Thiên 21 — Phẩm Phạm hạnh thứ 8 – phần 3

 Phẩm Phạm Hạnh (hạnh thanh tịnh, tức lối sống và tu tập trong sạch của người tu), thứ tám, phần ba.

 Bồ-tát Ca-diếp (một vị Bồ-tát, người tu theo hạnh cứu độ chúng sinh để thành Phật, đứng ra hỏi Phật trong kinh này) bạch Phật: “Bạch Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, tức Đức Phật), Bồ-tát ma-ha-tát (vị Bồ-tát lớn, đã tu hành lâu đời và có đại nguyện lớn) mà biết được như vậy thì được những lợi ích gì?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe, nghĩa là ‘người con trai hiền lành có căn lành’)! Bồ-tát ma-ha-tát biết được như vậy thì được bốn vô ngại (bốn thứ trí tuệ và tài biện thuyết thông suốt, không bị trở ngại): pháp vô ngại, nghĩa vô ngại, từ vô ngại và nhạo thuyết vô ngại.

 Pháp vô ngại là biết rõ tất cả các pháp (mọi sự vật, hiện tượng và giáo lý) cùng tên gọi của các pháp. Nghĩa vô ngại là biết rõ mọi ý nghĩa của tất cả các pháp, có thể tùy theo tên gọi đã đặt cho các pháp mà giải thích ý nghĩa. Từ vô ngại là thông thạo các môn học về chữ, về cách phát âm cho đúng, môn Xiển-đà luận (môn học về vần luật, cách làm thơ của Ấn Độ xưa) và môn biện luận của thế gian. Nhạo thuyết vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát hễ giảng nói điều gì cũng không bị vướng mắc, không ai lay chuyển được, không sợ hãi, không e dè (?), khó ai bẻ gãy hay khuất phục được. Này thiện nam tử, đó gọi là Bồ-tát thấy biết được như vậy thì liền được bốn trí vô ngại như thế.

 Lại nữa, này thiện nam tử, pháp vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát biết khắp giáo pháp của Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình), Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ, thường tu một mình), Bồ-tát và chư Phật. Nghĩa vô ngại là tuy có ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) nhưng biết rằng chúng đều quy về một, trọn không cho rằng có tướng sai khác. Từ vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát đối với một pháp mà đặt ra đủ thứ tên gọi, trải qua vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài) nói cũng không hết; Thanh văn, Duyên giác mà nói được như vậy thì không có lẽ đó. Nhạo thuyết vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát trong vô lượng kiếp vì chúng sinh mà giảng nói các pháp, hoặc về tên gọi, hoặc về ý nghĩa, đủ thứ cách nói khác nhau, không thể nói cho cùng tận.

 Lại nữa, này thiện nam tử, pháp vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết các pháp nhưng không bám chấp vào đó. Nghĩa vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết các nghĩa nhưng cũng không bám chấp. Từ vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết các tên gọi nhưng cũng không bám chấp. Nhạo thuyết vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát tuy biết tài giảng nói cao nhất như vậy nhưng cũng không bám chấp. Vì sao thế? Này thiện nam tử, nếu bám chấp thì không gọi là Bồ-tát.”

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, nếu không bám chấp thì không biết pháp; nếu biết pháp thì đó là bám chấp; nếu biết mà không bám chấp thì chẳng biết gì cả. Sao Như Lai (một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ cõi chân như mà đến) lại nói biết pháp mà không bám chấp?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử, đã bám chấp thì không gọi là vô ngại; không bám chấp gì mới gọi là vô ngại. Này thiện nam tử, vì thế các vị Bồ-tát, ai có bám chấp thì không có vô ngại; nếu không có vô ngại thì không gọi là Bồ-tát, nên biết người ấy gọi là phàm phu (người thường, chưa giác ngộ). Vì sao bám chấp gọi là phàm phu? Tất cả phàm phu bám chấp vào sắc (thân thể và mọi vật chất có hình tướng) cho đến bám chấp vào thức (sự nhận biết của tâm) (tức bám vào cả năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức — năm nhóm yếu tố hợp thành con người). Vì bám vào sắc nên sinh lòng tham; vì sinh lòng tham nên bị sắc trói buộc, cho đến bị thức trói buộc. Vì bị trói buộc nên không thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ lớn và mọi phiền não (những trạng thái tâm làm rối loạn, khổ đau như tham, giận, si mê). Vì thế bám chấp gọi là phàm phu. Bởi lẽ ấy, tất cả phàm phu không có bốn vô ngại.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát đã trải qua vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số nhiều đến mức không đếm được) mà biết và thấy tướng của các pháp. Vì biết và thấy nên biết được nghĩa của chúng. Vì thấy tướng pháp và biết nghĩa nên đối với sắc không sinh lòng ràng buộc, bám víu, cho đến đối với thức cũng như vậy. Vì không bám víu nên Bồ-tát đối với sắc không sinh lòng tham, cho đến đối với thức cũng không sinh lòng tham. Vì không tham nên không bị sắc trói buộc, cho đến không bị thức trói buộc. Vì không bị trói buộc nên thoát khỏi sinh, già, bệnh, chết, lo buồn, khổ lớn và mọi phiền não. Bởi lẽ ấy, tất cả Bồ-tát đều được bốn vô ngại.

 Này thiện nam tử, vì nhân duyên đó, trong mười hai bộ kinh (toàn bộ giáo pháp của Phật, chia theo mười hai thể loại) Ta đã nói với các đệ tử rằng sự bám víu gọi là ma phược (sự trói buộc của ma, tức các thế lực ngăn cản con đường giải thoát); nếu không bám víu thì thoát khỏi sự trói buộc của ma. Ví như ở thế gian, người có tội thì bị vua trói, người không tội thì vua không trói được. Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy: có bám víu thì bị ma trói, không bám víu thì ma không trói được. Bởi lẽ ấy, Bồ-tát ma-ha-tát không bám chấp vào bất cứ điều gì.

 Lại nữa, này thiện nam tử, pháp vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát khéo biết các chữ, giữ gìn không quên mất. Chữ ‘trì’ (giữ, nâng đỡ) chẳng hạn: như đất là trì, như núi là trì, như mắt là trì, như mây là trì, như người là trì, như mẹ là trì. Tất cả các pháp cũng như vậy.

 Nghĩa vô ngại là: Bồ-tát tuy biết tên gọi của các pháp nhưng nếu chưa biết nghĩa, khi được nghĩa vô ngại thì biết nghĩa. Biết nghĩa thế nào? Nói đất là trì, vì đất nâng đỡ khắp tất cả chúng sinh và những vật không phải chúng sinh; bởi nghĩa ấy nên gọi đất là trì. Này thiện nam tử, nói núi là trì, thì Bồ-tát ma-ha-tát suy nghĩ thế này: vì sao gọi núi là trì? Vì núi giữ đất khiến không nghiêng lay, nên gọi là trì. Vì sao gọi mắt là trì? Vì mắt giữ được ánh sáng, nên gọi là trì. Vì sao gọi mây là trì? Mây gọi là hơi của loài rồng; hơi rồng giữ nước, nên gọi mây là trì. Vì sao gọi người là trì? Vì người giữ được điều đúng pháp và điều trái pháp, nên gọi người là trì. Vì sao gọi mẹ là trì? Vì mẹ giữ gìn, nuôi nấng con, nên gọi mẹ là trì. Bồ-tát ma-ha-tát biết tên gọi, câu chữ và ý nghĩa của tất cả các pháp cũng như vậy.

 Từ vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát dùng đủ loại lời lẽ để giảng nói một nghĩa, mà cũng có khi lời không có nghĩa, như những tên gọi: nam, nữ, nhà cửa, xe cộ, chúng sinh… Vì sao không có nghĩa? Này thiện nam tử, nghĩa (thật) là cảnh giới của Bồ-tát và chư Phật; lời lẽ là cảnh giới của phàm phu. Vì biết nghĩa nên được từ vô ngại.

 Nhạo thuyết vô ngại là Bồ-tát ma-ha-tát vì biết lời và biết nghĩa nên trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp giảng lời giảng nghĩa không cùng tận. Đó gọi là nhạo thuyết vô ngại.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát trong vô lượng vô biên a-tăng-kỳ kiếp tu hành thế đế (chân lý theo quy ước của thế gian, tức sự thật tương đối theo cách người đời hiểu và gọi tên); vì tu hành như vậy nên được pháp vô ngại. Lại trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp tu đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối thượng, sự thật tuyệt đối vượt ngoài mọi tên gọi, khái niệm) nên được nghĩa vô ngại. Cũng trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp học tập Tỳ-già-la-na luận (môn văn phạm của tiếng Phạn) nên được từ vô ngại. Cũng trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp tu tập môn luận giảng nói về thế đế nên được nhạo thuyết vô ngại.

 Này thiện nam tử, Thanh văn, Duyên giác mà được bốn vô ngại này thì không có lẽ đó. Này thiện nam tử, trong chín bộ kinh (phần giáo pháp Phật dạy cho hàng Thanh văn, gồm chín thể loại) Ta có nói người Thanh văn, Duyên giác có bốn vô ngại, nhưng thật ra Thanh văn, Duyên giác không có. Vì sao vậy? Bồ-tát ma-ha-tát vì cứu độ chúng sinh nên tu bốn trí vô ngại như thế. Còn người Duyên giác tu pháp tịch diệt (pháp lặng dứt mọi phiền não, hướng về sự yên lặng cho riêng mình), chí ưa ở một mình; nếu có giáo hóa chúng sinh thì chỉ hiện thần thông, suốt ngày im lặng không nói gì, sao có được bốn trí vô ngại?

 Vì sao họ im lặng không nói? Vì Duyên giác không thể thuyết pháp độ người, giúp người đạt được noãn pháp, đỉnh pháp, nhẫn pháp, thế đệ nhất pháp (bốn bậc tu tập căn bản trước khi chứng quả: ‘hơi ấm’ — như sắp có lửa trí tuệ; ‘đỉnh’ — tột đỉnh của căn lành; ‘nhẫn’ — chấp nhận vững chắc chân lý; ‘pháp cao nhất trong thế gian’ — sát ngưỡng chứng quả), hoặc đạt các quả Tu-đà-hoàn (quả vị đầu tiên, đã vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, chỉ còn tái sinh một lần), A-na-hàm (quả vị thứ ba, không còn tái sinh vào cõi dục), A-la-hán (quả vị cao nhất của Thanh văn, đã dứt sạch phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi-Phật (tức Duyên giác), Bồ-tát ma-ha-tát; cũng không thể khiến người phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao tột, chân chánh và trọn khắp, tức quả vị Phật). Vì sao vậy? Này thiện nam tử, Duyên giác ra đời vào lúc thế gian không có chín bộ kinh điển, vì thế Duyên giác không có từ vô ngại và nhạo thuyết vô ngại.

 Này thiện nam tử, người Duyên giác tuy biết các pháp nhưng không có pháp vô ngại. Vì sao vậy? Pháp vô ngại nghĩa là biết chữ; người Duyên giác tuy biết văn tự nhưng không có cái vô ngại về chữ. Vì sao vậy? Vì không biết hai chữ ‘thường trụ’ (còn mãi, không biến đổi, ý nói Phật và Phật tánh là thường còn). Vì thế Duyên giác không được pháp vô ngại. Họ tuy biết nghĩa nhưng không có nghĩa vô ngại. Người thật biết nghĩa thì biết tất cả chúng sinh đều có Phật tánh (bản tính có thể thành Phật sẵn có trong mọi chúng sinh). Nghĩa của Phật tánh chính là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bởi lẽ ấy, người Duyên giác không được nghĩa vô ngại. Vì vậy Duyên giác hoàn toàn không có bốn trí vô ngại.

 Vì sao Thanh văn không có bốn vô ngại? Người Thanh văn không có ba thứ phương tiện khéo léo. Ba thứ ấy là gì? Một là có người phải dùng lời mềm mỏng thì mới chịu nhận pháp; hai là có người phải dùng lời thô cứng thì mới chịu sự giáo hóa; ba là có người phải dùng lời không mềm không cứng thì mới chịu sự giáo hóa. Người Thanh văn không có ba điều ấy nên không có bốn vô ngại.

 Lại nữa, Thanh văn, Duyên giác không thể biết lời, biết nghĩa đến cùng tột; không có trí tự tại để biết các cảnh giới; không có mười lực (mười năng lực trí tuệ đặc biệt chỉ Phật có) và bốn vô sở úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật); không thể vượt qua trọn vẹn dòng sông lớn mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả nối nhau tạo thành vòng sinh tử, từ vô minh đến già chết); không khéo biết sự sai khác giữa căn tánh nhanh hay chậm của chúng sinh; chưa dứt hẳn lòng nghi về hai đế (thế đế và đệ nhất nghĩa đế); không biết đủ các loại tâm của chúng sinh và những cảnh mà tâm ấy hướng đến; không khéo giảng nói đệ nhất nghĩa không (cái ‘không’ ở mức chân lý tối thượng: mọi pháp đều không có tự tính cố định). Vì vậy hai thừa (Thanh văn và Duyên giác) không có bốn vô ngại.”

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, nếu hàng Thanh văn, Duyên giác đều không có bốn vô ngại, sao Thế Tôn lại nói Xá-lợi-phất trí tuệ bậc nhất, Đại Mục-kiền-liên thần thông bậc nhất, Ma-ha Câu-hy-la bốn vô ngại bậc nhất (đều là các đại đệ tử Thanh văn của Phật)? Nếu họ không có, sao Như Lai lại nói như vậy?”

 Bấy giờ Thế Tôn khen Ca-diếp: “Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ví như sông Hằng có vô lượng nước, sông lớn Tân-đầu nước cũng vô lượng, sông lớn Bác-xoa nước cũng vô lượng, sông lớn Tất-đà nước cũng vô lượng, ao A-nậu-đạt nước cũng vô lượng (đều là các sông, hồ lớn ở Ấn Độ và Trung Á theo truyền thuyết), trong biển cả nước cũng vô lượng. Các thứ nước ấy tuy cùng là vô lượng, nhưng thật ra nhiều ít không bằng nhau. Bốn trí vô ngại của Thanh văn, Duyên giác và các Bồ-tát cũng như vậy. Này thiện nam tử, nếu nói là ngang nhau thì không có lẽ đó. Này thiện nam tử, Ta vì phàm phu mà nói bốn trí vô ngại của Ma-ha Câu-hy-la là bậc nhất. Điều ông hỏi, ý nghĩa là như vậy. Này thiện nam tử, người Thanh văn có người được một, có người được hai; nếu đủ cả bốn thì không có lẽ đó.”

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, như trước đây trong phẩm Phạm Hạnh Phật có nói Bồ-tát thấy biết mà được bốn vô ngại. Bồ-tát thấy biết thì không có gì để được, cũng không có tâm nói rằng ‘không có gì để được’. Bạch Thế Tôn, Bồ-tát ma-ha-tát thật không có gì để được; nếu tâm Bồ-tát có chỗ được thì không phải Bồ-tát mà gọi là phàm phu. Sao Như Lai lại nói Bồ-tát có chỗ được?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử, lành thay, lành thay! Ta sắp nói thì ông lại hỏi. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát thật không có gì để được; ‘không có gì để được’ chính là bốn vô ngại. Này thiện nam tử, vì nghĩa gì mà ‘không có gì để được’ gọi là vô ngại? Nếu có chỗ được thì gọi là trở ngại; có trở ngại thì gọi là bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, vô ngã là có ngã, bất tịnh là tịnh). Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát không có bốn điên đảo nên được vô ngại; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là trí tuệ; Bồ-tát ma-ha-tát được trí tuệ ấy nên gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là vô minh (sự mê muội, không thấy rõ chân lý, gốc rễ của khổ đau); Bồ-tát đã dứt hẳn bóng tối vô minh nên không có gì để được; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là Đại Niết-bàn (sự giải thoát hoàn toàn, rốt ráo của Phật, vốn thường còn, an vui, tự tại, trong sạch); Bồ-tát ma-ha-tát an trú trong Đại Niết-bàn như vậy thì không thấy tính chất và hình tướng của tất cả các pháp; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là hai mươi lăm cõi hữu (hai mươi lăm cảnh giới mà chúng sinh còn phải tái sinh trong ba cõi); Bồ-tát dứt hẳn hai mươi lăm cõi hữu mà được Đại Niết-bàn; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là Đại thừa (cỗ xe lớn, con đường tu của Bồ-tát nhằm cứu độ tất cả chúng sinh và thành Phật); Bồ-tát ma-ha-tát không dừng trụ vào pháp nào nên được Đại thừa; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là đạo của Thanh văn và Bích-chi-Phật; Bồ-tát dứt hẳn đạo của hai thừa nên được Phật đạo; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là kinh Phương đẳng (các kinh Đại thừa, giảng giáo lý rộng lớn, bình đẳng); Bồ-tát đọc tụng kinh ấy nên được Đại Niết-bàn; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là mười một bộ kinh (mười hai bộ kinh trừ phần Phương đẳng); Bồ-tát không tu những kinh ấy mà chỉ thuần giảng nói kinh điển Đại thừa Phương đẳng; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là hư không. Thế gian không có vật gì thì gọi là hư không. Bồ-tát được hư không tam-muội (trạng thái thiền định trong đó tâm rỗng rang như hư không) nên không thấy gì cả; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là bánh xe sinh tử; tất cả phàm phu xoay vần trong sinh tử nên có chỗ thấy; Bồ-tát dứt hẳn mọi sinh tử; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, chỗ ‘không có gì để được’ của Bồ-tát ma-ha-tát gọi là thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, chân ngã tự tại, trong sạch); Bồ-tát ma-ha-tát thấy Phật tánh nên được thường, lạc, ngã, tịnh; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là vô thường, không vui, vô ngã, bất tịnh; Bồ-tát ma-ha-tát đã dứt vô thường, không vui, vô ngã, bất tịnh ấy; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là đệ nhất nghĩa không; Bồ-tát ma-ha-tát quán đệ nhất nghĩa không thì không thấy gì cả; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là năm kiến (năm cái thấy sai lầm: chấp thân này là ta; chấp đoạn diệt hoặc thường còn; tà kiến phủ nhận nhân quả; chấp kiến giải của mình là đúng nhất; chấp các giới luật sai lầm là đường giải thoát); Bồ-tát dứt hẳn năm kiến nên được đệ nhất nghĩa không; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ‘không có gì để được’ gọi là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; Bồ-tát ma-ha-tát khi được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì không thấy gì cả; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được. ‘Có chỗ được’ gọi là bồ-đề (giác ngộ) của Thanh văn, Duyên giác; Bồ-tát dứt hẳn bồ-đề của hai thừa; vì thế Bồ-tát gọi là không có gì để được.

 Này thiện nam tử, điều ông hỏi cũng không có gì để được, điều Ta nói cũng không có gì để được. Nếu có chỗ được thì đó là quyến thuộc của ma (bè đảng, người theo ma), không phải đệ tử của Ta.”

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, khi Ngài vì con nói về chỗ ‘không có gì để được’ của Bồ-tát, vô lượng chúng sinh đã dứt được tâm chấp vào hình tướng. Vì việc ấy nên con mới dám thưa hỏi về nghĩa ‘không có gì để được’, để vô lượng chúng sinh như thế lìa khỏi bè đảng của ma mà làm đệ tử Phật.”

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, trước đây Như Lai ở giữa rừng song thọ Ta-la (hai hàng cây sa-la, nơi Phật nhập Niết-bàn) đã vì Thuần-đà (người thợ rèn dâng bữa cúng dường cuối cùng cho Phật) mà nói bài kệ (bài thơ tóm ý giáo pháp):

 Xưa có nay không,
Xưa không nay có;
Ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai) có pháp,

 Không có lẽ ấy.

 Bạch Thế Tôn, nghĩa ấy thế nào?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử, Ta vì giáo hóa, cứu độ chúng sinh mà nói như vậy; cũng vì hàng Thanh văn, Bích-chi-Phật mà nói như vậy; cũng vì Văn-thù-sư-lợi pháp vương tử (Bồ-tát Văn-thù, bậc trí tuệ, được gọi là con của vua pháp tức Phật) mà nói như vậy; chứ không phải chỉ riêng vì một mình Thuần-đà mà nói bài kệ ấy. Lúc đó Văn-thù-sư-lợi sắp hỏi Ta, Ta biết tâm ông ấy nên nói ra. Ta nói xong, Văn-thù-sư-lợi liền hiểu rõ.”

 Bồ-tát Ca-diếp thưa: “Bạch Thế Tôn, những người như Văn-thù thì được bao nhiêu người hiểu nổi nghĩa ấy? Cúi xin Như Lai lại vì đại chúng mà phân tích giảng rộng.”

 “Này thiện nam tử, hãy lắng nghe, lắng nghe! Nay Ta sẽ vì ông mà giảng lại.

 Nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta vốn có vô lượng phiền não; vì có phiền não nên hiện tại (lúc ấy) không có Đại Bát Niết-bàn. Nói ‘xưa không’ là: xưa kia không có Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt đưa đến bờ giải thoát); vì không có Bát-nhã ba-la-mật nên hiện tại (lúc ấy) có đủ mọi phiền não trói buộc. Nếu có sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (giới tu sĩ, tư tế trong đạo Bà-la-môn của Ấn Độ), hoặc trời, ma, Phạm thiên (vị trời cai quản cõi Phạm), hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại có phiền não, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta vốn có thân do cha mẹ hòa hợp sinh ra, vì thế hiện tại (lúc ấy) không có pháp thân kim cương vi diệu (thân chân thật của Phật, bền chắc như kim cương, không bao giờ hoại). Nói ‘xưa không’ là: thân Ta xưa vốn không có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm hình dáng tốt đẹp của bậc Phật); vì xưa không có ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp nên hiện tại (lúc ấy) có đủ bốn trăm lẻ bốn thứ bệnh. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại có khổ vì bệnh, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta vốn có vô thường, vô ngã, không vui, bất tịnh; vì có vô thường, vô ngã, không vui, bất tịnh nên hiện tại (lúc ấy) không có A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nói ‘xưa không’ là: xưa kia không thấy Phật tánh; vì không thấy nên không có thường, lạc, ngã, tịnh. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại không có thường, lạc, ngã, tịnh, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia vốn có cái tâm tu khổ hạnh (hành hạ thân xác để cầu đạo) của phàm phu, cho rằng như thế sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vì việc ấy nên hiện tại (lúc ấy) không phá được bốn ma (bốn thứ ma: ma phiền não, ma năm uẩn tức thân tâm, ma chết, và ma trời — vị thiên ma chuyên phá người tu). Nói ‘xưa không’ là: xưa kia Ta vốn không có sáu ba-la-mật (sáu hạnh đưa đến bờ giải thoát: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ); vì xưa không có sáu ba-la-mật nên tu cái tâm khổ hạnh của phàm phu, cho rằng sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại có tu khổ hạnh, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta vốn có thân nuôi bằng đủ thứ đồ ăn; vì có thân phải ăn uống nên hiện tại (lúc ấy) không có thân vô biên. Nói ‘xưa không’ là: xưa kia không có ba mươi bảy pháp trợ đạo (ba mươi bảy pháp tu giúp đạt giác ngộ, như bốn niệm xứ, bốn chánh cần, tám chánh đạo…); vì không có ba mươi bảy pháp trợ đạo nên hiện tại (lúc ấy) có đủ thân nuôi bằng đồ ăn. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại có thân nuôi bằng đồ ăn, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta vốn có tâm bám chấp vào mọi pháp; vì việc ấy nên hiện tại (lúc ấy) không có định tất cánh không (thiền định thấy rốt ráo mọi pháp đều không). Nói ‘xưa không’ là: xưa kia Ta vốn không có nghĩa chân thật của trung đạo (con đường ở giữa, lìa hai cực đoan có và không, thường và đoạn); vì không có nghĩa chân thật của trung đạo nên đối với mọi pháp có tâm bám chấp. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại nói mọi pháp là có tướng (có hình tướng thật, cố định), thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: khi Ta mới được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, có các đệ tử Thanh văn căn tánh chậm lụt; vì có các đệ tử Thanh văn căn chậm nên không thể giảng nói lẽ thật của nhất thừa (một cỗ xe duy nhất, tức con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật). Nói ‘xưa không’ là: xưa không có những bậc căn tánh nhanh nhạy, như voi chúa giữa loài người, như Bồ-tát Ca-diếp…; vì không có những bậc căn nhạy như Ca-diếp nên phải tùy cơ dùng phương tiện mà chỉ bày ba thừa. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại rốt ráo giảng nói pháp ba thừa, thì không có lẽ đó.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nói ‘xưa có’ là: xưa kia Ta có nói rằng ba tháng sau Ta sẽ nhập Bát Niết-bàn (vào Niết-bàn, tức lìa đời) giữa rừng song thọ Ta-la; vì thế hiện tại (lúc ấy) không thể giảng nói kinh điển Đại Phương Đẳng Đại Bát Niết-bàn. Nói ‘xưa không’ là: xưa kia không có các vị đại Bồ-tát như Văn-thù-sư-lợi…; vì không có nên hiện tại (lúc ấy) nói rằng Như Lai là vô thường. Nếu có sa-môn, bà-la-môn, hoặc trời, ma, Phạm thiên, hay người nào nói rằng Như Lai trong quá khứ, vị lai, hiện tại là vô thường, thì không có lẽ đó.

 Này thiện nam tử, Như Lai vì khắp chúng sinh nên tuy biết các pháp mà nói là không biết, tuy thấy các pháp mà nói là không thấy; pháp có tướng thì nói là không tướng, pháp không tướng thì nói là có tướng; thật có vô thường mà nói là thường, thật có thường mà nói là vô thường; về ngã, lạc, tịnh… cũng như vậy. Pháp ba thừa thì nói là một thừa, pháp một thừa thì tùy cơ nói là ba; điều tóm lược thì nói rộng, điều rộng thì nói tóm lược; tội thuộc bốn trọng giới (bốn tội nặng nhất của người xuất gia: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối mình đã chứng đạo — phạm vào thì bị trục xuất khỏi tăng đoàn) thì nói là thâu-lan-giá (tội thô nặng nhưng chưa thành tội trọng hoàn toàn); tội thâu-lan-giá thì nói là bốn trọng giới; phạm thì nói là không phạm, không phạm thì nói là phạm; tội nhẹ nói là nặng, tội nặng nói là nhẹ. Vì sao vậy? Vì Như Lai thấy rõ căn tánh của chúng sinh.

 Này thiện nam tử, Như Lai tuy nói như vậy nhưng trọn không có gì dối trá. Vì sao? Lời dối trá chính là tội lỗi; Như Lai đã dứt sạch mọi tội lỗi, làm sao còn có lời dối trá? Này thiện nam tử, Như Lai tuy không có lời dối trá, nhưng nếu biết chúng sinh nhờ cách nói ‘không thật’ ấy mà được lợi ích của pháp, thì Ngài tùy cơ dùng phương tiện mà nói.

 Này thiện nam tử, mọi thế đế, đối với Như Lai thì chính là đệ nhất nghĩa đế. Vì sao? Chư Phật Thế Tôn vì đệ nhất nghĩa mà nói thế đế, cũng là để chúng sinh đạt được đệ nhất nghĩa đế. Nếu chúng sinh không đạt được đệ nhất nghĩa như vậy thì chư Phật trọn không nói thế đế. Này thiện nam tử, Như Lai có lúc giảng nói thế đế, chúng sinh lại tưởng Phật nói đệ nhất nghĩa đế; có lúc giảng nói đệ nhất nghĩa đế, chúng sinh lại tưởng Phật nói thế đế. Đó là cảnh giới rất sâu của chư Phật, không phải chỗ Thanh văn, Duyên giác biết được.

 Này thiện nam tử, vì thế trước đây ông không nên vặn hỏi rằng Bồ-tát ma-ha-tát không có gì để được. Bồ-tát luôn được đệ nhất nghĩa đế, sao lại vặn hỏi là không có gì để được?”

 Ca-diếp lại thưa: “Bạch Thế Tôn, đệ nhất nghĩa đế cũng gọi là đạo, cũng gọi là bồ-đề, cũng gọi là Niết-bàn. Nếu có Bồ-tát nói rằng có được đạo, bồ-đề, Niết-bàn, thì những thứ ấy là vô thường. Vì sao? Pháp nếu là thường thì không thể ‘được’, như hư không, ai mà ‘được’ nó? Bạch Thế Tôn, như vật ở thế gian, xưa không nay có thì gọi là vô thường; đạo cũng vậy, nếu đạo có thể ‘được’ thì gọi là vô thường. Pháp nếu là thường thì không có được, không có sinh, như Phật tánh không có được, không có sinh. Bạch Thế Tôn, đạo thì chẳng phải sắc, chẳng phải không sắc, chẳng dài chẳng ngắn, chẳng cao chẳng thấp, chẳng sinh chẳng diệt, chẳng đỏ chẳng trắng, chẳng xanh chẳng vàng, chẳng có chẳng không, sao Như Lai lại nói là có thể ‘được’? Bồ-đề và Niết-bàn cũng như vậy.”

 Phật dạy: “Đúng vậy, đúng vậy! Này thiện nam tử, đạo có hai loại: một là thường, hai là vô thường. Tướng của bồ-đề cũng có hai loại: một là thường, hai là vô thường. Niết-bàn cũng vậy. Đạo của ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo) gọi là vô thường; đạo của nội đạo (đạo Phật) gọi là thường. Bồ-đề của Thanh văn, Duyên giác gọi là vô thường; bồ-đề của Bồ-tát và chư Phật gọi là thường. Giải thoát của ngoại đạo gọi là vô thường; giải thoát của nội đạo gọi là thường.

 Này thiện nam tử, đạo, bồ-đề và Niết-bàn đều gọi là thường. Tất cả chúng sinh thường bị vô lượng phiền não che lấp, vì không có tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy được chân lý) nên không thấy được. Các chúng sinh vì muốn thấy nên tu giới, định, tuệ (ba môn học căn bản: giữ giới luật, tập trung tâm ý trong thiền định, phát triển trí tuệ); nhờ tu hành nên thấy được đạo, bồ-đề và Niết-bàn. Đó gọi là Bồ-tát ‘được’ đạo, bồ-đề và Niết-bàn. Tính chất và hình tướng của đạo thật không sinh không diệt; bởi nghĩa ấy nên không thể nắm giữ.

 Này thiện nam tử, đạo tuy không có hình sắc để thấy, không có lượng để cân đo biết được, nhưng thật có công dụng. Này thiện nam tử, như tâm của chúng sinh tuy không phải sắc, không dài không ngắn, không thô không tế, không buộc không mở, không phải là pháp thấy được bằng mắt, nhưng vẫn là có. Bởi nghĩa ấy nên Ta đã nói với trưởng giả Tu-đạt (một vị đại phú hộ, đệ tử tại gia của Phật, người đã dâng tinh xá Kỳ Viên): ‘Này trưởng giả, tâm là chủ của thành (thân). Nếu trưởng giả không giữ tâm thì không giữ được thân và miệng; nếu giữ được tâm thì giữ được thân và miệng.’ Vì không khéo giữ thân và miệng nên khiến chúng sinh rơi vào ba đường ác (địa ngục, ngạ quỷ — loài quỷ đói, và súc sinh); giữ được thân và miệng thì khiến chúng sinh được làm người, làm trời và được Niết-bàn. Được như thế mới gọi là chân thật; ai không được thì không gọi là chân thật.

 Này thiện nam tử, đạo, bồ-đề và Niết-bàn cũng như vậy, vừa là có vừa là thường. Nếu chúng là không có thì làm sao dứt được mọi phiền não? Vì chúng là có nên tất cả Bồ-tát thấy biết rõ ràng.

 Này thiện nam tử, thấy có hai loại: một là thấy qua dấu hiệu, hai là thấy rõ ràng. Thế nào là thấy qua dấu hiệu? Như từ xa thấy khói thì nói là thấy lửa, thật ra không thấy lửa; tuy không thấy lửa nhưng cũng không phải dối. Thấy chim hạc trên không thì nói là thấy nước; tuy không thấy nước nhưng cũng không phải dối. Như thấy hoa lá thì nói là thấy gốc rễ; tuy không thấy gốc rễ nhưng cũng không phải dối. Như người từ xa thấy sừng bò sau hàng rào thì nói là thấy bò; tuy không thấy bò nhưng cũng không phải dối. Như thấy người phụ nữ mang thai thì nói là thấy dục (việc ân ái); tuy không thấy dục nhưng cũng không phải dối. Như thấy cây mọc lá thì nói là thấy nước; tuy không thấy nước nhưng cũng không phải dối. Lại như thấy mây thì nói là thấy mưa; tuy không thấy mưa nhưng cũng không phải dối. Như thấy việc làm của thân và lời nói của miệng thì nói là thấy tâm; tuy không thấy tâm nhưng cũng không phải dối. Đó gọi là thấy qua dấu hiệu.

 Thế nào là thấy rõ ràng? Như mắt thấy hình sắc. Này thiện nam tử, như người có mắt trong sáng không hư hỏng, tự nhìn quả a-ma-lặc (một loại quả tròn nhỏ như quả me rừng) trong lòng bàn tay mình. Bồ-tát ma-ha-tát thấy rõ ràng đạo, bồ-đề và Niết-bàn cũng như vậy; tuy thấy như vậy nhưng hoàn toàn không có tướng ‘thấy’.

 Này thiện nam tử, vì nhân duyên ấy, xưa kia Ta đã bảo Xá-lợi-phất: ‘Những điều mà tất cả sa-môn, bà-la-môn, trời, ma, Phạm thiên hay người trong thế gian không biết, không thấy, không hiểu, chỉ có Như Lai biết hết, thấy hết, hiểu hết; các Bồ-tát cũng như vậy. Này Xá-lợi-phất, những gì thế gian biết, thấy, hiểu thì Ta và Bồ-tát cũng biết, thấy, hiểu. Những gì chúng sinh thế gian không biết, không thấy, không hiểu, thì chúng cũng không tự biết là mình không biết, không thấy, không hiểu. Những gì chúng sinh thế gian biết, thấy, hiểu thì chúng liền tự nói: “Ta biết, ta thấy, ta hiểu.” Này Xá-lợi-phất, Như Lai biết, thấy, hiểu tất cả, mà cũng không tự nói “Ta biết, ta thấy, ta hiểu”; tất cả Bồ-tát cũng như vậy. Vì sao? Nếu Như Lai mang cái tướng “ta biết, thấy, hiểu” thì nên biết đó không phải Phật Thế Tôn mà là phàm phu. Bồ-tát cũng vậy.’”

 Bồ-tát Ca-diếp thưa: “Như Phật Thế Tôn đã nói với Xá-lợi-phất: ‘Điều thế gian biết, Ta cũng biết; điều thế gian không biết, Ta cũng biết hết.’ Nghĩa ấy thế nào?”

 “Này thiện nam tử, tất cả thế gian không biết, không thấy, không hiểu Phật tánh; nếu có ai biết, thấy, hiểu Phật tánh thì không gọi là thế gian mà gọi là Bồ-tát. Người thế gian cũng không biết, không thấy, không hiểu mười hai bộ kinh, mười hai nhân duyên, bốn điên đảo, bốn đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự dứt khổ, con đường dứt khổ), ba mươi bảy phẩm trợ đạo, A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, Đại Bát Niết-bàn; nếu ai biết, thấy, hiểu thì không gọi là thế gian mà nên gọi là Bồ-tát. Này thiện nam tử, đó gọi là điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu.

 Thế nào là điều thế gian biết, thấy, hiểu? Đó là những thuyết cho rằng Phạm thiên, Tự Tại thiên (thần tối cao tự tại, tức thần Shiva của Ấn Độ giáo), Bát Tý thiên (vị trời tám tay, tức thần Vishnu), tự tánh (bản thể nguyên sơ sinh ra vạn vật theo phái Số luận), thời gian, vi trần (những hạt cực nhỏ, như nguyên tử), pháp và phi pháp… là đấng tạo hóa; những cái thấy về khởi đầu và kết thúc của thế giới, hai cái thấy đoạn và thường (cho rằng chết là mất hẳn, hoặc cho rằng có cái ngã thường còn); và thuyết cho rằng từ Sơ thiền cho đến cõi Phi tưởng phi phi tưởng (các tầng thiền định và cõi trời tương ứng, từ tầng đầu tiên cho đến tầng cao nhất của cõi vô sắc, nơi tâm ở trạng thái chẳng phải có tưởng chẳng phải không tưởng) là Niết-bàn. Này thiện nam tử, đó gọi là điều thế gian biết, thấy, hiểu. Bồ-tát ma-ha-tát đối với những việc ấy cũng biết, thấy, hiểu. Bồ-tát đã biết, thấy, hiểu như vậy rồi, nếu nói là không biết, không thấy, không hiểu thì là dối trá; pháp dối trá tức là tội; vì tội ấy mà rơi vào địa ngục.

 Này thiện nam tử, nếu đàn ông hay đàn bà, sa-môn hay bà-la-môn nào nói rằng không có đạo, bồ-đề, Niết-bàn, thì nên biết bọn ấy gọi là nhất-xiển-đề (kẻ đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả, rất khó được cứu độ), là quyến thuộc của ma, gọi là kẻ phỉ báng chánh pháp. Phỉ báng chánh pháp như thế tức là phỉ báng chư Phật. Người như vậy không gọi là thế gian, cũng không gọi là ngoài thế gian.”

 Bấy giờ Ca-diếp nghe việc ấy xong, liền nói kệ khen ngợi Phật:

 Đại từ thương chúng sinh,
Nên khiến con quy y (nương tựa, theo về);

 Khéo nhổ các tên độc (ví phiền não như mũi tên tẩm độc),
Nên gọi Đại Y Vương (vị vua thầy thuốc lớn).

 Thầy thuốc đời chữa trị,
Tuy lành lại tái phát;

 Như Lai chữa bệnh nào,
Trọn đời không tái lại.

 Thế Tôn đem thuốc cam lồ (nước thuốc bất tử, ví giáo pháp),
Ban khắp cho chúng sinh;

 Chúng sinh uống thuốc rồi,
Chẳng chết cũng chẳng sinh.

 Nay Như Lai vì con,
Giảng nói Đại Niết-bàn;

 Chúng sinh nghe tạng bí mật (giáo lý sâu kín của Phật),
Liền chẳng sinh chẳng diệt.

 Bồ-tát Ca-diếp nói kệ xong liền bạch Phật: “Bạch Thế Tôn, như Phật đã nói, những điều tất cả thế gian không biết, không thấy, không hiểu, thì Bồ-tát đều biết, thấy, hiểu được. Nếu Bồ-tát là thế gian thì không thể nói thế gian không biết, không thấy, không hiểu mà Bồ-tát lại biết, thấy, hiểu. Còn nếu Bồ-tát không phải thế gian thì có tướng gì khác?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử, nói Bồ-tát thì vừa là thế gian, vừa không phải thế gian. Kẻ không biết, không thấy, không hiểu thì gọi là thế gian; người biết, thấy, hiểu thì không gọi là thế gian. Ông hỏi có gì khác, nay Ta sẽ nói.

 Này thiện nam tử, nếu đàn ông hay đàn bà nào mới nghe kinh Niết-bàn này liền sinh lòng kính tin, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, đó gọi là thế gian. Những điều tất cả thế gian không biết, không thấy, không hiểu thì Bồ-tát như vậy cũng giống thế gian, không biết, không thấy, không hiểu. Bồ-tát nghe kinh Niết-bàn này rồi, biết rằng có những điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu mà lẽ ra Bồ-tát phải biết, thấy, hiểu. Biết việc ấy rồi liền tự suy nghĩ: ‘Ta phải dùng phương tiện tu tập thế nào để được biết, thấy, hiểu?’ Lại tự nghĩ: ‘Chỉ nên hết lòng tu giữ giới thanh tịnh.’ Này thiện nam tử, nhờ nhân duyên ấy, Bồ-tát ở đời vị lai sinh ra bất cứ nơi đâu, giới luật cũng luôn trong sạch.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát vì giới trong sạch nên sinh ra bất cứ nơi đâu cũng không có kiêu mạn, tà kiến (cái thấy sai lệch), lưới nghi ngờ, trọn không nói rằng Như Lai rốt cuộc mất hẳn trong Niết-bàn. Đó gọi là Bồ-tát tu giữ giới thanh tịnh.

 Giới đã trong sạch, tiếp đến tu thiền định. Vì tu định nên sinh ra bất cứ nơi đâu cũng giữ được chánh niệm (sự nhớ biết đúng đắn) không quên, tức là: tất cả chúng sinh đều có Phật tánh; mười hai bộ kinh; chư Phật Thế Tôn là thường, lạc, ngã, tịnh; tất cả Bồ-tát an trú trong kinh Phương đẳng Đại Niết-bàn đều thấy Phật tánh. Những việc như thế nhớ mãi không quên. Nhờ tu định nên được mười một pháp không (mười một cách quán thấy các pháp đều không có tự tính: trong, ngoài, trong lẫn ngoài, pháp do duyên tạo, pháp không do duyên tạo, không có khởi đầu, tự tính, không có sở hữu, chân lý tối thượng, cái không cũng không, và không lớn). Đó gọi là Bồ-tát tu định thanh tịnh.

 Giới và định đã đủ, tiếp đến tu trí tuệ thanh tịnh. Vì tu tuệ nên hoàn toàn không chấp rằng trong thân có ngã, trong ngã có thân, thân này là ngã, hay chẳng phải thân chẳng phải ngã. Đó gọi là Bồ-tát tu tập trí tuệ thanh tịnh. Vì tu tuệ nên giới đã thọ trì bền chắc không lay động. Này thiện nam tử, ví như núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo vũ trụ quan Phật giáo) không bị gió bốn phương làm nghiêng lay, Bồ-tát ma-ha-tát cũng như vậy, không bị bốn điên đảo làm nghiêng lay. Này thiện nam tử, khi ấy Bồ-tát tự biết, thấy, hiểu rằng giới mình thọ trì không hề nghiêng lay. Đó gọi là điều Bồ-tát biết, thấy, hiểu mà không phải thế gian.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát thấy giới mình giữ bền chắc không lay động thì trong lòng không hối hận. Vì không hối hận nên lòng được vui mừng. Vì vui mừng nên lòng được vui thích. Vì vui thích nên lòng được an ổn. Vì lòng an ổn nên được định bất động (thiền định vững chắc không bị lay chuyển). Vì được định bất động nên được cái biết thấy chân thật. Vì biết thấy chân thật nên chán lìa sinh tử. Vì chán lìa sinh tử nên được giải thoát. Vì được giải thoát nên thấy rõ Phật tánh. Đó gọi là điều Bồ-tát biết, thấy, hiểu mà không phải thế gian. Này thiện nam tử, đó gọi là điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu mà Bồ-tát lại biết, thấy, hiểu.”

 Ca-diếp lại thưa: “Thế nào là Bồ-tát tu giữ giới thanh tịnh mà lòng không hối hận, cho đến thấy rõ Phật tánh?”

 Phật dạy: “Này thiện nam tử, giới của thế gian không gọi là thanh tịnh. Vì sao? Giới của thế gian là vì cầu được tái sinh vào các cõi, tính chất không cố định, không rốt ráo, không thể rộng vì tất cả chúng sinh. Bởi nghĩa ấy nên gọi là không thanh tịnh. Vì không thanh tịnh nên có lòng hối hận. Vì hối hận nên lòng không vui mừng. Không vui mừng nên không vui thích. Không vui thích nên không an ổn. Không an ổn nên không có định bất động. Không có định bất động nên không có biết thấy chân thật. Không có biết thấy chân thật nên không chán lìa. Không chán lìa nên không giải thoát. Không giải thoát nên không thấy Phật tánh. Không thấy Phật tánh nên trọn không thể được Đại Bát Niết-bàn. Đó gọi là giới thế gian không thanh tịnh.

 Này thiện nam tử, giới thanh tịnh của Bồ-tát ma-ha-tát là: giữ giới mà không chấp là giới, không vì cầu tái sinh vào các cõi, cố định và rốt ráo, vì chúng sinh. Đó gọi là giới thanh tịnh của Bồ-tát. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát giữ giới thanh tịnh, tuy không mong sinh ra lòng không hối hận, mà lòng không hối hận tự nhiên sinh ra. Này thiện nam tử, ví như có người cầm tấm gương sáng, không mong thấy mặt mà bóng mặt tự hiện; cũng như nhà nông gieo giống xuống ruộng tốt, không mong mọc mầm mà mầm tự mọc; cũng như thắp đèn, không mong diệt bóng tối mà bóng tối tự tan. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát giữ vững giới thanh tịnh thì lòng không hối hận tự nhiên sinh ra cũng như vậy.

 Vì giới thanh tịnh nên lòng được vui mừng. Này thiện nam tử, như người dung mạo đoan chính tự thấy mặt mình thì lòng vui mừng; người giữ giới thanh tịnh cũng như vậy. Này thiện nam tử, người phạm giới thấy giới mình không trong sạch thì lòng không vui; như người thân hình tàn tật tự thấy mặt mình thì không vui thích; người phạm giới cũng như vậy.

 Này thiện nam tử, ví như có hai người phụ nữ chăn bò, một người cầm bình sữa chua, một người cầm bình nước nhạt (?), cùng đến thành để bán. Giữa đường trượt chân, hai bình đều vỡ: một người vui mừng (vì vật mất chẳng đáng gì), một người buồn rầu. Giữ giới và phạm giới cũng như vậy. Người giữ giới thanh tịnh thì lòng vui mừng; vì lòng vui mừng nên suy nghĩ: ‘Chư Phật Như Lai trong kinh Niết-bàn nói ai giữ được giới thanh tịnh thì được Niết-bàn; nay ta tu tập giới thanh tịnh như vậy, cũng sẽ được Niết-bàn.’ Vì nhân duyên ấy nên lòng vui thích.”

 Ca-diếp lại thưa: “Mừng (hỷ) và vui (lạc) có gì khác nhau?”

 “Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát lúc không làm điều ác gọi là mừng; lòng trong sạch giữ giới gọi là vui. Này thiện nam tử, Bồ-tát ma-ha-tát quán sát sinh tử thì gọi là mừng; thấy Đại Niết-bàn thì gọi là vui. Bậc thấp gọi là mừng, bậc cao gọi là vui. Lìa các pháp chung với thế gian gọi là mừng; được các pháp bất cộng (những phẩm chất riêng có của Phật, không chung với ai khác) gọi là vui.

 Vì giới trong sạch nên thân thể nhẹ nhàng mềm mại, miệng không có lỗi thô ác. Khi ấy Bồ-tát dù thấy, dù nghe, dù ngửi (?), dù nếm, dù chạm, dù biết, đều không có điều ác. Vì không có điều ác nên lòng được an ổn. Vì an ổn nên được định lặng lẽ. Được định lặng lẽ nên được biết thấy chân thật. Biết thấy chân thật nên chán lìa sinh tử. Chán lìa sinh tử nên được giải thoát. Được giải thoát nên thấy được Phật tánh. Thấy Phật tánh nên được Đại Niết-bàn. Đó gọi là Bồ-tát giữ giới thanh tịnh, không phải giới thế gian.

 Vì sao vậy? Này thiện nam tử, giới thanh tịnh mà Bồ-tát ma-ha-tát thọ trì có năm pháp giúp đỡ. Năm pháp ấy là gì? Một là lòng tin; hai là tàm (tự thẹn với mình khi làm điều sai); ba là quý (thẹn với người khác khi làm điều sai); bốn là thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu); năm là tôn kính giới luật.

 Vì lìa năm cái (năm thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối hận, nghi ngờ) nên chỗ thấy được trong sạch. Vì lìa năm kiến nên lòng không còn lưới nghi. Vì lìa năm điều nghi: một là nghi Phật, hai là nghi Pháp, ba là nghi Tăng (đoàn thể người xuất gia tu hành), bốn là nghi giới, năm là nghi hạnh không buông lung (sự chuyên cần, không lơi lỏng trong tu tập). Khi ấy Bồ-tát liền được năm căn (năm gốc rễ sinh ra các điều lành), tức là tín (lòng tin), niệm (sự nhớ biết đúng), tinh tấn (siêng năng), định và tuệ. Vì được năm căn nên được năm thứ Niết-bàn, tức là giải thoát khỏi sắc, cho đến giải thoát khỏi thức. Đó gọi là Bồ-tát giữ giới thanh tịnh, không phải thế gian. Này thiện nam tử, đó gọi là điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu mà Bồ-tát lại biết, thấy, hiểu.

 Này thiện nam tử, nếu trong số đệ tử của Ta, có người thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng nói kinh Đại Niết-bàn mà phạm giới, thì sẽ có người chê trách, khinh rẻ, nhục mạ mà nói rằng: ‘Nếu kinh Đại Niết-bàn, tạng bí mật của Phật, có oai lực thì sao lại để ông phá giới đã thọ? Nếu người thọ trì kinh Niết-bàn này mà phá giới cấm, thì nên biết kinh này không có oai lực; nếu không có oai lực thì dù có đọc tụng cũng chẳng ích gì.’ Do việc khinh chê kinh Niết-bàn ấy mà lại khiến vô lượng vô biên chúng sinh rơi vào địa ngục. Người thọ trì kinh này mà phá giới thì chính là ác tri thức (bạn xấu, kẻ dẫn người khác vào đường sai) của chúng sinh, không phải đệ tử của Ta mà là quyến thuộc của ma. Người như vậy Ta cũng không cho phép thọ trì kinh này. Thà rằng không nhận, không giữ, không tu, chứ đừng vừa phá giới vừa thọ trì tu tập.

 Này thiện nam tử, nếu đệ tử của Ta thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng nói kinh Niết-bàn, thì phải giữ thân tâm ngay ngắn, cẩn thận chớ đùa cợt, chớ hấp tấp, nông nổi trong cử chỉ. Thân thì đùa cợt, tâm thì nông nổi xao động. Tâm cầu được tái sinh vào các cõi gọi là nông nổi xao động; thân tạo các nghiệp (hành động tạo ra quả báo) gọi là đùa cợt. Nếu đệ tử của Ta cầu tái sinh vào các cõi và tạo nghiệp thì không nên thọ trì kinh điển Đại thừa Đại Niết-bàn này. Nếu có ai như vậy mà thọ trì kinh, người ta sẽ khinh chê mà nói rằng: ‘Nếu kinh Đại Niết-bàn, tạng bí mật của Phật, có oai lực thì sao lại để ông cầu tái sinh và tạo nghiệp? Nếu người trì kinh mà cầu tái sinh, tạo nghiệp thì nên biết kinh này không có oai lực; nếu không có oai lực thì dù có thọ trì cũng chẳng ích gì.’ Do việc khinh chê kinh Niết-bàn ấy mà lại khiến vô lượng vô biên chúng sinh rơi vào địa ngục. Người thọ trì kinh này mà cầu tái sinh, tạo nghiệp thì chính là ác tri thức của chúng sinh, không phải đệ tử của Ta mà là quyến thuộc của ma.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu đệ tử của Ta thọ trì, đọc tụng, biên chép, giảng nói kinh Niết-bàn này, thì chớ nói không đúng lúc, chớ nói không đúng nơi, chớ nói khi không được thỉnh mời, chớ nói với lòng khinh suất, chớ nói bừa ở khắp chỗ, chớ nói để tự khen mình, chớ nói để khinh người khác, chớ nói theo cách làm tiêu mất Phật pháp, chớ nói theo cách làm rực cháy chuyện thế gian. Này thiện nam tử, nếu đệ tử của Ta thọ trì kinh này mà nói không đúng lúc, cho đến nói theo cách làm rực cháy chuyện thế gian, thì người ta sẽ khinh chê mà nói rằng: ‘Nếu kinh Đại Niết-bàn, tạng bí mật của Phật, có oai lực thì sao lại để ông nói không đúng lúc, cho đến nói theo cách làm rực cháy chuyện thế gian? Nếu người trì kinh mà nói như vậy, thì nên biết kinh này không có oai lực; nếu không có oai lực thì dù có thọ trì cũng chẳng ích gì.’ Do việc khinh chê kinh Niết-bàn ấy mà khiến vô lượng chúng sinh rơi vào địa ngục. Người thọ trì kinh này mà nói không đúng lúc, cho đến nói theo cách làm rực cháy chuyện thế gian, thì chính là ác tri thức của chúng sinh, không phải đệ tử của Ta mà là quyến thuộc của ma.

 Này thiện nam tử, nếu ai muốn thọ trì, muốn giảng nói về Đại Niết-bàn, giảng nói về Phật tánh, giảng nói về tạng bí mật của Như Lai, giảng nói về Đại thừa, giảng nói kinh Phương đẳng, giảng nói về Thanh văn thừa, giảng nói về Bích-chi-Phật thừa, giảng nói về giải thoát, hay muốn thấy Phật tánh, thì trước hết phải làm cho thân mình trong sạch. Vì thân trong sạch nên không bị chê trách; vì không bị chê trách nên khiến vô lượng người đối với Đại Niết-bàn sinh lòng tin trong sạch; vì lòng tin sinh ra nên cung kính kinh này. Nếu họ nghe được một bài kệ, một câu, một chữ, hoặc được thấy người thuyết pháp, thì liền phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nên biết người ấy chính là thiện tri thức chân thật của chúng sinh, không phải ác tri thức; là đệ tử của Ta, không phải quyến thuộc của ma. Đó gọi là Bồ-tát không phải thế gian. Này thiện nam tử, đó gọi là điều thế gian không biết, không thấy, không hiểu mà Bồ-tát lại biết, thấy, hiểu.”

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười bảy.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ mười tám.

 Ngài Tam tạng (vị pháp sư thông thạo cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm, người Thiên Trúc (Ấn Độ), dịch vào thời Bắc Lương (một nước ở miền tây bắc Trung Quốc, thế kỷ 5).

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video