Nhập địa nhãn toàn thư – Quyển một: Thiên tinh (các vì sao trên trời ứng chiếu với từng phương vị dưới đất)
Lời tựa về quẻ Thiên tinh
Trời cao, đất thấp, Càn và Khôn đã định. Thấp cao bày ra, sang hèn có ngôi thứ. Động tĩnh có lẽ thường, cứng mềm được phân định. Phương hướng họp theo loài, vật chia theo bầy, tốt xấu từ đó sinh ra. Ở trời thành hình tượng, ở đất thành hình thể, biến hóa hiện ra. Cho nên cứng mềm cọ xát nhau, tám quẻ xô đẩy nhau (bát quái: tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch là Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài, tượng trưng cho tám hiện tượng tự nhiên và tám phương). Một âm một dương, một lên một xuống, một ngoài một trong, hoặc trên soi xuống dưới, hoặc dưới vươn lên trên, biến hóa khôn lường. Vì thế sấm sét thúc động muôn vật, gió mưa thấm nhuần muôn vật; một lạnh một nóng, mặt trời mặt trăng sáng tỏ, vận hành hóa sinh không ngừng.
Cho nên Càn (quẻ tượng trời) là mạnh mẽ; Khôn (quẻ tượng đất) là thuận theo; Chấn (quẻ tượng sấm) là động; Tốn (quẻ tượng gió) là đi vào; Khảm (quẻ tượng nước) là hiểm; Ly (quẻ tượng lửa) là bám vào và tỏa sáng; Cấn (quẻ tượng núi) là dừng lại; Đoài (quẻ tượng đầm hồ) là vui. Cho nên sấm để làm động, gió để làm tan tỏa, mưa để làm thấm nhuần, mặt trời để sưởi ấm, Cấn để làm dừng, Đoài để làm vui, Càn để làm chủ, Khôn để cất chứa. Đạo Càn thành nam, đạo Khôn thành nữ. Càn chủ việc khởi đầu lớn, Khôn làm cho vật thành hình. Càn dễ dàng mà biết, Khôn giản dị mà làm được. Dễ thì dễ biết, giản dị thì dễ theo. Dễ biết thì có người thân, dễ theo thì có công. Có người thân thì được lâu dài, có công thì làm được lớn. Lâu dài được là đức của người hiền, lớn được là sự nghiệp của người hiền. Dễ dàng, giản dị thì nắm được lẽ của trời đất. Nắm được lẽ trời đất thì đứng vững được ở giữa trời đất.
Bởi trời ngày đêm xoay chuyển không ngừng, mặt trời, mặt trăng và năm sao (Kim tinh, Mộc tinh, Thủy tinh, Hỏa tinh, Thổ tinh) theo đó mà chuyển. Thiên đế (ở đây chỉ hướng mà chuôi sao Bắc Đẩu chỉ vào trong từng tháng, gọi là nguyệt kiến) đi thuận qua mười hai cung (mười hai phần chia vòng trời và vòng phương vị, gọi theo mười hai địa chi Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi), ban bố lệnh của bốn mùa. Thái dương (ở đây chỉ vị trí của mặt trời trên đường hoàng đạo trong từng tháng, gọi là nguyệt tướng) đi ngược qua mười hai cung, làm trọn công của tám tiết (tám mốc lớn trong năm: Lập xuân, Xuân phân, Lập hạ, Hạ chí, Lập thu, Thu phân, Lập đông, Đông chí). Vì thế âm dương của tám quẻ biến động, ứng với bốn mùa tám tiết mà giao hội giữa trời đất.
Tiết Đại hàn (một trong hai mươi bốn tiết khí, tức các mốc thời tiết trong năm theo lịch cổ; Đại hàn vào khoảng 20–21 tháng Giêng dương lịch): Thiên đế ở Sửu, Thái dương đến Tý, hai bên giao hội ở khoảng giữa Tý và Sửu, cho nên Tý hợp với Sửu, muôn vật kết thúc rồi lại bắt đầu. Kinh Dịch nói: "Thành tựu ở Cấn."
Tiết Vũ thủy: Thiên đế đến Dần, Thái dương ở Hợi, Dần và Hợi giao hội, cho nên Dần hợp với Hợi. Sửu và Dần phò trợ Cấn, là quẻ của phương Đông Bắc. (La bàn phong thủy chia vòng tròn thành hai mươi bốn phương, gồm mười hai địa chi, tám thiên can – trừ Mậu, Kỷ – và bốn quẻ Càn, Khôn, Cấn, Tốn. Mỗi quẻ trong tám quẻ quản một cung gồm ba phương; Sửu và Dần nằm kề hai bên phương Cấn nên gọi là "phò trợ".)
Tiết Xuân phân: Thiên đế đến Mão, Thái dương ở Tuất, cho nên Mão hợp với Tuất. Mão Tuất giao hội, Giáp Ất phò trợ Chấn, đó là lệnh chính của mùa xuân, muôn vật nảy sinh. Kinh Dịch nói: "Thượng đế xuất hiện ở Chấn."
Tiết Cốc vũ: Thiên đế ở Thìn, Thái dương đến Dậu, cho nên Thìn hợp với Dậu. Thìn Dậu giao hội, muôn vật sạch sẽ, đều đặn. Kinh Dịch nói: "Đều đặn ở Tốn."
Tiết Tiểu mãn: Thiên đế đến Tỵ, Thái dương ở Thân, cho nên Tỵ hợp với Thân. Thân Tỵ giao hội, Thìn Tỵ phò trợ Tốn, là quẻ của phương Đông Nam.
Tiết Hạ chí: Thiên đế đến Ngọ, Thái dương đến Mùi, cho nên Ngọ hợp với Mùi. Ngọ Mùi giao hội, Bính Đinh phò trợ Ly, đó là lệnh chính của mùa hạ, muôn vật đều tươi tốt. Kinh Dịch nói: "Gặp nhau ở Ly."
Tiết Đại thử: Thiên đế ở Mùi, Thái dương ở Ngọ, Ngọ Mùi giao hội, muôn vật được nuôi dưỡng. Kinh Dịch nói: "Dốc sức làm việc ở Khôn."
Tiết Xử thử: Thiên đế đến Thân, Thái dương đến Tỵ, Thân Tỵ giao hội, Thân Mùi phò trợ Khôn, là quẻ của phương Tây Nam.
Tiết Thu phân: Thiên đế đến Dậu, Thái dương ở Thìn, Dậu Thìn giao hội, Canh Tân phò trợ Đoài, đó là lệnh chính của mùa thu, muôn vật vui vẻ thành tựu. Kinh Dịch nói: "Vui nói ở Đoài."
Tiết Sương giáng: Thiên đế đến Tuất, Thái dương ở Mão, Tuất Mão giao hội, âm dương xáp vào nhau. Kinh Dịch nói: "Giao tranh ở Càn."
Tiết Tiểu tuyết: Thiên đế ở Hợi, Thái dương ở Dần, Hợi Dần giao hội, Tuất Hợi phò trợ Càn, là quẻ của phương Tây Bắc.
Tiết Đông chí: Thiên đế trở về Bắc cực, vào trong viên (vùng sao bao quanh Bắc cực, nơi ngự của Thiên đế); Thái dương phục mệnh, báo công. Nhâm Quý phò trợ Tý, đó là lệnh chính của mùa đông, muôn vật trở về cất giấu. Kinh Dịch nói: "Khó nhọc ở Khảm."
Từ xuất hiện đến đều đặn, rồi đến gặp nhau, ấy là Thượng đế thúc đẩy cái cơ phát ra. Còn sự thành tựu là do con người, để hướng về chỗ phát ra (?). Khởi ở Chấn, kết thúc ở Cấn là trọn một năm, và cái diệu của sự tuần hoàn nằm ở trong đó.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video