Phân biệt bệnh âm dương dịch và bệnh tái phát do lao lực sau khi khỏi: mạch, chứng và cách chữa
Bệnh thương hàn (bệnh sốt cấp do cảm phải tà khí lạnh từ bên ngoài) gây ra chứng âm dương dịch (bệnh lây qua việc ăn nằm vợ chồng khi một người vừa khỏi thương hàn mà chưa hồi phục hẳn; nữ lây sang nam gọi là âm dịch, nam lây sang nữ gọi là dương dịch). Người bệnh thấy thân thể nặng nề, hơi thở ngắn yếu, bụng dưới co thắt; có khi co kéo xuống bộ phận sinh dục làm co rút. Hơi nóng xông ngược lên ngực, đầu nặng không muốn ngẩng lên, mắt hoa (chữ "hoa" có bản chép là "dử mắt"), đầu gối và ống chân co cứng. Chứng này dùng Thiêu côn tán (?) (thuốc bột đốt từ đáy quần lót; chữ "côn" trong nguyên văn bị khuyết, điền theo câu dưới) làm thuốc chủ trị. Phương thứ nhất.
Lấy quần lót của phụ nữ, cắt phần gần chỗ kín, đem đốt thành tro.
Thuốc trên chỉ có một vị. Uống với nước, mỗi lần một phương thốn chủy (thìa vuông cạnh một tấc, đơn vị đong thuốc bột, khoảng vài gam), ngày uống ba lần. Khi tiểu tiện thông lợi, đầu dương vật hơi sưng là bệnh đã khỏi. Nếu người bệnh là phụ nữ thì lấy quần lót của đàn ông đốt thành tro mà uống.
Sau khi khỏi bệnh nặng mà bị lao phục (bệnh tái phát vì lao lực, làm việc quá sức quá sớm), dùng Chỉ thực chi tử thị thang làm thuốc chủ trị. Phương thứ hai.
Chỉ thực (quả non cây chấp, cây cam đắng; nướng, ba quả), Chi tử (quả dành dành; bẻ đôi, mười bốn quả), Đậu xị (đậu đen ủ lên men; bọc trong vải, một thăng — đơn vị đong thể tích thời xưa).
Ba vị trên: dùng bảy thăng thanh tương thủy (nước gạo để lên men cho chua), nấu suông trước cho còn bốn thăng; cho Chỉ thực và Chi tử vào, nấu còn hai thăng; cho Đậu xị vào, nấu thêm năm sáu lần sôi, bỏ bã, chia làm hai lần uống ấm. Đắp chăn cho ra mồ hôi lấm tấm. Nếu có túc thực (thức ăn ứ đọng lâu ngày trong bụng không tiêu), cho thêm Đại hoàng, năm sáu miếng to bằng quân cờ, uống vào sẽ khỏi.
Bệnh thương hàn đã khỏi mà về sau lại phát sốt, dùng Tiểu sài hồ thang làm thuốc chủ trị. Nếu mạch phù (mạch nổi, đặt nhẹ tay đã thấy), thì cho ra mồ hôi để giải bệnh. Nếu mạch trầm thực (mạch chìm sâu, ấn mạnh mới thấy mà đập mạnh có lực; có bản chép là "trầm khẩn", tức chìm sâu và căng như dây thừng xoắn), thì dùng phép tả hạ (cho đi ngoài để tống tà khí ra) mà giải bệnh. Phương thứ ba.
Sài hồ (tám lạng), Nhân sâm (hai lạng), Hoàng cầm (hai lạng), Cam thảo (nướng, hai lạng),
Gừng tươi (hai lạng), Bán hạ (rửa sạch, nửa thăng), Đại táo (táo tàu; bẻ đôi, mười hai quả).
Bảy vị trên: dùng một đấu hai thăng nước (một đấu bằng mười thăng), nấu còn sáu thăng, bỏ bã; sắc tiếp cho còn ba thăng. Uống ấm mỗi lần một thăng, ngày uống ba lần.
Sau khi khỏi bệnh nặng, từ thắt lưng trở xuống có thủy khí (nước ứ đọng trong cơ thể gây phù thũng), dùng Mẫu lệ trạch tả tán làm thuốc chủ trị. Phương thứ tư.
Mẫu lệ (vỏ hàu; sao khô), Trạch tả, Thục tất (lá cây thường sơn; rửa bằng nước ấm cho hết mùi tanh), Đình lịch tử (sao khô), rễ Thương lục (sao khô), Hải tảo (rong biển; rửa cho hết mặn), rễ Qua lâu (các vị lượng bằng nhau).
Bảy vị trên giã riêng từng vị, rây lấy bột; rồi cho chung vào cối giã thêm cho đều. Uống với nước cháo gạo trắng loãng, mỗi lần một phương thốn chủy, ngày uống ba lần. Khi tiểu tiện đã thông lợi thì ngưng, không uống tiếp.
Sau khi khỏi bệnh nặng, hay nhổ nước bọt, kéo dài mãi không dứt, đó là vùng trên ngực có hàn (khí lạnh tích lại), nên dùng thuốc viên để làm ấm, thích hợp là Lý trung hoàn. Phương thứ năm.
Nhân sâm, Bạch truật, Cam thảo (nướng), Gừng khô (mỗi vị ba lạng).
Bốn vị trên giã nhỏ, rây lấy bột, trộn với mật ong làm thành viên to cỡ lòng đỏ trứng gà. Lấy vài hợp nước sôi (một hợp bằng một phần mười thăng), cho một viên vào, nghiền nát, uống lúc còn ấm, ngày uống ba lần.
Bệnh thương hàn đã giải rồi, mà người hư nhược gầy yếu, hơi thở ngắn, khí nghịch lên (khí lẽ ra đi xuống lại xông ngược lên) muốn nôn, dùng Trúc diệp thạch cao thang làm thuốc chủ trị. Phương thứ sáu.
Lá tre (hai nắm), Thạch cao (một cân), Bán hạ (rửa sạch, nửa thăng), Mạch môn đông (bỏ lõi, một thăng), Nhân sâm (hai lạng), Cam thảo (nướng, hai lạng), Gạo tẻ (nửa thăng).
Bảy vị trên: dùng một đấu nước nấu còn sáu thăng, bỏ bã; cho gạo tẻ vào, nấu đến khi gạo chín, thuốc thành thì bỏ gạo đi. Uống ấm mỗi lần một thăng, ngày uống ba lần.
Người bệnh mạch đã trở lại bình thường, nhưng đến chiều tối lại hơi bứt rứt khó chịu. Đó là vì bệnh mới khỏi, người nhà ép ăn nhiều cơm gạo, khí của tỳ vị (cơ quan tiêu hóa, gồm lá lách và dạ dày theo quan niệm Đông y) còn yếu, chưa tiêu hóa nổi, nên khiến hơi bứt rứt. Chỉ cần giảm bớt ăn là khỏi.
◄ Trước
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video