Ba mươi ba: Chấn Đoài (Chấn là quẻ chỉ phương Đông, thuộc hành Mộc — cây cỏ; Đoài là quẻ chỉ phương Tây, thuộc hành Kim — kim loại).
Chấn Đoài làm chủ then máy chân thật của nhân và nghĩa (Mộc chủ về lòng nhân, Kim chủ về điều nghĩa); thế không đứng chung được, nhưng có cái làm thành cho nhau.
Lời chú gốc: Chấn ở trong, Đoài ở ngoài: như tháng Mão, ngày Hợi hoặc Mùi, năm Sửu hoặc Tị, giờ Dậu vậy. Nếu chủ (nhật chủ — can ngày sinh, đại diện cho bản thân) ưa ở Chấn thì coi Đoài là nước địch, ắt dùng Hỏa (lửa) đánh; nếu chủ ưa ở Đoài thì coi Chấn là kẻ gian, chỉ phòng bị mà thôi, không cần trừ hết, không cần dấy binh. Đoài ở trong, Chấn ở ngoài: như tháng Dậu, ngày Sửu hoặc Tị, năm Mùi hoặc Hợi, giờ Mão vậy. Nếu chủ ưa ở Đoài thì coi Chấn là quân du kích, dễ diệt mà không thể kết bè với Chấn; nếu chủ ưa ở Chấn thì coi Đoài là giặc trong nhà, khó diệt mà không thể giúp Đoài.
Lấy Thủy (nước) làm khách (?), xen kẽ với nhau (?), như năm Dậu tháng Mão ngày Sửu giờ Hợi, hoặc năm Giáp tháng Canh ngày Giáp giờ Tân, cũng luận chủ ưa kỵ thế nào mà bàn phép đánh hay phòng. Nhưng Kim kỵ Mộc mà Mộc không mang Hỏa, Mộc không hại Thổ (đất), thì không cần trừ Mộc. Nếu Mộc kỵ Kim mà Kim mạnh thì không thể đánh; chỉ khi Kim bị tù hãm (suy yếu) mà Mộc tươi tốt, thì Mộc rốt cuộc không thể hại được Kim, lại thành nghĩa của Kim; Mộc mùa xuân mà Kim thịnh, Kim thực đủ chế tính Mộc, lại làm trọn cái nhân của Mộc. Tháng là Mộc mà năm, ngày, giờ đều là Kim thì không cần hỏi chủ ưa kỵ gì, cũng nên làm thành tính của Kim.
Ông Nhậm nói: Chấn là dương, vị trí theo Tiên thiên (bát quái Tiên thiên — cách xếp tám quẻ tương truyền do Phục Hy đặt) ở ô Bát Bạch (ô số tám trong chín ô của Lạc thư), nên âm vốn là âm mà dương cũng thành âm; Đoài là âm, vị trí Tiên thiên ở ô Tứ Lục (ô số bốn), nên dương vốn là dương mà âm cũng thành dương. Chấn là con trai trưởng, sấm từ đất nổi lên, một dương sinh ở đầu quẻ Khôn; Đoài là con gái út, núi và đầm thông khí, cho nên ba âm (?) sinh ở cuối quẻ Càn. Con trai trưởng phối với con gái út là diệu dụng sinh thành của trời đất; nếu con gái trưởng phối con trai út thì dương tuy sinh mà âm không thể thành. Vì thế "Đoài là chỗ muôn vật vui vẻ", lời ấy chí lý thay! Cho nên Chấn Đoài tuy không đứng chung, cũng có nghĩa làm thành cho nhau.
Tôi xét kỹ thì lẽ Chấn Đoài có năm: công (đánh), thành (làm thành), nhuận (làm ẩm), tòng (theo), noãn (sưởi ấm). Mộc đầu xuân, Mộc non Kim cứng, lấy Hỏa để đánh; Mộc giữa xuân, Mộc vượng Kim suy, lấy Thổ để làm thành; Mộc mùa hạ, Mộc tiết khí mà Kim khô, lấy Thủy để làm ẩm; Mộc mùa thu, Mộc tàn Kim sắc, lấy Thổ để theo (theo hẳn Kim); Mộc mùa đông, Mộc suy Kim lạnh, lấy Hỏa để sưởi ấm. Như thế thì không còn thế không đứng chung mà có thế làm thành nhân nghĩa cho nhau. Còn thuyết trong ngoài chẳng qua là ý suy vượng địch nhau mà thôi. Đáng tiết (xả bớt khí) thì tiết, đáng chế thì chế, phải xem khuynh hướng của Kim Mộc, không cần câu nệ chia trong ngoài.
Bính Dần (trụ năm — cặp can chi của năm sinh)
Canh Dần (trụ tháng)
Giáp Thân (trụ ngày)
Ất Sửu (trụ giờ) — Tân Mão (đại vận thứ nhất; các dòng sau là những đại vận kế tiếp, mỗi vận mười năm)
Nhâm Thìn
Quý Tị
Giáp Ngọ
Ất Mùi
Bính Thân
Giáp Mộc sinh sau Lập Xuân bốn ngày, đầu xuân Mộc còn non, khí trời còn lạnh đọng; nhật chủ ngồi trên Thân, tháng lộ Canh Kim, Sửu Thổ sát bên sinh cho Thân Kim, Mộc non Kim cứng, dùng Hỏa để đánh. Mừng được can năm lộ Bính, "tam dương khai thái" (ba hào dương mở vận hanh thông — chỉ tháng Giêng, xuân về), muôn vật trở lại xuân, hay biết bao! Vận đầu Tân Mão, Nhâm Thìn làm tổn Bính Hỏa, lận đận đèn sách không đỗ; Quý Tị vận chuyển sang phương Nam, Bính Hỏa được lộc vượng (chi nơi khí của can thịnh), nộp thóc vào Quốc tử giám, vận may thi đỗ ở Nam cung (kỳ thi Hội ở kinh đô); Giáp Ngọ, Ất Mùi đường quan không sóng gió; vận Thân thì mất.
Canh Tuất
Kỷ Mão
Giáp Dần
Đinh Mão — Canh Thìn
Tân Tị
Nhâm Ngọ
Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Giáp Mộc sinh giữa xuân, ngồi trên lộc lại gặp nhận (dương nhận — chi nơi khí của can vượng quá mức), Mộc vượng Kim suy, dùng Thổ để làm thành, mới có thể hóa Thổ sinh Kim, đẽo gọt mà thành khí cụ (?). Lúc đầu làm phụ tá trong mạc phủ (làm thầy giúp việc cho quan), được lợi, nộp tiền mua chức; đến vận Quý Mùi ra làm quan; Giáp Thân, Ất Dậu, Mộc không có gốc, Kim được đất, từ chức tá nhị (quan phụ tá) thăng tri huyện rồi đổi lên châu mục (quan đứng đầu một châu).
Canh Thìn
Nhâm Ngọ
Giáp Thìn
Đinh Mão — Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Bính Tuất
Đinh Hợi
Mậu Tý
Giáp Mộc sinh giữa hạ, can giờ lộ Đinh Hỏa, dùng Thủy để làm ẩm; nhưng Thủy cũng nhờ Kim sinh, Kim cũng nhờ Thủy nuôi; càng hay là chi gặp hai Thìn, tiết Hỏa, sinh Kim, chứa Thủy, một mạch tương sinh, năm hành đều đủ. Vì thế sớm vào trường, đỗ liền các khoa, làm quan đến quan sát (quan đạo, giám sát một vùng gồm nhiều phủ); cả đời chỉ có vận Bính Tuất, Kim Thủy đều bị tổn nên không thuận, còn lại đều là cảnh thuận.
Canh Tuất
Giáp Thân
Giáp Tuất
Ất Sửu — Ất Dậu
Bính Tuất
Đinh Hợi
Mậu Tý
Kỷ Sửu
Canh Dần
Giáp Mộc sinh đầu thu, tài (hành do nhật chủ khắc, ở đây là Thổ) sinh sát (thất sát — hành khắc nhật chủ cùng tính âm dương, ở đây là Canh Kim) vượng; tuy thiên can lộ ba chữ Giáp Ất, nhưng địa chi không chở (không có gốc), Mộc tàn Kim sắc, dùng Thổ để theo. Cách thành tòng sát (nhật chủ quá yếu, theo hẳn sát). Vận Tuất xuất thân thi võ; vận Đinh Hợi sinh Mộc khắc Kim, tang chế hao tổn nhiều mối; Mậu Tý, Kỷ Sửu, tài sinh sát vượng, làm quan đến phó tướng.
Tân Dậu
Canh Tý
Giáp Tý
Bính Dần — Kỷ Hợi
Mậu Tuất
Đinh Dậu
Bính Thân
Ất Mùi
Giáp Ngọ
Giáp Mộc sinh giữa đông, Mộc suy Kim lạnh, dùng Hỏa để sưởi ấm, Kim cũng được chế; huống chi giờ gặp lộc vượng (Dần), một dương làm tan băng, đúng như câu "được khí lạnh, gặp ấm mà phát". Cho nên Mộc lạnh ắt phải được Hỏa để sinh. Vì thế đỗ liền các khoa, làm quan đến thị lang (quan phó đứng đầu một bộ).
Năm lá số trên nêu Giáp Mộc làm ví dụ, Ất Mộc cũng luận như thế.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video