4. Tri mệnh (biết số mệnh)
Muốn mở tai mắt cho người đời đang như điếc như mù, thì then máy thuận nghịch phải hiểu thấu.
Lời chú gốc: Người không biết mệnh như kẻ điếc kẻ mù. Biết mệnh ở then máy thuận nghịch mà hiểu thấu được thì mới mong mở được tai mắt cho người điếc, người mù trong thiên hạ.
Họ Nhậm nói: Câu này chứa lẽ rất đúng. Chỉ sợ người sau học mệnh không xét then máy thuận nghịch, nói càn về số mệnh người khác, gây lầm lỡ không nhỏ:
- Họ đem trộn lẫn các "kỳ cách dị cục" (những cách cục lạ, đặt tên ly kỳ) và đủ thứ thần sát mà chọn dùng một cách hoang đường. Thần sát là các sao tốt xấu do người đời đặt ra theo can chi.
- Thấy sao Đào hoa, Hàm trì (tên sao chủ về chuyện trai gái) thì chuyên bảo phụ nữ dâm loạn; nói càn như thế ắt bị quỷ thần trách phạt.
- Thấy Kim tỏa, Thiết xà (tên các "quan sát", tức hạn ách của trẻ nhỏ) thì chỉ bậy là trẻ có hạn, làm cha mẹ người ta lo sợ.
- Không bàn nhật chủ suy hay vượng, cứ lấy tài, quan làm điều mừng, lấy thương, sát làm điều ghét, để định cả đời người.
- Không xét nhật chủ mạnh hay yếu, đều cho thực, ấn là phúc, kiêu, kiếp là họa.
Các tên gọi trên giải nghĩa như sau:
- Nhật chủ là can của ngày sinh, đại diện cho bản thân người có lá số.
- Tài là hành bị nhật chủ khắc.
- Quan (Chính quan) là hành khắc nhật chủ, khác âm dương với nhật chủ.
- Thương (Thương quan) là hành do nhật chủ sinh ra, khác âm dương.
- Sát (Thất sát) là hành khắc nhật chủ, cùng âm dương.
- Thực (Thực thần) là hành do nhật chủ sinh ra, cùng âm dương.
- Ấn là hành sinh ra nhật chủ.
- Kiêu (Kiêu thần, tức Thiên ấn) là hành sinh ra nhật chủ, cùng âm dương.
- Kiếp (Kiếp tài) là hành cùng loại với nhật chủ, khác âm dương.
Họ không biết rằng những tên tài, quan… được đặt ra để chọn cái dùng và để chỉ lục thân (các loại người thân), vậy mà lại cho rằng tài nuôi được thân, quan làm thân vẻ vang. Sao mà ngu vậy! Nếu tài nuôi được thân, thì người tài nhiều mà thân yếu đã chẳng phải là "người nghèo trong nhà giàu", mà thành giàu lớn. Nếu quan làm thân vẻ vang được, thì người thân suy mà quan nặng đã chẳng đến nỗi chết yểu, hèn hạ, mà thành hiển quý.
Tôi xem kỹ sách xưa, thấy phép Tử Bình hoàn toàn dựa vào tứ trụ (bốn cột năm, tháng, ngày, giờ sinh) và ngũ hành (Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy). Phép Tử Bình là phép đoán mệnh theo tứ trụ, tương truyền do Từ Tử Bình đời Tống lập ra. Xét nó suy hay vượng, tìm nó thuận hay nghịch, xem nó tiến hay lui, bàn nó hỉ hay kỵ: như thế gọi là "hiểu thấu". Hành có lợi cho lá số gọi là hỉ, hành có hại gọi là kỵ.
Còn những tên gọi kỳ cách dị cục, thần sát, nạp âm đều là do kẻ hiếu sự đặt bừa, không liên quan gì đến lẽ tốt xấu của mệnh. Nạp âm là cách gán mỗi cặp can chi với một hành riêng, như "Hải trung kim", "Lư trung hỏa"… Nếu dựa vào đó mà luận mệnh, tất đến chỗ lấy đúng làm sai, lấy phải làm trái, truyền sai nối sai, khiến lẽ tốt xấu mờ tối khó rõ.
Sách nói: "Dùng làm tài thì không được để bị cướp, dùng làm quan thì không được để bị tổn thương, dùng làm ấn thụ thì không được để bị phá, dùng làm thực thần thì không được để bị đoạt." Bốn câu ấy vốn có lẽ rất đúng, then chốt ở một chữ "dùng". Kẻ học mệnh không hiểu biết, không xét gốc rễ của chữ "dùng", chỉ chuyên coi trọng tài quan. Họ không biết rằng: không dùng tài tinh thì cứ để bị cướp; không dùng quan tinh thì cứ để bị thương; không dùng ấn thụ thì cứ để bị phá; không dùng thực thần thì cứ để bị đoạt. Then máy thuận nghịch không hiểu thấu thì có khác gì kẻ điếc kẻ mù, sao có thể bàn tốt xấu, phân hiền ngu mà có ích cho đời! Trái lại, những kẻ làm lầm đời, mê hoặc người thì nhiều lắm!
Tân Mão (trụ năm — trong lá số dưới đây, bốn dòng đầu là tứ trụ năm, tháng, ngày, giờ; các tên can chi tiếp theo là các đại vận, mỗi đại vận là một chặng mười năm trong đời)
Đinh Dậu (trụ tháng)
Canh Ngọ (trụ ngày)
Bính Tý (trụ giờ) — Bính Thân (đại vận)
Ất Mùi
Quý Tỵ
Nhâm Thìn
Canh Dần
Kỷ Sửu
Mậu Tý
Đinh Hợi
Thiên can có Canh, Tân, Bính, Đinh, đúng là thế lửa luyện kim mùa thu. Địa chi có Tý, Ngọ, Mão, Dậu, lại ứng với bốn quẻ Khảm, Ly, Chấn, Đoài. Đó là bốn quẻ Kinh Dịch ở bốn hướng chính: Khảm là Bắc, thuộc Thủy; Ly là Nam, thuộc Hỏa; Chấn là Đông, thuộc Mộc; Đoài là Tây, thuộc Kim. Chi có đủ tứ chính (bốn chi ở bốn hướng chính), khí suốt tám phương. Nhưng ngũ hành không có Thổ, nên tuy sinh mùa thu (mùa Kim mạnh) cũng không luận là vượng.
Hay nhất là Tý và Ngọ gặp nhau thì xung, tức hai chi ở thế đối nhau, va chạm làm tổn thương nhau. Thủy khắc Hỏa, khiến Hỏa ở Ngọ không phá được Kim ở Dậu, đủ để giúp nhật chủ. Nhật chủ là can ngày, đại diện bản thân người có lá số; ở đây là Canh Kim. Càng diệu hơn là Mão và Dậu gặp nhau thì xung, Kim khắc Mộc, khiến Mộc ở Mão không giúp được Hỏa ở Ngọ; như vậy chế phục vừa phải. Mão Dậu là Chấn Đoài, chủ về chỗ cùng tột chân chính của nhân và nghĩa (Mộc ứng với nhân, Kim ứng với nghĩa). Tý Ngọ là Khảm Ly, nắm khí giữa của trời đất.
Vả lại Khảm Ly có được chính thể của mặt trăng và mặt trời, không hao không mất, một bên làm ẩm, một bên sưởi ấm. Chúng ngồi ở cửa chính (?), tạo thế Thủy Hỏa ký tế, tức nước lửa giúp nhau thành việc (tên quẻ Ký Tế trong Kinh Dịch). Vì vậy tám phương quy phục, bốn biển cùng một mối. Những đất xa phương Nam như Kim Mã, Chu Diên đều thuộc vào bản đồ; những nơi xa như Bạch Lang, Huyền Thố đều về dưới sự che chở; thiên hạ yên vui.
Canh Thân (trụ năm)
Canh Thìn (trụ tháng)
Mậu Thìn (trụ ngày)
Mậu Ngọ (trụ giờ) — Tân Tỵ (đại vận)
Nhâm Ngọ
Quý Mùi
Giáp Thân
Ất Dậu
Bính Tuất
Đinh Hợi
Mậu Tý
Lá số của Đổng Trung đường. Trung đường là cách gọi tôn quan Đại học sĩ, ngang hàng tể tướng.
Nhật can (can ngày sinh) là Mậu Thổ, sinh vào cuối xuân (tháng Thìn) giờ Ngọ, có vẻ vượng tướng (vượng: đang mạnh nhất; tướng: đang lên). Song đất mùa xuân là đất xốp, không chắc như đất tháng sáu, tháng chín (tháng Mùi và tháng Tuất, đất khô và đặc). Vả lại hai chữ Thìn chứa nước nên ẩm, đủ để làm hao Hỏa và sinh Kim. Thiên can lộ hai Canh, địa chi Thân Thìn hội nhau thành thế Thủy, nên nhật chủ bị tiết (rút bớt khí) quá mức. Vì vậy dụng thần tất phải ở Hỏa của chữ Ngọ. Dụng thần là hành được chọn dùng để điều hòa, bù đắp cho lá số.
Mừng là không thấy Thủy và Mộc, nên ấn thụ của nhật chủ không bị tổn thương. Ấn thụ là hành sinh ra nhật chủ; ở đây là Hỏa sinh Thổ. Nhờ vậy tinh thần đầy đủ, lá số thuần túy trung hòa. Cả đời ông làm quan sóng yên biển lặng, hơn ba mươi năm làm tể tướng thời thái bình. Đến vận Tý thì Thân, Tý, Thìn hợp thành Thủy cục, tức thế Thủy mạnh, và ông qua đời, thọ đã tám mươi.
Tân Dậu (trụ năm)
Tân Sửu (trụ tháng)
Kỷ Dậu (trụ ngày)
Bính Dần (trụ giờ) — Nhâm Dần (đại vận)
Quý Mão
Giáp Thìn
Ất Tỵ
Bính Ngọ
Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Lá số này với lá số trên khác điệu mà khéo như nhau. Nhật can là Kỷ Thổ, tuy sinh tháng Sửu, nhưng đất mùa đông lạnh ẩm, không ấm áp như đất tháng sáu, tháng chín. Vả lại trong Sửu chứa Thủy ngậm Kim, thiên can lộ hai Tân, địa chi Sửu Dậu hội nhau, nên nhật chủ bị tiết quá mức; dụng thần tất ở Bính Hỏa. Mừng có Dần Mộc ở trụ giờ, giữa tiết giá rét mà dương khí quay về, Bính Hỏa có gốc. Người này rất thanh tú, đẹp đẽ, lanh lợi. Vận đầu là Nhâm, Quý nên việc đèn sách bị trở ngại. Về sau vào các vận Tỵ, Ngọ, Mùi là đất Hỏa phương Nam, tiền đồ không thể lường được. (Mới thêm vào)
Nhâm Thìn (trụ năm)
Nhâm Dần (trụ tháng)
Giáp Dần (trụ ngày)
Canh Ngọ (trụ giờ) — Quý Mão (đại vận)
Giáp Thìn
Ất Tỵ
Bính Ngọ
Đinh Mùi
Mậu Thân
Kỷ Dậu
Canh Tuất
Lá số của người họ Vương cùng huyện. Người đời luận theo lối "thân mạnh sát nhẹ", nghĩa là nhật chủ mạnh mà Thất sát yếu. Thất sát là hành khắc nhật chủ, cùng âm dương; ở đây là Canh Kim khắc Giáp Mộc. Họ lấy Canh Kim làm dụng thần, bảo rằng Mộc mùa xuân gặp Kim tất thành rường cột, khuyên đi học tất phát đạt. Đến ngoài ba mươi tuổi, chẳng những thi không đỗ mà gia nghiệp còn dần tiêu tán, người ấy nhờ tôi đoán.
Xem lá số: địa chi ngồi hai Dần, nắm quyền đúng mùa; thiên can lộ hai Nhâm, sinh giúp cho hành đang vượng. Thìn Thổ ở chi năm là kho chứa của Thủy, là dư khí của Mộc, có thể chứa Thủy nuôi Mộc, nhưng không sinh được Kim. Một điểm Canh Kim hưu tù (hưu: đã qua thời, đang nghỉ; tù: bị giam hãm, không có khí) đến cực độ, lại bị Ngọ Hỏa chống, bị Nhâm Thủy rút khí. Như vậy Canh Kim chẳng những vô dụng, trái lại thành cái bệnh sinh thêm Thủy. Phàm cái vượng đến cực thì nên tiết chứ không nên khắc, nên thuận theo khí thế của nó, đừng làm trái tính nó.
Tôi lấy Ngọ Hỏa làm dụng thần, bảo rằng sau này vận đến đất Hỏa, tuy không quý về danh, tất giàu về lợi; nếu cứ ngồi bên cửa sổ đọc sách thì lỡ cả đời. Người ấy liền bỏ nghiệp nho, theo nghề buôn bán. Đến vận Bính Ngọ, Hỏa khắc sạch cái bệnh Canh Kim; chưa đầy mười năm ông phát tài hơn mười vạn. Vậy rõ Canh Kim là bệnh.
Quý Dậu (trụ năm)
Giáp Tý (trụ tháng)
Quý Hợi (trụ ngày)
Tân Dậu (trụ giờ) — Quý Hợi (đại vận)
Nhâm Tuất
Tân Dậu
Canh Thân
Kỷ Mùi
Mậu Ngọ
Đinh Tỵ
Bính Thìn
Người Phúc Kiến này không rõ họ tên. Mùa đông năm Canh Ngọ, tôi đoán cho ông, nói đại vận lấy Kim Thủy là tốt, không lấy Hỏa Thổ. Ông hỏi: "Kim Thủy đã vượng đến cực, sao lại lấy Kim Thủy? Vậy sách mệnh không đủ tin sao? Sách nói: 'Vượng thì nên tiết, nên làm tổn'. Nay đầy cục là Kim Thủy mà lại lấy Kim Thủy, thế là sách mệnh không có căn cứ."
Tôi đáp: Sách mệnh sao lại không có căn cứ? Chỉ vì người ta không biết được chỗ sâu xa của ngũ hành trong mệnh mà thôi. Lá số này Thủy vượng gặp Kim, thế nước xô chảy ào ạt; một điểm Giáp Mộc khô nổi, khó rút được khí Thủy. Nếu ngăn dòng nước lại, trái lại thành nạn lụt; chi bằng thuận theo dòng là đẹp.
Diễn biến các vận:
- Vận đầu Quý Hợi giúp hành đang vượng, ông được che chở dư dả.
- Vừa sang Nhâm Tuất, Thủy không có gốc, trái với khí thế, nên hình (tổn thương người thân) và hao (hao tài) cùng thấy.
- Các vận Tân Dậu, Canh Thân thì người và của đều thịnh.
- Các vận Kỷ Mùi, Mậu Ngọ làm trái tính nước, sự nghiệp nửa đời trôi theo dòng nước, vợ chết con mất, ông cô độc khổ sở, không nơi nương tựa.
Đó gọi là "nước Côn Lôn (nguồn nước lớn từ núi Côn Lôn) chỉ có thể thuận theo, không thể chống lại". Then máy thuận nghịch không thể không biết vậy.
Quý Dậu (trụ năm)
Quý Hợi (trụ tháng)
Quý Hợi (trụ ngày)
Tân Dậu (trụ giờ) — Nhâm Tuất (đại vận)
Tân Dậu
Canh Thân
Kỷ Mùi
Mậu Ngọ
Đinh Tỵ
Bính Thìn
Ất Mão
Lời bàn của Nhược Tư: Lá số trên, sách "Tích Thiên Tủy" ghi là Quý Dậu / Giáp Tý / Quý Hợi / Tân Dậu. Nhưng theo tính toán thì hình như phải đến sau giờ Thìn ngày hôm sau (ngày Giáp Tý) mới giao tiết, tức mới bước sang tiết khí mới, sang tháng mới theo lịch can chi. Vậy bát tự (tám chữ can chi của năm, tháng, ngày, giờ) phải là Quý Dậu / Quý Hợi / Quý Hợi / Tân Dậu. So sánh thì hai lá số đều có thế Thủy vượng đến cực, cách cục khá gần nhau, thời điểm khởi đại vận cũng chỉ chênh vài chục ngày. Cho nên lời đoán của "Tích Thiên Tủy" vẫn là đúng.
Với sức học của ông Nhậm Thiết Tiều, hẳn ông không mắc lỗi này. Xem câu văn ở trên thì bản thân người có lá số cũng thông hiểu mệnh lý; có lẽ bát tự này là do họ tự báo, không phải thầy Nhậm tính ra. Viết đến đây, nghĩ về cảnh lúc ấy, tôi không khỏi thấy lòng thư thái phơi phới và khâm phục.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video