Thiên 5 — Lý và khí

 5. Lý khí (lý: lẽ; khí: luồng sinh lực của ngũ hành — bàn về sự tiến lui, thịnh suy của khí)

 Lý nương theo khí mà vận hành, đâu có thường hằng; khí đang tiến hay đang lui, nên biết lúc nén xuống, lúc nâng lên.

 Lời chú gốc: Đóng mở (?) qua lại đều là khí, còn lý vận hành ở trong đó. Khí lúc mới vận hành thì tiến, tiến đến cực là lúc bắt đầu lui, như Giáp Mộc tháng ba. Khí lúc thịnh thì lui, lui đến cực là lúc bắt đầu tiến, như Giáp Mộc tháng chín. Giáp là can đứng đầu mười thiên can, thuộc hành Mộc (cây cỏ), tính dương. Người học nên nén hay nâng tùy mức nông sâu của khí, như thế mới có thể bàn về mệnh.

 Họ Nhậm nói: Then máy tiến lui không thể không biết. Không phải cứ ở giai đoạn trường sinh (khí mới sinh) là vượng, ở giai đoạn tử tuyệt (khí chết, dứt) là suy. Phải xét rõ sự tiến lui của lý khí mới nắm được then máy thật của suy vượng. Phàm sự vượng, tướng, hưu, tù của ngũ hành (năm hành Mộc, Hỏa, Thổ, Kim, Thủy) đều theo bốn mùa mà định:
- Hành sắp đến là đang tiến, gọi là tướng.
- Tiến mà đúng mùa nắm quyền, gọi là vượng.
- Xong việc mà lui, gọi là hưu.
- Lui mà không còn khí, gọi là tù.

 Phải phân biệt vượng, tướng, hưu, tù để biết then máy tiến lui. Nếu là nhật chủ (can ngày sinh, đại diện bản thân người có lá số) hoặc hỉ thần (hành có lợi cho lá số) thì nên vượng tướng, không nên hưu tù. Nếu là hung sát hoặc kỵ thần (hành có hại cho lá số) thì nên hưu tù, không nên vượng tướng.

 Tuy vậy, tướng còn hay hơn vượng. Vượng là vật đã thịnh đến cực, nên lui lại nhanh; tướng là khí đang lớn, nên tiến không bờ bến. Hưu còn tệ hơn tù. Tù là thế đã đến cùng, tất sẽ dần sinh lại; hưu là khí vừa lui, chưa thể hồi phục ngay. Đây là lẽ chính về sự tiến lui của lý khí; nay nêu hai lá số làm ví dụ.

 Đinh Hợi (trụ năm — bốn dòng đầu là tứ trụ năm, tháng, ngày, giờ; các tên can chi sau là các đại vận, mỗi vận mười năm)

 Canh Tuất (trụ tháng)

 Giáp Thìn (trụ ngày)

 Nhâm Thân (trụ giờ) — Kỷ Dậu (đại vận)

 Mậu Thân

 Đinh Mùi

 Bính Ngọ

 Ất Tỵ

 Giáp Thìn

 Quý Mão

 Nhâm Dần

 Giáp Mộc hưu tù, khốn đốn đến cực; Canh Kim được lộc vượng (đứng đúng vị trí khí mạnh nhất) khắc nó; một điểm Đinh Hỏa khó mà chống lại. Lại thêm hai tài sinh cho sát. Tài là hành bị nhật chủ khắc, ở đây là Thổ của Thìn và Tuất; sát tức Thất sát, hành khắc nhật chủ cùng âm dương, ở đây là Canh Kim. Nhìn qua có vẻ sát nặng thân nhẹ.

 Nhưng người ta không biết rằng Giáp Mộc tháng chín khí đang tiến, Nhâm Thủy sát bên sinh cho Giáp mà không làm hại Đinh Hỏa. Đinh Hỏa tuy yếu nhưng thông căn (có gốc ở địa chi) tại kho (?) bên cạnh. Tuất là Thổ khô, gốc của Hỏa; Thìn là Thổ ẩm, dư khí của Mộc. Thiên can một bên sinh, một bên chế; địa chi lại gặp trường sinh (Nhâm Thủy trường sinh ở Thân). Bốn trụ sinh hóa có tình, ngũ hành không tranh không ghen. Đến vận Đinh, ông liên tiếp đỗ khoa giáp (đỗ cử nhân, tiến sĩ); rõ là dùng Hỏa để chống sát. Ông làm quan lâu ở kinh đô mà của cải dư dả, đều nhờ một dải vận phương Nam.

 Lời bàn của Nhược Tư: Lá số này mới xem có vẻ phải dùng ấn (hành sinh nhật chủ, ở đây là Thủy). Nhưng trong cục đã có ấn thì thân đã được tưới đủ, nên tất phải dùng thương quan để chế sát. Thương quan là hành do nhật chủ sinh ra, khác âm dương; ở đây là Đinh Hỏa. Hay ở chỗ Giáp Mộc khí đang tiến, nên đủ sức chịu được việc bị rút khí và việc chế sát; nếu không thì không kham nổi.

 Ất Hợi (trụ năm)

 Canh Thìn (trụ tháng)

 Giáp Tuất (trụ ngày)

 Nhâm Thân (trụ giờ) — Kỷ Mão (đại vận)

 Mậu Dần

 Đinh Sửu

 Bính Tý

 Ất Hợi

 Giáp Tuất

 Quý Dậu

 Nhâm Thân

 Lá số này với lá số trước giống nhau nhiều, khác nhau ít. Theo lối luận thông thường thì đây là thế "Giáp gả em gái Ất cho Canh, hung hóa thành điềm cát", nghĩa là Ất hợp với Canh, khiến Canh không khắc Giáp. Lại thêm thế "ham hợp quên xung", nên so với lá số trước còn tốt hơn. Vậy vì sao người kia vào Hàn lâm viện (cơ quan văn học cao quý của triều đình), người này lại là học trò nghèo áo mỏng (?)?

 Người ta không biết rằng Ất Canh hợp mà hóa Kim, trái lại giúp cho cái hung bạo của Canh. Hai lá số khác nhau như sau:
- Người kia là ngày Giáp Thìn; Thìn là Thổ ẩm, sinh được Mộc. Người này là ngày Giáp Tuất; Tuất là Thổ khô, không sinh được Mộc.
- Người kia có Thân Thìn củng hóa, tức hai chi kéo hội thành thế Thủy. Người này có Thân Tuất sinh cho sát.
- Người kia Giáp Mộc khí đang tiến mà Canh Kim đang lui. Người này Canh Kim khí đang tiến mà Giáp Mộc đang lui.

Xét hai lá số này thì cách nhau như trời với vực; then máy tiến lui không thể không biết vậy.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video