Thiên 8 — Phẩm 8: Ở chốn nhàn tịnh

 Phẩm thứ tám: Ở nơi vắng vẻ (nhàn cư: lìa xa xóm làng, sống một mình nơi núi rừng yên tĩnh để tu hành)

 Lại nữa, này trưởng giả (người giàu có, có danh vọng trong dân; ở đây là trưởng giả Úc-già, người hỏi Phật trong kinh này)! Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu giúp mọi loài) xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu), khi ở nơi vắng vẻ tu hành, nên nghĩ thế này: "Vì sao ta đến ở nơi vắng vẻ?" Lại nên nghĩ tiếp: "Không phải chỉ cần ở nơi vắng vẻ là thành sa-môn (người xuất gia tu hành)."

 Vì sao vậy? Vì ở nơi vắng vẻ ấy có rất nhiều kẻ không được thuần phục, không yên định, không làm nên việc gì, không có phép tắc, không có lẽ phải. Đó là bầy hoẵng, nai, chim bay, các loài sâu độc(?), cáo, khỉ, người rừng, ma-hầu-lặc (loài thần mình rắn lớn), kẻ săn bắn, giặc cướp; những kẻ ấy không gọi là sa-môn. Ta đến ở nơi vắng vẻ là để làm trọn vẹn ước nguyện này, tức là ý nghĩa của sa-môn.

 Này trưởng giả, thế nào là ý nghĩa sa-môn của Bồ-tát xuất gia? Đó là ý không tán loạn; đạt được các tổng trì (năng lực ghi nhớ và nắm giữ trọn vẹn giáo pháp, không để quên mất), các sự hiểu thấu, các trí tuệ; đầy đủ những điều đã được nghe học. Nhờ đó mà được sáng suốt cao xa. Tu tập lòng đại từ (lòng thương yêu lớn, mong đem niềm vui đến cho mọi loài), không bỏ lòng đại bi (lòng xót thương lớn, muốn cứu mọi loài khỏi khổ). Được năm thần thông (năm năng lực siêu phàm: thấy xa không ngăn ngại, nghe xa không ngăn ngại, biết tâm người khác, biết các đời trước, đi lại biến hóa tự tại). Thực hành lục độ vô cực (sáu pháp tu đưa người vượt khỏi biển khổ sang bờ giải thoát: bố thí, giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ). Tâm được tự tại, không rời nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ hết thảy mọi sự của bậc Phật). Điều gì nói ra cũng dùng trí thiện quyền (sự khéo léo tùy hoàn cảnh, tùy người mà dùng cách thích hợp để dẫn dắt). Lấy giáo pháp mà bố thí cho tất cả, mở đường cho dân chúng. Không trái với hạnh tứ ân (bốn cách thu phục, gắn bó với người để dẫn dắt họ: giúp đỡ của cải hay giáo pháp, nói lời dịu dàng, làm việc lợi ích cho người, cùng làm việc chung với người). Thường nhớ nghĩ lục niệm (sáu điều thường nhớ nghĩ: nhớ Phật, nhớ giáo pháp, nhớ đoàn thể người tu, nhớ giới luật, nhớ việc bố thí, nhớ cõi trời). Nghe rồi liền thực hành. Tinh tấn (siêng năng, gắng sức không lơi) một lòng. Vâng giữ giáo pháp, hiểu cho đúng. Một lòng đạt được trí tuệ của đạo, không rời chỗ tịch định (tâm lặng yên trong thiền định). Giữ gìn chánh pháp (giáo pháp chân chính) cùng lẽ nhân duyên tội phúc (làm ác thì chịu khổ, làm lành thì được phúc).

 Dùng chánh kiến (thấy biết đúng đắn — điều thứ nhất trong tám con đường chân chính dẫn tới giải thoát, gọi là bát chánh đạo) mà dứt mọi ý niệm có và không có. Dùng chánh niệm (nhớ nghĩ đúng đắn) mà nguyện thuyết giảng giáo pháp. Thường thực hành chánh ngữ (nói lời ngay thẳng, chân thật) để dứt các tội. Đầy đủ hạnh làm phúc. Dùng chánh mạng (sống ngay thẳng, kiếm sống chân chính)(?) mà dứt mọi chỗ bám víu dừng lại. Dùng chánh nghiệp (việc làm ngay thẳng) mà đi đến Phật đạo (con đường thành Phật). Thực hành chánh tinh tấn (sự cố gắng đúng đắn). Đối với các pháp (mọi sự vật, hiện tượng), ý không bám víu dừng lại. Dùng chánh tư duy (suy nghĩ ngay thẳng) mà đạt được nhất thiết trí. Thực hành chánh định (sự định tâm đúng đắn); đối với không (lẽ mọi vật đều không có tự thể riêng, do nhân duyên hợp lại mà thành) thì không sợ hãi. Thực hành vô tướng (không bám vào hình tướng bên ngoài của sự vật); đối với cái "ta" thì vô nguyện (không mong cầu, không ham muốn điều gì), không khởi lên tạo tác. Hết lòng hộ trì ý nghĩa của kinh. Không rời nghĩa lý của giáo pháp, mà cũng không thấy có "con người" (không chấp có một cái tôi thật). Này trưởng giả, đó là ý nghĩa sa-môn của Bồ-tát xuất gia.

 Vị Bồ-tát xuất gia ấy không tập tành nhiều việc đời, nên nghĩ thế này: "Ta sẽ vì tất cả mọi người mà vun trồng gốc công đức, không phải chỉ vì riêng một người mà vun trồng gốc lành." Phật nói: Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia nên tập bốn việc mà Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật) đã biết. Bốn việc là gì? Một là tập dự pháp hội (buổi tụ họp nghe giảng giáo pháp). Hai là tập giảng nói cho người khác nghe. Ba là tập cúng dường (dâng phẩm vật, kính lễ) và phụng sự Như Lai. Bốn là tập giữ ý không để đứt mất Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật, tức con đường thành Phật). Đó là bốn điều cần tập; nhờ vậy thường thoát khỏi những sự tập tành lăng xăng.

 Nếu ở nơi vắng vẻ, nên nghĩ thế này: "Vì sao ta đến ở nơi vắng vẻ?" Lại nên nghĩ tiếp: "Ta vì sợ hãi nên đến đây." Sợ những gì? Sợ tụ họp đông người mà nhiễm dâm dục, giận dữ, si mê. Sợ kiêu căng, giận dữ, ngạo mạn, có ý muốn hại người. Sợ tham lam, ganh ghét. Sợ những ý nghĩ về hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm xúc mịn trơn. Sợ thân ma, dục ma, tội ma, thiên ma (bốn thứ ma, tức những sức phá hoại việc tu hành: ma thân là thân thể gây ra khổ não; ma dục là phiền não tham muốn; ma tội, có lẽ chỉ sự chết(?); thiên ma là ma vương ở cõi trời chuyên phá người tu). Sợ lấy cái vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi) mà tưởng là thường còn. Sợ lấy cái khổ mà tưởng là vui. Sợ lấy cái không thật mà tưởng là thật. Sợ lấy cái vô ngã (không có một cái "ta" thật, thường còn) mà tưởng là có ngã. Sợ có cái "tôi". Sợ hồ nghi, suy nghĩ không chân chính, do dự, buông thả dâm dật(?). Sợ ác tri thức (bạn bè, thầy dạy xấu, dẫn người vào đường sai). Sợ ái dục và sự không sáng suốt. Sợ tâm, ý, thức chưa được thuần phục tốt lành. Sợ các cái (năm thứ phiền não che lấp tâm: tham muốn, giận dữ, mê muội buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) che lấp mọi sự cầu đạo. Sợ thấy thân này là ta. Sợ của cải lợi lộc và các sắc đẹp. Sợ cầu chỗ bám víu mà sinh kiến chấp(?). Sợ niệm, vô niệm và những niệm khác(?). Sợ không thấy mà nói thấy, không nghe mà nói nghe, nói điều không có trong ý, không có trong thức. Sợ những vết nhơ của sa-môn. Sợ các thứ tạo tác. Sợ dục giới, sắc giới, vô sắc giới (ba cõi luân hồi: cõi còn ham muốn, cõi chỉ còn thân hình vi tế mà hết ham muốn thô, cõi không còn thân hình chỉ còn tâm thức). Sợ địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói). Sợ sinh vào tám nạn (tám hoàn cảnh khó gặp hoặc không thể tu học giáo pháp của Phật). Sợ sinh trong năm đường (năm nẻo luân hồi: địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời). Sợ những ý niệm xấu ác bất chợt khởi lên.

 Ta vì thế mà đến nơi này. Không thể ở nhà, giữa chốn hội họp ồn ào, mà một lòng nhớ nghĩ về không được. Nhờ sợ hãi như thế mà được giải thoát. Chư Bồ-tát đời quá khứ đều nhân sợ hãi mà giải thoát, nhờ sức của việc ở nơi vắng vẻ mà thoát khỏi sợ hãi, được Phật đạo vô úy (không còn sợ hãi gì). Chư Bồ-tát ở mười phương trong đời vị lai và hiện tại cũng đều do sợ hãi mà thoát khỏi kinh sợ, nhờ sức của việc ở nơi vắng vẻ mà được Phật đạo vô úy. Ta vì sợ hãi, muốn vượt qua mọi nỗi sợ, nên ở nơi vắng vẻ.

 Mọi nỗi sợ đều do chấp nhận có "ta" mà ra: trụ vào cái "tôi", bám vào cái "ta", bị nhiễm ô vì lòng yêu thân, bám vào ta nên khởi lên ta, có ý tưởng về ta, có cái thấy về tôi, tức là cho rằng có thân mà nhớ nghĩ về ta. Vì muốn giữ gìn thân ta khỏi những điều ấy mà đến nơi vắng vẻ, muốn dứt sự chấp nhận có ta, giữ cho cái "tôi" không còn nhân duyên để khởi lên; phải làm cho ta ở nơi vắng vẻ đạt được lẽ bình đẳng, không còn sợ hãi.

 Người ở nơi vắng vẻ không có ý tưởng về ta. Người ở nơi vắng vẻ không có ý tưởng về người khác. Người ở nơi vắng vẻ không có ý tưởng về sự chứng đắc. Người ở nơi vắng vẻ không thấy dấu vết thân mình. Người ở nơi vắng vẻ không có ý tưởng cầu chỗ để bám trụ. Người ở nơi vắng vẻ không có cả ý tưởng về nê-hoàn (niết-bàn: cảnh giới dứt sạch phiền não khổ đau, ra khỏi vòng sinh tử), huống chi lại có ý tưởng về dâm dục trần tục. Vì thế gọi là nhàn cư: đối với mọi pháp không có chỗ trụ.

 Thương xót che chở những kẻ ở trong ba cõi(?). Mọi ý tưởng sợ hãi đều không có chỗ quen ở. Đối với hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, xúc chạm mịn trơn, không có ý tưởng muốn ở. Ở trong mọi tam-muội (trạng thái tâm định, chuyên chú vào một điểm), không tranh chấp rối loạn. Điều phục ý mình, ở trong tịch định. Bỏ hết các gánh nặng, ở mà không sợ hãi. Vượt qua các cõi, đã qua khỏi dòng nước của các sử (phiền não sai khiến con người, như dòng nước cuốn trôi). Đối với các cõi hữu (các cảnh giới tồn tại trong sinh tử) không có chỗ ở. Đối với hạnh của bậc hiền thánh, ở trong vô niệm. Một lòng ở trong sự biết dừng, biết đủ. Ở trên đệm cỏ. Ở trong sự đi sâu vào trí tuệ. Ở trong tinh tấn một lòng, ở trong giới luật. Dứt mọi trói buộc, bám víu, ngục tù, ở trong giải thoát. Ở trong không, vô tướng, vô nguyện. Được ba cửa giải thoát (ba pháp quán đưa đến giải thoát: không, vô tướng, vô nguyện), tâm thuần hòa mềm mỏng, ở mà không đi đâu. Ý quán xét mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau gây ra vòng sinh tử: vô minh tức không sáng suốt, hành tức tạo tác, thức, danh sắc tức thân và tâm, sáu giác quan, xúc chạm, cảm thọ, ái tức ham muốn, thủ tức nắm giữ, hữu tức sự tồn tại, sinh, già chết). Ở trong chỗ việc cần làm đã làm xong. Đi vào tịch định.

 Ví như, này trưởng giả, nơi núi đầm có cây cỏ, bò rừng, voi, ngựa, chúng không sợ không hãi. Cũng như vậy, này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia ở nơi vắng vẻ tu hành, nhìn thân mình như cây cỏ, không có ý tưởng về lông tóc(?). Thấy thân như thế rồi, nên tinh tấn tu hành, không nên khởi ý tưởng về ta, thì liền không sợ hãi. Quán xét thân là không: thân này không có ta, không có người, không có thọ, không có mạng (không có một sự sống, một linh hồn thường còn nào). Từ tâm mà có sợ hãi; các người phàm tục vì ái dục nên có sợ hãi. Ta vì lìa các niệm nên có ý tưởng lành. Ví như cây cỏ, bò rừng nơi núi đầm không sợ không hãi; thấy mọi pháp đều là thuộc về kẻ khác, không phải của mình — ở nơi vắng vẻ nên như thế.

 Vì sao vậy? Người ở nơi vắng vẻ dứt các ý tưởng, lìa dâm dục, ganh ghét và mọi sự nhiễm ô. Người ở nơi vắng vẻ xem mọi thứ như của người khác, không có ta, không thọ nhận gì. Bồ-tát xuất gia ở nơi vắng vẻ tu hành nên học như vậy. Người ở nơi vắng vẻ nên mềm mỏng giữ gìn giới phẩm (phần giới luật, tức các điều răn về đạo đức). Người ở nơi vắng vẻ hòa thuận với định phẩm (phần thiền định). Người ở nơi vắng vẻ ôm ấp trí tuệ phẩm (phần trí tuệ). Người ở nơi vắng vẻ ôm ấp giải thoát phẩm (phần giải thoát). Người ở nơi vắng vẻ trụ trong giải thoát tri kiến phẩm (phần thấy biết rõ ràng rằng mình đã giải thoát). Người ở nơi vắng vẻ yêu mến giữ gìn các phẩm Phật pháp. Người ở nơi vắng vẻ dứt mười hai sử(?). Người ở nơi vắng vẻ nhớ nghĩ chánh nguyện (ước nguyện chân chính). Người ở nơi vắng vẻ đối với các phẩm pháp đều bình đẳng. Người ở nơi vắng vẻ không vạch ra bờ cõi phân chia. Người ở nơi vắng vẻ đã thoát khỏi các nhập (sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng, chỗ phiền não theo đó mà vào). Người ở nơi vắng vẻ tâm không sợ Phật đạo. Người ở nơi vắng vẻ đối với không cũng không quán xét nắm giữ gì. Người ở nơi vắng vẻ đối với pháp không ôm giữ gì. Người ở nơi vắng vẻ vốn có đức lành và tiếng tốt(?). Người ở nơi vắng vẻ được Phật khen ngợi. Các bậc hiền thánh cũng tập ở nơi vắng vẻ. Người ở nơi vắng vẻ thoát khỏi ái dục, là bậc đặc biệt khác thường, đi vào nhất thiết trí.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát ở nơi vắng vẻ, nhờ những việc rất ít ỏi mà đầy đủ sáu độ vô cực. Vì sao vậy? Ở nơi vắng vẻ tu hành không tiếc thân mạng, đó là bố thí độ vô cực (hạnh cho đi, đưa người sang bờ giải thoát). Biết dừng, biết đủ, an trụ trong tịch định, khởi lên ba sự chuyên nhất (thân, miệng, ý đều chuyên nhất)(?), đó là giới độ vô cực (hạnh giữ giới). Không có tâm làm hại, lòng từ trải khắp tất cả, nhẫn chịu vì nhất thiết trí, không rơi vào đường khác, đó là nhẫn nhục độ vô cực (hạnh nhẫn nhục). Nghĩ rằng: "Trọn không bỏ nơi vắng vẻ này, được nhẫn (chứng biết vững chắc chân lý) rồi mới bỏ", đó là tinh tấn độ vô cực (hạnh siêng năng). Được thiền định mà không chấp ta, khởi lên các gốc công đức, đó là nhất tâm độ vô cực (hạnh thiền định, một lòng chuyên chú). Tâm nghĩ thế nào thì thân làm thế ấy, đối với đạo cũng thế, không có chỗ nhớ nghĩ bám víu, đó là trí tuệ độ vô cực (hạnh trí tuệ).

 Này trưởng giả, Bồ-tát ở nơi vắng vẻ có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là Bồ-tát nhờ đó mà được nhiều trí. Hai là khéo phân biệt, quyết đoán các pháp và luật (giáo pháp và giới luật). Ba là thấu rõ các gốc công đức. Bốn là nhờ trí rộng ấy mà hiểu biết, một lòng tinh tấn ở nơi vắng vẻ. Đó là bốn pháp. Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát nếu còn nhiều dâm dục trần tục, thì không tập theo trần tục, rồi mới ở nơi vắng vẻ; không bám vào trần tục, không thọ nhận dục lạc, pháp đã nghe thế nào thì vâng làm được thế ấy.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát được năm thần thông, vì chư thiên (các vị trời), rồng, quỷ thần, kiền-thát-hòa (loài thần âm nhạc ở cõi trời) mà thuyết pháp. Ở nơi vắng vẻ nên như thế.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát nên học trí tuệ của Phật pháp, rồi sau mới ở nơi vắng vẻ. Vì thế mà được đầy đủ mọi gốc lành; sau đó đem gốc công đức ấy vào các quận, nước, huyện, làng, dùng lẽ phải mà cứu độ dân chúng. Bồ-tát nếu vì muốn đọc tụng kinh đạo mà xuống núi, thì phải hết lòng cung kính phụng sự thầy và hòa thượng (vị thầy chính truyền giới và dạy dỗ người xuất gia), các bậc trên, bậc dưới, bậc trung niên, cúi đầu làm lễ, không được lười biếng; trong mọi việc phải tinh tấn, không được thiếu cung kính phụng sự.

 Nên nghĩ thế này: "Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác (các danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân lý như thật, bậc không còn bám chấp, bậc giác ngộ chân chính trọn vẹn) được chư thiên, rồng, quỷ thần, kiền-thát-hòa phụng sự; được a-tu-luân (loài thần hiếu chiến thường đánh nhau với chư thiên), ca-lưu-la (loài chim thần cánh vàng), chân-đà-la (loài thần ca hát), ma-hầu-lặc phụng sự; được Thích (Đế Thích, vua trời cõi Đao-lợi), Phạm (Phạm Thiên, vua trời cõi Phạm), Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương), người và phi nhân (các loài không phải người) cung kính; ở đời là bậc tôn quý nhất, làm cho tất cả được yên ổn. Phật không tự vì thân mình mà cầu cúng dường, người ta tự đến cúng dường; huống chi chúng ta chưa biết gì, đang muốn học mà thôi, lại muốn cầu người khác cúng dường sao! Ta nên phụng sự tất cả mọi người."

 Vì sao vậy? Tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đầy đủ giới) tham cầu cúng dường thì làm giảm đức của pháp. Vì sao vậy? Khi đem pháp bố thí cho người khác, nếu trong tâm nghĩ: "Họ đến phụng sự ta là vì cúng dường, không phải vì pháp; họ tự có lòng tin nên đến cúng dường", bố thí với ý tưởng về sự cúng dường như thế thì phúc chẳng lớn(?).

 Khi đến chỗ thầy và hòa thượng, thân và ý phải cùng đi; thân và ý phải hiểu rõ mà ở yên. Nếu nghĩ đến việc thầy và hòa thượng của mình đi sang nơi khác, thì trong lòng không vui, nuối tiếc. Đối với bậc trí giả đọc tụng và học kinh, nên xem như thầy và hòa thượng; không tiếc thân mạng; vì ưa thích pháp mà nên đi theo thầy và hòa thượng; vì lợi ích của pháp, nên bỏ mọi vẻ hào nhoáng của của cải lợi lộc. Ở chỗ thầy và hòa thượng, vui mừng được nghe một bài kệ bốn câu (kệ: bài văn vần ngắn tóm ý giáo pháp) — hoặc về việc đọc tụng, hoặc về việc thực hành bố thí, việc giữ giới, nhẫn nhục, tinh tấn, nhất tâm, hoặc về việc trí tuệ, hoặc về việc từ, bi, hỷ, hộ (bốn tâm rộng lớn: thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả mà che chở), việc một lòng khởi lên tu tập Phật đạo — nghe được một bài kệ bốn câu ấy hoặc tụng đọc được, đều nên cúng dường thầy và hòa thượng. Ở nơi mình theo học chữ, câu, nghĩa, những điều được truyền cho tụng đọc, phải dùng tâm ngay thẳng, không dua nịnh. Dù dùng tất cả muôn vật để cúng dường còn chưa đền đáp được ơn thầy, huống chi ơn thầy đã đem pháp ban cho mình.

 Này trưởng giả, nếu ý được nghe những điều thầy truyền dạy — hoặc tiếng lành, tiếng Phật pháp, tiếng tịch diệt (sự lặng dứt mọi phiền não), tiếng đúng như lời dạy, được nghe nói tiếng của Như Lai — thì dù cung phụng thầy suốt một kiếp (khoảng thời gian dài vô cùng) cũng chưa đền đủ ơn thầy. Phật nói: Này trưởng giả, vì thế phúc của việc thuyết pháp không thể đo lường, trí tuệ ấy không thể hạn định, sự an trụ trong pháp tôn quý cũng vô số. Nếu có Bồ-tát muốn cúng dường pháp vô lượng, thì nên cúng dường Bồ-tát xuất gia. Thế nào là sự học của người xuất gia? Pháp đã nghe thế nào thì liền thực hành thế ấy; phải xét kỹ mà làm cho giới phẩm của mình trong sạch.

 Phật nói: Này trưởng giả, Bồ-tát xuất gia có bốn pháp khiến giới phẩm trong sạch. Bốn pháp là gì? Một là an trụ trong lời dạy của bậc hiền thánh. Hai là đi phân vệ (đi khất thực, xin ăn) với đức hạnh, vui trong sự biết dừng, biết đủ. Ba là Bồ-tát xuất gia không ưa thích đời sống gia đình. Bốn là không chỉ tập giữ giới bề ngoài mà cũng không dối trá dua nịnh khi ở nơi vắng vẻ(?). Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là việc thân làm thì chân thật, mà thân cũng không có gì để nắm giữ. Hai là lời miệng nói thì chân thật, mà miệng cũng không có gì để nắm giữ. Ba là điều ý nghĩ thì mềm mỏng, mà ý cũng không có gì để nắm giữ. Bốn là xa lìa mọi kiến chấp (những cái thấy sai lầm, cố chấp), an trụ trong nhất thiết trí. Đó là bốn việc.

 Lại có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là bỏ việc "ta". Hai là xa việc "tôi". Ba là dứt sự cho mình là tự chủ. Bốn là buông bỏ sự bám vào các pháp nhân duyên(?). Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là thân ta và pháp là một. Hai là các chủng (các yếu tố cấu thành thân và vật như đất, nước, lửa, gió) bình đẳng với pháp tính. Ba là các nhập giống như một xóm làng trống không. Bốn là được trí tuệ, thực hành mà không có chỗ dừng ở. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là điều thân biết thì thân tự làm lấy. Hai là không bị người khác lay động. Ba là không rơi vào pháp tội lỗi của người, diệt các niệm. Bốn là vâng giữ mọi pháp, xét kỹ thấy không có gì khác biệt. Đó là bốn pháp.

 Lại có bốn pháp. Bốn pháp là gì? Một là được giải thoát nhờ không. Hai là vô tướng mà không sợ hãi. Ba là có lòng đại bi đối với tất cả. Bốn là được vô ngã nhẫn (sự chấp nhận vững vàng, an nhiên chân lý không có cái ta). Đó là bốn pháp.

 Vị ấy nếu nghe nói về tam-muội thanh tịnh, nên nghĩ thế này: "Thế nào là tam-muội thanh tịnh?" Đó là vâng giữ mọi pháp; ý bỏ dục và bỏ những gì cho là của ta; tâm chuyên nhất; tâm không trôi chảy tán loạn; tâm không khinh suất đùa cợt, dùng sự ràng buộc mà buộc giữ ý; tâm không bám chấp, tâm không thể thấy, tâm hiện ra ở bên trong; cảnh giới của ý không có sự tụ hợp; ý đối với các pháp "ta" thì còn niệm gì nữa; bình đẳng với pháp giới (toàn thể mọi sự vật, hiện tượng), không sinh, không tạo tác; trong ngoài đều không bám chấp, nhập chánh thọ (sự nhập định đúng đắn). Đó gọi là tam-muội, đó gọi là tam-muội an trụ trong pháp.

 Vị ấy nếu nghe nói về trí tuệ thanh tịnh được xét kỹ, liền nên nghĩ thế này: "Thế nào là trí tuệ?" Đó là hiểu các câu pháp, phân biệt trí tuệ, ấy là tuệ; đi vào sự hiểu biết sáng suốt, ấy là tuệ; biết điều tâm người khác nghĩ, hiểu pháp, ấy là tuệ; nhập chánh thọ đối với pháp. Vị ấy đối với trí mà như không có trí; đối với tướng thì không có thân, ấy là không; tướng không có sự giữ lấy, cũng không có sự buông bỏ; tướng không có chỗ ở; những điều nhớ nghĩ về vô số tướng đều là không.

 Phật nói: Này trưởng giả, quán xét pháp nên như vậy. Đó là hạnh của Bồ-tát xuất gia. Khi Phật nói kinh này, tám nghìn người phát ý cầu đạo lớn (phát tâm cầu thành Phật để cứu độ mọi loài). Các vị trưởng giả xuất gia cạo bỏ râu tóc đều được bất khởi pháp nhẫn (sự chứng biết vững chắc rằng các pháp vốn không sinh không diệt, tâm an nhiên không còn lay chuyển). Ba vạn hai nghìn chư thiên và người xa lìa bụi trần, rời bỏ cấu nhiễm, đối với các pháp được pháp nhãn thanh tịnh (con mắt trong sạch thấy rõ chân lý, tức bước đầu chứng quả thánh). Hai trăm tỳ-kheo không còn khởi lại phiền não, dứt sạch các lậu (phiền não rỉ chảy, giữ con người trong vòng sinh tử), ý được giải thoát.

 Trưởng giả Úc-già vui mừng hớn hở, đem chiếc áo quý lạ trị giá trăm nghìn dâng lên Như Lai, nói rằng: "Con đem công đức của gốc lành này bố thí cho tất cả Bồ-tát, khiến công đức ấy chảy về các Bồ-tát tại gia, khiến ai nấy đều đầy đủ pháp này như Như Lai; khiến các Bồ-tát xuất gia được giới và trí tuệ, đầy đủ pháp này. Nguyện cho các Bồ-tát xuất gia được giới và trí tuệ như Như Lai. Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, danh hiệu của Phật), Bồ-tát tại gia ở ngay chỗ mình ở, làm sao học cho đầy đủ giới pháp của người xuất gia?" Phật bảo trưởng giả: Bồ-tát tại gia bố thí tất cả mà không tiếc gì, tâm thường hướng chí về Đại thừa (cỗ xe lớn, tức con đường tu hành cứu độ hết thảy mọi loài để thành Phật), không mong được đền đáp.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên tu phạm hạnh (đời sống trong sạch, dứt bỏ dâm dục) cho thanh tịnh, tâm không nghĩ đến dâm dục, huống chi là hưởng thụ.

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia hiểu rõ lẽ không, vào được bốn thiền (bốn bậc thiền định từ cạn đến sâu), dùng hạnh thiện quyền mà tìm đến những người không nơi nương tựa, khiến họ hướng chí về tịch diệt(?).

 Lại nữa, này trưởng giả, Bồ-tát tại gia nên rất tinh tấn, hiểu thấu trí tuệ độ vô cực; đối với tất cả thì nương vào lòng đại từ, thọ nhận tất cả các pháp; nên hộ trì, đem pháp giáo hóa người. Đó là bốn việc giúp Bồ-tát tại gia ở nhà mà lập được giới pháp của người xuất gia.

 Bấy giờ trưởng giả Úc-già bạch Phật rằng: "Thế Tôn, con riêng ở địa vị người tại gia, sẽ an trụ trong lời dạy và giới luật của Như Lai; con sẽ vì Như Lai mà truyền bá rộng rãi Phật đạo, cũng sẽ học pháp của người xuất gia này, và sẽ vâng làm những điều cấm giữ này." Lúc ấy Phật liền mỉm cười. Theo phép của chư Phật Thế Tôn, khi cười thì có vô số màu sắc, nhiều thứ màu, những màu không thể nghĩ bàn, từ trong miệng chiếu ra khắp vô lượng cõi Phật, lên đến cõi Phạm thiên, rồi trở về nhiễu quanh thân Phật, đến trên đỉnh đầu thì bỗng nhiên biến mất.

 Hiền giả A-nan (vị đệ tử theo hầu Phật, nổi tiếng nghe nhiều nhớ kỹ) từ chỗ ngồi đứng dậy bạch Phật: "Phật không cười vô cớ, xin cho được nghe ý ấy." Phật bảo A-nan: "Ông có thấy trưởng giả Úc-già vì pháp mà cúng dường Như Lai, lại cất tiếng sư tử rống (nói lời quả quyết, mạnh mẽ, không chút sợ hãi) không?" A-nan thưa: "Thưa vâng, bạch Thế Tôn, con đã thấy." Phật nói: "A-nan, trưởng giả Úc-già này ở địa vị người tại gia, trong hiền kiếp (kiếp hiện nay, có một nghìn vị Phật ra đời) này sẽ cúng dường tất cả các Như Lai và thọ nhận lời dạy về pháp của các ngài; ở trong nhà mà đầy đủ giới pháp của người xuất gia; khi ấy sẽ vì chư Như Lai mà truyền bá rộng khắp Phật đạo."

 Bấy giờ A-nan hỏi trưởng giả Úc-già: "Ông lấy đời sống tại gia làm vui sao? Đời sống tại gia là nhơ nhớp, đời sống tại gia không bằng xuất gia để thọ nhận giáo pháp của bậc hiền thánh." Úc-già đáp: "A-nan, xin hãy thôi, đừng nói như thế. Các bậc hiền thánh cũng không bị cấu nhiễm, có lòng đại bi, được giải thoát, không nghĩ đến sự yên ổn cho riêng mình. Các Bồ-tát chịu đựng mọi khổ cực, không bỏ rơi một ai."

 Phật nói: "A-nan, trưởng giả Úc-già này tuy ở địa vị người tại gia nhưng thường có tâm bình đẳng; trong hiền kiếp này, số dân chúng được ông cứu độ rất nhiều, hơn cả sự giáo hóa của trăm nghìn Bồ-tát xuất gia khác. Vì sao vậy? A-nan, dù có trăm nghìn Bồ-tát xuất gia, đức hạnh và trí tuệ của họ cũng không bằng trưởng giả Úc-già."

 A-nan bạch Phật: "Kinh này tên là gì? Phải thọ trì theo tên nào?" Phật nói: "A-nan, kinh này tên thứ nhất là 'Trưởng giả Úc-già hỏi', ông nên thọ trì (nhận lấy và gìn giữ); tên thứ hai là 'Phẩm người tại gia và người xuất gia'; tên thứ ba là 'Giữ một lòng ngồi yên tĩnh, đức ấy vang danh'." Phật nói: "A-nan, nếu có Bồ-tát nghe kinh này để đầy đủ các pháp, thì hơn cả trăm kiếp tu phạm hạnh thanh tịnh mà lười biếng bỏ dở. Vì thế, A-nan, ai muốn thực hành đại tinh tấn, ai muốn dạy người khác tinh tấn, ai tự muốn an trụ trong đức của mọi pháp, ai muốn đặt tất cả mọi người vào đức của pháp, đều nên nghe kinh này, nên thọ trì, đọc tụng. Vì sao vậy? Muốn đầy đủ mọi pháp thì nên xem kinh pháp này ngang với Như Lai."

 "A-nan, Bồ-tát nào xa lìa kinh này tức là xa lìa tất cả chư Phật, không được thấy lại chư Phật nữa. Vì sao vậy? Người nói kinh này tức là được thấy tận mặt chư Phật. A-nan, giả sử tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ) chứa đầy lửa, Bồ-tát cũng nên đi xuyên qua để cầu được nghe pháp này, thọ trì, đọc tụng; nên đem châu báu đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới mà cúng dường thầy, để được nhận kinh pháp này, giữ gìn, đọc tụng."

 "A-nan, nếu có Bồ-tát cúng dường chư Phật Thế Tôn đời quá khứ, vị lai và hiện tại suốt cả đời mình, cúng dường chừng ấy vị Phật rồi mà không nhận kinh pháp này, không đọc tụng được, cũng không làm các công đức theo đó, thì là không cúng dường chư Phật ba đời. A-nan, nếu lại có người nghe kinh điển này, thọ trì, đọc tụng, rộng nói cho người khác nghe, làm các công đức theo đó, thì là đã cúng dường chư Phật ba đời. Vì sao vậy? Chư Như Lai, Vô Sở Trước, Đẳng Chánh Giác lấy pháp làm trên hết, đều từ pháp mà sinh ra."

 Phật nói như vậy. Hiền giả A-nan cùng trưởng giả Úc-già, chư thiên, a-tu-luân, nhân dân thế gian nghe kinh đều vui mừng, cùng đến trước làm lễ Phật rồi lui ra.

 Kinh Úc-già-la-việt (trưởng giả Úc-già) hỏi về hạnh Bồ-tát

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video