thấy chỉ là tâm thì phân biệt không khởi.
Vì phân biệt không khởi nên chuyển y, không còn chấp đắm.
Như vậy là ngăn được bốn tông, tức thuyết cho rằng pháp có nhân v.v.
Những thuyết này chỉ khác tên, điều họ lập ra đều không thành.
Nên biết thuyết nhân tạo tác cũng không thành lập.
Để ngăn thuyết có kẻ tạo tác nên nói nhân duyên hòa hợp.
Để ngăn lỗi chấp thường nên nói duyên là vô thường.
Kẻ ngu cho là vô thường, nhưng thật ra không sinh không diệt.
Không thấy pháp đã diệt hoại mà còn làm ra được gì.
Đâu có pháp vô thường mà có thể sinh ra cái gì?
Trời, người, a-tu-la (a-tu-la: loài thần hay giận dữ, thường đánh nhau với chư thiên), quỷ, súc sinh, [cõi] Diêm-la (cõi của vua Diêm-la, tức địa ngục) v.v. —
chúng sinh sinh ra trong đó, ta nói là sáu đường.
Do nghiệp bậc trên, giữa, dưới mà thọ sinh trong đó.
Giữ gìn các pháp lành thì được giải thoát thù thắng.
Phật vì các tỳ-kheo nói rằng sự thọ sinh
từng niệm (khoảnh khắc ý nghĩ) đều sinh diệt; xin vì con mà giảng nói.
Sắc này sắc khác không dừng lại chốc lát, tâm này tâm khác cũng sinh diệt.
Ta vì đệ tử nói rằng thọ sinh là từng niệm đổi dời.
Phân biệt trong từng sắc, sinh diệt cũng như vậy.
Phân biệt chính là chúng sinh; lìa phân biệt thì không có.
Ta vì duyên cớ này mà nói từng niệm sinh ra.
Nếu lìa sự chấp lấy sắc thì không sinh cũng không diệt.
Duyên sinh và không phải duyên sinh, vô minh, chân như v.v. —
do có hai pháp nên có khởi; không có hai tức là chân như.
Nếu duyên và không phải duyên ấy sinh ra pháp có sai khác,
cái thường v.v. và các duyên có kẻ làm và việc được làm,
thì lời của đại Mâu-ni (Mâu-ni: bậc thánh lặng lẽ, một danh hiệu của Phật) và chư Phật nói ra
có kẻ làm và việc được làm, chẳng khác gì ngoại đạo.
Ta vì đệ tử nói thân là khổ, là thế gian,
cũng là sự tập hợp của thế gian, diệt và đạo cũng đều đủ cả (tức bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ).
Phàm phu phân biệt sai lầm, vì nắm lấy ba tự tính,
thấy có cái nắm và cái bị nắm, có pháp thế gian và xuất thế gian.
Trước kia ta vì tùy theo đối đãi mà nói việc nắm lấy tự tính;
nay để ngăn các kiến chấp, [nên nói] không nên phân biệt sai lầm.
Bới tìm lỗi là trái pháp, lại làm cho tâm không định.
Đều do hai thứ nắm lấy mà khởi; không có hai tức là chân như.
Nếu do vô minh, ái, nghiệp mà sinh ra thức v.v.,
mà ý niệm sai lầm lại có nhân nữa, thì thành lỗi vô cùng.
Kẻ không có trí nói các pháp có bốn loại diệt hoại,
khởi càn hai thứ phân biệt; pháp thật ra lìa có không.
Xa lìa bốn câu, cũng lìa hai kiến chấp,
hai thứ do phân biệt khởi ra, hiểu rõ rồi thì không sinh lại.
Trong không sinh biết được sinh, trong sinh biết được không sinh;
các pháp ấy bình đẳng như nhau nên không nên khởi phân biệt.
Xin Phật nói cho con lẽ ngăn hai kiến chấp,
khiến con và mọi người luôn không rơi vào có không,
không lẫn với ngoại đạo, cũng lìa nhị thừa,
là chỗ chư Phật chứng ngộ và thực hành, chỗ các Phật tử không thoái lui.
Nhân giải thoát và không phải nhân, cùng một tướng vô sinh.
Vì mê nên chấp các tên gọi khác nhau; người trí nên thường lìa bỏ.
Pháp từ phân biệt sinh ra, như vòng lửa, sợi lông, ảo thuật, dợn nắng.
Ngoại đạo phân biệt sai lầm rằng thế gian sinh ra từ tự tính.
Vô sinh và chân như, tính không và chân tế (giới hạn chân thật) —
những tên gọi khác nhau ấy đã được nói ra, không nên chấp là không có.
Như bàn tay có nhiều tên, tên của Đế Thích (Đế Thích: vua cõi trời Đao-lợi, có nhiều danh hiệu) cũng vậy;
các pháp cũng như thế, không nên chấp là không có.
Sắc với không chẳng khác nhau, vô sinh cũng như vậy;
không nên chấp là khác, [vì sẽ] thành lỗi của các kiến chấp.
Do phân biệt chung, phân biệt riêng và phân biệt khắp,
nên chấp đắm các tướng sự vật: dài ngắn, vuông tròn v.v.
Phân biệt chung là tâm, phân biệt khắp là ý,
phân biệt riêng là thức; đều lìa tướng chủ thể và đối tượng.
Kiến chấp khởi lên trong pháp của ta, và thuyết vô sinh của ngoại đạo,
đều là phân biệt sai lầm, lỗi lầm như nhau, không khác.
Nếu có ai hiểu rõ vô sinh mà ta nói
và mục đích của vô sinh, người ấy hiểu pháp của ta.
Để phá các kiến chấp, [nói] vô sinh, không có chỗ trụ;
để biết hai nghĩa này nên ta nói vô sinh.
Phật nói pháp vô sinh, nếu đó là có hay là không,
thì giống với ngoại đạo, với thuyết không nhân, không sinh.
Ta nói chỉ là tâm lượng, xa lìa có và không.
Hoặc sinh hoặc không sinh, những kiến chấp ấy đều nên lìa.
[Theo] thuyết vô nhân thì không sinh; [nói] sinh thì chấp có kẻ tạo tác;
[nói] tạo tác thì lẫn với các kiến chấp; [nói] không có nhân thì [thành] tự nhiên sinh ra.
Phật nói các phương tiện, chính kiến, đại nguyện v.v.;
nếu tất cả pháp đều không có thì nơi đạo tràng (đạo tràng: nơi Phật thành đạo) thành tựu được gì?
Lìa cái nắm và cái bị nắm, không sinh cũng không diệt.
Pháp và phi pháp được thấy đều từ tâm mình khởi ra.
Lời Mâu-ni nói trước sau tự trái nhau:
sao nói các pháp mà lại bảo là không sinh?
Chúng sinh không biết được, xin Phật nói cho con,
để lìa lỗi của ngoại đạo và cái nhân điên đảo của họ.
Xin bậc thuyết pháp thù thắng nói về sinh và diệt,
đều lìa có và không mà không phá hoại nhân quả.
Thế gian rơi vào hai bên, bị các kiến chấp làm mê lầm.
Xin bậc mắt sen xanh (ví đôi mắt Phật trong sáng đẹp như hoa sen xanh) nói thứ tự các địa.
[Người] chấp sinh, không sinh v.v. thì không hiểu nhân của tịch diệt.
Ở đạo tràng không có gì đạt được, ta cũng không có gì để nói.
Pháp trong sát-na đều không, không sinh, không tự tính.
Chư Phật đã làm sạch hai thứ chấp; còn có hai tức thành lỗi.
Bị tà kiến che phủ, phân biệt [như thế] không phải Như Lai.
[Về chỗ] vọng chấp sinh diệt, xin nói cho chúng con.
Do tích tập hý luận, hòa hợp mà sinh ra,
tùy theo loại mà hiện ra trước mắt, cảnh sắc đều đầy đủ.
Thấy sắc bên ngoài rồi thì khởi phân biệt.
Nếu hiểu rõ điều này thì thấy được nghĩa chân thật.
Nếu lìa đại chủng thì mọi vật đều không thành.
Đại chủng đã chỉ là tâm, nên biết không có gì được sinh ra.
Tâm này cũng không sinh thì thuận với chủng tính bậc thánh.
Chớ phân biệt cái phân biệt; không phân biệt mới là trí.
Phân biệt về phân biệt — cả hai đều không phải niết-bàn.
Nếu lập tông vô sinh thì phá hoại pháp như huyễn,
cũng không có nhân khởi ra huyễn, làm tổn giảm tông của chính mình.
Như bóng trong gương, tuy lìa tính một và tính khác,
những gì thấy không phải là không có; tướng sinh cũng như vậy.
Như thành Càn-thát-bà, ảo thuật v.v. đều phải đợi nhân duyên mới có,
các pháp cũng như thế, là sinh chứ không phải không sinh.
Phân biệt người và pháp mà khởi ra hai thứ ngã.
Đây chỉ là cách nói thế tục, kẻ ngu không hay biết.
Do nguyện và duyên hội tụ, do tự lực và [sức] tối thắng,
pháp thứ năm của thanh văn, mà có a-la-hán (a-la-hán: bậc thánh đã dứt sạch phiền não, quả vị cao nhất của thanh văn) v.v. (?)
Thời gian cách quãng và diệt hoại, thắng nghĩa và dời đổi theo thứ lớp —
đó là bốn loại vô thường, do kẻ ngu phân biệt, không phải người trí.
Kẻ ngu rơi vào hai bên, [cho rằng mọi thứ] do đức, vi trần, tự tính tạo ra;
vì chấp tông có, tông không mà không biết nhân giải thoát.
Các đại chủng trái nghịch nhau, sao có thể khởi ra sắc?
Chỉ là tính của đại chủng, không có sắc do đại chủng tạo ra.
Lửa thì đốt sắc, nước lại làm nát hoại,
gió làm tan mất — sao sắc sinh ra được?
Sắc uẩn và thức uẩn — chỉ có hai, chứ không phải năm;
còn lại chỉ là tên khác; ta nói chúng như kẻ thù.
Do sai khác của tâm và tâm sở mà khởi ra các pháp hiện tiền.
Phân tích các sắc thì chỉ là tâm, không có gì được tạo ra.
Xanh, trắng v.v. đối đãi nhau, cái làm và cái được làm cũng vậy;
cái được sinh và tính không, lạnh và nóng, tướng và cái mang tướng,
có, không v.v. — tất cả đều là vọng kế, không thành lập được.
Tâm, ý và sáu thức còn lại cùng tương ứng với nhau,
đều do tàng thức sinh ra, không phải một cũng không phải khác.
Số luận, Thắng luận và Lõa hình cho rằng Tự Tại thiên có thể sinh ra muôn vật,
đều rơi vào tông có không, xa lìa nghĩa tịch tĩnh.
Đại chủng sinh ra hình tướng, chứ không phải sinh ra đại chủng.
Ngoại đạo nói đại chủng sinh ra đại chủng và sắc.
Ngoài pháp vô sinh, ngoại đạo cho là có kẻ tạo tác,
nương vào tông có không; kẻ ngu không hay biết.
Tướng chân thật thanh tịnh cùng với đại trí,
chỉ tương ứng với tâm, không hòa hợp với ý v.v.
Nếu nghiệp đều sinh ra sắc thì trái với nhân của các uẩn;
chúng sinh lẽ ra không có chấp thủ, không có ai ở cõi vô sắc.
Nếu nói [sắc] là không có thì chúng sinh cũng phải không có.
Luận cho rằng không có sắc là đoạn kiến; [theo đó] các thức không nên sinh.
Thức nương vào bốn chỗ trụ (bốn chỗ thức nương: sắc, thọ, tưởng, hành), không có sắc thì sao thành được?
Trong và ngoài đã không thành thì thức cũng không nên khởi.
Nếu thức của chúng sinh không có thì tự nhiên được giải thoát.
Ắt đó là lý luận ngoại đạo, kẻ vọng chấp không biết.
Hoặc có kẻ tùy ý thích mà chấp các uẩn trong thân trung hữu (trung hữu: thân tạm thời trong khoảng giữa lúc chết và lúc tái sinh);
như khi sinh vào cõi vô sắc thì sao có [được] vô sắc?
Sắc trong cõi vô sắc không phải thứ có thể thấy được.
[Nói] không có sắc thì trái với tông, không có thừa và người đi trên thừa.
Thức sinh từ tập khí, hòa hợp với các căn;
tám loại thức trong sát-na, chấp lấy đều không thể được.
Nếu các sắc không khởi thì các căn không phải là căn.
Vì thế Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) nói căn và sắc đều là sát-nị-ca (sát-nị-ca: chỉ tồn tại trong một sát-na).
Sao không hiểu sắc mà lại có thức sinh ra được?
Sao thức không sinh mà lại phải chịu sinh tử?
Các căn và cảnh của căn, bậc thánh hiểu được nghĩa của chúng;
kẻ ngu si không có trí thì chấp sai lầm vào tên gọi.
Không nên chấp rằng thức thứ sáu có chấp thủ hay không có chấp thủ.
Để lìa các lỗi, bậc thánh không nói dứt khoát một bề.
Các ngoại đạo không có trí, sợ hãi đoạn và thường,
cho rằng hữu vi, vô vi với ngã không khác nhau,
hoặc cho ngã là một với tâm, hoặc khác với ý v.v.
Tính một có thể chấp lấy, tính khác cũng vậy.
Nếu sự chấp lấy là nhận biết rõ ràng, gọi là tâm và tâm sở,
thì sự chấp lấy ấy sao không thể nhận biết rõ ràng tính một?
Có chấp thủ và tạo nghiệp, có thể được mà thọ sinh,
như cái do lửa tạo thành, lý lẽ giống mà cũng không giống.
Như khi lửa thiêu cùng lúc, cái đốt và cái bị đốt đều đủ,
vọng chấp ngã cũng vậy, sao lại không có cái bị chấp lấy?
Hoặc sinh hoặc không sinh, tính của tâm thường thanh tịnh;
cái ngã do ngoại đạo lập ra sao không lấy điều này làm ví dụ?
Trong rừng rậm của thức mê lầm, vọng chấp lìa pháp chân thật;
vì ưa thích lý luận về ngã nên chạy đi tìm kiếm chỗ này chỗ kia.
Chỗ thực hành của trí tự chứng bên trong là tướng chân ngã thanh tịnh;
đây chính là Như Lai tạng (Như Lai tạng: bản tính Phật sẵn có, ẩn chứa trong mọi chúng sinh), không phải điều ngoại đạo biết được.
Phân biệt các uẩn thành cái nắm và cái bị nắm;
nếu hiểu rõ tướng này thì sinh ra trí chân thật.
Những ngoại đạo ấy, nơi kho tàng a-lại-da,
cho rằng ý cùng có với ngã — điều này không phải Phật nói.
Nếu biện rõ được điều này thì giải thoát, thấy được chân đế (chân lý chân thật).
Phiền não thuộc kiến đạo và tu đạo (phiền não do thấy sai, dứt khi thấy được chân lý; và phiền não do thói quen sâu dày, dứt dần trong quá trình tu tập) đều dứt trừ, hoàn toàn thanh tịnh.
Tâm vốn tính thanh tịnh, bị chúng sinh mê lầm chấp lấy.
Như Lai tạng không cấu nhiễm, xa lìa có giới hạn và không giới hạn.
Bản thức ở trong uẩn như vàng bạc ở trong quặng;
nung nấu tinh luyện rồi thì vàng bạc đều hiện ra.
Phật không phải người, không phải uẩn, chỉ là trí vô lậu (vô lậu: không còn phiền não rỉ chảy).
Biết rõ [Phật] thường tịch tĩnh — đó là chỗ ta quy về.
Tâm vốn tính thanh tịnh cùng với phiền não, ý v.v.
và tương ứng với ngã — xin Phật giải thích.
Tâm tự tính thanh tịnh; ý v.v. là cái khác;
nghiệp do chúng tích tập vì nhiễm ô nên thành hai.
Ý v.v., ngã và phiền não làm nhiễm ô tâm thanh tịnh,
như chiếc áo sạch kia mà dính các vết bẩn.
Như áo được sạch vết bẩn, cũng như vàng ra khỏi quặng,
áo và vàng đều không hư hoại; tâm lìa lỗi cũng như vậy.
Kẻ không có trí tìm tòi trong đàn không hầu (một loại đàn dây), tù và ốc, trống v.v.
để tìm âm thanh hay — tìm ngã trong uẩn cũng như thế.
Như kho báu chôn giấu, cũng như nước dưới lòng đất,
tuy có mà không thấy được, chân ngã trong uẩn cũng vậy.
Công năng của tâm và tâm sở tụ tập, tương ứng với uẩn;
kẻ không trí không nắm được, ngã trong uẩn cũng vậy.
Như người nữ mang thai, tuy có mà không thấy được,
chân ngã trong uẩn, kẻ không trí không biết được.
Như sức mạnh trong thuốc, cũng như lửa trong gỗ,
chân ngã trong uẩn, kẻ không trí không biết được.
Như tính không và tính vô thường trong các pháp,
chân ngã trong uẩn, kẻ không trí không biết được.
Các địa, tự tại, thần thông, quán đỉnh, tam-muội thù thắng —
nếu không có chân ngã này thì những thứ ấy đều không có.
Có kẻ phá hoại nói: "Nếu có thì hãy chỉ cho tôi xem."
Người trí nên đáp: "Ông hãy chỉ cho tôi xem cái phân biệt của ông."
Kẻ nói không có chân ngã là phỉ báng pháp, chấp có không;
tỳ-kheo nên làm yết-ma (yết-ma: nghi thức tăng đoàn họp lại để quyết định một việc theo giới luật) đuổi ra, không nói chuyện với họ.
Nói về chân ngã thì rực cháy như lửa kiếp (lửa cuối kiếp thiêu rụi thế giới) bùng lên,
đốt sạch rừng rậm vô ngã, lìa các lỗi của ngoại đạo.
Như váng sữa, sữa chua, đường phèn và dầu mè v.v.,
chúng đều có vị, người chưa nếm thì không biết.
Trong thân gồm các uẩn, dùng năm cách tìm cầu ngã,
kẻ ngu không hiểu được, người trí thấy rõ thì giải thoát.
Ví dụ do bậc sáng trí đặt ra còn chưa làm hiển lộ được tâm,
thì cái nghĩa tích tập trong đó sao có thể làm cho rõ được?
Các pháp có tướng sai khác, [kẻ ấy] không hiểu chỉ là một tâm,
kẻ suy lường chấp sai lầm là không có nhân và không có khởi.
Người nhập định quán tâm, tâm không thấy được tâm.
Cái thấy sinh từ cái được thấy; cái được thấy do nhân gì mà khởi?
Ta họ Ca-chiên-diên, ra đời từ trời Tịnh Cư (cõi trời của các bậc thánh không còn trở lại cõi dục),
vì chúng sinh nói pháp, khiến họ vào thành niết-bàn.
Nương vào pháp vốn có sẵn, ta và chư Như Lai
trong ba nghìn kinh đã nói rộng pháp niết-bàn.
Cõi dục và cõi vô sắc — không thành Phật ở đó;
ở trời Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi sắc), lìa dục mà được bồ-đề (bồ-đề: sự giác ngộ).
Cảnh giới không phải là nhân trói buộc; chính cái nhân [phiền não] trói buộc vào cảnh giới.
Tu hành lưỡi gươm trí bén, chặt đứt phiền não ấy.
Không có ngã thì sao có các pháp như huyễn v.v., có hay không?
Kẻ ngu nên chỉ ra chân như, sao lại không có chân ngã? (?)
Pháp đã làm và chưa làm đều không do nhân khởi ra.
Tất cả đều vô sinh, kẻ ngu không hiểu được.
Kẻ tạo tác không sinh, cái được làm và các duyên —
hai thứ này đều vô sinh, sao cho rằng có kẻ tạo tác?
Kẻ vọng chấp nói có nhân trước, sau và đồng thời,
[lấy ví dụ] làm hiện ra cái bình, [thầy dạy] đệ tử v.v. mà nói các vật sinh khởi.
Phật không phải là hữu vi; các tướng tốt sẵn có
là công đức của Chuyển Luân Vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chính pháp), không phải vì thế mà gọi là Như Lai.
Phật lấy trí làm tướng, xa lìa các kiến chấp,
là chỗ tự chứng bên trong, mọi lỗi đều đã dứt.
Người điếc, mù, câm, ngọng v.v., người già, trẻ nhỏ và kẻ ôm oán thù,
những người này, nhất là kẻ nặng nhất, đều không có phần tu phạm hạnh (phạm hạnh: đời sống tu hành trong sạch, dứt dâm dục).
Vẻ đẹp phụ ẩn đi thì làm trời, tướng tốt chính ẩn đi thì làm Chuyển Luân Vương;
hai hạng này đắm trong buông lung; chỉ người có các tướng hiển lộ mới xuất gia.
Sau khi ta, Thích-ca, diệt độ, sẽ có Tỳ-da-sa (Vyāsa, hiền triết Ấn Độ),
Ca-na, Lê-sa-bà, Kiếp-tỳ-la v.v. ra đời.
Một trăm năm sau khi ta diệt độ, Tỳ-da-sa nói
các bộ luận Bà-la-đa v.v. (Bhārata, sử thi Ấn Độ); kế đó có Bán-trạch-sa (dòng họ Pāṇḍava),
Kiêu-lạp-bà (dòng họ Kaurava), La-ma (Rāma); kế đó có vua Mạo-ly (vương triều Maurya),
Nan-đà (vương triều Nanda) và Cúc-đa (vương triều Gupta); kế đó có vua Miệt-lợi-xa (vua của dân ngoại tộc, man di);
về sau binh đao nổi lên, kế đến là thời cực ác.
Khi ấy khắp thế gian không ai tu hành chính pháp.
Sau những điều như thế, thế gian xoay vần như bánh xe;
mặt trời và lửa cùng hợp lại thiêu đốt cõi dục.
Rồi lại lập nên các cõi trời, thế gian trở lại thành tựu.
Các vua và bốn giai cấp (bốn đẳng cấp xã hội Ấn Độ: Bà-la-môn, Sát-đế-lợi, Phệ-xá, Thủ-đà-la), các tiên nhân truyền pháp giáo hóa;
kinh Vệ-đà (thánh điển của đạo Bà-la-môn), cúng tế, bố thí v.v. — những pháp ấy sẽ hưng thịnh.
Phép bàn luận và đùa cợt, văn xuôi và chú giải —
ta nghe rằng những thứ như vậy làm mê lầm thế gian.
Các loại áo [tỳ-kheo] nhận được, nếu có màu chính,
thì dùng bùn xanh, phân bò v.v. nhuộm cho thành màu hoại (màu xỉn, không phải màu chính).
Mọi áo mặc đều phải lìa dáng vẻ của ngoại đạo,
để hiện ra nơi người tu hành dấu hiệu cờ phướn của chư Phật.
Cũng thắt dây lưng, lọc nước rồi mới uống dùng,
khất thực theo thứ lớp, không đến những nơi không nên đến.
Sinh vào cõi trời tốt đẹp và sinh vào loài người;
người đầy đủ tướng báu thì sinh làm vua trời và vua người.
Vua cai trị bốn châu thiên hạ, dùng pháp giáo hóa lâu dài,
bay lên cung trời, nhưng vì lòng tham mà đều mất hết.
Thời thuần thiện, thời ba phần, thời hai phần và thời cực ác (bốn thời kỳ của thế gian theo quan niệm Ấn Độ, từ tốt đẹp nhất đến xấu nhất);
các Phật khác ra đời vào thời thiện, Thích-ca ra đời vào thời ác.
Sau khi ta niết-bàn, Tất-đạt-đa dòng Thích,
Tỳ-nữu (thần Viṣṇu), Đại Tự [Tại] (?) và các ngoại đạo v.v. cùng ra đời.
"Như thị ngã văn" (tôi nghe như vầy — câu mở đầu các kinh Phật) v.v. là lời sư tử dòng Thích (chỉ Phật) nói;
chuyện xưa và lời cười đùa là do tiên Tỳ-dạ-sa nói.
Sau khi ta niết-bàn, Tỳ-nữu, Đại Tự Tại
nói lời như thế này: "Ta có thể tạo ra thế gian."
Ta tên là Phật Ly Trần, họ Ca-đa-diễn-na,
cha tên Thế Gian Chủ, mẹ hiệu Cụ Tài.
Ta sinh ở nước Chiêm-bà; tổ tiên ta
sinh ra từ dòng Mặt Trăng, nên hiệu là Nguyệt Tạng.
Xuất gia tu khổ hạnh, giảng nói nghìn pháp môn,
thọ ký (lời Phật báo trước sự thành tựu tương lai) cho Đại Tuệ (vị bồ-tát chính hỏi pháp trong kinh này), sau đó sẽ diệt độ.
Đại Tuệ trao lại cho Đạt-ma, kế đó trao cho Di-khư-lê;
đến thời Di-khư-lê là thời ác, kiếp tận, pháp sẽ diệt.
Ca-diếp, Câu-lưu-tôn, Câu-na-hàm Mâu-ni (các vị Phật thời quá khứ)
và ta, Ly Trần Cấu, đều ra đời vào thời thuần thiện.
Khi thời thuần thiện giảm dần, có vị đạo sư tên Tuệ,
thành tựu đại dũng mãnh, giác ngộ năm pháp.
Không phải thời hai phần, thời ba phần, cũng không phải thời cực ác;
trong thời thuần thiện ấy mà hiện thành đẳng chính giác (sự giác ngộ chân chính trọn vẹn, ngang hàng chư Phật).
Áo tuy không cắt sợi, [thì cũng] chắp vá các mảnh vụn mà thành,
như những con mắt trên đuôi chim công, không ai cướp đoạt.
Hoặc cách hai ngón, ba ngón tay, đan xen chắp vá mà thành.
Làm khác với cách ấy thì kẻ ngu sinh tham đắm.
Chỉ giữ ba y (ba tấm áo của tỳ-kheo), thường dập tắt lửa tham dục,
tắm bằng nước trí tuệ, ngày đêm ba thời tu tập.
Như mũi tên bắn đã hết đà, một mũi rơi lại bắn một mũi;
cũng như cây khuấy sữa chua; thiện và bất thiện cũng như vậy.
Nếu một có thể sinh ra nhiều thì có tướng sai khác.
Người bố thí nên như ruộng, người nhận nên như gió (?).
Nếu một có thể sinh ra nhiều thì tất cả đều có mà không có nhân.
Nhân của việc làm bị diệt hoại — đó là điều do vọng kế lập ra.
Nếu điều vọng kế lập ra [lấy ví dụ] ngọn đèn và hạt giống,
một mà sinh ra nhiều, thì chỉ là tương tự chứ không phải nhiều.
Hạt mè không sinh ra đậu, lúa không phải nhân của lúa mạch,
đậu nhỏ không phải hạt giống của lúa, sao nói một sinh ra nhiều?
Danh Thủ soạn luận về âm thanh (văn phạm), Quảng Chủ soạn luận về vua (thuật cai trị),
phái Thuận thế (phái duy vật ở Ấn Độ) nói càn, sẽ sinh ra trong Phạm tạng (?).
Ca-đa-diên soạn kinh, tiên Thụ Bì (?) nói về cúng tế,
Hưu-lưu (Ulūka) đưa ra thiên văn — vào thời ác sẽ có những người ấy.
Các chúng sinh ở thế gian, nhờ sức phúc mà cảm được vua,
[vua] đúng pháp cai trị tất cả, giữ gìn đất nước.
Thanh Nghĩ, Xích Đậu, Trắc Tịch và Mã Hành (?) —
những vị tiên phúc lớn này sẽ ra đời ở đời sau.
Tất-đạt-đa con dòng Thích, Bộ-đa, người năm búi tóc (?),
Khẩu Lực và Thông Tuệ cũng sẽ ra đời ở đời sau.
Ta ở trong rừng hoang, Phạm vương (vua cõi trời Phạm thiên) đến tặng ta
da hươu, gậy ba chạc, dây đeo vai và quân-trì (bình đựng nước của người tu).
[Rằng:] "Vị đại tu hành này sẽ thành bậc Tôn Ly Cấu,
nói về giải thoát chân thật, là cờ hiệu của Mâu-ni."
Phạm vương và chúng Phạm thiên, các trời và chúng trời
tặng ta áo da hươu rồi trở về cung Tự Tại.
Ta ở giữa rừng cây, Đế Thích và Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương)
tặng ta áo đẹp và bát khất thực.
Nếu lập thuyết không sinh thì cái nhân ấy lại sinh,
lập vô sinh như thế chỉ là lời nói suông.
Tích tập từ vô thủy, vô minh làm nhân cho tâm;
sinh diệt nối tiếp, là cái do vọng kế phân biệt.
Luận Tăng-khư (tức Số luận) có hai: thắng tính và biến dị;
trong thắng tính có cái được làm, thì cái được làm phải tự thành.
Thắng tính cùng có với vật, cầu-na nói ra sự sai khác;
cái làm và cái được làm các thứ, sự biến dị không thể có được.
Như thủy ngân trong sạch, bụi bẩn không làm nhiễm được,
tàng thức thanh tịnh cũng vậy, là chỗ chúng sinh nương tựa.
Như mùi hưng cừ (một loại cây có mùi hăng nồng), mùi hành, vị muối và bào thai,
hạt giống cũng thế, sao lại không sinh?
Tính một và tính khác, cả hai hay không phải cả hai cũng vậy,
không phải cái có để nắm lấy, không phải không, không phải hữu vi.
Trong con ngựa không có tính bò, ngã trong uẩn cũng vậy.
Những gì gọi là hữu vi, vô vi đều không có tự tính.
Dùng lý lẽ và lời dạy v.v. để tìm ngã là tà kiến sai lầm nhơ bẩn.
Không hiểu nên nói có, chỉ là chấp sai lầm, ngoài ra không gì khác.
Ngã trong các uẩn, một hay khác đều không thành.
Lỗi ấy rõ ràng, kẻ vọng chấp không nhận ra.
Như nước, gương và mắt hiện ra đủ thứ bóng,
xa lìa tính một và tính khác, ngã trong uẩn cũng vậy.
Người tu hành tu thiền định, thấy chân lý và tu đạo;
siêng tu ba điều này thì giải thoát khỏi các tà kiến.
Như qua khe hở thấy ánh chớp lóe rồi tắt nhanh,
pháp dời đổi cũng vậy, không nên khởi phân biệt.
Tâm kẻ ngu mê lầm, chấp niết-bàn là có hay không.
Nếu được cái thấy của bậc thánh thì hiểu được đúng như thật.
Nên biết pháp biến đổi xa lìa sinh diệt,
cũng lìa có và không, và lìa tướng chủ thể, đối tượng.
Nên biết pháp biến đổi xa lìa lý luận ngoại đạo,
cũng lìa danh và tướng, kiến chấp về cái ngã bên trong cũng diệt.
Chư thiên hưởng xúc chạm sung sướng nơi thân, chúng sinh địa ngục chịu khổ bức thân;
nếu không có thân trung hữu ấy thì các thức không thể sinh ra.
Nên biết trong các nẻo, chúng sinh có đủ loại thân,
thai sinh, noãn sinh, thấp sinh (sinh từ bào thai, sinh từ trứng, sinh từ chỗ ẩm ướt) v.v. đều theo thân trung hữu mà sinh.
Lìa lời dạy của bậc thánh và lẽ phải, muốn diệt mê lầm lại làm mê lầm tăng thêm;
đó là lời điên của ngoại đạo, bậc trí không nên nói.
Trước hết phải xác định rõ về ngã và phân biệt các thứ chấp thủ,
vì như con của người đàn bà không thể sinh đẻ, không có gì để xác định, phân biệt.
Ta lìa mắt thịt, dùng thiên nhãn (mắt trời: thấy xa, thấy khắp các cõi) và tuệ nhãn (mắt trí tuệ: thấy lẽ không của vạn vật),
thấy thân các chúng sinh lìa các hành, các uẩn.
Quán thấy trong các hành có sắc đẹp, sắc xấu,
giải thoát và không giải thoát, có kẻ ở trong cõi trời.
Thân thọ nhận trong các nẻo, chỉ ta mới thấu suốt được,
vượt quá hiểu biết của đời, không phải cảnh giới của sự suy lường.
Không có ngã mà sinh ra tâm, tâm này sinh ra thế nào?
Há chẳng nói tâm sinh ra như dòng sông, như ngọn đèn, như hạt giống sao?
Nếu không có vô minh v.v. thì tâm thức không sinh.
Lìa vô minh thì không có thức, sao sinh ra sự nối tiếp?
Kẻ vọng chấp nói ba đời và cái không thuộc đời nào,
[nói] cái thứ năm không thể nói ra — [chỉ] chư Phật mới biết.
Chỗ các hành chấp lấy mà trụ, đó cũng là nhân của trí;
không nên nói trí tuệ mà gọi là các hành.
Có nhân duyên này thì có pháp này sinh ra;
không có kẻ tạo tác nào riêng biệt — đó là điều ta nói.
Gió không thể sinh ra lửa nhưng làm lửa bùng cháy,
cũng do gió mà lửa tắt — sao lấy đó ví với ngã?
Những gì gọi là hữu vi, vô vi đều lìa các thứ chấp thủ.
Sao kẻ ngu phân biệt, lấy lửa để lập ra ngã?
Do sức xoay vần của các duyên nên có thể sinh ra lửa.
Nếu phân biệt [ngã] như lửa thì ngã này từ đâu sinh ra?
Do ý v.v. làm nhân mà các uẩn, xứ tích tập;
người dẫn đoàn buôn là vô ngã thường cùng khởi với tâm.
Hai thứ này thường như mặt trời, xa lìa cái làm và cái được làm;
không phải lấy lửa mà lập được, kẻ vọng chấp không biết.
Tâm chúng sinh là niết-bàn, bản tính thường thanh tịnh;
bị lỗi lầm từ vô thủy tập nhiễm, [mà vẫn] không khác, như hư không.
Các ngoại đạo Tượng Ngọa (?) v.v. bị các kiến chấp làm nhiễm ô,
bị ý thức che lấp, cho lửa v.v. là thanh tịnh.
Nếu được cái thấy đúng như thật thì có thể dứt phiền não,
bỏ rừng rậm ví dụ tà vạy, đến chỗ bậc thánh thực hành.
Những gì trí biết đều sai khác, mỗi thứ khác nhau mà phân biệt;
kẻ không trí không biết, nói những điều không nên nói.
Như kẻ ngu chấp gỗ tạp làm gỗ chiên-đàn, trầm thủy (các loại gỗ thơm quý),
vọng kế và trí chân thật, nên biết cũng như thế.
Ăn xong cầm bát trở về, rửa cho sạch sẽ,
súc miệng cho hết vị thức ăn còn sót — nên tu như vậy.
Nếu đối với pháp môn này suy nghĩ đúng như lý,
lòng tin trong sạch, lìa phân biệt, sẽ thành tựu thiền định tối thắng.
Lìa chấp đắm, trụ nơi nghĩa chân thật, thành ngọn đèn pháp ánh vàng.
Phân biệt có không và lưới các tà kiến,
ba độc (tham lam, giận dữ, si mê) v.v. đều lìa, được tay Phật rưới nước lên đầu.
Ngoại đạo chấp có kẻ tạo tác, mê lầm phương hướng và cho là không có nhân,
kinh sợ duyên khởi, [rơi vào] đoạn diệt, không có tính bậc thánh.
Biến hiện khởi ra các quả báo, gọi là các thức và ý.
Ý từ a-lại-da sinh ra, thức nương vào mạt-na (mạt-na: thức thứ bảy, luôn chấp có cái "tôi") mà khởi.
A-lại-da khởi ra các tâm như biển nổi sóng;
tập khí làm nhân, theo duyên mà sinh khởi.
Từng sát-na nối nhau như móc xích, nắm lấy cảnh giới của tâm mình;
các loại hình tướng, ý căn v.v. và các thức sinh ra.
Do thói xấu từ vô thủy mà sinh ra giống như cảnh bên ngoài.
Những gì thấy chỉ là tâm mình, không phải điều ngoại đạo hiểu được.
Nhân nơi nó và duyên vào nó mà sinh ra các thức khác;
vì vậy khởi các kiến chấp, trôi lăn trong sinh tử.
Các pháp như huyễn, như mộng, như trăng dưới nước, dợn nắng, thành Càn-thát-bà;
nên biết tất cả pháp chỉ do chính mình phân biệt.
Chính trí nương vào chân như mà khởi các tam-muội,
như tam-muội Như Huyễn, tam-muội Thủ-lăng-nghiêm (một loại tam-muội dũng mãnh, kiên cố) — những sai biệt như thế.
Được vào các địa, được tự tại và thần thông,
thành tựu trí như huyễn, chư Phật rưới nước lên đầu.
Thấy thế gian hư vọng, khi ấy tâm chuyển y,
được Hoan Hỷ địa (địa thứ nhất của bồ-tát), các địa và Phật địa.
Đã được chuyển y rồi, như ngọc ma-ni nhiều màu,
làm lợi ích chúng sinh, ứng hiện như trăng dưới nước.
Bỏ lìa kiến chấp có, không, cả hai và không phải cả hai,
vượt qua hạnh của nhị thừa, cũng vượt qua địa thứ bảy.
Pháp tự mình chứng bên trong, tu sửa qua từng địa,
xa lìa các ngoại đạo — nên nói đó là đại thừa.
Nói pháp môn giải thoát như sừng thỏ, như ngọc ma-ni (?),
bỏ lìa phân biệt, lìa cái chết và sự dời đổi.
Lời dạy nhờ lý mà thành, lý nhờ lời dạy mà rõ;
nên nương theo lời dạy và lý này, chớ phân biệt gì khác.
Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, quyển thứ bảy.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video