Thiên 1 — Phẩm 1: Tu hành

 # Kinh Ưu-bà-di Tịnh Hạnh Pháp Môn (Kinh dạy về nếp sống trong sạch dành cho ưu-bà-di; ưu-bà-di: người phụ nữ tu tại gia, đã quy y Phật, Pháp, Tăng và giữ năm giới; tịnh hạnh: nếp sống, việc làm trong sạch; pháp môn: cánh cửa, con đường tu theo lời Phật dạy)

 Kinh Ưu-bà-di Tịnh Hạnh Pháp Môn

 Thất dịch (không rõ tên người dịch)

 Kinh Ưu-bà-di Tịnh Hạnh Pháp Môn, quyển thượng

 Mục lục của Tăng Hựu (bộ mục lục kinh do ngài Tăng Hựu, một vị sư đời Lương, soạn) ghi: thuộc loại "kinh lạ ở đất Lương" trong mục lục của An công (tức ngài Đạo An, vị sư đời Tấn, người soạn mục lục kinh sớm nhất); xếp vào mục lục đời Bắc Lương.

 Phẩm Tu hành, thứ nhất (phẩm: chương)

 Tôi nghe như vầy: Một thời, Phật ở nước Xá-vệ (kinh đô nước Kiều-tát-la ở Ấn Độ xưa), trong điện Hoan Hỷ thuộc vườn Phất-bà-la của bà Di-già-la mẫu. Bấy giờ bà Tỳ-xá-khư mẫu (tức bà Tỳ-xá-khư, nữ thí chủ lớn thời Phật, cũng được gọi là Di-già-la mẫu, chính là người đã dâng khu vườn này) cùng một nghìn năm trăm ưu-bà-di có lòng tin trong sạch đến chỗ Phật, cúi đầu lạy sát chân Phật rồi lui đứng một bên. Khi ấy Phật hỏi Tỳ-xá-khư: "Vì việc gì mà sáng sớm bà đã đến đây?"

 Bà Tỳ-xá-khư mẫu thưa Phật: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính)! Con đã được nghe Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến) trước đây nói vắn tắt về một pháp cao nhất, rất sâu xa, khó hiểu, tên là Ưu-bà-di Tịnh Hạnh. Cúi mong Thế Tôn thương xót chúng con, giảng rộng, phân tích rành rẽ các điều nhiệm mầu của pháp ấy, để chúng con nghe xong thì về sau, trong đêm dài (ví cho vòng sinh tử luân hồi mịt mờ), được yên ổn vui sướng, sinh lên cõi trời, cõi người, cho đến đạt được bồ-đề (sự giác ngộ hoàn toàn)."

 Phật bảo bà Tỳ-xá-khư mẫu: "Hay thay, hay thay, người thiện nữ! Bà từ vô số kiếp (kiếp: khoảng thời gian dài vô cùng) trong quá khứ đã luôn ưa nghe pháp, và cùng những người thân thuộc từng đến chỗ ta tha thiết xin được giảng rộng." Bà Tỳ-xá-khư mẫu nghe Phật nói về nhân duyên đời trước, vui mừng hớn hở, thưa Phật: "Bạch Thế Tôn! Cúi mong Như Lai giảng nói cho con, để con được mở mang hiểu biết."

 Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Hãy lắng nghe, lắng nghe kỹ! Ta sẽ vì bà mà phân tích, nói tóm lược. Này người thiện nữ! Vào thuở xa xưa, cách đây vô số kiếp, có một nước tên là Ba-la-nại (thành Vārāṇasī ở Ấn Độ), vua tên là Phạm Dữ, hoàng hậu tên là Bạt-đà-la. Vua có một người con gái tên là Liên Hoa, dung mạo đoan trang, tính tình nhu hòa hiền hậu, thông minh sáng suốt, có chí ưa học hỏi nhiều, siêng năng mạnh mẽ, thường làm việc lành, các nghề nghiệp kỹ năng ở đời đều thông thạo, luôn được cha mẹ thương yêu quý trọng.

 Thời ấy, ở núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn) có một vị phạm chí (người tu hành theo đạo Bà-la-môn) tên là Na-la-đà, siêng tu phạm hạnh (đời sống thanh tịnh, dứt bỏ dâm dục), đắc năm phép thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, biến hóa đi lại tự tại), thường giảng rộng các pháp cho đại chúng, danh tiếng vang xa khắp bốn phương.

 Bấy giờ cô con gái kia nghe bạn lành khen ngợi vị phạm chí có thần thông và công đức khó lường như thế, lại thường giảng pháp mầu cho đại chúng, trong lòng vui mừng, tự nghĩ: "Người lành khó gặp, pháp cũng khó được nghe, thân mạng khó giữ được lâu. Vì vậy, nay ta nên mau đến lễ bái, hỏi pháp." Nghĩ vậy rồi, cô đến chỗ cha mẹ, thưa rằng: "Con nghe người ta khen ngợi vị phạm chí tu hành đạo đức cao vời. Cúi mong cha mẹ cho phép chúng con đến chỗ vị phạm chí ấy để nghe và nhận lấy hương vị của pháp."

 Cha mẹ đáp: "Con nay còn nhỏ tuổi, sinh trưởng trong cung sâu, tính tình mềm yếu, chưa từng ra ngoài. Núi Tuyết xa xôi, đường hiểm trở gian nan, con làm sao đến được đó? Nước ta có nhiều vị phạm chí lâu năm, trí tuệ và thần lực không ai bằng, giỏi giảng pháp mầu sâu xa. Ta sẽ mời họ vào cung giảng bàn đạo pháp, con muốn hỏi gì thì tùy ý hỏi, không cần phải đi."

 Cô lại thưa: "Các vị phạm chí lâu năm ở nước Ba-la-nại đều tôn trọng, đề cao đạo thuật của vị ấy. Cúi mong cha mẹ cho phép con được nghe điều cốt yếu của pháp." Vua vì thương con nên không nỡ trái ý, gắng gượng bằng lòng. Bấy giờ vua cha liền truyền bốn vị quan cùng các thể nữ (cung nữ) trong cung sửa soạn trang hoàng, đồ cúng dường đều phải đầy đủ. Các quan tâu vua: "Những điều đại vương truyền dạy đều đã lo xong." Khi ấy công chúa tự nghĩ: "Ta mong được nghe pháp, nay đúng là lúc." Liền cùng các thể nữ và người theo hầu trong cung, một nghìn năm trăm người, mang theo hương hoa đến chỗ vị phạm chí để nghe pháp."

 Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Vị công chúa thuở ấy chính là thân bà đây; vị phạm chí ở núi Tuyết chính là thân ta. Thuở xưa bà từng xin được giảng rộng, nay cũng như vậy. Ta sẽ vì bà mà phân tích, giảng nói pháp môn tịnh hạnh." Bà Tỳ-xá-khư mẫu bạch Phật: "Lành thay, Thế Tôn! Như Lai lòng từ lớn, thương xót chúng sinh. Xin Ngài giảng giải, con sẽ tu hành."

 Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Các vị hãy lắng nghe kỹ! Nay ta vì các vị giảng rộng, phân tích pháp môn tịnh hạnh của ưu-bà-di. Pháp này được chư Phật gìn giữ, che chở. Nay các vị nên siêng năng tu học. Này Tỳ-xá-khư! Nếu người thiện nữ xa lìa ác tri thức (bạn xấu, người dẫn dắt mình vào điều sai trái), gần gũi bạn lành, ai đáng cúng dường thì cúng dường, đó gọi là tịnh hạnh của ưu-bà-di.

 Nhờ nhân lành đời trước mà được sinh ở đất nước tốt, khéo đặt mình ở nơi thích hợp, cũng gọi là tịnh hạnh. Phụng dưỡng cha mẹ, phụng sự chồng, chăm nom con cái, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Đừng xem thường lỗi nhỏ; việc gì nên làm thì làm theo thứ tự, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Thường ưa bố thí (đem của cải, sức lực giúp cho người khác), tu tập những việc nên làm (?), thương yêu bà con bạn bè, cũng gọi là tịnh hạnh. Xa lìa rượu chè, không làm các điều ác, thường nói lời dịu dàng thương yêu, cũng gọi là tịnh hạnh. Học nhiều nghề nghiệp kỹ năng, khéo học oai nghi (cách đi đứng, nói năng, cư xử đoan chính), suy xét tìm hiểu những điều đã nghe, không để bỏ quên, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Cung kính tôn trọng người trên, ít ham muốn, biết đủ, chịu ơn biết đền, cũng gọi là tịnh hạnh. Không bị tám pháp (tám ngọn gió đời: được và mất, chê và khen, vinh và nhục, vui và khổ) làm lay động, nét mặt luôn vui hòa, cũng gọi là tịnh hạnh. Lòng không buồn rầu, thường được yên ổn; nếu được như vậy thì mọi việc không thối lui, mọi lo toan đều lắng xuống, cũng gọi là tịnh hạnh. Đối với pháp lành không sinh lười biếng, mau chứng được giải thoát niết-bàn (giải thoát: thoát khỏi mọi ràng buộc của phiền não và sinh tử; niết-bàn: trạng thái tắt hết phiền não, an lạc tuyệt đối) cao nhất, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Nhẫn nhục, biết nghe lời, ưa gặp sa-môn (người xuất gia tu hành), thân làm điều ngay thẳng, nương tựa vào bóng mát lớn (tức nương tựa bậc có đức lớn) (?), cũng gọi là tịnh hạnh.

 Có thể dùng lửa trí tuệ đốt sạch phiền não (những tâm trạng xấu làm rối loạn, khổ não như tham lam, giận dữ, si mê), đầy đủ các pháp lành, dũng mãnh không thối lui, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Không chê bai nói xấu người, không đánh đập roi vọt, khéo giữ gìn các căn (các giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), thu nhiếp tâm không tán loạn, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Lòng ngay thẳng, không tham lam, thường ưa nơi vắng lặng, siêng năng tu tập, mãi mãi không thối lui, cũng gọi là tịnh hạnh.

 Trên con đường bồ-đề thì tiến lên không lùi, chán ghét ba cõi (tam giới: toàn bộ thế giới sinh tử, gồm cõi dục – nơi chúng sinh còn ham muốn; cõi sắc – nơi còn thân thể vi tế; cõi vô sắc – nơi chỉ còn tâm thức) như chán ghét xác chết; quán xét sâu sắc như vậy cũng gọi là tịnh hạnh.

 Lòng thường vui vẻ xả bỏ cái thân khó xả bỏ, khéo giữ gìn những cấm giới (giới luật răn cấm) khó giữ, ưa tu thiền định (tập trung tâm ý vào một đối tượng, khiến tâm lắng yên, sáng suốt) mà không tán loạn, cũng gọi là tịnh hạnh. Vô số chúng sinh trên đường bồ-đề nảy ý muốn lui, còn ta thì tiến được; mọi người tiến thì ta cũng không lùi; lúc đi lúc đứng cũng đều như vậy, đó gọi là tịnh hạnh.

 Hết thảy chúng sinh đốt mất căn lành, mà ta làm cho căn lành sinh ra; những gì người đời ưa làm sinh khởi (phiền não, nghiệp xấu), nay ta diệt đi; sinh tử không cùng tận mà ta đến được bờ bên kia của nó, cũng gọi là tịnh hạnh."

 Bà Tỳ-xá-khư mẫu nghe Phật nói, vui mừng hớn hở, được điều chưa từng có, bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn! Pháp môn ưu-bà-di còn có bao nhiêu hạnh nữa?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Có mười hạnh, bà nên tu học. Mười hạnh ấy là gì? Một là thấy lỗi của keo kiệt tham lam mà ưa làm việc bố thí. Hai là thấy lỗi của năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, vốn hay chạy theo cảnh dục) mà ưa giữ cấm giới. Ba là thấy lỗi của đời sống tại gia mà ưa muốn xuất gia. Bốn là thấy lỗi của nghi ngờ mê lầm mà ưa tu trí tuệ. Năm là thấy lỗi của lười biếng mà ưa siêng năng tinh tấn. Sáu là thấy lỗi của giận dữ mà ưa thực hành nhẫn nhục. Bảy là thấy lỗi của nói dối mà ưa trung thực đáng tin. Tám là thấy lỗi của tâm tán loạn mà thường ưa thiền định. Chín là thấy lỗi của tội lỗi khổ đau mà ưa từ bi (thương yêu, mang niềm vui đến và cứu khổ cho chúng sinh). Mười là thấy lỗi của khổ và vui mà ưa thực hành tâm xả (tâm buông bỏ, bình thản, không vướng mắc, không thiên lệch)." Bấy giờ Thế Tôn muốn nói lại ý này nên nói kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:

 Nhờ bố thí được giàu lớn, có thể xả bỏ thân mình yêu quý;

 Lìa dục, ưa xuất gia, giữ giới, thu nhiếp các căn;

 Tu học được trí tuệ, tinh tấn dứt lười biếng;

 Nhẫn nhục trừ giận dữ, nói thật không dối gian;

 Nếu gặp tám pháp của đời (được – mất, khen – chê, vinh – nhục, vui – khổ), tâm vẫn an trụ không lay động;

 Tâm thường ưa thiền định, mãi mãi không tán loạn;

 Từ bi làm lợi chúng sinh, tu tâm xả, lìa cả khổ lẫn vui.

 Nếu ai làm được pháp này, đó gọi là bậc đại dũng mãnh;

 Được qua đến bờ biển pháp (ví cho bờ giải thoát, vượt qua biển sinh tử nhờ giáo pháp), và chứng đạo bồ-đề.

 Bà Tỳ-xá-khư mẫu nghe Phật nói, lòng vui mừng, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Lúc ban đầu có bao nhiêu việc nên xa lìa, lại có bao nhiêu pháp nên gần gũi?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Có năm mươi tám pháp nên tu học và cũng nên xa lìa. Đó là gì? Đó là: lìa tất cả pháp không trong sạch, gần gũi pháp trong sạch. Nên lìa pháp ác, gần gũi pháp lành. Điều không nên nuôi dưỡng thì không nuôi dưỡng. Chỗ không nên đến thì đừng đến gần. Chỗ nên đến thì liền nên đến. Việc không nên làm thì nhất định không làm bậy. Việc nên làm thì tìm cách mà làm. Của cải kiếm được trái phép thì không nên dùng; của cải kiếm được đúng phép thì nên nhận dùng. Khéo điều phục thân tâm, thường ưa nơi vắng lặng. Bỏ lừa dối, nói lời chân chính. Chán bỏ lười biếng, ưa tinh tấn. Khéo thu nhiếp các căn, không để buông lung. Khiêm cung kính trọng người trước, bỏ thói kiêu căng. Thường nhẫn nhục, không sinh giận dữ. Bản thân không tranh cãi kiện tụng, khéo làm cho đại chúng hòa hợp. Bỏ chỗ không che giấu, ở chỗ được che chở (?). Bỏ lời vô nghĩa, nói lời có nghĩa. Bỏ tà mạng (sinh sống bằng nghề bất chính), sống bằng chánh mạng (nghề nghiệp chân chính). Khéo biết lượng sức thân mình mà nhận đồ ăn uống. Không ưa cầu nhiều, sống ít ham muốn. Bỏ tính cứng cỏi, ở trong sự mềm mỏng hòa thuận. Tập nói lời dịu dàng, xa lìa lời thô ác. Bỏ chỗ không an vui, ở chỗ an vui. Bỏ người khác kiến giải, ở cùng người đồng chí hướng. Bỏ chỗ không có ai để hỏi, đến chỗ có thể hỏi han học hỏi. Chán lìa ba cõi, sống không ưa thích ba cõi. Bỏ mọi tạo tác, an trụ nơi không còn gì phải tạo tác. Bỏ ngã kiến (chấp có một cái 'ta' thật, thường còn), tu học pháp không (lẽ mọi sự vật đều do nhân duyên hợp thành, không có tự tính cố định). Này Tỳ-xá-khư! Năm mươi tám pháp ban đầu là như vậy, bà nên tu hành." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Nếu mọi điều cần học, từ đầu đến cuối không sót,

 Điều nên xa lìa, nên gần gũi, đã làm xong thì được an vui.

 Học xong hết thảy pháp, mọi ước nguyện đều đầy đủ;

 Vì xả bỏ thân mạng mình yêu quý, nên chứng đạo cao nhất.

 Nếu ai học được như vậy pháp môn tịnh hạnh này,

 Thì chẳng phải bậc Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác (người tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ), cũng chẳng phải chứng quả Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) (?),

 Mà trong vô lượng kiếp được ngợi khen công đức.

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng rất vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Pháp môn tịnh hạnh còn có mấy loại gọi là đại hạnh (hạnh lớn)?" Phật dạy: "Có ba đại hạnh, bà nên tu hành. Ba đại hạnh là gì? Một là đại tín tâm (lòng tin lớn). Hai là đại tinh tấn (sự siêng năng lớn). Ba là đại trí tuệ (trí tuệ lớn)." "Bạch Thế Tôn! Thế nào là đại tín tâm?"

 Phật dạy: "Đại tín tâm là tin Phật; tin rằng Phật là Bà-già-bà (bậc có đầy đủ phúc đức, được đời tôn kính), A-la-ha (bậc xứng đáng nhận sự cúng dường), Tam-miệu-tam-Phật-đà (bậc giác ngộ chân chính, trọn vẹn), Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ cả trí sáng lẫn đức hạnh), Thiện Thệ (bậc khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc hiểu thấu thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao nhất, không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dẫn dắt con người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn (bậc giác ngộ được thế gian tôn kính). Đó gọi là đại tín tâm. Thế nào là đại tinh tấn? Nếu ai có thể thành tựu hạnh tinh tấn trong đó: mọi pháp ác đều vứt bỏ xa lìa, mọi pháp lành đều nên thu nhận, đối với pháp lành thì dũng mãnh không ngừng, đó gọi là đại tinh tấn. Thế nào là đại trí tuệ? Nếu người dùng con mắt trí tuệ thấy được pháp sinh diệt (mọi sự vật đều sinh ra rồi mất đi), thấy được điều bậc thánh đã vượt qua: vô thường (không có gì tồn tại mãi), khổ được dứt sạch, đó gọi là đại trí tuệ. Đó gọi là ba loại đại hạnh." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Cùng với đại tín tâm, bám sâu không rời, các hạnh đầy đủ,

 Mà cầu bồ-đề. Cùng với đại tinh tấn, bền vững khó bỏ,

 Siêng tu đã viên mãn, mà cầu bồ-đề. Cùng với đại trí tuệ,

 Thấu suốt rốt ráo, đầy đủ ba-la-mật (các hạnh tu đưa người qua bờ giải thoát như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ), mà cầu bồ-đề.

 Pháp ban đầu đã tăng trưởng, biết được danh tiếng lớn; tăng trưởng đến tột cùng rồi, (?)

 Tùy theo chỗ tu hành; nhờ biết như vậy nên hiểu được pháp vượt hơn người thường (pháp của bậc thánh) (?).

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Pháp môn tịnh hạnh của ưu-bà-di, để tiến đến quả vị Phật còn có mấy hạnh?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Còn có bốn hạnh để đạt quả vị Phật. Bốn hạnh ấy là gì? Một là hăng hái siêng năng tinh tấn. Hai là trí tuệ không mê lầm. Ba là quyết chí vững vàng không lùi (?). Bốn là thực hành lòng từ làm lợi ích chúng sinh. Này Tỳ-xá-khư! Nhờ bốn pháp này mà tiến đến quả vị Phật." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Hăng hái ưa tinh tấn, trí tuệ không mê lầm,

 Quyết chí không thối lui (?), thực hành lòng từ lợi chúng sinh.

 Nhờ bốn pháp này mà chứng được tát-bà-nhã (trí tuệ biết hết thảy mọi sự, tức trí tuệ của Phật).

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! An trụ nơi mấy pháp thì được phép quán (phép tu dùng tâm chú tâm quan sát, suy xét một đối tượng)? Thế nào là các pháp tụ lại không bị phân tán? Những pháp hợp lại ban đầu (?) có mấy việc?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "An trụ trong bốn pháp thì được phép quán, đó là từ, bi, hỷ, xả (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: từ – ban vui cho chúng sinh; bi – cứu khổ cho chúng sinh; hỷ – vui theo niềm vui của người khác; xả – bình đẳng, buông bỏ, không vướng mắc). Trong đó các pháp tụ lại không phân tán, tức là được trí Thanh văn, trí Bích-chi-Phật (bậc tự giác ngộ không cần thầy, tức Duyên giác), trí tát-bà-nhã, trí Phật.

 Những pháp hợp lại ban đầu gồm ba mươi hai phép quán, đó là: niệm Phật (luôn nhớ nghĩ đến Phật), niệm Pháp (nhớ nghĩ đến giáo pháp), niệm Tăng (nhớ nghĩ đến đoàn thể người tu), niệm giới, niệm bố thí, niệm trời (nhớ nghĩ đến công đức sinh cõi trời); niệm a-na-ba-na (chú tâm theo dõi hơi thở ra vào) (?); quán tưởng sự diệt, quán tưởng thân, quán tưởng sự vắng lặng; quán tưởng đất, nước, lửa, gió; quán tưởng màu xanh, vàng, đỏ, trắng; quán tưởng hư không; quán tưởng cõi thức (tâm thức vô biên); quán tưởng xác chết sình trương; quán tưởng hôi thối nhơ bẩn; quán tưởng xác chết thủng rỉ chảy; quán tưởng xác chết nát rữa; quán tưởng xác chết rời rã tản mát khắp nơi; quán tưởng xương thịt ngổn ngang; quán tưởng xương còn ướt; quán tưởng màu xương trắng; quán tưởng mọi thứ đều vô thường; quán tưởng mọi pháp đều vô ngã (không có cái 'ta' thật, cố định). Đó gọi là ba mươi hai phép quán. Bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả), đó gọi là an trụ mà được phép quán. Trí Thanh văn, trí Bích-chi-Phật, trí tát-bà-nhã, trí Phật, đó gọi là các pháp tụ lại không phân tán." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Nếu dùng phép quán bậc thấp thì được trí Thanh văn; khéo tu phép quán bậc giữa

 Thì được trí Duyên giác; phép quán bậc cao viên mãn thì được trí bồ-đề.

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng rất vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Trong pháp môn quán bất tịnh (quán xét sự nhơ nhớp của thân để dứt lòng tham đắm), tâm phải an trụ thế nào để mau lìa phiền não, thông suốt sáu cửa (?)?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Có ba mươi hai pháp môn, nhờ đó trong phép quán bất tịnh, tâm ưa an trụ, mau lìa phiền não, liền thông suốt sáu cửa. Ba mươi hai pháp môn là gì? Đó là trong thân có: tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, mỡ, chất nhờn, tủy, não, tim, thận, gan, mật, ruột già, ruột non, lá lách, phổi, bụng, dạ dày, mủ, máu, đờm, mồ hôi, nước mũi, nước bọt, nước dãi, nước mắt, phân, nước tiểu đều là đồ không sạch. Này Tỳ-xá-khư! Đó là ba mươi hai phép quán bất tịnh, khiến tâm ưa an trụ trong pháp môn tịnh hạnh, mau bỏ phiền não, được thông suốt sáu cửa." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Ví như dòng sông chảy, đều dồn về biển lớn; trong pháp môn này,

 Dòng quán xét cũng vậy; khéo quán thô và tế, lấy cái không sạch mà thấy cái sạch (?),

 Pháp trí tuệ cao nhất, Phật đều thông suốt.

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng rất vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Bồ-tát trong pháp môn tịnh hạnh có mấy điều vướng luyến khiến vẫn ở lại thế gian, không được giải thoát?" Phật bảo Tỳ-xá-khư: "Trong pháp môn tịnh hạnh, các vị Bồ-tát trước đây có bảy điều ràng buộc khiến ở lại thế gian. Bảy điều ấy là gì? Một là: nếu ta đã qua được bờ bên kia, mà thế gian chưa qua, ta muốn đưa họ qua. Hai là: nếu ta đã thoát, mà thế gian chưa thoát, ta muốn làm cho họ thoát. Ba là: nếu ta đã giác ngộ, mà thế gian chưa giác ngộ, ta muốn làm cho họ giác ngộ. Bốn là: nếu ta đã điều phục được mình, mà thế gian chưa được điều phục, ta muốn điều phục họ. Năm là: nếu ta đã an ổn, mà thế gian chưa an ổn, ta muốn làm cho họ an ổn. Sáu là: nếu ta đã thành đạo, mà thế gian chưa có đạo, ta muốn dẫn dắt họ. Bảy là: nếu ta đã được niết-bàn, mà thế gian chưa được, ta muốn làm cho họ vào niết-bàn. Này Tỳ-xá-khư! Đó là bảy điều vướng luyến khiến Bồ-tát ở lại thế gian, không giải thoát." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Đã qua bờ thì đưa chúng sinh qua; đã thoát thì giúp chúng sinh thoát;

 Đã giác ngộ thì giúp chúng sinh giác ngộ; đã điều phục thì điều phục chúng sinh;

 Đã an ổn thì làm chúng sinh an ổn; đã được dẫn đường thì dẫn đường chúng sinh;

 Ta đã được niết-bàn, khiến chúng sinh được niết-bàn.

 Ba cõi như nhà lửa (ví thế gian đầy khổ não, nguy hiểm như ngôi nhà đang cháy), tham dục như lưới bùn (vừa trói buộc vừa làm nhơ bẩn);

 Dứt sạch tất cả những thứ ấy, mà chứng đạo bồ-đề.

 Bấy giờ Thế Tôn nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng rất vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Trong pháp môn tịnh hạnh, tu mấy hạnh lành thì mọi pháp đều viên mãn?" Phật dạy: "Tu ba hạnh lành thì khiến mọi pháp viên mãn. Ba hạnh lành ấy là gì? Một là việc lành của thân. Hai là việc lành của miệng. Ba là việc lành của ý. Ba hạnh lành này viên mãn thì khiến mọi pháp viên mãn, tức là: được bố thí viên mãn, được trì giới viên mãn, được xuất gia viên mãn, được trí tuệ viên mãn, được tinh tấn viên mãn, được nhẫn nhục viên mãn, được chân thật viên mãn, được thệ nguyện viên mãn, được từ bi hỷ xả viên mãn, được bốn tư (?) viên mãn, được bốn định (bốn tầng thiền định từ thấp đến cao) viên mãn, được bốn thần túc (bốn nền tảng phát sinh thần thông: ý muốn, tinh tấn, nhất tâm, suy xét) viên mãn, được năm căn (năm sức mạnh tinh thần làm gốc cho việc tu: lòng tin, tinh tấn, chánh niệm, định, tuệ) viên mãn, được năm lực (năm căn ấy khi đã mạnh thành sức đẩy lui điều xấu) viên mãn, được bảy giác chi (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ) viên mãn, được tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng) viên mãn, được chín trí (?) viên mãn, được trí mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật mới có) viên mãn;

 được trí đạo Tu-đà-hoàn viên mãn, được trí quả Tu-đà-hoàn viên mãn (Tu-đà-hoàn: quả thánh thứ nhất, bước vào dòng thánh; trí đạo: trí trong lúc đang chứng; trí quả: trí khi đã chứng xong), được trí đạo Tư-đà-hàm viên mãn, được trí quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần) viên mãn, được trí đạo A-na-hàm viên mãn, được trí quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục) viên mãn, được trí đạo A-la-hán viên mãn, được trí quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não, không còn tái sinh) viên mãn; được bốn trí viên mãn, đó là: pháp trí (trí thấy rõ chân lý về khổ và diệt khổ ở cõi dục), vị tri trí (trí biết những điều trước chưa biết) (?), danh tự trí (trí hiểu danh tướng, ngôn từ) (?), tha tâm trí (trí biết được tâm người khác) viên mãn; được tận trí (trí biết phiền não mình đã dứt hết) viên mãn, được vô sinh trí (trí biết mình không còn tái sinh) viên mãn, được song thần lực (phép thần thông song đôi, như lửa và nước cùng phát ra từ thân) viên mãn, được trí đại từ tam-muội (tam-muội: trạng thái định tâm sâu; đây là định của lòng từ lớn) viên mãn, được nhất thiết trí (trí biết tất cả) viên mãn, được vô ngại trí (trí thông suốt không gì ngăn ngại) viên mãn. Này Tỳ-xá-khư! Đó gọi là tu ba hạnh lành viên mãn thì khiến mọi pháp viên mãn." Bấy giờ Thế Tôn nói kệ:

 Tu ba hạnh lành xong, mọi pháp đều viên mãn;

 Viên mãn mọi pháp rồi, liền chứng đạo bồ-đề.

 Phật nói kệ xong, bà Tỳ-xá-khư mẫu lòng rất vui mừng, lại hỏi thêm: "Bạch Thế Tôn! Trong pháp môn tịnh hạnh có mấy điều suy niệm của bậc đại nhân?" Phật dạy: "Có tám điều suy niệm của bậc đại nhân. Tám điều ấy là gì? Một là ít ham muốn, chứ không phải không ít ham muốn. Hai là biết đủ, chứ không phải không biết đủ. Ba là vắng lặng, chứ không phải không vắng lặng. Bốn là xa lìa (ồn náo, thế tục), chứ không phải không xa lìa. Năm là tinh tấn, chứ không phải không tinh tấn. Sáu là thiền định, chứ không phải không thiền định. Bảy là trí tuệ, chứ không phải không trí tuệ. Tám là không ngăn ngại, chứ không phải không thông suốt. Này Tỳ-xá-khư! Đó gọi là tám điều suy niệm của bậc đại nhân." Bấy giờ Thế Tôn nói lại bằng kệ:

 Khéo định các niệm, niệm điều chẳng phải pháp lành; nếu phá hủy niệm này, (?)

 Thì sinh lòng chán lìa. Khéo định các niệm, niệm điều chẳng phải pháp lành; (?)

 Quán xét, rèn luyện tướng của các pháp, được tiến lên bậc cao nhất.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video