Thiên 22 — Phẩm Phạm hạnh thứ 8 – phần 4

 Phẩm Phạm Hạnh (phạm hạnh: lối sống trong sạch, cao thượng của người tu), phần thứ tám, đoạn bốn

 Lại nữa, này thiện nam tử! Thế nào gọi là điều mà mọi người trong thế gian đều không biết, không thấy, không hiểu, nhưng Bồ-tát (người phát nguyện tu hành để thành Phật và cứu độ chúng sinh) lại biết, thấy, hiểu? Đó là sáu niệm xứ (sáu đề mục để tâm luôn nhớ nghĩ, quán tưởng). Sáu điều ấy là gì? Là niệm Phật (nhớ nghĩ về đức Phật, bậc đã giác ngộ hoàn toàn), niệm Pháp (nhớ nghĩ về giáo pháp Phật dạy), niệm Tăng (nhớ nghĩ về đoàn thể những người tu theo Phật), niệm giới (nhớ nghĩ về giới luật), niệm thí (nhớ nghĩ về việc bố thí, đem cho) và niệm thiên (nhớ nghĩ về cõi trời).

 Này thiện nam tử! Thế nào là niệm Phật? Phật có các danh hiệu: Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật Thế Tôn (mười danh hiệu tôn xưng đức Phật; nghĩa từng danh hiệu được giảng ở phần sau). Ngài thường còn, không đổi khác; đầy đủ thập lực (mười năng lực hiểu biết trọn vẹn của Phật, như biết rõ điều hợp lẽ và không hợp lẽ, biết rõ nghiệp và quả báo của chúng sinh…), tứ vô sở úy (bốn điều không hề sợ hãi khi giảng pháp trước đại chúng), và tiếng sư tử hống lớn (tiếng rống của sư tử, ví lời giảng pháp quả quyết khiến mọi tà thuyết phải khuất phục).

 Ngài được gọi là bậc Đại Sa-môn (sa-môn: người xuất gia tu hành), bậc Đại Bà-la-môn (bà-la-môn: tầng lớp tu sĩ ở Ấn Độ xưa, giữ đời sống trong sạch; ở đây chỉ bậc trong sạch lớn), bậc trong sạch lớn, rốt ráo đã đến bờ bên kia (bỉ ngạn: bờ giải thoát, ra khỏi biển khổ sinh tử). Không ai hơn được Ngài, không ai thấy được đỉnh đầu Ngài; Ngài không sợ hãi, không kinh hoảng, không lay động; đứng riêng một mình không ai sánh bạn, không có thầy mà tự giác ngộ.

 Ngài thành tựu kho báu trí tuệ: trí nhanh, trí lớn, trí sắc bén, trí sâu xa, trí giải thoát, trí không ai chung có, trí rộng khắp, trí rốt ráo. Ngài là voi chúa trong loài người, trâu chúa trong loài người, rồng chúa trong loài người, bậc trượng phu (người nam tử dũng mãnh, chân chính) trong loài người, là hoa sen, là hoa phân-đà-lợi (hoa sen trắng, loài sen quý nhất) trong loài người; là bậc thầy điều phục con người, là vị thí chủ lớn, là bậc thầy lớn của giáo pháp.

 Vì biết pháp nên gọi là Đại Pháp Sư (bậc thầy lớn giảng dạy giáo pháp). Vì biết nghĩa lý nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết thời điểm thích hợp nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết đủ nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết chính mình nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết rõ đại chúng nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết các tính tình khác nhau của chúng sinh nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì biết căn cơ (khả năng tiếp nhận giáo pháp) của chúng sinh sắc bén, chậm lụt hay bậc giữa nên gọi là Đại Pháp Sư. Vì giảng con đường Trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan) nên gọi là Đại Pháp Sư.

 Thế nào gọi là Như Lai (nghĩa đen: "đến như thế", tức đến theo đúng con đường các Phật trước đã đến)? Là đúng như lời các Phật quá khứ đã nói, không đổi khác. Thế nào là không đổi khác? Các Phật quá khứ vì độ chúng sinh mà giảng mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển Phật giáo); Như Lai cũng vậy, nên gọi là Như Lai. Các đức Phật Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính) từ lục ba-la-mật (sáu pháp tu đưa người sang bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ), ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ) và mười một pháp quán "không" (quán xét theo mười một phương diện rằng các pháp đều trống rỗng, không có tự tính cố định) mà đi đến Đại Niết-bàn (cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt sạch phiền não, thường còn, an vui); Như Lai cũng vậy, vì thế gọi Phật là Như Lai. Các đức Phật Thế Tôn vì chúng sinh mà tùy chỗ thích hợp dùng phương tiện khéo léo mở bày ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát); thọ mạng các Ngài vô lượng, không thể tính đếm; Như Lai cũng vậy, vì thế gọi Phật là Như Lai.

 Thế nào gọi là Ứng (đáng được, đáng phải)? Các pháp của thế gian đều gọi là kẻ thù; Phật đáng phải diệt trừ chúng nên gọi là Ứng. Bốn loại ma (tứ ma: ma phiền não, ma năm uẩn tức thân tâm, ma chết, và ma trời tức thiên ma quấy phá người tu) là kẻ thù của Bồ-tát. Các đức Phật Như Lai khi còn làm Bồ-tát đã dùng trí tuệ phá tan bốn loại ma ấy, vì vậy gọi là Ứng. Lại nữa, Ứng có nghĩa là xa lìa: khi còn làm Bồ-tát, Ngài đáng phải xa lìa vô lượng phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ não như tham, sân, si), nên gọi là Ứng. Lại nữa, Ứng có nghĩa là vui: các Phật quá khứ khi còn làm Bồ-tát, tuy trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm được; kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) vì chúng sinh mà chịu đủ khổ não, nhưng trọn không hề không vui, mà luôn vui với việc ấy; Như Lai cũng vậy, vì thế gọi là Ứng. Lại nữa, Ứng có nghĩa là mọi người và chư thiên đáng nên dùng đủ loại hương, hoa, chuỗi ngọc, cờ phướn, âm nhạc để cúng dường Ngài, vì thế gọi là Ứng.

 Thế nào là Chánh Biến Tri (biết đúng đắn và biết khắp tất cả)? "Chánh" nghĩa là không điên đảo. "Biến tri" là đối với bốn điều điên đảo (tứ điên đảo: cho cái vô thường là thường, cái khổ là vui, cái không có tự ngã là có ngã, cái nhơ là sạch) không gì không thông suốt. Lại nữa, "chánh" nghĩa là khổ hạnh (lối tu ép xác, tự hành khổ thân); "biến tri" là biết rằng do khổ hạnh làm nhân thì chắc chắn có quả khổ. Lại nữa, "chánh" theo cách nói thế gian nghĩa là chính giữa (?); "biến tri" là biết rõ chắc chắn rằng tu tập Trung đạo thì đạt được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật). Lại nữa, "chánh" nghĩa là cái có thể đếm, có thể lường, có thể cân; "biến tri" là cái không thể đếm, không thể lường, không thể cân. Vì thế gọi Phật là Chánh Biến Tri.

 Này thiện nam tử! Hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe thầy dạy) cũng có biết khắp, cũng có không biết khắp. Vì sao? "Biết khắp" là biết năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc tức thân xác, thọ tức cảm giác, tưởng tức nhận biết hình ảnh, hành tức ý muốn tạo tác, thức tức sự nhận biết), mười hai nhập (sáu giác quan cùng sáu đối tượng của chúng) và mười tám giới (sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu loại nhận thức); Thanh văn, Duyên giác cũng biết được những điều ấy, đó gọi là biết khắp. Thế nào là không biết khắp? Này thiện nam tử! Giả sử hàng nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Duyên giác) trong vô lượng kiếp quán xét chỉ riêng một sắc ấm (nhóm vật chất, thân xác) cũng không thể biết hết được. Vì lẽ ấy, Thanh văn và Duyên giác không có sự biết khắp.

 Thế nào là Minh Hạnh Túc (đầy đủ trí sáng và đức hạnh)? "Minh" nghĩa là được vô lượng quả lành; "hạnh" nghĩa là đôi chân. Quả lành là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; đôi chân là giới và tuệ. Nương đôi chân giới và tuệ mà đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì thế gọi là Minh Hạnh Túc. Lại nữa, "minh" nghĩa là thần chú, "hạnh" nghĩa là điềm lành, "túc" nghĩa là quả. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, thần chú là giải thoát, điềm lành là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, quả là Đại Bát Niết-bàn, vì thế gọi là Minh Hạnh Túc.

 Lại nữa, "minh" nghĩa là ánh sáng, "hạnh" nghĩa là việc làm, "túc" nghĩa là quả. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, ánh sáng là không buông lung, việc làm là sáu ba-la-mật, quả là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại nữa, "minh" là ba minh: một là minh của Bồ-tát, hai là minh của chư Phật, ba là minh của vô minh. Minh của Bồ-tát chính là Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ thấu suốt thực tướng các pháp, đưa sang bờ giải thoát). Minh của chư Phật chính là Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy biết tất cả). Minh của vô minh (vô minh: sự mê muội, không thấy rõ chân lý) chính là tất cánh không (tính trống rỗng rốt ráo của mọi pháp). "Hạnh" là trong vô lượng kiếp vì chúng sinh mà tu các việc lành. "Túc" là thấy rõ Phật tính (bản tính có thể thành Phật sẵn có trong mọi chúng sinh). Vì lẽ ấy gọi là Minh Hạnh Túc.

 Thế nào là Thiện Thệ (khéo đi, tức đã đi đến cõi giải thoát một cách trọn vẹn)? "Thiện" nghĩa là cao, "thệ" nghĩa là không cao. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, cao là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; không cao chính là tâm của Như Lai. Này thiện nam tử! Nếu tâm còn tự cao thì không gọi là Như Lai, vì thế Như Lai gọi là Thiện Thệ. Lại nữa, "thiện" nghĩa là thiện tri thức (người bạn lành, bậc thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), "thệ" là quả của thiện tri thức. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, thiện tri thức chính là tâm phát nguyện ban đầu, quả là Đại Bát Niết-bàn. Như Lai không bỏ tâm phát nguyện ban đầu mà đạt Đại Niết-bàn, vì thế Như Lai gọi là Thiện Thệ.

 Lại nữa, "thiện" nghĩa là tốt đẹp, "thệ" nghĩa là có. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, tốt đẹp là thấy Phật tính, có là Đại Niết-bàn. Này thiện nam tử! Bản tính của Niết-bàn thật ra không phải "có"; các đức Phật Thế Tôn vì theo cách nói của thế gian nên nói là "có". Này thiện nam tử! Ví như người đời, thật không có con mà nói là có con, thật không có đường mà nói là có đường; Niết-bàn cũng vậy, theo thế gian mà nói là có. Các đức Phật Thế Tôn thành tựu Đại Niết-bàn nên gọi là Thiện Thệ.

 Này thiện nam tử! Thế nào là Thế Gian Giải (bậc hiểu rõ thế gian)? Này thiện nam tử! Thế gian là năm ấm; giải nghĩa là biết. Các đức Phật Thế Tôn khéo biết năm ấm nên gọi là Thế Gian Giải. Lại nữa, thế gian là năm dục (năm thú ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự xúc chạm êm ái); giải nghĩa là không đắm nhiễm. Không đắm nhiễm năm dục nên gọi là Thế Gian Giải. Lại nữa, Thế Gian Giải là: ở phương đông có vô lượng a-tăng-kỳ thế giới, mọi Thanh văn, Duyên giác đều không biết, không thấy, không hiểu; chư Phật thì biết hết, thấy hết, hiểu hết. Phương nam, tây, bắc, bốn phương phụ, phương trên, phương dưới cũng như vậy. Vì thế gọi Phật là Thế Gian Giải. Lại nữa, thế gian là tất cả phàm phu (người thường, chưa giác ngộ); giải là biết nhân quả thiện ác của các phàm phu, điều ấy không phải Thanh văn, Duyên giác biết được, chỉ Phật mới biết được, vì thế gọi Phật là Thế Gian Giải. Lại nữa, thế gian nghĩa là hoa sen; giải nghĩa là không nhiễm bẩn. Này thiện nam tử! Đó là nghĩa theo thế gian. Còn ở đây, hoa sen chính là Như Lai; không nhiễm bẩn là Như Lai không bị tám pháp thế gian (tám điều của đời làm lay động lòng người: được, mất, khen, chê, vinh, nhục, vui, khổ) làm nhiễm bẩn. Vì thế gọi Phật là Thế Gian Giải. Lại nữa, Thế Gian Giải là các Phật và Bồ-tát đều gọi là Thế Gian Giải. Vì sao? Vì các Phật và Bồ-tát thấy rõ thế gian nên gọi là Thế Gian Giải. Này thiện nam tử! Như nhờ ăn mà sống nên gọi thức ăn là mạng sống; các Phật và Bồ-tát cũng vậy, vì thấy thế gian nên gọi là Thế Gian Giải.

 Thế nào là Vô Thượng Sĩ (bậc trên hết, không ai trên)? "Thượng sĩ" nghĩa là phải đoạn trừ; không còn gì phải đoạn trừ gọi là Vô Thượng Sĩ. Các đức Phật Thế Tôn không còn phiền não nên không còn gì phải đoạn trừ, vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sĩ. Lại nữa, "thượng sĩ" nghĩa là tranh cãi; Vô Thượng Sĩ là không tranh cãi. Như Lai không tranh cãi, vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sĩ. Lại nữa, "thượng sĩ" nghĩa là lời nói có thể bị bác bỏ; Vô Thượng Sĩ là lời nói không thể bị bác bỏ. Lời Như Lai nói, mọi chúng sinh đều không bác bỏ được, vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sĩ. Lại nữa, "thượng sĩ" nghĩa là người ngồi ghế trên; Vô Thượng Sĩ là không có ai ngồi trên nữa. Chư Phật ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) không ai hơn được, vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sĩ. "Thượng" nghĩa là mới, "sĩ" nghĩa là cũ; thể của các đức Phật Thế Tôn là Đại Niết-bàn, không mới không cũ, vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sĩ.

 Thế nào là Điều Ngự Trượng Phu (bậc điều phục, dẫn dắt người)? Tự mình đã là trượng phu lại còn điều phục người khác thành trượng phu. Này thiện nam tử! Nói đến Như Lai thì thật ra không phải trượng phu, cũng không phải chẳng trượng phu; vì điều phục được trượng phu nên gọi Như Lai là trượng phu. Này thiện nam tử! Mọi người nam người nữ nếu đủ bốn pháp thì gọi là trượng phu. Bốn pháp ấy là gì? Một là gần thiện tri thức, hai là có thể nghe pháp, ba là suy nghĩ nghĩa lý, bốn là tu hành đúng như lời dạy. Này thiện nam tử! Dù nam hay nữ, đủ bốn pháp ấy thì gọi là trượng phu. Này thiện nam tử! Nếu có người nam không có bốn pháp ấy thì không được gọi là trượng phu. Vì sao? Vì thân tuy là trượng phu mà việc làm giống loài súc vật. Như Lai điều phục cả nam lẫn nữ, vì thế gọi Phật là Điều Ngự Trượng Phu.

 Lại nữa, này thiện nam tử! Như người đánh xe ngựa có bốn cách: một là chạm vào lông, hai là chạm vào da, ba là chạm vào thịt, bốn là chạm vào xương; tùy chỗ chạm mà ngựa làm theo ý người đánh xe. Như Lai cũng vậy, dùng bốn cách để điều phục chúng sinh. Một là chỉ nói về sự sinh mà người ấy đã nhận lời Phật, như chạm vào lông mà ngựa đã theo ý người đánh xe. Hai là nói về sinh và già thì người ấy mới nhận lời Phật, như chạm vào lông và da mới theo ý người đánh xe. Ba là nói về sinh, già và bệnh thì mới nhận lời Phật, như chạm vào lông, da, thịt mới theo ý người đánh xe. Bốn là nói về sinh, già, bệnh, chết thì mới nhận lời Phật, như chạm vào lông, da, thịt, xương mới theo ý người đánh xe. Này thiện nam tử! Người đánh xe điều phục ngựa không chắc chắn thành công; còn Như Lai Thế Tôn điều phục chúng sinh thì chắc chắn không uổng. Vì thế gọi Phật là Điều Ngự Trượng Phu.

 Thế nào là Thiên Nhân Sư (bậc thầy của trời và người)? Thầy có hai loại: một là dạy điều lành, hai là dạy điều ác. Các Phật và Bồ-tát luôn đem pháp lành dạy chúng sinh. Pháp lành là gì? Là thân, miệng, ý đều lành. Các Phật và Bồ-tát dạy chúng sinh như thế này: "Này thiện nam tử! Ngươi nên xa lìa những việc làm không lành của thân. Vì sao? Vì việc ác của thân là thứ có thể xa lìa để được giải thoát, cho nên ta đem pháp này dạy ngươi. Nếu việc ác là thứ không thể xa lìa để được giải thoát thì ta đã chẳng bao giờ dạy ngươi xa lìa." Nếu chúng sinh đã lìa việc ác rồi mà còn rơi vào ba đường ác (ba cõi khổ: địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh) thì không có lẽ ấy. Nhờ xa lìa mà thành A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, được Đại Niết-bàn. Vì thế các Phật và Bồ-tát luôn đem pháp này giáo hóa chúng sinh. Đối với miệng và ý cũng vậy. Vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sư (bậc thầy cao nhất).

 Lại nữa, xưa chưa đắc đạo, nay đã đắc, rồi đem đạo đã đắc giảng cho chúng sinh. Từ trước tới nay chưa tu phạm hạnh, nay đã tu xong, rồi đem điều mình đã tu giảng cho chúng sinh. Tự mình phá được vô minh, lại vì chúng sinh mà phá vô minh. Tự mình được mắt sáng sạch, lại vì chúng sinh mà phá trừ mù tối, giúp họ có mắt sáng sạch. Tự mình biết rõ hai đế (hai tầng chân lý: chân lý theo quy ước thế gian và chân lý tối thượng), lại vì chúng sinh mà giảng nói hai đế. Tự mình đã giải thoát, lại vì chúng sinh mà nói pháp giải thoát. Tự mình đã vượt qua dòng sông lớn sinh tử không bờ bến, lại khiến chúng sinh đều được vượt qua. Tự mình được không sợ hãi, lại dạy chúng sinh để họ không còn sợ hãi. Tự mình đã nhập Niết-bàn, lại vì chúng sinh mà giảng Đại Niết-bàn. Vì thế gọi Phật là Vô Thượng Sư.

 "Thiên" nghĩa là ban ngày; ở trên trời ngày dài đêm ngắn nên gọi là thiên. Lại nữa, "thiên" nghĩa là không buồn lo phiền não, luôn hưởng vui sướng, nên gọi là thiên. Lại nữa, "thiên" nghĩa là đèn sáng, có thể phá bóng tối mà làm ánh sáng lớn, nên gọi là thiên; cũng vì phá được bóng tối của nghiệp ác, được nghiệp lành mà sinh lên trời, nên gọi là thiên. Lại nữa, "thiên" nghĩa là điềm lành; vì cát tường nên được gọi là thiên. Lại nữa, "thiên" nghĩa là mặt trời; vì có ánh sáng nên gọi là thiên. Vì những lẽ ấy mà gọi là thiên. "Nhân" (người) nghĩa là biết nhiều ân nghĩa. Lại nữa, người là kẻ thân và miệng mềm mỏng. Lại nữa, người là kẻ có kiêu mạn. Lại nữa, người là kẻ có thể phá được kiêu mạn. Này thiện nam tử! Chư Phật tuy là bậc thầy lớn cao nhất của mọi chúng sinh, nhưng trong kinh nói là Thiên Nhân Sư. Vì sao? Này thiện nam tử! Trong các loài chúng sinh, chỉ có trời và người mới có thể phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có thể tu mười nghiệp lành (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói hai lưỡi, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không sân, không tà kiến), có thể chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất của Thanh văn: mới vào dòng thánh), quả Tư-đà-hàm (quả thứ hai: chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm (quả thứ ba: không còn trở lại cõi dục), quả A-la-hán (quả cao nhất của Thanh văn: dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), đạo Bích-chi Phật (tức Duyên giác), và được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì thế gọi Phật là Thiên Nhân Sư.

 Thế nào gọi là Phật? Phật nghĩa là giác (tỉnh biết). Tự mình đã giác ngộ lại có thể làm cho người khác giác ngộ. Này thiện nam tử! Ví như có người biết có giặc thì giặc không làm gì được. Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát lớn) biết rõ tất cả vô lượng phiền não; đã biết rõ rồi thì khiến các phiền não không làm gì được, vì thế gọi là Phật. Nhờ sự giác ngộ ấy mà không sinh, không già, không bệnh, không chết, vì thế gọi là Phật. Bà-già-bà (một danh hiệu của Phật, tức Thế Tôn): "bà-già" nghĩa là phá, "bà" nghĩa là phiền não; phá được phiền não nên gọi là Bà-già-bà. Lại vì thành tựu được các pháp lành; lại vì khéo hiểu nghĩa của các pháp; vì có công đức lớn không ai hơn được; vì có danh tiếng lớn vang khắp mười phương; lại vì có thể bố thí trí tuệ lớn đủ cách; lại vì trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp đã bỏ hẳn thân nữ (không còn thọ thân nữ nữa) (?). Này thiện nam tử! Dù nam hay nữ, ai có thể niệm Phật như vậy thì khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, ngày hay đêm, sáng hay tối, đều luôn được thấy Phật Thế Tôn, không rời.

 Này thiện nam tử! Vì sao mà được gọi là Như Lai, Ứng, Chánh Biến Tri cho đến Bà-già-bà, có vô lượng công đức và danh xưng lớn như vậy? Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp xưa đã cung kính cha mẹ, các hòa thượng (thầy truyền giới, thầy trực tiếp dạy dỗ người xuất gia), các thầy, các thượng tọa (vị tăng có tuổi đạo cao, ngồi hàng trên) và các bậc trưởng lão; trong vô lượng kiếp thường vì chúng sinh mà bố thí, giữ vững giới cấm, tu tập nhẫn nhục, siêng năng tinh tiến, tu thiền định và trí tuệ, có lòng đại từ (thương yêu, ban vui), đại bi (xót thương, cứu khổ), đại hỷ (vui theo điều tốt của người), đại xả (buông bỏ, bình đẳng không thiên vị). Vì thế nay được ba mươi hai tướng tốt (ba mươi hai đặc điểm thân tướng phi thường của bậc vĩ nhân) và tám mươi vẻ đẹp phụ, thân bền chắc như kim cương.

 Lại nữa, Bồ-tát trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp xưa đã tu tập các căn tín (lòng tin), niệm (nhớ giữ), tấn (siêng năng), định (tâm vững lặng) và tuệ (trí hiểu biết); đối với các bậc thầy và bậc trên thì cung kính cúng dường, luôn vì lợi ích của giáo pháp chứ không vì lợi lộc ăn uống. Bồ-tát nếu thọ trì mười hai bộ kinh, hoặc đọc hoặc tụng, đều luôn vì chúng sinh để họ được giải thoát, yên ổn vui sướng, trọn không vì riêng mình. Vì sao? Vì Bồ-tát luôn tu tâm vượt khỏi thế gian, tâm xuất gia, tâm vô vi (không tạo tác, không bị điều kiện chi phối); tâm không tranh cãi, tâm không nhơ bẩn, tâm không trói buộc, tâm không chấp giữ; tâm không bị che lấp, tâm không vô ký (không rơi vào trạng thái lơ mơ chẳng thiện chẳng ác), tâm không sinh tử, tâm không lưới nghi; tâm không tham muốn, tâm không giận dữ, tâm không ngu si; tâm không kiêu mạn, tâm không vẩn đục, tâm không phiền não, tâm không khổ; tâm vô lượng, tâm rộng lớn, tâm như hư không; tâm không có tâm, tâm không phải không có tâm (?), tâm được điều phục, tâm không giữ gìn cho riêng mình (?); tâm không che giấu, tâm không thế tục; tâm luôn định, tâm luôn tu, tâm luôn giải thoát; tâm không cầu báo đáp, tâm không mong cầu, tâm có nguyện lành, tâm không sai lầm; tâm mềm mỏng, tâm không bám trụ, tâm tự tại, tâm vô lậu (không còn rỉ chảy phiền não); tâm đệ nhất nghĩa (tâm hướng về chân lý tối thượng), tâm không thoái lui, tâm biết lẽ vô thường; tâm ngay thẳng, tâm không quanh co nịnh hót; tâm thuần thiện, tâm không thêm bớt, tâm không cứng cỏi; tâm không như phàm phu, tâm không như Thanh văn, tâm không như Duyên giác; khéo biết cảnh giới của tâm, biết cảnh giới tâm sinh, biết cảnh giới tâm trụ, biết cảnh giới tâm tự tại. Vì thế nay được mười lực, bốn vô sở úy, đại bi, ba niệm xứ (ba điều Phật luôn giữ tâm bình đẳng: người nghe pháp không vui, người không nghe pháp không buồn, người nghe hay không nghe đều không động tâm), và thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch). Vì thế được xưng là Như Lai cho đến Bà-già-bà. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát niệm Phật.

 Thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát niệm Pháp? Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát suy nghĩ rằng giáo pháp chư Phật nói ra là nhiệm mầu nhất, cao nhất. Nhờ pháp ấy mà khiến chúng sinh được quả ngay hiện tại. Chỉ chánh pháp này là không lệ thuộc thời gian; là thứ pháp nhãn (con mắt thấy chân lý) thấy được chứ không phải mắt thịt thấy được; nhưng cũng không thể dùng ví dụ mà so sánh. Pháp ấy không sinh, không xuất, không trụ, không diệt, không bắt đầu, không kết thúc, là vô vi, không thể đếm. Người không có nhà cửa thì pháp làm nhà cửa cho; người không nơi nương tựa thì pháp làm chỗ nương; người không có ánh sáng thì pháp làm ánh sáng; người chưa đến bờ bên kia thì pháp khiến đến bờ bên kia; nơi không có hương thì pháp làm hương thơm không bị ngăn ngại. Pháp ấy không thể thấy mà thấy được; không động, không chuyển, không dài, không ngắn; dứt hẳn mọi niềm vui thế gian mà là niềm vui an ổn, rốt ráo vi diệu.

 Pháp ấy không phải sắc, đoạn trừ sắc mà cũng là sắc; cho đến không phải thức, đoạn trừ thức mà cũng là thức. Không phải nghiệp, đoạn trừ nghiệp; không phải kết (kết sử: phiền não trói buộc), đoạn trừ kết. Không phải vật, đoạn trừ vật mà cũng là vật. Không phải giới, đoạn trừ giới mà cũng là giới. Không phải hữu (sự hiện hữu trong vòng sinh tử), đoạn trừ hữu mà cũng là hữu. Không phải nhập, đoạn trừ nhập mà cũng là nhập. Không phải nhân, đoạn trừ nhân mà cũng là nhân. Không phải quả, đoạn trừ quả mà cũng là quả. Không hư không thật, đoạn trừ mọi cái thật mà cũng là thật. Không sinh không diệt, lìa hẳn sinh diệt mà cũng là diệt. Không phải tướng, không phải phi tướng, đoạn trừ mọi tướng mà cũng là tướng. Không phải dạy, không phải không dạy, mà cũng là thầy. Không phải sợ, không phải yên, đoạn trừ mọi sợ hãi mà cũng là yên ổn. Không phải nhẫn, không phải không nhẫn, dứt hẳn sự không nhẫn mà cũng là nhẫn. Không phải dừng, không phải không dừng, đoạn trừ mọi sự dừng mà cũng là dừng, là đỉnh cao của mọi pháp. Pháp ấy có thể dứt hẳn mọi phiền não, trong sạch không tướng, thoát hẳn mọi tướng; là nơi an trú rốt ráo của vô lượng chúng sinh, có thể dập tắt mọi ngọn lửa sinh tử hừng hực; là nơi chư Phật dạo chơi, an trú, thường còn không đổi khác. Đó gọi là Bồ-tát niệm Pháp.

 Thế nào là niệm Tăng? Thánh tăng của chư Phật sống đúng như pháp, nhận lấy pháp ngay thẳng và tùy thuận tu hành; không thể nhìn thấy, không thể nắm bắt, không thể phá hoại, không ai quấy hại được, không thể nghĩ bàn. Là ruộng phúc tốt lành (nơi gieo phúc: cúng dường vào đó thì được phúc báo như gieo hạt vào ruộng tốt) của mọi chúng sinh; tuy là ruộng phúc mà không nhận lấy gì; trong sạch không nhơ, vô lậu, vô vi, rộng khắp không bờ bến. Tâm các vị ấy được điều phục, mềm mỏng, bình đẳng không hai, không bị khuấy đục, thường còn không đổi khác. Đó gọi là niệm Tăng.

 Thế nào là niệm giới? Bồ-tát suy nghĩ: có thứ giới không bị phá, không rò rỉ, không hư hoại, không pha tạp; tuy không có hình sắc mà có thể giữ gìn; tuy không thể chạm xúc mà khéo tu phương tiện thì có thể giữ trọn vẹn, không lỗi lầm; được chư Phật và Bồ-tát khen ngợi; là nhân của Đại Niết-bàn thuộc giáo pháp Đại Phương Đẳng (giáo pháp Đại thừa rộng lớn, bình đẳng). Này thiện nam tử! Giới ấy ví như đất lớn, như thuyền bè, như chuỗi ngọc, như dòng họ lớn, như biển lớn, như nước tro (dùng để giặt sạch vết bẩn), như nhà cửa, như dao kiếm, như cầu đường, như thầy thuốc giỏi, như thuốc hay, như thuốc A-già-đà (một loại thuốc thần chữa được mọi bệnh), như ngọc báu như ý (ngọc có thể làm thỏa mọi điều mong muốn), như đôi chân, như đôi mắt, như cha mẹ, như bóng mát; không ai cướp trộm được, không ai quấy hại được; lửa không đốt được, nước không cuốn trôi được; như bậc thang trèo lên núi lớn, như lá cờ báu thù thắng của chư Phật và Bồ-tát.

 Nếu giữ giới này mà được quả Tu-đà-hoàn thì ta cũng có phần, nhưng ta không cần. Vì sao? Vì nếu ta được quả Tu-đà-hoàn ấy thì không thể độ rộng khắp mọi chúng sinh. Nếu giữ giới này mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì ta cũng có phần, đó là điều ta mong muốn. Vì sao? Vì nếu được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì sẽ vì chúng sinh mà giảng rộng pháp mầu và cứu giúp che chở họ. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát niệm giới.

 Thế nào là niệm thí? Bồ-tát Ma-ha-tát quán xét sâu rằng việc bố thí này chính là nhân của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Chư Phật và Bồ-tát đã gần gũi tu tập bố thí như vậy, ta cũng gần gũi tu tập như vậy. Nếu không bố thí thì không thể làm trang nghiêm cho bốn chúng (bốn hạng đệ tử Phật: tăng, ni, cư sĩ nam, cư sĩ nữ). Bố thí tuy không thể rốt ráo dứt sạch kết sử, nhưng có thể dẹp trừ phiền não hiện tại. Nhờ nhân duyên bố thí mà luôn được chúng sinh trong vô lượng vô biên thế giới nhiều như cát sông Hằng ở mười phương khen ngợi. Bồ-tát Ma-ha-tát cho chúng sinh thức ăn tức là cho họ mạng sống; nhờ quả báo ấy mà khi thành Phật thì thường còn không đổi khác. Vì cho người niềm vui nên khi thành Phật thì được an vui. Khi bố thí, Bồ-tát tìm của cải đúng pháp, không lấy của người này đem cho người kia; vì thế khi thành Phật được Niết-bàn trong sạch. Khi bố thí, Bồ-tát khiến chúng sinh không cần cầu xin mà vẫn được; vì thế khi thành Phật được tự tại. Ta nhờ nhân duyên bố thí khiến người khác có sức lực, vì thế khi thành Phật được mười lực. Nhờ nhân duyên bố thí khiến người khác nói năng được, vì thế khi thành Phật được bốn vô ngại (bốn khả năng hiểu và giảng không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, và về biện thuyết). Chư Phật và Bồ-tát tu tập bố thí này làm nhân Niết-bàn; ta cũng vậy, tu tập bố thí làm nhân Niết-bàn. Điều này được nói rộng như trong kinh Tạp Hoa (tức kinh Hoa Nghiêm).

 Thế nào là niệm thiên? Có cõi Tứ Thiên Vương (cõi trời thấp nhất, do bốn vị vua trời cai quản) cho đến cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng (cõi trời cao nhất, nơi tâm ở trạng thái chẳng phải có tưởng, chẳng phải không có tưởng). Nếu có lòng tin mà sinh lên cõi Tứ Thiên Vương thì ta cũng có phần. Nếu nhờ giữ giới, học rộng, bố thí, trí tuệ mà sinh lên cõi Tứ Thiên Vương cho đến cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng thì ta cũng có phần, nhưng đó không phải điều ta mong muốn. Vì sao? Vì từ cõi Tứ Thiên Vương cho đến cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng đều là vô thường; vì vô thường nên có sinh, già, bệnh, chết; vì lẽ ấy không phải điều ta mong muốn. Ví như trò ảo thuật lừa gạt kẻ ngu, người có trí tuệ thì không bị mê hoặc. Trò ảo thuật ấy chính là cõi Tứ Thiên Vương cho đến cõi Phi Tưởng Phi Phi Tưởng; kẻ ngu chính là mọi phàm phu. Ta thì không giống kẻ phàm phu ngu muội. Ta từng nghe có Đệ Nhất Nghĩa Thiên (cõi trời theo nghĩa tối thượng), tức chư Phật và Bồ-tát thường còn không đổi khác; vì thường trụ nên không sinh, không già, không bệnh, không chết. Ta vì chúng sinh mà siêng năng cầu Đệ Nhất Nghĩa Thiên. Vì sao? Vì Đệ Nhất Nghĩa Thiên có thể khiến chúng sinh dứt trừ phiền não, giống như cây như ý (cây thần có thể ban mọi điều mong cầu). Nếu ta có lòng tin cho đến có trí tuệ thì có thể đạt Đệ Nhất Nghĩa Thiên này, và sẽ vì chúng sinh mà phân biệt giảng rộng về Đệ Nhất Nghĩa Thiên. Đó gọi là Bồ-tát Ma-ha-tát niệm thiên. Này thiện nam tử! Đó gọi là chỗ Bồ-tát không thuộc về thế gian, là điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu, nhưng Bồ-tát lại biết, thấy, hiểu.

 Này thiện nam tử! Nếu đệ tử của ta cho rằng việc thọ trì, đọc tụng, chép viết, giảng nói mười hai bộ kinh, với việc thọ trì, đọc tụng, chép viết, giảng giải kinh Đại Niết-bàn là ngang nhau không khác, thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử! Đại Niết-bàn chính là kho tàng bí mật sâu xa của tất cả các đức Phật Thế Tôn; vì là kho tàng bí mật sâu xa của chư Phật nên là thù thắng hơn hết. Này thiện nam tử! Vì lẽ ấy mà kinh Đại Niết-bàn rất kỳ lạ, rất đặc biệt, không thể nghĩ bàn.

 Bồ-tát Ca-diếp (vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này) bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Con cũng biết kinh Đại Niết-bàn này rất kỳ lạ, rất đặc biệt, không thể nghĩ bàn; Phật, Pháp, Tăng không thể nghĩ bàn; Bồ-tát, Bồ-đề (sự giác ngộ), Đại Bát Niết-bàn cũng không thể nghĩ bàn. Thế Tôn! Vì lẽ gì mà lại nói Bồ-tát không thể nghĩ bàn?"

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát không có ai dạy bảo mà tự phát được tâm Bồ-đề. Đã phát tâm rồi thì siêng năng tinh tiến; dù lửa lớn thiêu đốt thân thể và đầu, cũng trọn không cầu cứu mà bỏ tâm niệm pháp. Vì sao? Vì Bồ-tát Ma-ha-tát luôn tự suy nghĩ: 'Ta trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp, hoặc ở địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi người, cõi trời, đã bị lửa kết sử thiêu đốt, mà chưa từng được một pháp quyết định nào. Pháp quyết định chính là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Ta vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì trọn không tiếc thân, tâm và mạng sống. Ta vì A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, dù thân có nát như bụi nhỏ, cũng trọn không buông bỏ sự siêng năng tinh tiến.' Vì sao? Vì tâm siêng năng tinh tiến chính là nhân của A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Bồ-tát như vậy, khi chưa thấy A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề mà đã có thể không tiếc thân mạng như thế, huống gì khi đã thấy. Vì thế Bồ-tát không thể nghĩ bàn.

 "Lại nữa, còn không thể nghĩ bàn ở chỗ: Bồ-tát Ma-ha-tát thấy được vô lượng tai họa của sinh tử, điều mà Thanh văn, Duyên giác không theo kịp. Tuy biết sinh tử có vô lượng tai họa xấu ác, nhưng vì chúng sinh mà ở trong đó chịu khổ, không sinh tâm chán bỏ. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Bồ-tát Ma-ha-tát vì chúng sinh, tuy ở địa ngục chịu các khổ não mà vẫn như hưởng niềm vui của tầng tam thiền (tầng thiền định thứ ba, nơi có niềm an lạc sâu nhất trong các tầng thiền). Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Ví như một trưởng giả (người giàu có, có danh vọng) nhà bị cháy; trưởng giả thấy vậy liền chạy ra khỏi nhà, nhưng các con còn ở lại phía sau, chưa thoát nạn lửa. Lúc ấy trưởng giả biết chắc lửa nguy hại, nhưng vì các con mà quay trở lại cứu, không màng hiểm nguy. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng vậy, tuy biết sinh tử có nhiều điều xấu ác, nhưng vì chúng sinh mà ở trong đó không chán. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Vô lượng chúng sinh phát tâm Bồ-đề, nhưng thấy trong sinh tử nhiều điều xấu ác thì tâm liền thoái lui chìm mất, hoặc trở thành Thanh văn, hoặc trở thành Duyên giác. Nếu có Bồ-tát nghe được kinh này thì trọn không đánh mất tâm Bồ-đề mà trở thành Thanh văn hay Bích-chi Phật. Bồ-tát như vậy tuy chưa lên đến Sơ Bất Động Địa (bậc đầu tiên mà Bồ-tát không còn bị lay chuyển, thoái lui) mà tâm đã bền chắc, không thoái lui chìm mất. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Nếu có người nói: 'Tôi có thể bơi qua nước biển lớn', lời ấy có thể nghĩ bàn được chăng?"

"Bạch Thế Tôn, không. Lời ấy có khi có thể nghĩ bàn, có khi không thể nghĩ bàn. Vì sao? Nếu là người bơi qua thì không thể nghĩ bàn; nếu là a-tu-la (một loài thần có sức mạnh lớn, thân hình to lớn, hay tranh đấu với chư thiên) bơi qua thì có thể nghĩ bàn."

"Này thiện nam tử! Ta không nói a-tu-la, chính là nói người thôi."

"Thế Tôn! Trong loài người cũng có kẻ có thể nghĩ bàn, có kẻ không thể nghĩ bàn. Thế Tôn! Người cũng có hai hạng: một là bậc thánh, hai là phàm phu. Với người phàm phu thì không thể nghĩ bàn; với bậc hiền thánh thì có thể nghĩ bàn."

"Này thiện nam tử! Ta nói phàm phu, không nói bậc thánh."

"Thế Tôn! Nếu là người phàm phu thì thật không thể nghĩ bàn."

"Này thiện nam tử! Người phàm phu thật không thể bơi qua nước biển lớn; còn Bồ-tát như vậy thật có thể vượt qua biển lớn sinh tử. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Nếu có người dùng sợi tơ ngó sen treo được núi Tu-di (ngọn núi lớn nhất, trung tâm của thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo), có thể nghĩ bàn được chăng?"

"Bạch Thế Tôn, không."

"Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát trong khoảnh khắc một niệm có thể cân lường hết mọi sinh tử. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát đã trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp thường quán sinh tử là vô thường, vô ngã, không vui, không sạch, mà lại vì chúng sinh phân biệt giảng nói thường, lạc, ngã, tịnh; tuy nói như vậy mà không phải tà kiến (thấy biết sai lệch). Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Như người vào nước mà nước không cuốn trôi được, vào lửa dữ mà lửa không đốt được, việc như vậy không thể nghĩ bàn. Bồ-tát Ma-ha-tát cũng vậy, tuy ở trong sinh tử mà không bị sinh tử làm phiền não hại. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Người có ba bậc: thượng, trung, hạ. Người bậc hạ khi mới vào thai nghĩ thế này: 'Nay ta ở trong nhà xí, nơi dồn mọi thứ dơ bẩn, như giữa đám xác chết, giữa bụi gai, nơi tối tăm mù mịt.' Khi mới ra khỏi thai lại nghĩ: 'Nay ta ra khỏi nhà xí, ra khỏi nơi dơ bẩn, cho đến ra khỏi nơi tối tăm mù mịt.' Người bậc trung nghĩ thế này: 'Nay ta vào trong rừng cây, vào dòng sông trong sạch, vào nhà cửa phòng ốc.' Khi ra cũng như vậy. Người bậc thượng nghĩ thế này: 'Ta lên điện đường, ở giữa rừng hoa, cưỡi ngựa cưỡi voi, leo lên núi cao.' Khi ra cũng như vậy. Còn Bồ-tát Ma-ha-tát khi mới vào thai tự biết mình vào thai, khi ở trong thai biết mình ở, khi ra biết mình ra, trọn không sinh tâm tham hay sân, dù chưa lên đến Sơ Trụ Địa (bậc đầu tiên trong các bậc tu của Bồ-tát). Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thật không thể dùng ví dụ mà so sánh. Này thiện nam tử! Tâm cũng không thể dùng ví dụ mà so sánh, nhưng đều có thể nói ra. Bồ-tát Ma-ha-tát không có thầy để học hỏi mà có thể đạt được pháp A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; được pháp ấy rồi, tâm không keo kiệt, luôn vì chúng sinh mà giảng nói. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn.

 "Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát có sự xa lìa ở thân mà không ở miệng, có sự xa lìa ở miệng mà không ở thân, có sự xa lìa không ở thân cũng không ở miệng. Xa lìa ở thân là lìa giết hại, trộm cắp, dâm dục; đó gọi là xa lìa ở thân mà không ở miệng. Xa lìa ở miệng là lìa nói dối, nói hai lưỡi (đâm thọc gây chia rẽ), nói lời độc ác, nói lời vô nghĩa; đó gọi là xa lìa ở miệng mà không ở thân. Xa lìa không ở thân cũng không ở miệng là xa lìa tham lam ganh ghét, giận dữ và tà kiến. Này thiện nam tử! Đó gọi là không ở thân không ở miệng mà cũng xa lìa. Này thiện nam tử! Bồ-tát Ma-ha-tát không thấy một pháp nào là thân, là nghiệp, cũng không thấy chủ thể xa lìa, mà vẫn có sự xa lìa. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn. Đối với miệng cũng như vậy.

 "Này thiện nam tử! Từ thân mà lìa thân, từ miệng mà lìa miệng, từ trí tuệ mà xa lìa những gì không ở thân không ở miệng. Này thiện nam tử! Thật có trí tuệ ấy, nhưng trí tuệ ấy không thể làm cho Bồ-tát xa lìa. Vì sao? Này thiện nam tử! Không có một pháp nào có thể phá hoại hay tạo tác được; bản tính của pháp hữu vi (các pháp do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) là sinh riêng, diệt riêng (?). Vì thế trí tuệ ấy không thể làm cho xa lìa. Này thiện nam tử! Trí tuệ không thể phá, lửa không thể đốt, nước không thể làm rữa, gió không thể làm động, đất không thể nâng giữ, sinh không thể làm sinh, già không thể làm già, trụ không thể làm trụ, hoại không thể làm hoại, tham không thể làm tham, sân không thể làm sân, si không thể làm si, vì bản tính hữu vi là sinh riêng, diệt riêng. Bồ-tát Ma-ha-tát trọn không khởi ý nghĩ 'ta dùng trí tuệ này phá các phiền não', mà lại tự nói 'ta phá phiền não'; tuy nói như vậy mà không phải dối trá. Vì thế lại gọi là không thể nghĩ bàn."

 Ca-diếp lại thưa: "Thế Tôn! Nay con mới biết Bồ-tát Ma-ha-tát không thể nghĩ bàn; Phật, Pháp, Tăng, kinh Đại Niết-bàn và người thọ trì kinh, Bồ-đề và Niết-bàn đều không thể nghĩ bàn. Thế Tôn! Phật pháp cao tột này sẽ còn ở đời bao lâu thì diệt?"

 "Này thiện nam tử! Nếu kinh Đại Niết-bàn còn có năm hạnh này, tức là thánh hạnh (hạnh tu của bậc thánh: giữ giới, định, tuệ), phạm hạnh (hạnh trong sạch: từ bi hỷ xả), thiên hạnh (hạnh như trời: tu theo lẽ tự nhiên của chân lý), bệnh hạnh (hạnh thị hiện có bệnh để đồng cảm với chúng sinh), anh nhi hạnh (hạnh như trẻ thơ: thị hiện việc nhỏ để dắt dẫn người căn cơ thấp), và nếu đệ tử của ta có người thọ trì, đọc tụng, chép viết, giảng nói nghĩa lý của kinh, được chúng sinh cung kính, tôn trọng, khen ngợi, cúng dường đủ cách, thì nên biết bấy giờ Phật pháp chưa diệt. Này thiện nam tử! Nếu kinh Đại Niết-bàn được lưu truyền đầy đủ, vào lúc ấy các đệ tử của ta phần nhiều phạm giới cấm, làm đủ điều ác, không thể kính tin kinh điển này; vì không tin nên không thể thọ trì, đọc tụng, chép viết, giảng giải nghĩa lý; không được mọi người cung kính cho đến cúng dường; thấy người thọ trì kinh thì khinh rẻ, chê bai, phỉ báng rằng: 'Ngươi là đồ của sáu thầy ngoại đạo (sáu vị thầy nổi tiếng ngoài Phật giáo thời Phật), không phải đệ tử Phật', thì nên biết Phật pháp sắp diệt chẳng còn lâu."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Thế Tôn! Chính con từng nghe Phật nói nghĩa này: Phật pháp của Phật Ca-diếp (một vị Phật quá khứ, trước Phật Thích-ca) còn ở đời bảy ngày rồi mới diệt hết. Thế Tôn! Thời Như Lai Ca-diếp có kinh này không? Nếu có thì sao lại nói là diệt? Nếu không có thì sao lại nói kinh Đại Niết-bàn là kho tàng bí mật của các đức Như Lai?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử! Trước đây ta đã nói chỉ có Văn-thù (Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi, vị Bồ-tát tiêu biểu cho trí tuệ) mới hiểu được nghĩa này. Nay ta sẽ nói lại, hãy hết lòng lắng nghe cho kỹ. Này thiện nam tử! Các đức Phật Thế Tôn có hai loại pháp: một là thế pháp (pháp theo tầng chân lý quy ước thế gian), hai là đệ nhất nghĩa pháp (pháp theo chân lý tối thượng). Thế pháp thì có hoại diệt; đệ nhất nghĩa pháp thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là vô thường, vô ngã, không vui, không sạch; hai là thường, lạc, ngã, tịnh. Vô thường, vô ngã, không vui, không sạch thì có hoại diệt; thường, lạc, ngã, tịnh thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là pháp hàng nhị thừa giữ, hai là pháp Bồ-tát giữ. Pháp nhị thừa giữ thì có hoại diệt; pháp Bồ-tát giữ thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là ngoài, hai là trong. Pháp ngoài thì có hoại diệt; pháp trong thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là hữu vi, hai là vô vi. Pháp hữu vi thì có hoại diệt; pháp vô vi thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là có thể nắm bắt được, hai là không thể nắm bắt được. Pháp có thể nắm bắt được thì có hoại diệt; pháp không thể nắm bắt được thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là pháp chung (cộng pháp: pháp chung với hàng nhị thừa và phàm phu), hai là pháp không chung (bất cộng pháp: pháp riêng của Phật). Pháp chung thì hoại diệt; pháp không chung thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là ở cõi người, hai là ở cõi trời. Ở cõi người thì hoại diệt; ở cõi trời thì không hoại diệt. Lại có hai loại: một là mười một bộ kinh, hai là kinh Phương Đẳng (kinh Đại thừa). Mười một bộ kinh thì có hoại diệt; kinh điển Phương Đẳng thì không hoại diệt. Này thiện nam tử! Nếu đệ tử của ta thọ trì, đọc tụng, chép viết, giảng giải kinh điển Phương Đẳng, cung kính cúng dường, tôn trọng khen ngợi, thì nên biết bấy giờ Phật pháp không diệt.

 "Này thiện nam tử! Về câu ngươi vừa hỏi thời Như Lai Ca-diếp có kinh này không: Này thiện nam tử! Kinh Đại Niết-bàn đều là kho tàng bí mật của tất cả chư Phật. Vì sao? Chư Phật tuy có mười một bộ kinh nhưng không nói về Phật tính, không nói Như Lai là thường, lạc, ngã, tịnh, không nói các đức Phật Thế Tôn vĩnh viễn không rốt ráo nhập Niết-bàn. Vì thế kinh này gọi là kho tàng bí mật của Như Lai. Vì mười một bộ kinh không nói đến nên gọi là kho tàng. Như người có bảy thứ báu (thất bảo: vàng, bạc, lưu ly, pha lê, xà cừ, ngọc đỏ, mã não…) không đem ra ngoài dùng thì gọi là cất kho. Này thiện nam tử! Người ấy sở dĩ cất giữ những vật ấy là vì việc tương lai. Việc tương lai là gì? Là khi lúa gạo đắt đỏ, giặc đến xâm lấn đất nước, gặp vua ác thì dùng để chuộc mạng, khi đường sá hiểm trở, của cải khó kiếm, thì lúc ấy mới đem ra dùng. Này thiện nam tử! Kho tàng bí mật của chư Phật Như Lai cũng như vậy: vì đời vị lai, các tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) xấu ác cất giữ vật bất tịnh (những thứ người xuất gia không được cất giữ, như vàng bạc, nô tỳ, súc vật…), nói với bốn chúng rằng Như Lai rốt ráo nhập Niết-bàn, đọc tụng sách vở thế tục mà không kính kinh Phật. Khi những điều ác như vậy xuất hiện ở đời, Như Lai muốn diệt trừ các điều ác ấy, khiến họ xa lìa tà mạng (lối sống kiếm lợi không chính đáng của người tu) và việc tham cầu lợi dưỡng, nên Như Lai giảng nói kinh này. Nếu kho tàng bí mật là kinh điển này mất đi không còn hiện ra, thì nên biết lúc ấy Phật pháp diệt.

 "Này thiện nam tử! Kinh Đại Niết-bàn thường còn không đổi khác, sao lại vặn hỏi rằng thời Phật Ca-diếp có kinh này không? Này thiện nam tử! Thời Phật Ca-diếp, chúng sinh ít tham dục, trí tuệ nhiều; các Bồ-tát Ma-ha-tát tâm điều hòa mềm mỏng, dễ giáo hóa, có oai đức lớn, có tổng trì (khả năng ghi nhớ trọn vẹn giáo pháp) không quên, như voi chúa lớn; thế giới trong sạch; mọi chúng sinh đều biết Như Lai trọn không rốt ráo nhập Niết-bàn mà thường còn không đổi. Tuy có kinh này mà không cần giảng nói. Này thiện nam tử! Chúng sinh đời nay nhiều phiền não, ngu si, hay quên, không có trí tuệ, nhiều lưới nghi, căn tin không vững, thế giới không trong sạch; mọi chúng sinh đều cho rằng Như Lai vô thường, biến đổi, rốt ráo nhập Đại Bát Niết-bàn. Vì thế Như Lai giảng nói kinh này. Này thiện nam tử! Phật pháp của Phật Ca-diếp thật ra cũng không diệt. Vì sao? Vì thường còn không đổi khác.

 "Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh: ngã thì thấy là vô ngã, vô ngã thì thấy là ngã; thường thì thấy là vô thường, vô thường thì thấy là thường; vui thì thấy là không vui, không vui thì thấy là vui; sạch thì thấy là không sạch, không sạch thì thấy là sạch; diệt thì thấy là không diệt, không diệt thì thấy là diệt; tội thì thấy là không tội, không tội thì thấy là tội; tội nhẹ thì thấy là nặng, tội nặng thì thấy là nhẹ; thừa (con đường tu đưa đến giải thoát) thì thấy là không phải thừa, không phải thừa thì thấy là thừa; đạo thì thấy là không phải đạo, không phải đạo thì thấy là đạo; thật là Bồ-đề mà thấy là không phải Bồ-đề, thật không phải Bồ-đề mà lầm thấy là Bồ-đề; khổ thì thấy là không phải khổ, tập (nguyên nhân của khổ) thì thấy là không phải tập, diệt (sự dứt khổ) thì thấy là không phải diệt, thật thì thấy là không thật; thật là thế đế (chân lý theo quy ước thế gian) mà thấy là đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng), đệ nhất nghĩa đế thì thấy là thế đế; chỗ nương tựa thì thấy là không phải chỗ nương tựa, không phải chỗ nương tựa thì thấy là chỗ nương tựa; lời Phật chân thật thì gọi là lời ma, thật là lời ma thì cho là lời Phật — vào thời như vậy, chư Phật mới nói kinh Đại Niết-bàn.

 "Này thiện nam tử! Thà nói mỏ con muỗi chọc thủng tận đáy biển lớn, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói miệng thổi núi Tu-di tan nát, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói dùng dây trói được gió dữ, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói trong lửa gỗ khư-đà-la (một loại gỗ cứng, khi cháy cho lửa than cực nóng) mọc ra hoa sen, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói thuốc A-già-đà biến thành thuốc độc, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói mặt trăng có thể làm cho nóng, mặt trời có thể làm cho lạnh, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt. Thà nói bốn đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) mỗi thứ bỏ mất bản tính của mình, chứ không thể nói pháp của Như Lai diệt.

 "Này thiện nam tử! Nếu một đức Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, mà chưa có đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, đức Phật Thế Tôn ấy liền nhập Niết-bàn, thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, thì Phật tuy nhập Niết-bàn, nên biết pháp ấy còn ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tuy có đệ tử hiểu nghĩa sâu xa nhưng không có bạch y đàn việt (người tại gia mặc áo trắng làm thí chủ ủng hộ) tin sâu, kính trọng Phật pháp, mà Phật liền nhập Niết-bàn, thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có nhiều bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, thì Phật tuy nhập Niết-bàn, nên biết Phật pháp còn ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, tuy có bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, nhưng các đệ tử giảng nói kinh pháp vì tham lợi dưỡng chứ không vì Niết-bàn, mà Phật lại diệt độ (qua đời, nhập Niết-bàn), thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật), có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có bạch y đàn việt (người tại gia mặc áo trắng làm thí chủ ủng hộ) tin sâu, kính trọng Phật pháp, các đệ tử ấy phàm giảng nói điều gì đều không tham lợi dưỡng mà vì cầu Niết-bàn (cảnh giới giải thoát hoàn toàn), thì Phật tuy diệt độ, nên biết pháp ấy còn ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tuy có đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, nhưng các đệ tử thường gây tranh cãi, bàn đúng nói sai lẫn nhau, mà Phật lại nhập Niết-bàn, thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, các đệ tử ấy tu pháp hòa kính (sống hòa thuận, kính trọng nhau), không bàn đúng nói sai về nhau mà tôn trọng lẫn nhau, thì Phật tuy nhập Niết-bàn, nên biết pháp ấy còn ở lâu, không diệt.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, tuy có đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, các đệ tử ấy vì Đại Niết-bàn mà giảng pháp, cung kính nhau, không gây tranh cãi, nhưng lại cất giữ mọi thứ vật bất tịnh (những thứ người xuất gia không được cất giữ, như vàng bạc, nô tỳ, súc vật…), lại tự khoe rằng 'ta đã chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thứ nhất của hàng Thanh văn) cho đến quả A-la-hán (quả cao nhất của hàng Thanh văn, dứt sạch phiền não)', mà Phật lại nhập Niết-bàn, thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời. Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử hiểu nghĩa sâu xa, lại có bạch y đàn việt tin sâu, kính trọng Phật pháp, các đệ tử ấy vì Đại Niết-bàn mà giảng nói kinh pháp, khéo tu hòa kính, tôn trọng lẫn nhau, không cất giữ mọi thứ vật bất tịnh, cũng không tự nói đã chứng Tu-đà-hoàn cho đến chứng A-la-hán, thì đức Phật Thế Tôn ấy tuy diệt độ, nên biết pháp ấy còn ở lâu trên đời.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử, cho đến không cất giữ vật bất tịnh, cũng không tự nói đã chứng Tu-đà-hoàn cho đến A-la-hán, nhưng mỗi người chấp giữ chỗ thấy của mình, nói đủ thứ khác nhau, và nói thế này: 'Thưa trưởng lão! Bốn pháp trọng (bốn giới nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối đã chứng thánh) cho đến bảy pháp diệt tránh (bảy cách dàn xếp tranh chấp trong tăng đoàn) mà chư Phật chế ra, vì chúng sinh nên có lúc cấm, có lúc cho phép. Mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển Phật giáo) cũng như vậy. Vì sao? Vì Phật biết đất nước, thời tiết mỗi nơi mỗi khác, chúng sinh không giống nhau, căn cơ sắc bén hay chậm lụt khác nhau, cho nên Như Lai có lúc cấm, có lúc cho phép, nói có nặng có nhẹ. Ví như thầy thuốc giỏi, vì bệnh mà cho uống sữa, cũng vì bệnh mà cấm sữa; bệnh nóng thì cho uống, bệnh lạnh thì cấm. Như Lai cũng vậy, xem gốc bệnh phiền não của chúng sinh mà có lúc cho phép, có lúc cấm. Thưa trưởng lão! Chính tôi đã nghe Phật nói nghĩa này; chỉ tôi biết nghĩa, ông không biết được; chỉ tôi hiểu luật, ông không hiểu được; tôi biết các kinh, ông không biết được.' Đức Phật ấy lại diệt độ, thì nên biết pháp ấy không ở lâu trên đời.

 "Lại nữa, này thiện nam tử! Nếu Phật mới ra đời, đã đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử, cho đến không nói mình đã chứng quả Tu-đà-hoàn đến A-la-hán, cũng không nói rằng các đức Phật Thế Tôn vì chúng sinh mà có lúc cấm có lúc cho phép, mà nói: 'Thưa trưởng lão! Chính tôi đã nghe Phật nói nghĩa như vậy, pháp như vậy, luật như vậy. Thưa trưởng lão! Nên dựa vào mười hai bộ kinh của Như Lai; nghĩa này nếu đúng thì tôi sẽ thọ trì, nếu sai thì tôi sẽ bỏ', thì đức Phật Thế Tôn ấy tuy nhập Niết-bàn, nên biết pháp ấy còn ở lâu trên đời.

 "Này thiện nam tử! Khi pháp của ta sắp diệt, có các đệ tử Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ): có người nói có thần ngã (một cái 'ta' thường còn, như linh hồn), có người nói thần ngã là không; có người nói có trung ấm (thân trung gian giữa lúc chết và lúc tái sinh), có người nói không có trung ấm; có người nói có ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai đều thật có), có người nói không có ba đời; có người nói có ba thừa (ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát), có người nói không có ba thừa; có người nói tất cả đều có, có người nói tất cả đều không; có người nói chúng sinh có khởi đầu có kết thúc, có người nói chúng sinh không khởi đầu không kết thúc; có người nói mười hai nhân duyên (mười hai khâu nối tiếp nhau tạo nên vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết) là pháp hữu vi (do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt), có người nói nhân duyên là pháp vô vi (không do tạo tác, không sinh diệt); có người nói Như Lai có bệnh, có tu khổ hạnh, có người nói Như Lai không bệnh, không tu khổ hạnh.

 "Có người nói Như Lai không cho tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) ăn mười loại thịt. Mười loại ấy là gì? Thịt người, rắn, voi, ngựa, lừa, chó, sư tử, heo, cáo, khỉ; còn lại đều cho phép. Có người nói tất cả đều không cho. Có người nói tỳ-kheo không làm năm việc. Năm việc ấy là gì? Không buôn bán người (nô lệ), dao, rượu, váng sữa, đường cát (?), dầu mè và những thứ như vậy; còn lại đều cho phép. Có người nói không cho vào năm loại nhà. Năm loại ấy là gì? Nhà đồ tể, nhà gái dâm, quán rượu, cung vua, và nhà chiên-đà-la (tầng lớp bị coi là thấp hèn nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề giết mổ, hành hình…); các nhà khác đều cho phép. Có người nói không cho mặc áo kiêu-xa-da (áo dệt bằng tơ tằm, phải giết tằm mới có); mọi thứ khác đều cho phép. Có người nói Như Lai cho các tỳ-kheo nhận và cất giữ y phục, thức ăn, đồ nằm, mỗi thứ trị giá đến mười vạn lạng vàng; có người nói không cho phép. Có người nói Niết-bàn là thường, lạc, ngã, tịnh (thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch); có người nói Niết-bàn chỉ là sự dứt hết kết sử (phiền não trói buộc), ngoài ra không có pháp riêng nào gọi là Niết-bàn; ví như sợi dệt lại gọi là áo, áo rách hoại rồi gọi là không có áo, thật ra không có pháp riêng nào gọi là 'không có áo'; thể của Niết-bàn cũng như vậy.

 "Này thiện nam tử! Vào lúc ấy, các đệ tử của ta, người nói đúng thì ít, người nói sai thì nhiều; người nhận chánh pháp thì ít, người nhận tà pháp thì nhiều; người nhận lời Phật thì ít, người nhận lời ma thì nhiều. Này thiện nam tử! Bấy giờ ở nước Câu-thiểm-di (một vương quốc ở miền trung Ấn Độ xưa) có hai đệ tử: một là bậc A-la-hán, hai là kẻ phá giới. Đồ chúng của kẻ phá giới có năm trăm người; đồ chúng của bậc A-la-hán có một trăm người. Kẻ phá giới nói: 'Như Lai rốt ráo nhập Niết-bàn; chính tôi đã nghe Phật nói nghĩa này. Bốn pháp trọng mà Như Lai chế ra, giữ cũng được, phạm cũng không tội. Nay tôi cũng đã chứng quả A-la-hán và bốn vô ngại trí (bốn trí thông suốt không vướng mắc: về pháp, về nghĩa, về ngôn từ, về biện thuyết), mà A-la-hán cũng phạm bốn pháp trọng như vậy. Nếu bốn pháp trọng là tội thật thì A-la-hán trọn không bao giờ phạm. Khi Như Lai còn tại thế thì chế ra bảo phải giữ vững, đến lúc sắp nhập Niết-bàn thì đều buông bỏ hết.'

 "Tỳ-kheo A-la-hán nói: 'Thưa trưởng lão! Ông không nên nói Như Lai rốt ráo nhập Niết-bàn. Tôi biết Như Lai thường còn không đổi khác. Dù khi Như Lai còn tại thế hay sau khi nhập Niết-bàn, phạm bốn giới trọng thì tội cũng như nhau, không khác. Nếu nói A-la-hán phạm bốn giới trọng thì nghĩa ấy không đúng. Vì sao? Bậc Tu-đà-hoàn còn không phạm giới, huống gì A-la-hán. Nếu trưởng lão nói "tôi là A-la-hán", thì bậc A-la-hán trọn không bao giờ khởi ý nghĩ "ta đã chứng A-la-hán". Bậc A-la-hán chỉ nói pháp lành, không nói điều không lành. Những gì trưởng lão nói toàn là phi pháp. Nếu ai được xem mười hai bộ kinh thì biết chắc trưởng lão không phải A-la-hán.'

 "Này thiện nam tử! Bấy giờ đồ chúng của tỳ-kheo phá giới liền cùng nhau giết chết vị A-la-hán ấy. Này thiện nam tử! Lúc ấy ma vương nhân lòng giận dữ của hai nhóm ấy mà khiến họ cùng giết hại lẫn nhau, hết cả sáu trăm tỳ-kheo. Bấy giờ phàm phu đều cùng nhau nói: 'Thương thay, Phật pháp đến đây đã diệt hết!' Nhưng chánh pháp của ta thật ra không diệt. Lúc ấy ở nước ấy có mười hai vạn đại Bồ-tát khéo giữ gìn pháp của ta, sao có thể nói pháp của ta diệt? Vào lúc ấy, trong cõi Diêm-phù-đề (châu lục nơi loài người sinh sống) không còn một tỳ-kheo nào là đệ tử của ta. Bấy giờ ma Ba-tuần (tên ma vương, kẻ chuyên ngăn trở người tu) dùng lửa lớn thiêu đốt hết mọi kinh điển. Trong đó nếu có phần nào sót lại, các bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ của đạo Bà-la-môn ở Ấn Độ) liền cùng nhau lấy trộm, nhặt nhạnh khắp nơi, đem đặt vào kinh sách của mình. Vì lẽ ấy mà các Bồ-tát nhỏ (Bồ-tát mới tu, còn non kém), khi Phật chưa ra đời, đều cùng tin nhận lời bà-la-môn. Các bà-la-môn tuy nói 'chúng tôi có trai giới (giới luật và sự giữ mình trong sạch)', nhưng các ngoại đạo thật ra không có. Các ngoại đạo tuy cũng nói có ngã, lạc, tịnh, nhưng thật không hiểu nghĩa của ngã, lạc, tịnh; chỉ lấy một chữ hai chữ, một câu hai câu trong Phật pháp, rồi nói rằng kinh điển của mình có nghĩa như vậy."

 Bấy giờ, ở giữa hai cây sa-la (cây sa-la song thọ: hai cây sa-la mọc thành đôi, nơi Phật nhập Niết-bàn) tại thành Câu-thi-na (nơi Phật nhập Niết-bàn, ở miền bắc Ấn Độ), vô lượng vô biên a-tăng-kỳ (số đông không đếm được) đại chúng nghe lời ấy rồi đều cùng kêu lên: "Thế gian trống rỗng rồi! Thế gian trống rỗng rồi!" Bồ-tát Ca-diếp bảo đại chúng: "Các vị chớ buồn lo khóc lóc. Thế gian không trống rỗng; Như Lai thường còn, không hề biến đổi; Pháp và Tăng cũng vậy." Bấy giờ đại chúng nghe lời ấy rồi liền thôi khóc, tất cả đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười tám

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười chín

 Đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Quốc thời Thập Lục Quốc), ngài Tam tạng (vị thầy thông suốt cả ba tạng kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) là Đàm-vô-sấm dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video