Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, Phẩm thứ mười: Kệ tụng (phần đầu)
Bấy giờ Thế Tôn (bậc được thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật) muốn tuyên nói lại các nghĩa rộng trong tu-đa-la (kinh điển, lời Phật dạy) này, nên nói kệ (bài văn vần để tụng) rằng:
Các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) không bền chắc, đều từ phân biệt (sự nghĩ tưởng, chia chẻ phải trái, có không của tâm mê) mà sinh;
vì cái phân biệt vốn là không, nên cái bị phân biệt cũng chẳng có.
Do phân biệt hư vọng mà có thức (cái biết phân biệt của tâm) sinh ra;
tám thức, chín thức (tám thức: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý, mạt-na, a-lại-da; thức thứ chín là thức thanh tịnh) đủ loại, như muôn đợt sóng trên biển.
Tập khí (thói quen, dấu vết ngấm sâu trong tâm do hành động, ý nghĩ từ trước để lại) thường tăng trưởng, làm chỗ nương có gốc rễ vững chắc (?);
tâm trôi theo cảnh giới, như sắt bị nam châm hút.
Cái tánh mà chúng sinh nương vào thì xa lìa mọi suy lường tính toán,
lìa cả trí lẫn cái được trí biết; nhờ chuyển y (chuyển đổi chỗ nương của tâm từ nhiễm ô sang thanh tịnh) mà được giải thoát.
Được Như huyễn tam-muội (tam-muội: trạng thái định, tâm chuyên chú lặng yên; đây là phép định thấy mọi pháp như trò ảo thuật), vượt qua mười địa (mười bậc tu chứng của Bồ-tát);
khi quán thấy tâm vương (tâm chủ, đối với các tác dụng tâm phụ thuộc), thì tưởng và thức đều xa lìa.
Lúc ấy tâm chuyển y, đó là thường trụ (còn mãi không đổi).
Ở trong cung hoa sen, do cảnh như huyễn mà hiện ra;
đã ở cung ấy rồi, tự tại, không cần dụng công (tự nhiên làm việc mà không gắng sức),
làm lợi ích các chúng sinh, như ngọc ma-ni (ngọc báu như ý) hiện đủ các màu.
Không có hữu vi (pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh diệt) hay vô vi (pháp không do tạo tác, không sinh diệt), chỉ có vọng phân biệt;
kẻ ngu mê lầm chấp lấy, như người đàn bà không thể sinh đẻ nằm mộng thấy con.
Nên biết bổ-già-la (cái "người", cái "ta" mà chúng sinh tưởng là có), uẩn (năm nhóm hợp thành thân tâm: sắc, thọ, tưởng, hành, thức), giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu cảnh, sáu thức) và các duyên v.v.
thảy đều trống rỗng, không tự tánh (bản chất riêng tự có), không sinh, có mà chẳng phải có.
Ta vì phương tiện mà nói, kỳ thật chẳng có tướng;
kẻ ngu vọng chấp lấy năng tướng (cái làm dấu hiệu) và sở tướng (cái được dấu hiệu chỉ ra).
Cái biết tất cả mà chẳng phải biết, tất cả mà chẳng phải tất cả (?):
đó là chỗ phân biệt của kẻ ngu; Phật không có cái biết ta và người.
Các pháp như huyễn, như mộng, không sinh, không tự tánh;
vì đều có tánh không, nên có và không đều chẳng thể nắm bắt.
Ta chỉ nói một tánh, lìa mọi vọng suy lường;
tự tánh không có hai, là chỗ thực hành của các bậc thánh.
Như khi bốn đại (đất, nước, lửa, gió, bốn yếu tố cấu thành thân) không điều hòa, nôn mửa (?) mà thấy ánh đom đóm;
những gì thấy đều chẳng có, thế gian cũng như vậy.
Như cỏ cây, ngói sỏi v.v. do ảo thuật hiện ra,
trò ảo ấy không có thật, các pháp cũng như vậy.
Không phải cái nắm lấy, không phải cái bị nắm lấy; không phải trói, không phải bị trói;
như huyễn, như dương diễm (ảo ảnh hơi nóng trông như nước giữa đồng), như mộng, cũng như mắt bị màng (thấy hoa đốm không có thật).
Nếu muốn thấy chân thật, hãy lìa mọi phân biệt nắm giữ;
nên tu phép quán chân thật, ắt thấy Phật, không còn nghi.
Thế gian như giấc mộng, sắc và đồ dùng sinh sống cũng vậy;
nếu thấy được như thế, thân sẽ được đời tôn kính.
Ba cõi (cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc, tức toàn bộ thế giới sinh tử) do tâm khởi, là cái thấy hư vọng do mê lầm;
lìa vọng thì không có thế gian; biết vậy rồi thì chuyển đổi chỗ nương nhiễm ô.
Kẻ ngu thấy rồi lầm cho là có sinh có diệt;
người trí quán đúng như thật: không sinh cũng không diệt.
Thường hành mà không phân biệt, xa lìa tâm và tâm pháp (các tác dụng tâm lý đi kèm theo tâm);
trụ ở trời Sắc Cứu Cánh (tầng trời cao nhất của cõi Sắc), nơi lìa mọi lỗi lầm,
tại đó thành chánh giác (giác ngộ chân chính), đủ các lực, thần thông tự tại
và các tam-muội thù thắng; rồi hiện thân hóa mà thành đạo ở cõi này.
Thân hóa (thân Phật biến hiện ra để độ chúng sinh) vô lượng ức, đi khắp mọi nơi,
khiến kẻ ngu được nghe pháp khó nghĩ bàn, như tiếng vang.
Xa lìa đầu, giữa, cuối, cũng lìa có và không;
chẳng phải nhiều mà hiện nhiều, không động mà có mặt khắp nơi.
Nói về cái tánh chất bị che lấp trong thân chúng sinh;
mê lầm khiến cái huyễn thành có; chẳng phải huyễn, mà là mê lầm (?).
Do tâm mê lầm nên tất cả đều có;
vì tướng này trói buộc, tạng thức (thức chứa giữ, tức a-lại-da thức, kho chứa mọi hạt giống nghiệp) khởi ra thế gian.
Các thế gian như vậy chỉ là sự đặt để giả tạm;
các kiến chấp như dòng nước lũ, chảy trong "người" và "pháp".
Nếu biết được như vậy, thì chuyển được chỗ nương;
mới là con chân thật của Ta, thành tựu pháp tùy thuận.
Kẻ ngu phân biệt các pháp cứng, ướt, nóng, động (tính chất của đất, nước, lửa, gió);
đều là tên giả, không thật, cũng không có năng tướng, sở tướng.
Hình thân và các căn (giác quan) đều do tám vật (bốn đại cùng sắc, hương, vị, xúc) hợp thành;
phàm ngu vọng chấp sắc, mê lầm như bị nhốt trong lồng là thân.
Phàm ngu vọng phân biệt rằng do nhân duyên hòa hợp mà sinh;
không hiểu tướng chân thật, nên trôi lăn trong ba cõi hữu (ba cõi tồn tại: Dục, Sắc, Vô sắc).
Các chủng tử (hạt giống, tức năng lực tiềm tàng do nghiệp để lại) trong thức hiện ra cảnh giới của tâm;
kẻ ngu khởi phân biệt, vọng chấp hai thủ (cái nắm lấy và cái bị nắm lấy).
Vô minh (sự mê muội không thấy sự thật), ái (lòng tham luyến) và nghiệp: các tâm nương vào đó mà sinh;
vì vậy Ta rõ biết đó là tánh y tha khởi (tánh nương vào cái khác mà khởi, tức do nhân duyên sinh).
Vọng phân biệt có vật là chỗ hoạt động của tâm mê;
sự phân biệt này hoàn toàn không có, vì mê vọng mà chấp là có.
Tâm bị các duyên trói buộc, sinh khởi ra chúng sinh;
nếu các duyên xa lìa, Ta nói là không còn gì để thấy.
Đã lìa các duyên, và những gì tự tướng phân biệt,
trong thân không còn khởi, Ta là không còn chỗ hành (?).
Cái năng thủ và sở thủ do tâm chúng sinh khởi ra,
những gì thấy đều không có tướng, kẻ ngu vọng phân biệt.
Hiển bày a-lại-da, tạng thức thù thắng;
lìa năng thủ sở thủ, Ta nói đó là chân như (thể tánh chân thật, như như không đổi của mọi pháp).
Trong uẩn không có người, không ta, không chúng sinh;
sinh chỉ là thức sinh, diệt cũng chỉ là thức diệt.
Như tranh vẽ có cao thấp, tuy thấy mà không có thật;
các pháp cũng như thế, tuy thấy mà chẳng có.
Như thành càn-thát-bà (thành ảo hiện giữa không trung, như ảo ảnh lâu đài), như ánh nắng bốc lên lúc trời nóng;
những gì thấy luôn như thế, trí quán thì chẳng tìm được.
Lấy nhân, duyên và thí dụ để lập tông (nêu luận đề):
thành càn-thát-bà, mộng, vòng lửa (đốm lửa quay tròn trông thành vòng), dương diễm, ánh mặt trời mặt trăng,
ngọn lửa, sợi lông (mắt bệnh thấy) v.v. là các thí dụ, dùng đó để hiển bày vô sinh (vốn không sinh).
Phân biệt của đời đều không, mê lầm như huyễn, như mộng;
thấy các cõi hữu không sinh, ba cõi không chỗ nương;
trong và ngoài cũng thế, thành tựu vô sinh nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh).
Được Như huyễn tam-muội và ý sinh thân (thân do ý tạo, hiện tùy ý không chướng ngại),
đủ thứ thần thông, các lực và sự tự tại.
Các pháp vốn không sinh, trống không, không có tự tánh;
vì mê lầm các nhân duyên mà cho là có sinh diệt.
Kẻ ngu vọng phân biệt, lấy tâm hiện ra tâm,
và hiện ra sắc bên ngoài, mà thật không có gì.
Như nhờ sức định quán thấy tượng Phật và bộ xương liền nhau như xích khóa,
và phân tích các đại chủng (các yếu tố lớn: đất, nước, lửa, gió), thì thế gian chỉ là đặt để giả.
Thân, của cải và chỗ ở: ba thứ này là sở thủ (cái bị nắm lấy);
ý, sự nắm giữ và phân biệt: ba thứ này là năng thủ (cái nắm lấy).
Mê lầm vọng chấp, lấy năng và sở mà phân biệt;
chỉ theo cảnh chữ nghĩa mà không thấy chân thật.
Người tu dùng tuệ quán các pháp không tự tánh;
lúc ấy trụ nơi vô tướng (không còn tướng), tất cả đều dừng nghỉ.
Như lấy mực bôi lên gà (?), kẻ không trí vọng chấp lấy;
thật không có ba thừa (ba cỗ xe: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), kẻ ngu không thấy được.
Nếu thấy các Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật mà giác ngộ) và Bích-chi-phật (người tự ngộ lý nhân duyên, không cần thầy),
đều là do Bồ-tát (người tu hạnh giác ngộ, nguyện cứu độ chúng sinh) đại bi biến hóa hiện ra.
Ba cõi chỉ là tâm, phân biệt thành hai tự tánh;
chuyển y, lìa "người" và "pháp", đó là chân như.
Mặt trời, mặt trăng, đèn, ánh lửa, đại chủng và ngọc ma-ni
không phân biệt mà vẫn có tác dụng; chư Phật cũng như vậy.
Các pháp như vòng lông (mắt bệnh thấy), xa lìa sinh, trụ, diệt;
cũng lìa thường và vô thường; nhiễm và tịnh cũng như vậy.
Như bôi thuốc đà-đô (?), thấy đất thành màu vàng,
mà thật trong đất ấy vốn không có tướng vàng.
Kẻ ngu cũng vậy, với tâm mê loạn từ vô thủy (thời không có khởi đầu),
vọng chấp các cõi hữu là thật, như huyễn, như dương diễm.
Nên quán một chủng tử với phi chủng tử đồng một ấn (dấu xác chứng);
một chủng tử và tất cả chủng tử, gọi là tâm đủ loại.
Đủ thứ chủng tử là một, chuyển y thì thành phi chủng tử;
bình đẳng đồng với pháp ấn (dấu ấn xác chứng chân lý), tất cả đều không phân biệt.
Đủ thứ chủng tử có thể chiêu cảm sinh vào các thú (các đường tái sinh);
đủ thứ khổ đan xen, gọi là tất cả chủng tử.
Quán tự tánh các pháp thì mê lầm không cần phải trừ bỏ;
tánh của vật vốn không sinh, rõ biết thì liền giải thoát.
Người tu định quán thế gian: các sắc do tâm khởi;
tâm mê lầm từ vô thủy, thật không có sắc, không có tâm.
Như huyễn và thành càn-thát-bà, vòng lông và dương diễm,
không có mà hiện ra có, các pháp cũng như vậy.
Tất cả pháp không sinh, chỉ do mê lầm mà thấy;
vì từ mê vọng mà sinh, kẻ ngu vọng chấp có hai.
Do đủ thứ tập khí mà sinh ra tâm như sóng;
nếu tập khí ấy dứt, sóng tâm không khởi nữa.
Tâm duyên các cảnh mà khởi, như tranh nương vào vách;
nếu không vậy, sao trong hư không chẳng hiện ra tranh?
Nếu duyên với chút tướng mà khiến tâm sinh,
thì tâm đã từ duyên khởi, nghĩa "chỉ có tâm" không thành.
Tánh tâm vốn trong sạch, như hư không trong sạch;
khiến tâm lại nắm lấy tâm là do tập khí, chẳng phải nhân nào khác.
Chấp cái do tự tâm hiện ra, khiến tâm được khởi;
những gì thấy thật không ở ngoài, vì vậy nói là duy tâm (chỉ có tâm).
Tạng thức gọi là tâm; cái suy lường gọi là ý;
cái rõ biết các cảnh giới thì gọi là thức.
Tâm thường là vô ký (không thiện không ác); ý gồm hai loại hành;
thức hiện tại thông cả thiện và bất thiện v.v.
Sự chứng ngộ không có thời hạn nhất định, vượt các địa và các cõi nước,
cũng vượt qua tâm lượng (phạm vi đo lường của tâm), mà trụ nơi quả vô tướng.
Những gì thấy là có và không, cùng đủ thứ tướng,
đều là chỗ chấp trước điên đảo của kẻ ngu.
Nếu trí đã lìa phân biệt mà vật vẫn có, thì trái nhau;
vì do tâm nên không có sắc, vì vậy không phân biệt.
Các căn như huyễn, cảnh giới đều như mộng;
cái làm ra và cái được làm ra, tất cả đều chẳng có.
Theo thế đế (chân lý quy ước của thế gian) thì tất cả đều có; theo đệ nhất nghĩa (chân lý tối thượng) thì không;
cái tánh "không có tánh" của các pháp, gọi là đệ nhất nghĩa.
Trong cái không có tự tánh, nhân các lời nói
mà có vật khởi lên, đó gọi là tục đế (chân lý thế tục).
Nếu không có lời nói, vật được khởi cũng không có;
trong thế đế không có chuyện có lời mà không có sự.
Pháp điên đảo hư vọng, thật không thể nắm bắt;
nếu điên đảo mà có, thì không có cái "không tự tánh";
vì có cái "không tánh", nên pháp điên đảo kia
và tất cả những gì có, đều không thể nắm bắt.
Tập khí xấu xông ướp tâm, hiện ra đủ thứ tướng;
mê lầm cho là ở ngoài tâm, vọng chấp các hình sắc.
Phân biệt và không phân biệt: phân biệt thì có thể đoạn trừ;
không phân biệt thì thấy được tánh thật, chứng chân không.
Vô minh xông ướp tâm, hiện ra các chúng sinh,
như voi ngựa do ảo thuật hiện ra, và lá cây hóa thành vàng.
Như người mắt bị màng, mê lầm thấy vòng lông;
kẻ ngu cũng vậy, vọng chấp các cảnh giới.
Phân biệt, cái bị phân biệt, và người khởi phân biệt;
cái chuyển, cái bị chuyển, nhân của sự chuyển: nhờ sáu điều này mà giải thoát (?).
Do vọng chấp mà nói thế, chứ (thật) không có các địa, không có các đế (chân lý),
cũng không có các cõi nước, Phật hóa thân và nhị thừa (hai thừa Thanh văn, Duyên giác).
Tâm khởi ra tất cả pháp, mọi nơi chốn và thân;
tánh tâm thật không có tướng, kẻ không trí chấp lấy đủ thứ.
Tướng mê lầm do phân biệt, gọi là y tha khởi;
tên gọi có trong tướng ấy là vọng kế (tánh do vọng tưởng chấp là có).
Các pháp do duyên hòa hợp, người ta phân biệt danh và tướng;
những thứ ấy đều không sinh, đó là viên thành thật (tánh chân thật trọn vẹn, tức chân như).
Trong các cõi nước mười phương, giữa chúng sinh và Bồ-tát,
mọi Phật pháp thân, báo thân, hóa thân và các biến hóa
đều từ Phật Vô Lượng Thọ (tức Phật A-di-đà) ở cõi Cực Lạc mà ra.
Trong kinh phương quảng (kinh Đại thừa), nên biết đó là lời nói có mật ý (ý nghĩa sâu kín).
Những gì Phật tử nói và các đạo sư nói,
đều là hóa thân nói, chẳng phải Phật thật báo.
Các pháp không có sinh, nhưng cũng chẳng phải không có;
như huyễn, như mộng, như hóa, như thành càn-thát-bà.
Đủ thứ do tâm khởi, đủ thứ do tâm mà thoát;
tâm khởi chứ không gì khác, tâm diệt cũng như vậy.
Do chúng sinh phân biệt mà hiện ra tướng hư vọng;
chỉ có tâm, thật không có cảnh; lìa phân biệt là giải thoát.
Do từ vô thủy chất chứa sự phân biệt và các hý luận (lý luận suông, bàn cãi vô ích),
bị tập khí xấu xông ướp, mà khởi ra cảnh hư vọng này.
Vì vọng chấp tự tánh, nên (thật ra) các pháp đều không sinh (?);
nương vào duyên khởi, chúng sinh mê lầm phân biệt.
Khi phân biệt không còn đi kèm, y tha khởi liền trong sạch;
chỗ trụ lìa phân biệt, chuyển y tức là chân như.
Chớ vọng chấp cái hư vọng; vọng chấp thì không có thật;
mê lầm vọng phân biệt, chứ thủ và sở thủ đều không có.
Phân biệt mà thấy cảnh ngoài, đó là tự tánh vọng kế;
do sự vọng chấp này mà tự tánh duyên khởi sinh ra.
Tà kiến cho có các cảnh ngoài, chứ không có cảnh, chỉ là tâm;
quán xét đúng lý thì năng thủ sở thủ đều diệt.
Như kẻ ngu phân biệt, cảnh ngoài thật chẳng có;
tập khí quấy đục tâm, hiện ra giống như cảnh ngoài.
Đã diệt hai thứ phân biệt, trí khế hợp với chân như,
khởi ra cái không có hình bóng, là chỗ hành khó nghĩ bàn của bậc thánh.
Nương vào sự hòa hợp của cha mẹ, như tô (váng sữa đặc) ở trong bình,
a-lại-da cùng với ý làm cho đỏ trắng (huyết của mẹ, tinh của cha) tăng trưởng;
thành bế-thi (khối thịt mềm, giai đoạn đầu của bào thai) rồi khối đặc (?), đủ thứ nghiệp dơ bẩn sinh ra;
gió nghiệp làm tăng bốn đại, thai sinh ra như trái chín.
Năm, năm và năm (?), các lỗ như vết thương có chín lỗ;
móng, răng, lông đầy đủ, đủ ngày tháng thì sinh ra.
Mới sinh như con trùng trong phân, cũng như người ngủ vừa thức;
mắt mở ra thấy sắc, phân biệt dần tăng trưởng.
Phân biệt rõ ràng rồi, môi, hàm v.v. hòa hợp,
bắt đầu phát ra lời nói, như chim vẹt v.v.
Tùy ý ưa thích của chúng sinh mà lập ra Đại thừa (giáo pháp "cỗ xe lớn", cứu độ mọi chúng sinh);
chẳng phải chỗ đi của tà kiến, ngoại đạo (người theo đạo khác ngoài Phật pháp) không thể tiếp nhận.
Thừa do tự mình chứng ngộ bên trong, chẳng phải chỗ đi của sự suy lường;
xin nói cho biết: sau khi Phật diệt độ, ai có thể thọ trì pháp này?
Đại Tuệ (tên vị Bồ-tát thưa hỏi trong kinh), ông nên biết: sau khi Thiện Thệ (danh hiệu Phật: bậc khéo đi đến nơi giải thoát) nhập Niết-bàn (cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết sinh tử),
đời vị lai sẽ có người giữ gìn pháp của Ta.
Ở nước Nam Thiên Trúc (miền nam Ấn Độ) có vị tỳ-kheo (tăng sĩ xuất gia) danh đức lớn,
hiệu là Long Thọ, có thể phá các tông chấp có, chấp không;
ở thế gian hiển bày pháp Đại thừa vô thượng của Ta,
đắc Hoan Hỷ địa (bậc thứ nhất trong mười địa của Bồ-tát), vãng sinh nước An Lạc (cõi Cực Lạc).
Nghĩa do các duyên khởi ra thì nói có hay không đều không được;
trong duyên mà vọng chấp có vật, phân biệt có và không;
những kiến chấp ngoại đạo như thế xa lìa pháp của Ta.
Tên gọi của tất cả pháp thường theo đuổi nơi sinh ra;
tập khí đã huân và đang huân, xoay vần cùng phân biệt.
Nếu không nói đến tên gọi, thế gian đều mê lầm;
vì trừ mê lầm nên mới lập ra tên gọi, lời nói.
Kẻ ngu phân biệt các pháp: mê lầm vì tên gọi,
và vì các duyên sinh: đó là ba thứ phân biệt.
Vì không sinh không diệt, bản tánh như hư không,
tự tánh không có gì, đó gọi là tướng vọng kế.
Như huyễn, bóng, dương diễm, ảnh trong gương, mộng, vòng lửa,
như tiếng vang và thành càn-thát-bà: đó là y tha khởi.
Chân như, không, bất nhị (không hai), thật tế (bờ chân thật) và pháp tánh (bản tánh của các pháp)
đều không có phân biệt; Ta nói đó là viên thành.
Lời nói, chỗ hoạt động của tâm, là hư vọng, rơi vào hai bên (hai cực đoan);
tuệ phân biệt thật đế (chân lý thật), mà tuệ ấy không phân biệt.
Điều ấy hiện ra với người trí, với kẻ ngu thì không hiện;
cái trí hiện ra như vậy là: tất cả pháp đều không có tướng.
Như chuỗi ngọc bằng vàng giả, không phải vàng mà kẻ ngu cho là vàng;
các pháp cũng vậy, ngoại đạo vọng suy lường.
Các pháp không đầu không cuối, trụ nơi tướng chân thật;
thế gian đều không có ai tạo tác, kẻ vọng chấp không hiểu được.
Những pháp quá khứ, vị lai và hiện tại,
tất cả pháp như vậy đều là vô sinh.
Vì các duyên hòa hợp nên nói là có pháp;
nếu lìa hòa hợp thì không sinh cũng không diệt.
Mà các pháp duyên khởi, là một hay khác đều không thể nắm bắt;
nói gọn thì là sinh, nói rộng thì là diệt.
Một là cái không của sự không sinh, một là cái không của sự sinh;
cái không của sự không sinh là thù thắng, cái không của sự sinh thì diệt hoại.
Chân như, không, thật tế, Niết-bàn và pháp giới (toàn thể các pháp, cõi chân lý),
đủ thứ ý sinh thân: Ta nói đều là tên khác nhau (của cùng một thể).
Đối với kinh, luật, luận mà khởi phân biệt trong sạch,
nếu không rõ vô ngã (không có cái ta thật), thì là nương lời dạy mà không nương nghĩa.
Chúng sinh vọng phân biệt, cái thấy như sừng thỏ (thứ vốn không có);
phân biệt tức là mê lầm, như thú khát đuổi theo ánh nắng.
Do vọng chấp mà khởi phân biệt;
nếu lìa nhân vọng chấp, phân biệt sẽ không khởi.
Pháp đại phương quảng rất sâu, biết các cõi nước một cách tự tại,
Ta nói cho các Phật tử (con Phật, ở đây chỉ Bồ-tát), không nói cho Thanh văn.
Ba cõi hữu là không, vô thường, xa lìa ta và cái của ta:
Ta vì các Thanh văn mà nói tướng chung như thế.
Không chấp mọi pháp, vắng lặng trong sạch, một mình tu hành,
nghĩ đến quả Bích-chi: Ta nói cho người ấy.
Thân là y tha khởi, vì mê lầm mà không tự thấy;
phân biệt tự tánh ở ngoài, khiến tâm vọng khởi.
Do quả báo mà được, do gia trì (sức Phật hộ trì), do loại sinh của các thú,
và do được trong mộng: đó là bốn tánh của thần thông.
Cái được trong mộng, và do uy lực của Phật,
do loại của các thú v.v. đều không phải thần thông do quả báo mà được (?).
Tập khí xông ướp tâm, hiện bóng giống như vật;
phàm ngu chưa ngộ được, vì vậy nói là sinh.
Theo vọng phân biệt, tướng ngoài còn có bao lâu,
thì chừng ấy lâu vọng tưởng tăng thêm, không thấy tự tâm mê.
Sao lại nói có sinh, mà không nói về cái được thấy?
Không có gì để thấy mà thấy, thì vì ai và nói thế nào?
Thể tâm vốn tự trong sạch; ý và các thức đi kèm,
do tập khí thường xông ướp mà thành vẩn đục rối loạn.
Tạng thức bỏ thân, ý liền tìm đến các thú;
thức theo đuổi (?) cảnh giống như thật, thấy rồi tham đắm nắm lấy.
Những gì thấy chỉ là tự tâm, cảnh ngoài không thể nắm bắt;
nếu tu quán như thế, sẽ bỏ vọng niệm mà đạt chân như.
Cảnh giới của người tu định, nghiệp, và uy lực của Phật:
ba điều này không thể nghĩ bàn, là chỗ hành của trí khó nghĩ bàn.
Quá khứ, vị lai, bổ-già-la, hư không và Niết-bàn:
Ta nói theo việc thế tục, còn chân đế (chân lý tối thượng) thì lìa văn tự.
Nhị thừa và ngoại đạo cùng nương vào các kiến chấp;
mê lầm về duy tâm, vọng phân biệt cảnh ngoài.
La-hán (bậc đã dứt phiền não, quả cao nhất của Thanh văn), Bích-chi-phật và Bồ-đề (giác ngộ) của Phật:
khi hạt giống đã thành tựu vững chắc, trong mộng được Phật rưới nước lên đỉnh đầu (lễ quán đỉnh, ấn chứng cho người kế vị).
Tâm như huyễn hướng về vắng lặng, vì sao lại nói có, không?
Ở đâu, vì ai, vì sao? Xin hãy nói cho.
Vì mê lầm về duy tâm, nên nói có, không như huyễn.
Sinh diệt và tướng đi kèm nhau, năng tướng sở tướng bình đẳng;
cái phân biệt gọi là ý thức, cùng với năm thức (của mắt, tai, mũi, lưỡi, thân).
Như bóng hình, như dòng nước lũ, từ hạt giống của tâm mà khởi;
nếu tâm và ý cùng các thức không khởi,
liền được ý sinh thân, cũng được quả vị Phật.
Các duyên và uẩn, giới, tự tướng của "người" và "pháp",
đều do tâm đặt để giả, như mộng và vòng lông.
Quán đời như huyễn mộng, nương vào chân thật;
chân thật lìa các tướng, cũng lìa sự đi kèm với nhân.
Điều bậc thánh tự chứng bên trong thường trụ nơi vô niệm (không vọng niệm);
vì đi kèm với nhân mê lầm, nên chấp thế gian là thật.
Khi mọi hý luận diệt, mê lầm liền không sinh;
hễ có mê lầm phân biệt, tâm si thường hiện khởi.
Các pháp không, không có tánh, mà lại là thường hay vô thường:
đó là chỗ thấy của người chủ trương có sinh, không phải của người chủ trương vô sinh.
Một, khác, cả hai, chẳng phải cả hai; tự nhiên và Đấng Tự Tại (vị thần sáng tạo theo ngoại đạo),
thời gian, vi trần (hạt bụi cực nhỏ), thắng tánh (bản nguyên vũ trụ theo phái Số luận): người ta phân biệt các duyên ấy là gốc của thế gian.
Thức là hạt giống của sinh tử, có hạt giống nên có sinh;
như tranh nương vào vách, rõ biết thì liền diệt.
Ví như thấy người huyễn mà có sinh tử huyễn;
phàm ngu cũng vậy, vì si mê mà khởi ra trói buộc và giải thoát.
Hai loại pháp trong và ngoài, cùng nhân duyên của chúng,
người tu quán xét thì đều trụ nơi vô tướng.
Tập khí không lìa tâm, cũng không cùng với tâm;
dù bị tập khí ràng buộc, tướng tâm vẫn không sai khác.
Tâm như tấm áo trắng, tập khí của ý thức là vết bẩn;
bị tập khí như vết bẩn làm dơ, khiến tâm không hiển hiện.
Ta nói như hư không, chẳng có cũng chẳng không;
tạng thức cũng vậy, xa lìa cả có và không.
Ý thức nếu chuyển y, tâm liền lìa vẩn đục;
Ta nói tâm là Phật, giác ngộ rõ mọi pháp.
Dứt hẳn ba sự nối tiếp (?), cũng lìa tứ cú (bốn cách nói: có, không, vừa có vừa không, chẳng có chẳng không);
bỏ lìa cả có và không, các cõi hữu thường như huyễn.
Tâm ở bảy địa đầu còn khởi, nên có hai tự tánh;
các địa còn lại và địa Phật đều là viên thành thật.
Cõi Dục, cõi Sắc, cõi Vô sắc và cả Niết-bàn:
mọi thân ở đó đều là cảnh giới của tâm.
Hễ có chỗ được, đó là mê lầm khởi lên;
nếu đã giác ngộ tự tâm, mê lầm không sinh.
Ta lập hai loại pháp: các tướng (lời giảng dạy) và sự chứng ngộ,
dùng bốn thứ lý thú (đường lối nghĩa lý) làm phương tiện mà nói sự thành tựu.
Thấy đủ thứ danh và tướng là phân biệt mê lầm;
nếu lìa danh và tướng, tánh trong sạch là chỗ hành của bậc thánh.
Theo năng phân biệt và sở phân biệt thì có tướng vọng kế;
nếu lìa phân biệt ấy, tự tánh là chỗ hành của bậc thánh.
Khi tâm giải thoát thì thường hằng chân thật;
chủng tánh (căn tánh bẩm sinh) và pháp tánh, chân như lìa phân biệt.
Vì có tâm thanh tịnh nên có tạp nhiễm hiện ra;
không có tịnh thì không có nhiễm; chân tịnh là chỗ hành của bậc thánh.
Thế gian từ duyên sinh, làm tăng trưởng phân biệt;
quán nó như huyễn mộng, lúc ấy liền giải thoát.
Vì đủ thứ tập khí xấu hòa hợp với tâm,
chúng sinh thấy cảnh ngoài mà không thấy pháp tánh của tâm.
Tánh tâm vốn trong sạch, không sinh các mê lầm;
mê lầm từ tập khí xấu mà khởi, vì vậy không thấy tâm.
Chính mê lầm là chân, chân thật chẳng ở chỗ nào khác;
vì các hành chẳng phải hành, không thể thấy ở chỗ khác.
Nếu quán các pháp hữu vi, xa lìa năng tướng sở tướng,
vì lìa các tướng nên thấy đời chỉ là tự tâm.
An trụ nơi duy tâm, không phân biệt cảnh ngoài,
trụ nơi chân như làm chỗ duyên, vượt qua tâm lượng.
Nếu vượt qua tâm lượng, cũng vượt qua vô tướng;
vì người trụ nơi vô tướng thì không thấy Đại thừa.
Hành vắng lặng, không dụng công, tu trong sạch các đại nguyện,
và trí tối thắng của Ta: vì vô tướng nên không thấy.
Nên quán chỗ hành của tâm, cũng quán chỗ hành của trí,
quán thấy chỗ hành của tuệ, thì đối với tướng không mê lầm.
Chỗ hành của tâm là khổ đế (chân lý về khổ), chỗ hành của trí là tập đế (chân lý về nguyên nhân của khổ);
hai đế còn lại (diệt đế: chân lý về sự dứt khổ; đạo đế: chân lý về con đường dứt khổ) và địa Phật đều là chỗ hành của tuệ.
Được quả và Niết-bàn, cùng bát thánh đạo (tám con đường chân chánh dẫn đến giải thoát),
giác ngộ rõ mọi pháp: đó là trí thanh tịnh của Phật.
Nhãn căn (giác quan mắt) và cảnh sắc, khoảng không, ánh sáng và tác ý (sự chú tâm hướng tới),
nhờ vậy mà nhãn thức của chúng sinh sinh ra từ tạng thức.
Người chấp thủ, năng thủ và sở thủ, danh và sự đều không có;
phân biệt không có nhân, đó là người không có trí.
Danh và nghĩa không sinh ra lẫn nhau, danh và nghĩa tách riêng cũng vậy;
chấp sinh từ nhân hay sinh không do nhân đều không lìa phân biệt.
Vọng cho rằng mình trụ nơi thật đế, theo kiến chấp mà đặt bày lời nói;
một tánh, năm (pháp) đều không thành (?), bỏ lìa nghĩa của chân đế.
Hý luận về có và không, nên vượt qua các ma (thế lực phá hoại sự tu hành) ấy;
vì thấy vô ngã nên không vọng cầu các cõi hữu.
Chấp có đấng tạo tác là thường còn, chú thuật và tranh luận;
thật đế lìa lời nói, mà thấy pháp tịch diệt (vắng lặng, dứt hết khổ).
Nương vào tạng thức mà có ý vận chuyển;
lấy tâm và ý làm chỗ nương mà có các thức sinh ra.
Pháp do hư vọng lập ra, và tánh tâm là chân như:
người tu định quán như vậy, thông đạt tánh duy tâm.
Quán ý cùng tướng và sự, không nghĩ đến thường hay vô thường,
sinh hay không sinh; không phân biệt hai nghĩa.
Từ a-lại-da sinh khởi ra các thức;
rốt cuộc không phải từ một nghĩa mà sinh ra hai thứ tâm.
Vì thấy tự tâm nên chẳng không, chẳng phải lời nói;
nếu không thấy tự tâm thì bị lưới kiến chấp trói buộc.
Các duyên không có sinh, các căn không có gì;
không có tham, không có uẩn, giới, đều không có các pháp hữu vi.
Vốn không có nghiệp báo, không tạo tác, không hữu vi;
chấp trước vốn là không, không có trói cũng không có thoát.
Không có pháp vô ký, pháp và phi pháp đều không;
chẳng phải thời gian, chẳng phải Niết-bàn, pháp tánh không thể nắm bắt.
Chẳng phải Phật, chẳng phải chân đế, chẳng phải nhân cũng chẳng phải quả;
chẳng phải điên đảo, chẳng phải Niết-bàn, chẳng phải sinh cũng chẳng phải diệt.
Cũng không có mười hai chi (mười hai khâu nhân duyên nối nhau tạo ra sinh tử), có biên hay vô biên đều chẳng có;
mọi kiến chấp đều đoạn: Ta nói đó là duy tâm.
Phiền não (những thứ làm tâm rối loạn khổ sở như tham, giận, si mê), nghiệp và thân, cùng quả do nghiệp mà được,
đều như ánh nắng, như mộng, như thành càn-thát-bà.
Vì trụ nơi duy tâm, mọi tướng đều bỏ lìa;
vì trụ nơi duy tâm, thấy rõ được đoạn và thường.
Niết-bàn không có các uẩn, không có ngã, cũng không có tướng;
nhờ vào được duy tâm, chuyển y mà được giải thoát.
Vì tập khí xấu làm nhân, bên ngoài hiện ra đất lớn
và các chúng sinh; chỉ có tâm, không có gì được thấy.
Bóng hình của thân, của cải, đất nước là do tập khí của chúng sinh hiện ra;
tâm chẳng phải có hay không, tập khí khiến tâm không hiển hiện.
Vết bẩn hiện trên cái sạch, chứ cái sạch không hiện trên vết bẩn;
như mây che hư không, tâm không hiện cũng như vậy.
Tánh vọng kế (với kẻ mê) là có, đối với duyên khởi thì không;
vì vọng kế mà mê chấp, duyên khởi thì không phân biệt (?).
Không phải mọi sắc đều là sắc sở tạo (sắc do đại chủng tạo ra); có sắc không phải là sở tạo:
mộng, huyễn, ánh nắng, thành càn-thát-bà, những thứ này không phải sở tạo.
Nếu đối với pháp duyên sinh mà cho là thật hay không thật,
người ấy chắc chắn nương vào các kiến chấp một, khác v.v.
Thanh văn có ba loại: do nguyện mà sinh, do biến hóa,
và người lìa tham, giận v.v., từ pháp mà sinh.
Bồ-tát cũng có ba loại, (tuy) chưa có tướng của các Phật (?),
(nhưng) vì nghĩ đến chúng sinh mà hiện ra hình Phật.
Những gì tâm chúng sinh hiện ra đều từ tập khí mà sinh:
đủ thứ hình bóng như sao, mây, mặt trời, mặt trăng.
Nếu đại chủng là có, thì có thể có sắc sở tạo sinh ra;
vì đại chủng không có tánh, nên không có năng tướng sở tướng.
Đại chủng là cái năng tạo, đất v.v. là cái sở tạo (?);
đại chủng vốn không sinh, nên không có sắc sở tạo.
Sắc giả, sắc thật v.v., và sắc do ảo thuật tạo ra,
sắc trong mộng, sắc thành càn-thát-bà, và sắc ánh nắng là thứ năm.
Nhất-xiển-đề (người đoạn mất căn lành, không tin nhân quả) có năm loại, chủng tánh cũng có năm;
có năm thừa và phi thừa; Niết-bàn có sáu loại.
Các uẩn có hai mươi bốn, các sắc có tám loại;
Phật có hai mươi bốn, Phật tử có hai loại.
Pháp môn (cửa vào giáo pháp) có một trăm lẻ tám, Thanh văn có ba loại;
cõi Phật chỉ có một, Phật cũng là một.
Giải thoát có ba loại, tâm lưu chú (dòng tâm trôi chảy liên tục) có bốn;
vô ngã có sáu loại, cái được biết cũng có bốn.
Xa lìa đấng tạo tác và lìa lỗi của các kiến chấp,
tự chứng bên trong, không lay động: đó là Đại thừa vô thượng.
Sinh và không sinh có tám loại, chín loại;
chứng ngộ trong một niệm hay theo tuần tự, sự chứng đắc chỉ có một tông.
Cõi Vô sắc có tám loại, sự sai khác của thiền có sáu;
Bích-chi và các Phật tử, sự thoát ly có bảy loại.
Ba đời đều không có, thường và vô thường cũng không;
tạo nghiệp và quả báo đều như việc trong mộng.
Các Phật vốn không sinh; vì Thanh văn và Phật tử
có tâm luôn không thấy được, do (thân Phật) là pháp như huyễn v.v.,
nên ở mọi cõi nước, Phật từ cõi trời Đâu-suất (nơi Bồ-tát ở trước khi giáng sinh thành Phật) vào thai,
mới sinh ra rồi xuất gia, mà không sinh ra từ chỗ sinh.
Vì chúng sinh trôi lăn trong sinh tử mà nói Niết-bàn;
nói các đế và các cõi nước, tùy căn cơ khiến họ giác ngộ.
Thế gian, châu lục, cây rừng, vô ngã, hành của ngoại đạo,
thiền, thừa, a-lại-da, quả và cảnh giới: không thể nghĩ bàn.
Các loài tinh tú, mặt trăng, các dòng vua, các dòng trời,
dòng càn-thát-bà (thần nhạc cõi trời), dòng dạ-xoa (một loài quỷ thần): đều do nghiệp và ái mà sinh.
Cái chết biến dịch không thể nghĩ bàn (cái chết vi tế của bậc thánh đã ra khỏi luân hồi thông thường) vẫn còn đi cùng tập khí;
nếu cái chết ấy hết hẳn, thì lưới phiền não đã dứt.
Tiền của, thóc lúa, vàng bạc, ruộng nhà và tôi tớ,
voi, ngựa, bò, dê v.v., đều không nên tích trữ.
Không nằm giường có lỗ, cũng không trát bùn lên đất;
bát bằng vàng, bạc, đồng v.v., đều không nên giữ.
Đồ bằng đất, đá, sắt, vỏ ốc và pha lê,
đủ lượng ma-kiệt (đơn vị đo dung tích của nước Ma-kiệt-đà), theo cỡ bát thì được phép giữ.
Thường dùng màu xanh v.v., bùn, phân bò, quả và lá
nhuộm vải trắng khâm-bà (vải len thô) v.v., làm cho thành màu ca-sa (màu sẫm, màu áo của tăng).
Con dao dài bốn ngón tay, dao hình như nửa vầng trăng,
dùng để cắt may áo, người tu được phép giữ.
Đừng học công xảo minh (môn học về nghề thủ công, kỹ thuật), cũng không nên mua bán;
nếu cần thì sai tịnh nhân (người cư sĩ giúp việc cho tăng, làm những việc tăng không được làm): phép này Ta đã nói.
Thường giữ gìn các căn, khéo hiểu nghĩa kinh và luật,
không thân lờn với người thế tục: đó gọi là người tu hành.
Dưới gốc cây và trong hang đá, nhà ngoài đồng và giữa bãi tha ma,
trong lều cỏ và nơi đất trống: người tu nên ở.
Ở bãi tha ma và nơi khác, ba y (ba tấm áo của tỳ-kheo) luôn theo bên thân;
nếu thiếu y phục, có người đến cúng thì nên nhận.
Khi đi khất thực, mắt nhìn đất phía trước khoảng một tầm (chừng một sải tay),
giữ tâm niệm mà khất thực, như ong hút mật hoa.
Nơi đông người ồn ào tụ tập, nơi có tỳ-kheo-ni (nữ tu sĩ) ở lẫn lộn,
nơi kiếm sống bằng cách giao du với người tục: đều không nên khất thực.
Vua và vương tử, đại thần và trưởng giả (người giàu có, có danh vọng),
người tu khi khất thực đều không nên gần gũi.
Nhà có sinh đẻ và nhà có người chết, nhà bạn thân yêu quý,
nhà có tăng ni sống lẫn lộn: người tu không ăn.
Trong chùa khói bếp không dứt, thường nấu đủ thứ món ăn,
và đồ ăn làm riêng cho mình: người tu không ăn.
Người tu quán thế gian: năng tướng và sở tướng
đều lìa sinh diệt, cũng lìa có và không.
Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, quyển thứ sáu.
Kinh Đại thừa nhập Lăng-già, quyển thứ bảy.
Tam tạng pháp sư (vị thầy thông suốt ba tạng kinh, luật, luận) Thật-xoa-nan-đà, người nước Vu Điền (một nước cổ ở vùng Tân Cương, Trung Quốc ngày nay), đời Đại Chu (triều đại do Võ Tắc Thiên lập ra), vâng sắc chỉ (lệnh vua) mà dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video