Thiên 31 — Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương thứ 10 – phần 6

 Phẩm Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương (tên một vị Bồ-tát, nghĩa là "Vua đức cao quý, ánh sáng chiếu khắp"), thứ mười, phần sáu.

 Lại nữa, này thiện nam tử (cách Phật gọi người nghe: người con trai hiền lành có lòng tin), thế nào là Bồ-tát Ma-ha-tát (Bồ-tát: người phát nguyện tu thành Phật để cứu mọi loài; Ma-ha-tát: bậc lớn, chỉ Bồ-tát có địa vị cao) tu theo bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn (Niết-bàn: cảnh giới giải thoát hoàn toàn, dứt hết khổ đau và sinh tử; Đại Niết-bàn là Niết-bàn rốt ráo của Phật; ở đây cũng là tên bộ kinh này) mà thành tựu trọn vẹn công đức (phẩm chất tốt lành và phước lực do tu tập mà có) thứ chín?

 Này thiện nam tử, Bồ-tát Ma-ha-tát tu theo bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn, ngay từ lúc mới phát tâm đã thành tựu được năm điều. Năm điều ấy là gì? Một là lòng tin. Hai là tâm ngay thẳng. Ba là giới (những điều răn dạy về hạnh kiểm mà người tu thọ nhận và giữ gìn). Bốn là gần gũi bạn lành. Năm là nghe nhiều học rộng.

 Thế nào là lòng tin? Bồ-tát Ma-ha-tát tin vào Tam bảo (ba ngôi quý: Phật là bậc giác ngộ, Pháp là lời dạy của Phật, Tăng là đoàn thể người tu theo Phật), tin rằng bố thí (đem của cải, sức lực, lời dạy cho người khác) thì có quả báo. Tin vào nhị đế (hai tầng chân lý: chân lý theo cách nhìn thông thường của thế gian và chân lý tuyệt đối), tin vào con đường nhất thừa (một cỗ xe duy nhất: chỉ có một con đường duy nhất dẫn mọi người đến quả Phật), không còn lối đi nào khác. Vì muốn chúng sinh mau được giải thoát mà chư Phật và Bồ-tát chia con đường ấy ra làm ba. Tin vào đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao, tuyệt đối), tin vào phương tiện khéo léo để làm điều thiện. Đó gọi là lòng tin.

 Lòng tin như thế thì dù là sa-môn (người xuất gia tu hành), bà-la-môn (tầng lớp tu sĩ, giáo sĩ trong xã hội Ấn Độ xưa), trời, ma hay Phạm thiên (vị trời cai quản cõi trời Phạm, được Ấn Độ xưa tôn là đấng tạo hóa), hết thảy chúng sinh đều không thể phá hoại được. Nhờ lòng tin ấy mà được thánh nhân tính (phẩm chất, địa vị của bậc thánh). Tu hạnh bố thí dù nhiều hay ít đều được gần với Đại Bát Niết-bàn (tức Đại Niết-bàn), không rơi vào vòng sinh tử. Giữ giới, nghe pháp, trí tuệ cũng đều như thế. Đó gọi là lòng tin. Tuy có lòng tin như vậy mà cũng không thấy có lòng tin ấy. Đó là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn, thành tựu điều thứ nhất.

 Thế nào là tâm ngay thẳng? Bồ-tát Ma-ha-tát đối với chúng sinh luôn giữ tâm chất phác ngay thẳng. Hết thảy chúng sinh hễ gặp hoàn cảnh nào đó là sinh lòng nịnh bợ quanh co; Bồ-tát thì không như vậy. Vì sao? Vì Bồ-tát hiểu rõ mọi sự vật đều do nhân duyên (những nguyên nhân và điều kiện hợp lại) mà có. Bồ-tát Ma-ha-tát dù thấy những điều xấu ác, lỗi lầm của chúng sinh cũng không bao giờ nói ra. Vì sao? Vì sợ họ sinh phiền não (những cảm xúc, ý nghĩ xấu làm tâm rối loạn, đau khổ như tham, giận, si mê). Nếu sinh phiền não thì sẽ rơi vào ác thú (các nẻo xấu ác như địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh). Bồ-tát như vậy, hễ thấy chúng sinh có chút việc thiện nào thì liền khen ngợi. Thế nào là điều thiện? Đó chính là Phật tính (khả năng thành Phật vốn có sẵn trong mỗi chúng sinh). Vì khen ngợi Phật tính nên khiến chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả vị Phật).

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật), như lời Phật dạy, Bồ-tát Ma-ha-tát khen ngợi Phật tính, khiến vô lượng chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Điều này không đúng. Vì sao?

 Khi Như Lai (một danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức từ chân lý mà đến) mới mở đầu kinh Niết-bàn đã nói có ba hạng. Một là có người bệnh, nếu được thầy giỏi, thuốc hay và người chăm sóc thì bệnh dễ khỏi; nếu không được thì không thể lành. Hai là dù được hay không được, đều không thể khỏi. Ba là dù được hay không được, đều có thể khỏi. Hết thảy chúng sinh cũng như vậy. Nếu gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe giảng pháp mầu thì phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu không gặp thì không phát được. Đó là các bậc Tu-đà-hoàn (quả thánh thứ nhất, người vừa bước vào dòng thánh), Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), A-na-hàm (quả thánh thứ ba, không còn trở lại cõi dục), A-la-hán (quả thánh thứ tư, đã dứt hết phiền não, ra khỏi sinh tử), Bích-chi Phật (bậc tự mình giác ngộ nhờ quán xét nhân duyên, không cần nghe Phật dạy, nhưng không đi giáo hóa rộng).

 Hai là dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe giảng pháp mầu cũng không phát được; nếu không gặp cũng không phát được. Đó là hạng nhất-xiển-đề (phiên âm tiếng Phạn, chỉ người đã cắt đứt hết gốc rễ thiện, không tin nhân quả, không tin Phật pháp). Ba là dù gặp hay không gặp, tất cả đều phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Đó là các Bồ-tát.

 Nếu đã nói gặp hay không gặp đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nay sao Như Lai lại nói là nhờ khen ngợi Phật tính mà khiến chúng sinh phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Thưa Thế Tôn, nếu nói dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe giảng pháp mầu hay không gặp, đều không phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì nên biết điều ấy cũng không đúng. Vì sao? Vì những người như thế rồi cũng sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hạng nhất-xiển-đề vì có Phật tính, nên dù nghe hay không nghe cũng đều sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Thưa Thế Tôn, như Phật đã dạy, thế nào gọi là nhất-xiển-đề? Là người đã cắt đứt gốc rễ thiện. Điều này cũng không đúng. Vì sao? Vì họ không cắt đứt Phật tính. Phật tính ấy theo lẽ thì không thể cắt đứt được, sao Phật lại nói là cắt đứt các gốc rễ thiện? Như xưa kia Phật đã giảng trong mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển của Phật, gồm toàn bộ giáo pháp) rằng điều thiện có hai loại: một là thường còn, hai là vô thường (không bền, luôn biến đổi). Thiện thường còn thì không thể cắt đứt, thiện vô thường thì cắt đứt được. Thiện vô thường cắt đứt được nên mới rơi vào địa ngục; còn thiện thường còn không cắt đứt được, sao lại không ngăn được tội rơi vào địa ngục? Phật tính không bị cắt đứt thì không phải là nhất-xiển-đề. Sao Như Lai lại nói như vậy, gọi là nhất-xiển-đề?

 Thưa Thế Tôn, nếu nhờ Phật tính mà phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì cớ sao Như Lai lại vì chúng sinh mà giảng rộng mười hai bộ kinh? Thưa Thế Tôn, ví như bốn con sông chảy ra từ ao A-na-bà-đạp-đa (hồ nước lớn trên núi Tuyết theo truyền thuyết Ấn Độ, là nguồn của bốn con sông lớn); nếu có trời, người hay chư Phật Thế Tôn nói rằng những con sông này không chảy vào biển lớn mà sẽ chảy ngược về nguồn, thì chẳng có lẽ nào như thế. Tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật) cũng vậy: ai có Phật tính, thì dù nghe hay không nghe, giữ giới hay không giữ giới, bố thí hay không bố thí, tu hay không tu, có trí hay không có trí, đều sẽ được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Thưa Thế Tôn, như mặt trời mọc lên từ núi Ưu-đà-diên (ngọn núi phía đông theo truyền thuyết Ấn Độ, nơi mặt trời mọc) đi đến chính nam; nếu mặt trời nghĩ rằng "ta không đi về tây mà quay lại phương đông", thì chẳng có lẽ nào như thế. Phật tính cũng vậy: nếu nói không nghe, không giữ giới, không bố thí, không tu, không có trí thì không được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì chẳng có lẽ nào như thế.

 Thưa Thế Tôn, chư Phật Như Lai nói rằng tính của nhân và quả là chẳng phải có cũng chẳng phải không. Điều này cũng không đúng. Vì sao? Nếu trong sữa không có tính của sữa đông thì không có sữa đông. Hạt cây ni-câu-đà (một loại cây đa ở Ấn Độ, hạt rất nhỏ mà cây rất lớn) nếu không có tính cao năm trượng thì không thể mọc thành thân cây cao năm trượng. Nếu trong Phật tính không có cây A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề thì làm sao mọc ra cây A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề được? Vì lẽ đó, điều Phật nói rằng nhân quả chẳng phải có chẳng phải không, làm sao hợp lý được?"

 Bấy giờ Thế Tôn khen rằng: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ở đời có hai hạng người rất hiếm có, như hoa ưu-đàm (loài hoa theo truyền thuyết rất lâu mới nở một lần, ví cho điều cực kỳ hiếm có). Một là người không làm điều ác. Hai là người có tội mà biết ăn năn. Những người như thế rất là hiếm có. Lại có hai hạng: một là người làm ơn, hai là người nhớ ơn. Lại có hai hạng: một là người tìm hỏi học điều mới, hai là người ôn cũ không quên. Lại có hai hạng: một là người tạo dựng cái mới, hai là người sửa sang cái cũ. Lại có hai hạng: một là người thích nghe pháp, hai là người thích giảng pháp. Lại có hai hạng: một là người khéo hỏi vặn, hai là người khéo trả lời. Người khéo hỏi chính là ông, người khéo trả lời là Như Lai.

 Này thiện nam tử, nhờ câu hỏi khéo này mà có thể chuyển bánh xe pháp vô thượng (pháp luân: ví lời dạy của Phật như bánh xe lăn đi nghiền nát mọi tà kiến, phiền não; chuyển pháp luân là giảng pháp), có thể làm khô héo cây lớn mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai khâu nhân quả nối nhau khiến chúng sinh trôi lăn trong sinh tử), có thể vượt qua dòng sông lớn sinh tử không bờ bến, có thể giao chiến với ma vương Ba-tuần (vua ma ở cõi trời dục, chuyên ngăn cản người tu), có thể bẻ gãy lá cờ chiến thắng mà Ba-tuần dựng lên.

 Này thiện nam tử, như trước ta đã nói có ba hạng người bệnh: có hạng gặp được thầy giỏi, người chăm sóc, thuốc hay hay không gặp, bệnh đều khỏi. Ý ấy thế nào? Được hay không được mà đều khỏi, là chỉ người có tuổi thọ nhất định. Vì sao? Người ấy đã trong vô lượng đời tu ba bậc điều thiện là bậc thượng, bậc trung, bậc hạ. Vì tu ba bậc điều thiện ấy nên được tuổi thọ nhất định. Như người ở châu Uất-đan-việt (cõi châu phía bắc theo vũ trụ quan Phật giáo, người ở đó sống an vui, thọ đúng nghìn năm), sống nghìn năm; nếu có ai mắc bệnh, thì dù được thầy giỏi, thuốc hay, người chăm sóc hay không được, đều khỏi cả. Vì sao? Vì họ có tuổi thọ nhất định.

 Này thiện nam tử, như ta đã nói, có người bệnh gặp được thầy giỏi, thuốc hay, người chăm sóc thì bệnh được khỏi, không gặp thì không khỏi. Ý ấy thế nào? Này thiện nam tử, người như thế tuổi thọ không nhất định. Tuy mạng chưa hết nhưng có chín nguyên nhân có thể làm chết yểu. Chín điều ấy là gì? Một là biết đồ ăn không lành mà vẫn cứ ăn. Hai là ăn quá nhiều. Ba là đồ ăn cũ chưa tiêu mà lại ăn thêm. Bốn là đại tiện, tiểu tiện không đúng lúc. Năm là khi bệnh không theo lời thầy thuốc dặn. Sáu là không theo lời người chăm sóc dặn bảo. Bảy là cố nhịn không chịu nôn ra. Tám là đi đêm, vì đi đêm nên bị quỷ dữ đánh. Chín là chuyện vợ chồng quá độ. Vì những lẽ ấy, ta nói người bệnh nếu gặp thầy thuốc thì bệnh có thể khỏi, không gặp thì không lành được.

 Này thiện nam tử, như trước ta đã nói, có hạng gặp hay không gặp đều không khỏi. Ý ấy thế nào? Có người đã hết mạng, thì gặp hay không gặp đều không thể khỏi. Vì sao? Vì đã hết mạng. Vì lẽ đó ta nói người bệnh dù gặp thầy thuốc hay không gặp đều không khỏi.

 Chúng sinh cũng vậy. Người đã phát tâm Bồ-đề, thì dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được học hỏi pháp sâu xa, hay không gặp, đều sẽ thành tựu. Vì sao? Vì họ đã phát được tâm Bồ-đề. Giống như người ở châu Uất-đan-việt có tuổi thọ nhất định. Như ta đã nói, từ bậc Tu-đà-hoàn cho đến Bích-chi Phật, nếu được nghe pháp sâu xa do bạn lành là chư Phật, Bồ-tát giảng, thì phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; nếu không gặp chư Phật, Bồ-tát để nghe giảng pháp sâu xa thì không phát được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Giống như người tuổi thọ không nhất định, vì chín nguyên nhân mà chết giữa chừng; như người bệnh kia gặp thầy thuốc thì khỏi bệnh, không gặp thì không khỏi. Cho nên ta nói gặp Phật, Bồ-tát, nghe giảng pháp sâu xa thì phát được tâm; không gặp thì không phát được.

 Như trước ta đã nói, dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe giảng pháp sâu xa hay không gặp, đều không phát được tâm. Ý ấy thế nào? Này thiện nam tử, hạng nhất-xiển-đề dù gặp bạn lành là chư Phật, Bồ-tát, được nghe giảng pháp sâu xa hay không gặp, đều không lìa được tâm nhất-xiển-đề. Vì sao? Vì đã cắt đứt pháp thiện. Hạng nhất-xiển-đề cũng được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Vì sao? Vì nếu phát được tâm Bồ-đề thì không còn gọi là nhất-xiển-đề nữa. Này thiện nam tử, vì lẽ gì mà nói nhất-xiển-đề được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề? Thật ra hạng nhất-xiển-đề không thể được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, như người đã hết mạng, dù gặp thầy giỏi, thuốc hay, người chăm sóc cũng không thể khỏi. Vì sao? Vì đã hết mạng.

 Này thiện nam tử, "nhất-xiển" nghĩa là lòng tin, "đề" nghĩa là không đủ. Vì lòng tin không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là lòng tin, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là phương tiện khéo léo làm điều thiện, "đề" nghĩa là không đủ. Vì việc tu phương tiện thiện không đầy đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là việc tu phương tiện thiện, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là tinh tấn (siêng năng, nỗ lực tu tập), "đề" nghĩa là không đủ. Vì tinh tấn không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là tinh tấn, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là niệm (sự ghi nhớ, tỉnh giác không quên), "đề" nghĩa là không đủ. Vì niệm không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là niệm, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là định (tâm lắng yên, chuyên chú một chỗ), "đề" nghĩa là không đủ. Vì định không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là định, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là tuệ (trí tuệ thấy rõ sự thật), "đề" nghĩa là không đủ. Vì tuệ không đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính không phải là tuệ, chúng sinh cũng không phải là cái "đủ"; đã không phải là cái "đủ" thì làm sao cắt đứt được?

 "Nhất-xiển" nghĩa là điều thiện vô thường, "đề" nghĩa là không đủ. Vì điều thiện vô thường không đầy đủ nên gọi là nhất-xiển-đề. Phật tính là thường còn, không phải thiện cũng không phải bất thiện. Vì sao? Vì pháp thiện phải nhờ phương tiện mới có được, còn Phật tính không phải do phương tiện mà có, nên không phải là thiện. Vì sao lại gọi là không phải bất thiện? Vì có thể đem lại quả thiện; quả thiện chính là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại nữa, pháp thiện là thứ sinh ra rồi mới có được, còn Phật tính không phải sinh ra rồi mới có, nên không phải là thiện. Vì đã cắt đứt các pháp thiện do sinh ra mà có, nên gọi là nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, như ông nói: "Nếu nhất-xiển-đề có Phật tính thì sao không ngăn được tội địa ngục?" Này thiện nam tử, trong nhất-xiển-đề không có Phật tính.

 Này thiện nam tử, ví như có ông vua nghe tiếng đàn không hầu (một loại đàn dây cổ), âm thanh trong trẻo hay tuyệt, lòng liền say đắm, vui thích, yêu mến, không muốn rời. Vua bèn hỏi quan đại thần: "Tiếng hay như thế phát ra từ đâu?" Đại thần đáp: "Tiếng hay ấy phát ra từ cây đàn không hầu." Vua lại bảo: "Đem tiếng ấy lại đây." Đại thần liền mang cây đàn đặt trước mặt vua mà thưa: "Tâu đại vương, nên biết đây chính là tiếng ấy." Vua bảo cây đàn: "Phát ra tiếng đi, phát ra tiếng đi!" Nhưng cây đàn vẫn không phát ra tiếng. Vua bèn cắt đứt dây đàn, tiếng cũng không ra. Vua lấy da, gỗ của đàn mà chẻ nát hết để tìm tiếng, rốt cuộc chẳng thấy đâu. Vua liền nổi giận với đại thần: "Sao ngươi dám nói dối như vậy?" Đại thần tâu vua: "Muốn có tiếng đàn thì không phải làm như thế. Phải nhờ nhiều điều kiện hợp lại và cách đánh khéo léo thì tiếng mới phát ra."

 Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, không có chỗ trú cố định; nhờ phương tiện khéo léo mới có thể thấy được; vì thấy được nên được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Hạng nhất-xiển-đề không thấy Phật tính, thì làm sao ngăn được tội của ba nẻo ác (địa ngục, ngạ quỷ tức quỷ đói, súc sinh)? Này thiện nam tử, nếu nhất-xiển-đề tin mình có Phật tính, thì nên biết người ấy không rơi vào ba nẻo ác, và cũng không còn gọi là nhất-xiển-đề nữa. Vì không tự tin mình có Phật tính nên rơi vào ba nẻo ác; vì rơi vào ba nẻo ác nên gọi là nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, như ông nói: "Nếu trong sữa không có tính của sữa đông thì không thể ra sữa đông; hạt ni-câu-đà không có tính cao năm trượng thì không thể có thân cây cao năm trượng." Người ngu si mới nói như thế, người trí không bao giờ nói vậy. Vì sao? Vì không có tính cố định sẵn. Này thiện nam tử, nếu trong sữa đã sẵn có tính sữa đông thì đâu cần phải nhờ sức của các điều kiện khác. Này thiện nam tử, như nước với sữa trộn lẫn để yên suốt một tháng cũng không thành sữa đông. Nếu lấy một giọt nhựa cây phả-cầu (?) nhỏ vào thì liền thành sữa đông. Nếu vốn sẵn có sữa đông thì sao phải chờ điều kiện? Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: nhờ các điều kiện hợp lại thì có thể thấy được, nhờ các điều kiện hợp lại thì thành được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Nếu phải chờ các điều kiện rồi mới thành, thì đó là không có tính cố định sẵn. Vì không có tính cố định sẵn nên mới có thể được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.

 Này thiện nam tử, vì lẽ đó, Bồ-tát Ma-ha-tát thường khen điều tốt của người, không nói đến chỗ khiếm khuyết của họ, gọi là tâm chất phác ngay thẳng.

 Lại nữa, này thiện nam tử, thế nào là tâm chất phác ngay thẳng của Bồ-tát? Bồ-tát Ma-ha-tát thường không phạm điều ác; giả sử có lỗi lầm thì liền sám hối (thú nhận lỗi và ăn năn, nguyện không tái phạm). Đối với thầy và bạn đồng học không bao giờ che giấu, xấu hổ tự trách, không dám tái phạm. Đối với tội nhẹ cũng coi như tội rất nặng. Nếu có người gạn hỏi thì đáp là mình thật có phạm. Hỏi tiếp: "Tội ấy tốt hay không tốt?" Đáp: "Không tốt." Hỏi: "Tội ấy là thiện hay bất thiện?" Đáp: "Bất thiện." Hỏi: "Tội ấy là quả thiện hay quả bất thiện?" Đáp: "Tội ấy thật không phải quả thiện." Lại hỏi: "Tội ấy do ai gây ra? Chẳng lẽ do Phật, Pháp, Tăng làm ra sao?" Đáp: "Không phải Phật, Pháp, Tăng, mà do chính tôi làm; đó là do phiền não gom góp tạo nên." Vì tâm ngay thẳng nên tin có Phật tính; vì tin Phật tính nên không gọi là nhất-xiển-đề. Vì tâm ngay thẳng nên gọi là đệ tử Phật. Dù có nhận của chúng sinh quần áo, đồ ăn uống, giường nằm, thuốc men, mỗi thứ nghìn vạn phần cũng không phải là nhiều. Đó gọi là tâm chất phác ngay thẳng của Bồ-tát.

 Thế nào là Bồ-tát tu sửa về giới? Bồ-tát Ma-ha-tát thọ trì (nhận lấy và gìn giữ) giới cấm, không phải để được sinh lên cõi trời, không phải vì sợ hãi; cho đến không giữ những thứ giới của ngoại đạo như giới chó, giới gà, giới bò, giới chim trĩ (lối tu khổ hạnh của ngoại đạo, bắt chước cách sống của loài vật vì tin rằng nhờ vậy được sinh lên trời). Không giữ giới bị phá, không giữ giới bị sứt mẻ, không giữ giới có tì vết, không giữ giới pha tạp, không giữ giới thanh văn (giới của người tu chỉ cầu giải thoát cho riêng mình; thanh văn là người nghe lời Phật dạy mà giác ngộ). Thọ trì giới của Bồ-tát Ma-ha-tát, giới thi-la ba-la-mật (thi-la là giữ giới; ba-la-mật là "đến bờ bên kia", tức hạnh tu hoàn hảo đưa đến giải thoát; nghĩa là giữ giới đến mức hoàn hảo). Được giới đầy đủ mà không sinh kiêu mạn. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn, đầy đủ điều thứ ba là giới.

 Thế nào là Bồ-tát gần gũi bạn lành? Bồ-tát Ma-ha-tát thường vì chúng sinh mà nói con đường thiện, không nói con đường ác; nếu có nói về đường ác thì nói rằng đó không phải quả báo tốt.

 Này thiện nam tử, chính thân ta là thiện tri thức (người bạn lành, người thầy hiểu biết dẫn dắt người khác vào đường chính) chân thật của hết thảy chúng sinh. Vì thế ta có thể dứt trừ mọi tà kiến của bà-la-môn Phú-già-la. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh nào gần gũi ta, thì dù có nhân duyên sinh vào địa ngục cũng được sinh lên trời. Như Tu-na-sát-đa và những người khác lẽ ra phải rơi vào địa ngục, nhờ gặp ta mà dứt được nhân duyên địa ngục, sinh lên sắc thiên (các cõi trời thuộc cõi sắc, nơi chúng sinh có thân thể vi tế, không còn ham muốn dục lạc). Tuy có Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên (hai đại đệ tử của Phật: Xá-lợi-phất trí tuệ bậc nhất, Mục-kiền-liên thần thông bậc nhất) và những người khác, cũng không gọi là thiện tri thức chân thật của chúng sinh. Vì sao? Vì có thể làm nhân duyên khiến người ta sinh tâm nhất-xiển-đề.

 Này thiện nam tử, xưa kia khi ta ở nước Ba-la-nại (một vương quốc cổ ở miền bắc Ấn Độ, nay là Varanasi), Xá-lợi-phất dạy hai đệ tử: một người thì dạy quán xương trắng (phép tu tưởng tượng thân người chỉ là bộ xương trắng để dứt lòng tham đắm thân xác), một người thì dạy đếm hơi thở (phép tu theo dõi và đếm hơi thở ra vào để tâm lắng yên). Trải qua nhiều năm mà cả hai đều không được định. Vì thế liền sinh tà kiến, nói rằng không có Niết-bàn, không có pháp vô lậu (pháp không còn phiền não rỉ chảy, tức pháp giải thoát); "giả như có thì ta đã phải được rồi. Vì sao? Vì ta đã khéo giữ những giới đã thọ nhận." Lúc ấy ta thấy hai tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) này sinh tâm tà như vậy, liền gọi Xá-lợi-phất đến quở trách: "Ông dạy không khéo. Sao lại giảng pháp trái ngược cho hai đệ tử này? Hai đệ tử của ông bản tính khác nhau: một người chuyên giặt áo, một người là thợ vàng. Người con nhà thợ vàng thì nên dạy đếm hơi thở; người giặt áo thì nên dạy quán xương. Vì ông dạy sai nên khiến hai người này sinh tà kiến xấu ác." Lúc ấy ta giảng pháp cho hai người theo đúng căn cơ của họ, hai người nghe xong liền chứng quả A-la-hán. Vì thế ta là thiện tri thức chân thật của hết thảy chúng sinh, chứ không phải Xá-lợi-phất, Mục-kiền-liên.

 Nếu có chúng sinh mang những trói buộc phiền não rất nặng mà gặp được ta, thì ta dùng phương tiện liền dứt trừ cho họ. Như em ta là Nan-đà có lòng ham dục rất nặng, ta dùng đủ mọi phương tiện khéo léo mà dứt trừ cho. Ương-quật-ma-la (kẻ từng giết rất nhiều người, sau được Phật hóa độ) có lòng giận dữ nặng nề, nhờ gặp ta mà cơn giận liền dứt. Vua A-xà-thế (vua nước Ma-kiệt-đà, từng giết cha để cướp ngôi) có sự si mê nặng nề, nhờ gặp ta mà tâm si liền diệt. Như trưởng giả (người giàu có, có đức vọng) Bà-hy-già, trong vô lượng kiếp tích tập phiền não rất nặng, nhờ gặp ta mà liền dứt sạch. Giả như có kẻ hèn kém xấu xa, đầy tớ hạ tiện, gần gũi ta làm đệ tử, thì nhờ nhân duyên ấy mà được hết thảy trời, người kính trọng yêu mến. Thi-lợi-cúc-đa tà kiến hừng hực, nhờ gặp ta mà tà kiến liền diệt. Nhờ gặp ta mà dứt nhân địa ngục, tạo duyên sinh lên trời, như người chiên-đà-la (giai cấp hạ tiện nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề đồ tể, khiêng xác…) tên Khí-hư. Lúc mạng sắp hết, nhờ gặp ta mà được sống lại, như Kiêu-thi-ca. Tâm điên cuồng rối loạn, nhờ gặp ta mà lấy lại tâm trí bình thường, như bà Sấu Cù-đàm-di (Cù-đàm-di gầy). Con nhà đồ tể thường làm nghề ác, nhờ gặp ta mà liền bỏ, như tỳ-kheo Xiển-đề. Nhờ gặp ta mà thà bỏ thân mạng chứ không phá giới cấm, như vị tỳ-kheo bị trói bằng cỏ (chuyện vị tỳ-kheo bị giặc trói bằng dây cỏ, thà chết chứ không bứt cỏ vì giới cấm làm hại cây cỏ).

 Vì lẽ đó, tỳ-kheo A-nan (thị giả của Phật, người nghe và nhớ nhiều lời Phật dạy nhất) nói rằng thiện tri thức là một nửa của phạm hạnh (đời sống tu hành trong sạch); ta nói không phải vậy, thiện tri thức chính là toàn bộ phạm hạnh. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn, đầy đủ điều thứ tư là gần gũi thiện tri thức.

 Thế nào là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều học rộng? Bồ-tát Ma-ha-tát vì Đại Niết-bàn mà chép, đọc tụng, phân tích giảng giải mười hai bộ kinh; đó gọi là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều. Ngoài mười một bộ, chỉ thọ trì, đọc tụng, chép và giảng giải riêng bộ Tỳ-phật-lược (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là "phương quảng", loại kinh giảng nghĩa lý rộng lớn sâu xa của Đại thừa) cũng gọi là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều. Ngoài mười hai bộ kinh, nếu có thể thọ trì bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này, chép, đọc tụng, phân tích giảng giải, thì gọi là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều. Ngoài toàn bộ kinh này, nếu có thể thọ trì một bài kệ bốn câu; lại ngoài bài kệ ấy, nếu có thể thọ trì điều "Như Lai thường còn, bản tính không biến đổi", thì gọi là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều. Lại ngoài điều ấy, nếu biết rằng Như Lai thường không nói pháp, cũng gọi là Bồ-tát đầy đủ việc nghe nhiều. Vì sao? Vì pháp không có tự tính (bản chất cố định, tự có). Như Lai tuy nói hết thảy các pháp nhưng thường không có gì để nói. Đó gọi là Bồ-tát tu Đại Niết-bàn, thành tựu điều thứ năm là đầy đủ việc nghe nhiều.

 Này thiện nam tử, nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân (người con trai, con gái hiền lành có lòng tin) vì Đại Niết-bàn mà thành tựu đầy đủ năm điều như vậy, thì việc khó làm cũng làm được, điều khó nhịn cũng nhịn được, vật khó cho cũng cho được.

 Thế nào là Bồ-tát việc khó làm cũng làm được? Nếu nghe nói có người mỗi ngày ăn một hạt mè mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, vì tin lời ấy nên cho đến vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (a-tăng-kỳ: con số lớn không đếm xuể; kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) vẫn thường chỉ ăn một hạt mè. Nếu nghe nói vào lửa mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì trong vô lượng kiếp ở địa ngục A-tỳ (địa ngục nặng nhất, khổ không lúc nào ngừng) bước vào đống lửa hừng hực. Đó gọi là Bồ-tát việc khó làm cũng làm được.

 Thế nào là Bồ-tát điều khó nhịn cũng nhịn được? Nếu nghe nói chịu khổ bị tay đấm, gậy đánh, dao chém, đá ném mà được Đại Niết-bàn, thì trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp thân mình chịu đủ những điều ấy mà không cho là khổ. Đó gọi là Bồ-tát điều khó nhịn cũng nhịn được.

 Thế nào là Bồ-tát vật khó cho cũng cho được? Nếu nghe nói đem đất nước, thành trì, vợ con, đầu, mắt, tủy, não đem cho người mà được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, thì trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp đem đất nước, thành trì, vợ con, đầu, mắt, tủy, não của mình mà cho người. Đó gọi là Bồ-tát vật khó cho cũng cho được.

 Bồ-tát tuy việc khó làm cũng làm được, nhưng không bao giờ nghĩ rằng "đây là việc ta làm"; vật khó cho cũng cho được, cũng lại như thế. Này thiện nam tử, ví như cha mẹ chỉ có một đứa con, thương yêu hết mực, cho mặc áo đẹp, ăn đồ ngon quý, nuôi nấng đúng lúc, không để thiếu thốn gì. Đứa con ấy nếu đối với cha mẹ sinh lòng khinh nhờn, buông lời độc ác chửi mắng, cha mẹ vì thương nên không giận ghét, cũng không nghĩ rằng "ta đã cho đứa con này quần áo, đồ ăn uống". Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, nhìn chúng sinh như đứa con một. Khi con mắc bệnh thì cha mẹ cũng như bệnh theo, chạy tìm thuốc thang, chăm chữa tận tình; bệnh khỏi rồi cũng không bao giờ nghĩ rằng "ta đã chữa khỏi bệnh khổ cho đứa con này". Bồ-tát cũng thế, thấy chúng sinh mắc bệnh phiền não thì sinh lòng thương yêu mà giảng pháp cho; nhờ nghe pháp mà các phiền não được dứt. Phiền não dứt rồi, Bồ-tát không bao giờ nghĩ rằng "ta đã dứt phiền não cho chúng sinh". Nếu sinh ý nghĩ ấy thì không bao giờ thành được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Bồ-tát chỉ nghĩ rằng: "Không có một chúng sinh nào được ta giảng pháp cho mà dứt phiền não."

 Bồ-tát Ma-ha-tát đối với chúng sinh không giận cũng không mừng. Vì sao? Vì khéo tu tập không tam-muội (tam-muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vững vàng; không tam-muội là thiền định quán thấy mọi sự vật đều không có tự tính cố định). Bồ-tát nếu tu không tam-muội thì còn sinh giận, sinh mừng với ai? Này thiện nam tử, ví như rừng núi bị lửa dữ thiêu đốt, hoặc bị người chặt đốn, hoặc bị nước cuốn trôi, thì cây cối trong rừng ấy biết giận ai, mừng ai? Bồ-tát Ma-ha-tát cũng như vậy, đối với chúng sinh không giận không mừng. Vì sao? Vì tu không tam-muội."

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, hết thảy các pháp (mọi sự vật, hiện tượng) tự bản tính là không sao, hay vì cái "không" làm cho trống không mà thành không (?)? Nếu tự bản tính đã là không, thì đâu cần tu quán không rồi mới thấy không; sao Như Lai lại nói nhờ tu quán không mà thấy không? Còn nếu tự bản tính không phải là không, thì dù có tu quán không cũng không thể khiến nó thành không được."

 "Này thiện nam tử, hết thảy các pháp bản tính vốn tự là không. Vì sao? Vì bản tính của hết thảy pháp đều không thể nắm bắt được. Này thiện nam tử, tính của sắc (thân thể, vật chất, những gì có hình tướng) là không thể nắm bắt được. Thế nào là tính của sắc? Tính của sắc không phải là đất, nước, lửa, gió (bốn yếu tố lớn tạo thành vật chất theo quan niệm Ấn Độ xưa), mà cũng không lìa đất, nước, lửa, gió; không phải xanh, vàng, đỏ, trắng, mà cũng không lìa xanh, vàng, đỏ, trắng; không phải có cũng không phải không. Sao có thể nói sắc có tự tính được? Vì tính của nó không thể nắm bắt được nên nói là không. Hết thảy các pháp cũng như vậy. Vì chúng giống nhau và nối tiếp nhau không dứt, nên phàm phu (người thường chưa giác ngộ) thấy vậy liền nói rằng bản tính các pháp không phải là không, là vắng lặng. Bồ-tát Ma-ha-tát đầy đủ năm điều, nên thấy bản tính các pháp vốn là không, vắng lặng.

 Này thiện nam tử, nếu có sa-môn hay bà-la-môn thấy rằng bản tính hết thảy pháp không phải là không, thì nên biết người ấy chẳng phải sa-môn, chẳng phải bà-la-môn, không thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ siêu việt thấy rõ thật tướng của mọi sự vật, đưa đến bờ giải thoát), không thể vào Đại Bát Niết-bàn, không thể tận mắt thấy chư Phật, Bồ-tát; đó là quyến thuộc (bè đảng, người cùng phe) của ma.

 Này thiện nam tử, hết thảy các pháp bản tính vốn tự là không, nhưng cũng nhờ Bồ-tát tu tập quán không mà thấy các pháp là không. Này thiện nam tử, như hết thảy pháp vì bản tính vô thường nên sự diệt mới có thể làm cho nó diệt; nếu không phải vô thường thì sự diệt không thể làm cho nó diệt. Pháp hữu vi (những sự vật do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt) vì có tướng sinh nên sự sinh mới có thể làm cho nó sinh; vì có tướng diệt nên sự diệt mới có thể làm cho nó diệt. Hết thảy các pháp vì có tướng khổ nên khổ mới có thể làm cho khổ.

 Này thiện nam tử, như muối tính mặn nên có thể làm mặn vật khác; đường phèn tính ngọt nên có thể làm ngọt vật khác; giấm tính chua nên có thể làm chua vật khác; gừng vốn tính cay nên có thể làm cay vật khác; quả ha-lê-lặc (một loại quả làm thuốc ở Ấn Độ, vị đắng chát) vị đắng nên có thể làm đắng vật khác; quả am-la (quả xoài) vị nhạt (?) nên có thể làm nhạt vật khác; chất độc có tính hại, có thể khiến vật khác thành độc hại; cam lộ (thứ nước thần của cõi trời, theo truyền thuyết uống vào thì không chết) có tính khiến người không chết, nếu hòa vào vật khác cũng có thể khiến không chết. Bồ-tát tu quán không cũng như vậy: nhờ tu quán không mà thấy bản tính hết thảy pháp đều là không, vắng lặng."

 Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương lại thưa: "Thưa Thế Tôn, nếu như muối có thể làm cho thứ không mặn thành mặn, mà không tam-muội cũng như thế, thì nên biết định ấy không phải là thiện, không phải là mầu nhiệm, tính của nó là điên đảo (sai lệch, trái ngược với sự thật). Nếu không tam-muội chỉ thấy cái không, mà không thì là không có gì, vậy thấy được cái gì?"

 "Này thiện nam tử, không tam-muội này thấy những pháp không phải là không, mà có thể làm cho chúng thành không, vắng lặng, nhưng không phải là điên đảo. Như muối làm cho thứ không mặn thành mặn, không tam-muội cũng như vậy, làm cho cái không phải không thành không.

 Này thiện nam tử, tham là có tính thật, không phải tính không. Nếu tham là không, thì chúng sinh không thể vì nó mà rơi vào địa ngục. Đã rơi vào địa ngục thì sao tính tham lại là không được? Này thiện nam tử, tính của sắc là có. Tính của sắc là gì? Đó là điên đảo. Vì điên đảo nên chúng sinh sinh lòng tham. Nếu tính của sắc không phải điên đảo, thì làm sao khiến chúng sinh sinh lòng tham? Vì có sinh lòng tham, nên biết tính của sắc không phải là không có. Vì lẽ đó, tu không tam-muội không phải là điên đảo.

 Này thiện nam tử, hết thảy phàm phu hễ thấy người nữ liền khởi lên tướng người nữ (ý niệm phân biệt, bám chấp đây là người nữ). Bồ-tát thì không như vậy, tuy thấy người nữ mà không khởi tướng người nữ. Vì không khởi tướng nên tham không sinh; tham không sinh nên không phải là điên đảo. Vì người đời thấy có tướng người nữ, nên Bồ-tát thuận theo mà nói là có người nữ. Nếu thấy người nam mà nói là người nữ, thì mới là điên đảo. Vì thế ta đã nói với Xà-đề rằng: "Này bà-la-môn, nếu lấy ngày làm đêm thì đó là điên đảo; lấy đêm làm ngày cũng là điên đảo. Ngày thì là tướng ngày, đêm thì là tướng đêm, sao lại là điên đảo?"

 Này thiện nam tử, hết thảy Bồ-tát ở bậc thứ chín (cửu địa: tầng thứ chín trong mười tầng tu chứng của Bồ-tát) vẫn thấy các pháp có tự tính; vì thấy như vậy nên không thấy Phật tính. Nếu thấy Phật tính thì không còn thấy tự tính của hết thảy pháp nữa. Nhờ tu không tam-muội như thế nên không thấy tự tính của pháp; vì không thấy nên thấy được Phật tính. Chư Phật, Bồ-tát có hai cách nói: một là nói có tự tính, hai là nói không có tự tính. Vì chúng sinh nên nói các pháp có tự tính; vì các bậc hiền thánh nên nói các pháp không có tự tính. Để những người thấy pháp không phải là không được thấy pháp là không, nên tu không tam-muội, khiến họ thấy được cái không. Pháp không có tự tính cũng nhờ tu quán không mà thành không. Vì lẽ đó, tu quán không mà thấy không.

 Này thiện nam tử, ông nói "thấy không, mà không thì là không có gì, vậy thấy được cái gì?" Này thiện nam tử, đúng vậy, đúng vậy. Bồ-tát Ma-ha-tát thật không có gì để thấy. Không có gì để thấy tức là không có gì cả; không có gì cả tức là hết thảy pháp. Bồ-tát Ma-ha-tát tu Đại Niết-bàn, đối với hết thảy pháp đều không có gì để thấy. Nếu có cái thấy thì không thấy Phật tính, không thể tu tập Bát-nhã ba-la-mật, không thể vào Đại Bát Niết-bàn. Vì thế Bồ-tát thấy tính của hết thảy pháp là không có gì cả.

 Này thiện nam tử, Bồ-tát không chỉ nhờ tam-muội thấy không mà thấy không. Bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ hoàn hảo) cũng là không, thiền ba-la-mật (thiền định hoàn hảo) cũng là không, tỳ-lê-da ba-la-mật (tinh tấn hoàn hảo) cũng là không, sằn-đề ba-la-mật (nhẫn nhục hoàn hảo) cũng là không, thi ba-la-mật (giữ giới hoàn hảo) cũng là không, đàn ba-la-mật (bố thí hoàn hảo) cũng là không. Sắc cũng là không, mắt cũng là không, thức (sự nhận biết của tâm) cũng là không; Như Lai cũng là không, Đại Bát Niết-bàn cũng là không. Vì thế Bồ-tát thấy hết thảy pháp đều là không.

 Vì thế khi ở thành Ca-tỳ-la (kinh đô của dòng họ Thích, quê hương của Phật), ta bảo A-nan: "Ông đừng buồn rầu, đau xót, khóc lóc." A-nan liền thưa: "Thưa Như Lai Thế Tôn, nay quyến thuộc của con đều chết hết, sao con không buồn khóc được? Như Lai với con cùng sinh ra ở thành này, cùng là dòng họ Thích, là bà con ruột thịt, sao riêng Như Lai không buồn rầu mà dung nhan lại càng tươi sáng?" Này thiện nam tử, ta lại bảo: "A-nan, ông thấy thành Ca-tỳ là có thật; ta thấy nó là không, vắng lặng, chẳng có gì cả. Ông thấy dòng họ Thích đều là bà con; ta vì tu quán không nên chẳng thấy có gì. Vì nhân duyên ấy mà ông sinh buồn khổ, còn dung nhan ta càng thêm tươi sáng." Chư Phật, Bồ-tát vì tu tập không tam-muội như thế nên không sinh buồn rầu. Đó gọi là Bồ-tát tu bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn, thành tựu đầy đủ công đức thứ chín.

 Này thiện nam tử, thế nào là Bồ-tát tu bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn mà đầy đủ công đức thứ mười, là công đức sau cùng? Này thiện nam tử, Bồ-tát tu tập ba mươi bảy phẩm trợ đạo (ba mươi bảy phép tu giúp đạt giác ngộ), vào Đại Niết-bàn thường, lạc, ngã, tịnh (bốn đức của Niết-bàn: thường còn, an vui, tự tại chân thật, trong sạch), vì chúng sinh mà phân tích giảng giải kinh Đại Niết-bàn, chỉ bày Phật tính. Dù là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, Bích-chi Phật hay Bồ-tát, ai tin lời này đều được vào Đại Bát Niết-bàn; ai không tin thì luân hồi (trôi lăn mãi) trong sinh tử."

 Bấy giờ Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, những chúng sinh nào đối với kinh này không sinh lòng cung kính?"

 "Này thiện nam tử, sau khi ta nhập Niết-bàn, sẽ có những đệ tử thanh văn ngu si, phá giới, ưa gây tranh cãi, bỏ mười hai bộ kinh, đi đọc tụng đủ thứ sách vở, văn thơ, bút pháp của ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài đạo Phật), nhận cất giữ mọi thứ vật không thanh tịnh (những vật người xuất gia không được giữ, như vàng bạc, tôi tớ…) mà nói là Phật cho phép. Những người như thế là đem gỗ chiên-đàn (gỗ đàn hương quý) đổi lấy gỗ tầm thường, đem vàng đổi lấy đá du (đồng thau, thứ trông giống vàng mà rẻ), đem bạc đổi lấy sáp trắng, đem lụa đổi lấy vải lông thô, đem vị cam lộ đổi lấy thuốc độc.

 Thế nào là đem gỗ chiên-đàn đổi lấy gỗ tầm thường? Như đệ tử của ta vì muốn được cúng dường mà đi giảng kinh pháp cho bạch y (người tại gia, vì người Ấn Độ thường mặc áo trắng). Người tại gia lòng buông thả, không thích nghe. Người tại gia ngồi chỗ cao, tỳ-kheo ngồi dưới, lại còn đem đủ thứ món ngon đồ uống dâng lên, mà họ vẫn không chịu nghe. Đó gọi là đem gỗ chiên-đàn đổi lấy gỗ tầm thường.

 Thế nào là đem vàng đổi lấy đá du? Đá du ví cho sắc, thanh, hương, vị, xúc (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi hương, vị nếm, cảm giác chạm, ở đây chỉ dục lạc), vàng ví cho giới. Đệ tử của ta vì sắc dục mà phá giới đã thọ. Đó gọi là đem vàng đổi lấy đá du.

 Thế nào là đem bạc đổi lấy sáp trắng? Bạc ví cho mười điều thiện (không giết hại, không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời độc ác, không nói lời thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến), sáp ví cho mười điều ác (ngược lại mười điều thiện). Đệ tử của ta bỏ mười điều thiện mà làm mười điều ác. Đó gọi là đem bạc đổi lấy sáp trắng.

 Thế nào là đem lụa đổi lấy vải lông thô? Vải lông thô ví cho sự không biết hổ thẹn với mình, không biết xấu hổ với người; lụa ví cho sự biết hổ thẹn, xấu hổ. Đệ tử của ta bỏ lòng hổ thẹn mà quen thói không biết xấu hổ. Đó gọi là đem lụa đổi lấy vải lông thô.

 Thế nào là đem cam lộ đổi lấy thuốc độc? Thuốc độc ví cho đủ thứ lợi lộc được cung phụng, cam lộ ví cho các pháp vô lậu. Đệ tử của ta vì lợi lộc mà tự khoe khoang với người tại gia rằng mình đã chứng được pháp vô lậu. Đó gọi là đem cam lộ đổi lấy thuốc độc.

 Vì có những tỳ-kheo xấu ác như thế, nên khi bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn này được lưu truyền rộng khắp ở cõi Diêm-phù-đề (châu phía nam theo vũ trụ quan Phật giáo, tức thế giới loài người chúng ta), lúc ấy có những đệ tử thọ trì, đọc tụng, chép kinh này, giảng rộng cho lưu truyền, sẽ bị những tỳ-kheo xấu ác ấy giết hại. Bấy giờ những tỳ-kheo xấu ác cùng tụ họp nhau đặt ra luật lệ nghiêm ngặt: ai thọ trì kinh Đại Niết-bàn, chép, đọc tụng, phân tích giảng giải, thì tất cả không được cùng ở, cùng ngồi, chuyện trò nói năng với người ấy. Vì sao? Họ nói: "Kinh Niết-bàn không phải do Phật nói, mà do kẻ tà kiến làm ra. Kẻ tà kiến tức là sáu thầy ngoại đạo (sáu vị thầy lớn của các phái ngoài đạo Phật thời ấy). Kinh điển của sáu thầy không phải kinh điển của Phật. Vì sao? Vì hết thảy chư Phật đều nói các pháp là vô thường, vô ngã, không vui, không sạch; nay nói các pháp là thường, lạc, ngã, tịnh, thì sao có thể là kinh do Phật nói? Chư Phật, Bồ-tát cho phép các tỳ-kheo cất giữ đủ thứ đồ vật; còn sáu thầy thì không cho đệ tử giữ bất cứ vật gì. Nghĩa như thế sao có thể là lời Phật nói? Chư Phật, Bồ-tát không cấm đệ tử dùng năm vị từ sữa bò (sữa, sữa đông, váng sữa sống, váng sữa chín, đề hồ) và ăn thịt; sáu thầy thì không cho ăn năm loại muối, năm vị từ sữa bò cùng mỡ và máu. Nếu cấm những thứ đó thì sao có thể là kinh chính của Phật? Chư Phật, Bồ-tát nói ba thừa (ba cỗ xe, tức ba con đường tu: thanh văn, Bích-chi Phật và Bồ-tát), mà trong kinh này lại chỉ thuần nói một thừa, tức là Đại Niết-bàn. Lời như thế sao có thể là kinh chính của Phật? Chư Phật rốt cuộc đều nhập Niết-bàn, mà kinh này lại nói Phật là thường, lạc, ngã, tịnh, không nhập Niết-bàn. Kinh này không nằm trong số mười hai bộ kinh, tức là lời ma nói chứ không phải lời Phật nói."

 Này thiện nam tử, những người như thế tuy là đệ tử ta mà không thể tin theo kinh Niết-bàn này. Này thiện nam tử, vào lúc ấy, nếu có chúng sinh nào tin kinh này, dù chỉ nửa câu, thì nên biết người ấy là đệ tử chân thật của ta; nhờ lòng tin như thế mà thấy được Phật tính, vào Niết-bàn."

 Bấy giờ Bồ-tát Quang Minh Biến Chiếu Cao Quý Đức Vương bạch Phật rằng: "Thưa Thế Tôn, lành thay, lành thay! Hôm nay Như Lai đã khéo mở bày kinh Đại Niết-bàn. Thưa Thế Tôn, nhờ việc này mà con liền hiểu được một câu, nửa câu của kinh Đại Niết-bàn. Nhờ hiểu được một câu cho đến nửa câu mà con thấy được chút ít Phật tính. Như lời Phật dạy, con cũng sẽ được vào Đại Niết-bàn." Đó gọi là Bồ-tát tu bộ kinh vi diệu Đại Niết-bàn, thành tựu đầy đủ công đức thứ mười.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi sáu.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ hai mươi bảy.

 Đời Bắc Lương (một triều đại nhỏ ở miền tây bắc Trung Quốc thế kỷ 5), Tam tạng (danh hiệu dành cho vị thầy thông suốt cả ba kho giáo điển: kinh, luật, luận) người Thiên Trúc (Ấn Độ) Đàm-vô-sấm dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video