Thiên 0 — Bài tựa Kinh Đại Bát Niết-bàn (Thích Đạo Lãng)

 # Kinh Đại Bát Niết-bàn (Niết-bàn: trạng thái tắt hẳn mọi phiền não và khổ đau của vòng sinh tử. "Đại Bát Niết-bàn" là cuộc Niết-bàn lớn và trọn vẹn của Phật; tên kinh cũng chỉ việc Phật rời bỏ thân xác lần cuối.)

 Kinh Đại Bát Niết-bàn

 Đàm Vô Sấm, người đời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Quốc, đầu thế kỷ V), dịch.

 Lời tựa Kinh Đại Bát Niết-bàn

 Thích Đạo Lãng, người đời Hậu Tần (một nước ở miền bắc Trung Quốc, cuối thế kỷ IV – đầu thế kỷ V), soạn.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn là ngôi nhà sâu kín của Pháp thân (thân chân thật của Phật, tức chính chân lý, không phải thân xác), là tên gọi đích thực của Chánh giác (sự giác ngộ đúng đắn và trọn vẹn của Phật), là tấm gương soi sâu thẳm của mọi kinh, là chỗ quy tụ tột cùng của muôn dòng giáo lý. Về bản thể của nó: nó tồn tại một cách nhiệm mầu ở ngoài mọi vật có hình tướng, mà lại lưu chuyển khắp trong cõi không cùng tận. Nó tùy theo tự nhiên mà động, thấy thời cơ thì ứng đến. Tùy tự nhiên mà động, thì nương nơi ánh soi trong lặng mà điều khiển muôn vật, gửi vào lời nói như gửi vào cái bẫy (như cái bẫy dùng để bắt thỏ, bắt được thỏ rồi thì bỏ bẫy; ý nói lời nói chỉ là phương tiện để đạt tới ý) để thông suốt việc giáo hóa. Thấy thời cơ mà ứng đến, thì ứng theo muôn hình mà hiện ra hình tượng, theo ngay tâm tình của mọi loài mà đặt ra lời dạy.

 Đến như hình thân đầy khắp mười phương mà tâm không hề đổi ý nghĩ; lời dạy tràn khắp thiên hạ mà lòng không vướng nơi mình. Lẫn vào giữa bụi trần, giữa sâu kiến mà không thấy mình thấp; trùm lên trên các bậc thánh mà không thấy mình cao. Công lao cứu giúp muôn loài mà không cậy công; sáng hơn muôn mặt trời mà không nhận lấy cho mình. Hòa lẫn cùng hư không lớn, rộng lớn như nhau; tan hòa cùng pháp tánh (bản tính chân thật vốn có của mọi sự vật) làm một.

 Pháp tánh lấy chỗ tột cùng làm bản thể; chỗ tột cùng thì quy về sự không biến đổi. Cho nên sự sinh ra và mất đi không thể làm lay chuyển cái thường còn của nó. Vì sinh diệt không lay chuyển được cái thường còn của nó, nên cái thường còn ấy bất động. Cái không vui không thể làm sứt mẻ niềm vui của nó, nên niềm vui ấy vô cùng. Cái "ta" theo cách hiểu thông thường sinh ra từ ý nghĩ sai lầm; cái "không phải ta" khởi lên từ những thứ nương vào nhau mà có, vốn giả tạm; những thứ giả tạm ấy chỉ tồn tại trong tên gọi và con số. Cho nên cái "Ta" tột cùng vượt ra ngoài tên gọi và con số mà không phải là không có. Vượt ngoài tên gọi, con số mà không phải không có, nên có thể ở ngôi vị thánh tự tại, và cái "không phải ta" không thể làm nó biến đổi. Cái không trong sạch sinh ra từ cái trong sạch giả dối (?); cho nên cái trong sạch chân thật như mặt nước lặng, như tấm gương sáng soi rọi muôn pháp (mọi sự vật, hiện tượng). Vì soi rọi muôn pháp như nước, như gương, nên cái không trong sạch không thể làm nó vẩn đục.

 Vì vậy, kinh này nêu đại lược và trình bày Thường, Lạc, Ngã, Tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, cái Ta chân thật, trong sạch) làm rừng nghĩa lý chính yếu; mở bày và tra xét những lẽ sâu xa làm cái gốc và công dụng của Niết-bàn. Kinh có thể làm sáng tỏ kho tạng bí mật xưa nay chưa ai được nghe, mở then khóa linh diệu (?) để soi thấu suốt; chữa cái nhọt độc của bốn trọng tội (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối là mình đã chứng quả thánh), nhổ cái bướu thừa của tội vô gián (những tội nặng nhất như giết cha, giết mẹ, giết bậc A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp của đoàn tu sĩ; phạm vào thì đọa địa ngục chịu khổ không ngừng nghỉ).

 Làm sáng tỏ kho tạng bí mật thì thông suốt được tâm tình của mọi loài có tri giác, khiến họ thấy rõ cái Ta chân thật nhiệm mầu vốn ở ngay nơi mình. Mở then khóa linh diệu thì giác ngộ được cái mầm huyền diệu (?) đang ẩn kín, thấy rõ viên ngọc thần vốn sẵn trong thân. Thế nhưng bốn trọng tội, tội vô gián và tội phỉ báng kinh Phương Đẳng (các kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng) là chứng bệnh gầy mòn khô kiệt (?) của mọi tai họa, là thứ vết thương, bướu nhọt nặng nhất. Cho nên Đại Niết-bàn lấy nghĩa "không còn vết thương, bướu nhọt" làm nghĩa của tên gọi; kinh này lấy Đại Niết-bàn làm đề mục chính yếu. Đề mục chính yếu được nêu ra thì thấy rõ nó thâu tóm mọi điều nhiệm mầu, lời gọn mà nghĩa đủ. Nghĩa của tên gọi được xác lập thì soi rõ chỗ hơn kém của Tam thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn – nghe lời Phật mà giác ngộ; Duyên giác – tự quán lẽ nhân duyên mà giác ngộ; Bồ-tát – tự giác ngộ và cứu độ mọi người), và thấy được chỗ có thật của cái tột cùng.

 Thế nhưng sự giáo hóa thầm lặng không để lại dấu vết, chỗ khế hợp nhiệm mầu thì không có lời. Nếu buông theo cảnh giới trống lặng, thì lý lẽ không tự vận hành suông được. Vì thế kinh này mở bày lời chân thành làm gốc của giáo pháp, dùng nhiều ví dụ để làm sáng nghĩa, dựng lên việc hộ trì Chánh pháp làm bước khởi đầu, chỉ cho thấy kho tạng bí mật để đi đến tận nguồn; làm thông suốt những chỗ bế tắc bền chặt suốt nghìn năm, làm tan những mối nghi còn sót lại từ núi Linh Thứu (núi Linh Thứu ở gần thành Vương Xá, Ấn Độ, nơi Phật thường thuyết pháp).

 Đến những chỗ lý lẽ vi tế, sâu kín, quanh co, vi tế trong cái vi tế, thì các vị Bồ-tát (người tu theo con đường giác ngộ, nguyện cứu độ tất cả chúng sinh) phát huy công phu như người thợ đất Dĩnh (điển tích: người thợ ở đất Dĩnh vung rìu gọt sạch lớp vôi mỏng như cánh ruồi trên mũi bạn mà không chạm đến da; ý nói tài khéo tuyệt vời), mở rộng việc cứu độ như thuyền bè chở người qua sông; các vị thưa hỏi, vặn vẹo dồn dập như mây kết lại, lật qua lật lại kỹ càng chu đáo, khiến con đường sâu kín trở nên bằng phẳng, chỗ quy về của tông chỉ sáng tỏ thông suốt. Cho nên tụng văn kinh mà không mỏi, bàn nghĩa kinh mà không chán, thấy vị kinh ngọt ngào mà không biết đủ, thưởng thức âm điệu của kinh mà không ngán. Lúc ấy mới có thể nói rằng lời lẽ vi diệu đã được ngâm vịnh ở Chân Đan (tên người Ấn Độ gọi Trung Hoa), âm điệu cao vời lần đầu được cất lên ở Xích Huyện (một tên khác của Trung Hoa), tiếng Phạm (tiếng nói thanh tịnh, tức lời Phật) vang dội giữa đám người đời như kẻ điếc, dung nhan chân thật của Phật rực sáng trong ngày nay.

 Thế mà những kẻ ít học ít nghe, những hạng người cố chấp một bề, không lường cái thấy ngu muội của mình, dám phê phán bộ kinh điển rộng không bờ bến của bậc Đại Thánh, khiến cho chuyện phải trái nổi lên trong tranh cãi, lời chê bai phỉ báng sinh ra từ chỗ nói cho sướng miệng. Bậc giác ngộ trước không thể kéo họ ra khỏi mê lầm, các bậc thánh không thể lay đổi được ý họ. Họ sắp chìm đắm, bị che lấp trong lưới tám điều tà (tám điều sai trái, ngược với tám con đường chân chính: thấy sai, nghĩ sai, nói sai, làm sai, sống sai, cố gắng sai, nhớ nghĩ sai, định tâm sai), mãi mãi lặn hụp trong vực sâu của chín dòng học thuật thế tục (chín trường phái học thuật Trung Hoa xưa như Nho, Đạo, Âm Dương, Pháp, Danh, Mặc…). Há chẳng đáng thương sao! Há chẳng đáng thương sao!

 Sa-môn (người xuất gia tu hành) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm Vô Sấm, quê ở Trung Thiên Trúc (miền trung Ấn Độ), thuộc dòng Bà-la-môn (giai cấp tư tế, cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa). Ông bẩm sinh tài năng vượt trội, hiểu biết sáng suốt sâu xa, ứng đối biện luận trong sáng xuất sắc, thông thạo cả giáo lý nhà Phật lẫn học thuật bên ngoài. Ông định theo thời vận mà đi truyền đạo giáo hóa, trước hết đến Đôn Hoàng (vùng đất ở cực tây Trung Quốc, nay thuộc tỉnh Cam Túc), dừng lại ở đó vài năm. Đại Thư Cừ Hà Tây Vương (vua nước Bắc Lương ở vùng Hà Tây, họ Thư Cừ) có đức lớn ẩn sâu, gây dựng và làm hưng thịnh nghiệp vua; tuy thân bận trăm nghìn việc nước, vẫn thường nghĩ đến việc mở rộng đạo lớn, làm thành lũy và hào sâu che chở Phật pháp. Gặp lúc vua mở mang, bình định vùng đất phía tây, kinh này cùng ngài Sấm từ phương xa đến. Nếu chẳng phải nhờ cảm ứng tột cùng đã hẹn trước, thì làm sao có được cuộc gặp gỡ như thế?

 Ngài Sấm đến đây rồi, vào năm Huyền Thủy thứ mười, năm ấy sao Tuế (sao Mộc) ở cung Đại Lương (cách ghi năm theo vị trí của sao Mộc), ngày hai mươi ba tháng mười, Hà Tây Vương khuyên thỉnh ngài dịch kinh. Ngài Sấm tay cầm bản kinh tiếng Phạn, miệng nói ra tiếng Tần (tức tiếng Hán). Con người ấy tinh thần sắc bén, lại hết lòng kính trọng Phật pháp; khi dịch thì cung kính chí thành, hầu như không để sót hay giấu điều gì. Ông tra cứu cho đúng bản gốc, cốt giữ trọn ý chỉ của kinh. Chỉ tiếc rằng bản tiếng Phạn bị tách rời, sứt mẻ, chưa được đầy đủ mà thôi. Tôi tài hèn học cạn, được dự vào vận may này, sớm tối cảm kích, niềm vui được gặp thật là sâu sắc. Tạm thử nêu ra vị trí của kinh, trình bày tông chỉ và khuôn khổ của nó, đâu dám nói rằng mình đã chắc chắn nhìn thấu chỗ trọng yếu lớn lao của kinh.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ nhất

 Tam tạng (vị pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: Kinh – lời Phật dạy, Luật – giới luật, Luận – sách giảng giải) người Thiên Trúc là Đàm Vô Sấm, đời Bắc Lương, dịch.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video