Thiên 14 — Tinh và thần

 Mười bốn: Tinh và thần (tinh: phần tinh túy, nguồn nuôi dưỡng bên trong; thần: phần tinh thần, sức sống biểu lộ ra ngoài; mượn từ y học cổ để nói về sức sống của lá số).

 Người có tinh có thần, không thể tìm theo một phía lệch; cốt yếu là bớt đi hay thêm vào sao cho vừa đúng mức giữa.

 Nguyên chú: Tinh khí, thần khí đều là khí (?). Đại để trong ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), lấy Kim, Thủy làm tinh khí, Mộc, Hỏa làm thần khí, còn Thổ là thứ làm cho chúng đầy đặn. Có khi thần đầy đủ, không thấy tinh mà tinh tự đủ; có khi tinh đủ, không thấy thần mà thần tự đủ; có khi tinh thiếu, thần cạn mà nhật chủ (can ngày sinh, đại diện cho bản thân) vượng một cách rỗng; có khi tinh thiếu, thần cạn mà nhật chủ cô độc yếu ớt; có khi thần không đủ mà tinh có thừa; có khi tinh không đủ mà thần có thừa; có khi tinh và thần đều thiếu mà khí vượng; có khi tinh và thần đều vượng mà khí suy; có khi tinh thiếu được thần giúp; có khi thần thiếu được tinh sinh ra; có khi tinh giúp tinh mà tinh ngược lại bị tiết, mất khí; có khi thần giúp thần mà thần ngược lại chết, mất khí. Hai điều sau đều do khí làm chủ. Tất cả những trường hợp này đều không thể tìm theo một phía lệch, đều phải bớt hay thêm theo chiều tiến lui, không được để quá hay thiếu.

 Ông Nhậm nói: Tinh là thần sinh ra ta (tức ấn: hành sinh ra nhật chủ); thần là vật khắc ta (tức quan sát: hành khắc nhật chủ); khí là khí gốc của bản thân đầy đủ, thông suốt. Trong hai cái (tinh và thần) thì lấy tinh làm chủ: tinh đủ thì khí vượng, khí vượng thì thần vượng; không phải chỉ lấy Kim, Thủy làm tinh khí, Mộc, Hỏa làm thần khí. Câu cuối chính văn nói: "cốt yếu là bớt đi hay thêm vào sao cho vừa đúng mức giữa", rõ ràng không phải Kim, Thủy là tinh, Mộc, Hỏa là thần; mà phải lưu thông sinh hóa, bớt thêm vừa phải, thì ba thứ tinh, khí, thần mới đầy đủ. Xét kỹ thì không chỉ nhật chủ, dụng thần (hành có lợi nhất, then chốt cân bằng lá số), thể tượng mới có tinh thần, mà mỗi hành trong ngũ hành đều có.

 Thừa thì bớt, thiếu thì thêm, tuy là lẽ nhất định, nhưng trong cái nhất định cũng có cái không nhất định, chỉ cốt xét kỹ ba chữ "vừa đúng mức giữa" mà thôi. Bớt là khắc chế; thêm là sinh trợ. Thừa thì bớt, nhưng thừa quá thì nên tiết ra (tức để nó sinh ra hành khác cho hao bớt); thiếu thì thêm, nhưng thiếu quá thì nên bỏ đi. Đó là chỗ diệu dụng của bớt và thêm. Bởi vì thừa quá mà khắc bớt thì ngược lại chọc giận nó, nên phải thuận theo cái thừa mà tiết ra; thiếu quá thì thêm vào nó cũng không nhận, nên phải thuận theo cái thiếu mà bỏ đi; vì thế không thể tìm theo một phía lệch.

 Tóm lại, tinh quá đủ thì nên thêm cho khí, khí quá vượng thì nên giúp cho thần, thần bị tiết quá thì nên bồi cho tinh; như thế sinh hóa lưu thông, thần trong khí mạnh. Nếu tinh quá đủ mà lại làm tổn khí, khí quá vượng mà lại làm hại thần, thần bị tiết quá mà lại đè nén tinh, thì lệch lạc khô cằn, rối loạn, tinh cạn thần khô. Cho nên nước tràn thì cây trôi, Mộc không có tinh thần; cây nhiều thì lửa bốc dữ, Hỏa không có tinh thần; lửa bốc cháy thì Kim không có tinh thần; Kim nhiều thì nước yếu, Thủy không có tinh thần.

 Nguyên chú lấy Kim, Thủy làm tinh khí, Mộc, Hỏa làm thần khí, là bàn theo tạng phủ trong y học: phổi thuộc Kim, thận thuộc Thủy, Kim và Thủy sinh nhau, cất giữ ở bên trong, nên là tinh khí; gan thuộc Mộc, tim thuộc Hỏa, Mộc và Hỏa sinh nhau, phát ra ở bên ngoài, nên là thần khí; tỳ (lá lách, cơ quan tiêu hóa theo y học cổ) thuộc Thổ, thông suốt khắp thân, nên là thứ làm cho đầy đặn. Còn nếu bàn về trong ngoài, tinh thần trong lá số, thì không lấy Kim, Mộc, Thủy, Hỏa làm tinh thần. Ví như hành vượng nên được tiết ra, thần làm tiết mà đắc lực thì là tinh đủ, đó là từ trong phát ra ngoài, nên thần tự đủ; hành vượng nên bị khắc, thần khắc có sức thì là thần đủ, đó là từ ngoài đạt vào trong, nên tinh tự đủ. Như Thổ sinh vào bốn tháng cuối mùa (tháng Thìn, Mùi, Tuất, Sửu), tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh) nhiều Thổ mà không có Mộc, hoặc can lộ ra Canh, Tân, hoặc chi tàng Thân, Dậu, thì gọi là từ trong phát ra ngoài, tinh đủ thần định; nếu Thổ nhiều mà không có Kim, hoặc can lộ ra Giáp, Ất, hoặc chi tàng Dần, Mão, thì gọi là từ ngoài đạt vào trong, thần đủ tinh yên. Thổ bàn như thế, các hành khác cũng vậy, nên xét kỹ.

 Quý Dậu (trụ năm. Bốn dòng đầu là tứ trụ năm – tháng – ngày – giờ, các dòng sau là đại vận, mỗi vận mười năm)

 Giáp Tý (trụ tháng)

 Bính Dần (trụ ngày)

 Mậu Tuất (trụ giờ) — Quý Hợi (đại vận thứ nhất)

 Nhâm Tuất

 Tân Dậu

 Canh Thân

 Kỷ Mùi

 Mậu Ngọ

 Lá số này lấy Giáp Mộc làm tinh: Mộc suy được nước tưới, lại gặp lộc (địa chi cùng hành, nơi có gốc vững) ở Dần, nên tinh đủ; lấy Mậu Thổ làm thần: Mậu ngồi trên Tuất, có gốc thông xuống, lại được Dần Tuất củng (hai chi đứng kèm, cùng hướng về chữ Ngọ ở giữa mà tạo khí Hỏa), nên thần vượng. Quan sinh ấn, ấn sinh thân, chi ngày là trường sinh (giai đoạn mới sinh trong mười hai giai đoạn thịnh suy), nên khí thông suốt lưu chuyển, ngũ hành sinh hóa đều đủ. Trái phải trên dưới tình ý hòa hợp không trái nhau: quan đến thì gánh được, kiếp (kiếp tài: hành cùng loại tranh đoạt tài) đến thì có quan chế, thực (thực thần: hành do nhật chủ sinh ra) đến thì có ấn chế; vận đi Đông, Tây, Nam, Bắc đều được. Cho nên một đời giàu sang, phúc thọ, có thể gọi là đẹp.

 Quý Mùi (trụ năm)

 Ất Mão (trụ tháng)

 Bính Thìn (trụ ngày)

 Canh Dần (trụ giờ) — Giáp Dần (đại vận thứ nhất)

 Quý Sửu

 Nhâm Tý

 Tân Hợi

 Canh Tuất

 Kỷ Dậu

 Lá số này xét theo đại thế thì quan ấn sinh nhau, giờ gặp thiên tài (tài cùng âm dương với nhật chủ), ngũ hành không thiếu, tứ trụ thuần túy, trông như cách quý. Nào ngờ hai chữ tài và quan đều ở thế hưu tù (yếu, không được thời), lại cách xa nhau không chiếu cố được nhau; chi đủ Dần, Mão, Thìn (họp thành phương Đông, thuộc Mộc). Thổ mùa xuân bị khắc hết, không sinh được Kim; Kim ở đất tuyệt (giai đoạn dứt hẳn, yếu nhất), không sinh được Thủy; khí của Thủy bị Mộc tiết hết, thế Mộc càng vượng mà lửa bốc dữ; lửa bốc dữ thì khí chết, khí chết thì thần khô. Vận đi phương Bắc lại làm hại khí của Bính Hỏa, ngược lại giúp cho tinh của Mộc; dẫu gặp vận Kim, cũng là cái gọi là thừa quá mà khắc bớt thì ngược lại chọc giận nó (?), đến nỗi suốt đời tầm thường, danh lợi không thành.

 Mậu Tuất (trụ năm)

 Ất Sửu (trụ tháng)

 Bính Thìn (trụ ngày)

 Kỷ Sửu (trụ giờ) — Giáp Tý (đại vận thứ nhất)

 Quý Hợi

 Nhâm Tuất

 Tân Dậu

 Canh Thân

 Kỷ Mùi

 Tứ trụ này đều là Thổ, nguyên thần (khí gốc) của mệnh chủ bị tiết hết; can tháng Ất Mộc khô héo, đó gọi là tinh khí khô cạn. Vận gặp Nhâm Tuất, bản thân bị tổn thương; năm gặp Tân Mùi, khắc sát Ất Mộc, đến tháng chín mắc bệnh suy nhược mà chết.

 Lá số này đại vận đi ngược, có lẽ là mệnh nữ (?).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video