Thiên 45 — Phẩm Kiều-trần-như thứ 13 – phần 2

 Phẩm Kiều-trần-như (Kiều-trần-như là một trong năm vị đệ tử đầu tiên của Phật), thứ mười ba, phần hai

 Phạm chí (người tu hành thuộc các đạo ngoài Phật giáo, thường theo truyền thống Bà-la-môn) Độc Tử lại nói: "Thưa Cù-đàm (họ của đức Phật; người ngoài đạo thường gọi Phật bằng họ), nay tôi muốn hỏi, ngài có cho phép không?" Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như, tức sự thật như nó vốn là) lặng thinh. Hỏi lần thứ hai, lần thứ ba cũng vậy. Độc Tử lại nói: "Thưa Cù-đàm, tôi với ngài đã làm bạn thân từ lâu, ngài với tôi theo lẽ không có gì khác nhau. Tôi muốn thưa hỏi, sao ngài lại lặng thinh?"

 Khi ấy đức Thế Tôn (danh hiệu của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính) nghĩ thế này: "Vị phạm chí này tính tình nho nhã, hiền lành, ngay thẳng. Ông thường vì muốn hiểu biết mà đến thưa hỏi, chứ không phải để quấy rối. Nếu ông hỏi, ta sẽ tùy ý ông mà trả lời." Phật nói: "Này Độc Tử, hay lắm, hay lắm! Ông nghi điều gì cứ hỏi, ta sẽ trả lời."

 Độc Tử hỏi: "Thưa Cù-đàm, ở đời có điều thiện không?" — "Có, này phạm chí." — "Có điều bất thiện không?" — "Có, này phạm chí." — "Thưa Cù-đàm, xin ngài nói cho tôi, để tôi biết thế nào là pháp thiện và pháp bất thiện."

 Phật nói: "Này thiện nam tử (cách gọi người nam có lòng lành), ta có thể phân tích và giảng rộng ý nghĩa ấy, nhưng nay ta sẽ nói vắn tắt cho ông. Này thiện nam tử, tham dục gọi là bất thiện, thoát khỏi tham dục gọi là thiện. Giận dữ và ngu si cũng như vậy. Giết hại gọi là bất thiện, không giết hại gọi là thiện; cho đến tà kiến (cái thấy sai lầm) cũng như vậy. Này thiện nam tử, nay ta đã nói cho ông ba loại pháp thiện và bất thiện, và nói mười loại pháp thiện và bất thiện. Nếu đệ tử của ta phân biệt được như vậy ba loại pháp thiện và bất thiện, cho đến mười loại pháp thiện và bất thiện, thì nên biết người ấy có thể diệt sạch tham dục, giận dữ, ngu si, mọi lậu (phiền não, ví như chỗ rò rỉ khiến tâm chảy mãi trong sinh tử), dứt hết mọi hữu (mọi hình thức tồn tại trong vòng sinh tử)."

 Phạm chí hỏi: "Thưa Cù-đàm, trong Phật pháp này có được một vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) nào diệt sạch được tham dục, giận dữ, ngu si, mọi lậu, mọi hữu như thế không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, trong Phật pháp này không phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, mà có vô số tỳ-kheo diệt sạch được tham dục, giận dữ, ngu si, mọi lậu, mọi hữu như thế."

 "Thưa Cù-đàm, hãy gác chuyện tỳ-kheo lại. Trong Phật pháp này có được một vị tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ) nào diệt sạch được tham dục, giận dữ, ngu si, mọi lậu, mọi hữu như thế không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, trong Phật pháp này không phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, mà có vô số tỳ-kheo-ni dứt được tham dục, giận dữ, ngu si, mọi lậu, mọi hữu như thế."

 Độc Tử hỏi: "Thưa Cù-đàm, hãy gác chuyện tỳ-kheo và tỳ-kheo-ni lại. Trong Phật pháp này có được một vị ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, đã quy y và giữ giới) nào giữ giới, siêng năng, sống phạm hạnh (đời sống trong sạch, không dâm dục) thanh tịnh, vượt qua được bờ nghi ngờ, cắt đứt lưới nghi không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, trong Phật pháp của ta không phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, mà có vô số ưu-bà-tắc giữ giới, siêng năng, sống phạm hạnh thanh tịnh, dứt được năm hạ phần kết (năm mối trói buộc trói chúng sinh vào cõi dục thấp kém: chấp có cái ta nơi thân, nghi ngờ, chấp giữ giới cấm sai lầm, tham dục, giận dữ), chứng quả A-na-hàm (quả thánh thứ ba, bậc 'không trở lại' cõi dục nữa), vượt qua bờ nghi ngờ, cắt đứt lưới nghi."

 Độc Tử hỏi: "Thưa Cù-đàm, hãy gác chuyện tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc lại. Trong Phật pháp này có được một vị ưu-bà-di (người nữ tu tại gia, đã quy y và giữ giới) nào giữ giới, siêng năng, sống phạm hạnh thanh tịnh, vượt qua bờ nghi ngờ, cắt đứt lưới nghi không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, trong Phật pháp của ta không phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, mà có vô số ưu-bà-di giữ giới, siêng năng, sống phạm hạnh thanh tịnh, dứt được năm hạ phần kết, chứng quả A-na-hàm, vượt qua bờ nghi ngờ, cắt đứt lưới nghi."

 Độc Tử hỏi: "Thưa Cù-đàm, hãy gác chuyện tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni diệt sạch mọi lậu, và ưu-bà-tắc, ưu-bà-di giữ giới, siêng năng, sống phạm hạnh thanh tịnh, cắt đứt lưới nghi lại. Trong Phật pháp này có ưu-bà-tắc nào vẫn hưởng thú vui của ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, sự xúc chạm êm ái) mà tâm không còn lưới nghi không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, trong Phật pháp này không phải chỉ một, hai, ba cho đến năm trăm, mà có vô số ưu-bà-tắc dứt được ba kết (ba mối trói buộc: chấp có cái ta nơi thân, nghi ngờ, chấp giữ giới cấm sai lầm) chứng quả Tu-đà-hoàn (quả thánh đầu tiên, bậc 'vào dòng thánh'); làm mỏng tham, giận, si mà chứng quả Tư-đà-hàm (quả thánh thứ hai, bậc chỉ còn 'trở lại một lần' cõi dục). Ưu-bà-tắc như thế, ưu-bà-di cũng như thế."

 "Bạch Thế Tôn, nay con muốn nói một thí dụ." Phật nói: "Hay lắm, muốn nói thì cứ nói." "Bạch Thế Tôn, ví như các vua rồng Nan-đà, Bà-nan-đà làm mưa lớn, mưa pháp của Như Lai cũng vậy, rưới đều khắp cho ưu-bà-tắc, ưu-bà-di. Bạch Thế Tôn, nếu người ngoại đạo muốn đến xuất gia, không biết Như Lai thử thách họ mấy tháng?" Phật nói: "Này thiện nam tử, đều thử thách bốn tháng, nhưng không nhất thiết như nhau." "Bạch Thế Tôn, nếu đã không nhất thiết như nhau, xin đấng đại từ cho con được xuất gia."

 Khi ấy đức Thế Tôn bảo Kiều-trần-như: "Hãy cho Độc Tử này xuất gia thọ giới." Kiều-trần-như vâng lời Phật dạy, đứng giữa chúng tăng làm phép yết-ma (nghi thức tác pháp của tăng đoàn, ở đây là để truyền giới) cho ông. Sau khi xuất gia được đủ mười lăm ngày, ông chứng quả Tu-đà-hoàn. Chứng quả rồi, ông lại nghĩ: "Những trí tuệ nào có được nhờ học tập thì nay ta đã có, đủ sức đi gặp Phật."

 Ông liền đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật làm lễ, cung kính xong, lui đứng một bên, bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, những trí tuệ có được nhờ học tập nay con đã có. Xin Thế Tôn giảng giải thêm cho con, để con đạt được trí tuệ vô học (trí tuệ của bậc A-la-hán, không còn gì phải học nữa)." Phật nói: "Này thiện nam tử, ông hãy siêng năng tinh tấn tu tập hai pháp: một là xa-ma-tha (phép tu chỉ: dừng tâm, gom tâm vào một chỗ cho lắng yên), hai là tỳ-bà-xá-na (phép tu quán: dùng trí tuệ quán xét thấy rõ sự thật)."

 "Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo muốn chứng quả Tu-đà-hoàn, cũng nên siêng tu hai pháp này. Nếu lại muốn chứng quả Tư-đà-hàm, quả A-na-hàm, quả A-la-hán (quả thánh cao nhất của hàng đệ tử, bậc đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh), cũng nên tu tập hai pháp này. Này thiện nam tử, nếu có tỳ-kheo muốn đạt tứ thiền (bốn tầng định sâu thuộc cõi sắc), tứ vô lượng tâm (bốn tâm rộng lớn không giới hạn: thương yêu, xót thương, vui theo, buông xả), lục thần thông (sáu năng lực siêu phàm: biến hóa, nghe xa, biết tâm người, biết đời trước, thấy xa, dứt sạch lậu), bát bối xả (tám phép thiền định giúp xả bỏ và thoát khỏi sự đắm nhiễm), bát thắng xứ (tám phép quán giúp làm chủ, vượt thắng các đối tượng của giác quan), vô tránh trí (trí tuệ không tranh chấp, không khiến người khác khởi phiền não), đỉnh trí (trí tuệ ở tột đỉnh), tất cánh trí (trí tuệ rốt ráo), tứ vô ngại trí (bốn trí tuệ thông suốt không trở ngại về giáo pháp, ý nghĩa, ngôn từ và tài biện thuyết), kim cang tam-muội (tam-muội là trạng thái định tâm sâu; đây là phép định bền chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não), tận trí (trí biết rõ mình đã dứt sạch phiền não), vô sinh trí (trí biết rõ phiền não không còn sinh lại nữa), cũng nên tu tập hai pháp này."

 "Này thiện nam tử, nếu muốn đạt thập trụ địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát), vô sinh pháp nhẫn (sự thấu hiểu và an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt), vô tướng pháp nhẫn (an trú vững vàng nơi chân lý rằng các pháp không có hình tướng cố định), bất khả tư nghị pháp nhẫn (an trú vững vàng nơi chân lý không thể nghĩ bàn); thánh hạnh, phạm hạnh, thiên hạnh, Bồ-tát hạnh (các hạnh tu của bậc Bồ-tát: hạnh của bậc thánh, hạnh trong sạch, hạnh tự nhiên như trời, hạnh độ chúng sinh); hư không tam-muội (phép định rộng không ngằn mé như hư không), trí ấn tam-muội (phép định được trí tuệ ấn chứng); không tam-muội, vô tướng tam-muội, vô tác tam-muội (ba phép định quán các pháp là trống rỗng, không có hình tướng, không có gì để mong cầu tạo tác); địa tam-muội (phép định vững như đất), bất thoái tam-muội (phép định không thối lui); thủ-lăng-nghiêm tam-muội (phép định 'tiến bước vững mạnh', dẹp tan mọi chướng ngại), kim cang tam-muội; và hạnh của Phật là A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (giác ngộ cao nhất, chân chính và trọn vẹn, tức quả Phật), cũng nên tu tập hai pháp này."

 Độc Tử nghe xong, lễ bái rồi lui ra, ở trong rừng Sa-la tu hai pháp ấy, chẳng bao lâu liền chứng quả A-la-hán. Lúc ấy lại có vô số tỳ-kheo muốn đến chỗ Phật. Độc Tử thấy vậy hỏi: "Thưa các đại đức (cách gọi tôn kính các vị tăng), các vị định đi đâu?" Các tỳ-kheo đáp: "Định đến chỗ Phật." Độc Tử lại nói: "Thưa các đại đức, nếu đến chỗ Phật, xin thưa giúp rằng: phạm chí Độc Tử tu hai pháp đã được trí vô học, nay để đáp ơn Phật mà nhập bát-niết-bàn (vào niết-bàn trọn vẹn, tức bậc thánh xả bỏ thân xác, chấm dứt hẳn sinh tử)."

 Các tỳ-kheo đến chỗ Phật rồi bạch: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo Độc Tử nhờ chúng con thưa rằng: bạch Thế Tôn, phạm chí Độc Tử tu tập hai pháp đã được trí vô học, nay để đáp ơn Phật mà nhập niết-bàn." Phật nói: "Này các thiện nam tử, phạm chí Độc Tử đã chứng quả A-la-hán, các ông hãy đến cúng dường thân ông ấy." Các tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, trở về chỗ thi thể ông, bày lễ cúng dường lớn.

 Phạm chí Nạp Y lại nói: "Thưa Cù-đàm, như Cù-đàm nói rằng trong vô số đời đã làm điều thiện và bất thiện thì đời sau lại nhận thân thiện hoặc bất thiện, điều ấy không đúng. Vì sao? Như Cù-đàm nói, do phiền não mà có thân này. Nếu do phiền não mà có thân, thì thân có trước hay phiền não có trước? Nếu phiền não có trước thì ai làm ra nó, nó ở chỗ nào? Nếu thân có trước thì sao lại nói do phiền não mà có thân? Vì thế nói phiền não có trước là không được, nói thân có trước cũng không được, nói cả hai có cùng lúc cũng không được. Có trước, có sau, hay cùng lúc, lẽ nào cũng không thông. Vì thế tôi nói tất cả các pháp đều có tự tính (bản chất tự có, cố định, không do gì khác tạo nên), không phải do nhân duyên (nguyên nhân chính và các điều kiện phụ hợp lại) mà có."

 "Lại nữa, thưa Cù-đàm, cứng là tính của đất, ướt là tính của nước, nóng là tính của lửa, động là tính của gió, không vướng ngại là tính của hư không. Tính của năm đại (năm yếu tố lớn cấu thành vạn vật: đất, nước, lửa, gió, hư không) này không phải do nhân duyên mà có. Nếu ở đời có một pháp mà tính của nó không do nhân duyên mà có, thì tính của mọi pháp cũng phải như vậy, không do nhân duyên mà có. Còn nếu có một pháp do nhân duyên mà có, thì vì nhân duyên gì tính của năm đại lại không do nhân duyên? Thưa Cù-đàm, chúng sinh có thân thiện, thân bất thiện, rồi được giải thoát, đều là do tự tính, không do nhân duyên. Vì thế tôi nói tất cả các pháp đều do tự tính mà có, không do nhân duyên sinh ra."

 "Lại nữa, thưa Cù-đàm, các vật ở đời đều có công dụng nhất định. Ví như người thợ mộc nói: gỗ như thế này dùng làm xe, gỗ như thế kia dùng làm cửa, giường, ghế. Lại như những thứ người thợ vàng làm ra: đeo trên trán thì gọi là vòng hoa, đeo dưới cổ thì gọi là chuỗi ngọc, đeo trên cánh tay thì gọi là xuyến, đeo trên ngón tay thì gọi là nhẫn. Vì công dụng nhất định nên gọi là có tính cố định. Thưa Cù-đàm, mọi chúng sinh cũng vậy: vì có tính của năm đường (năm nẻo tái sinh) nên có địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh, người, trời. Nếu đã như vậy, sao lại nói là do nhân duyên?"

 "Lại nữa, thưa Cù-đàm, mọi chúng sinh tính chất mỗi loài mỗi khác, vì thế gọi là mọi vật đều có tự tính. Thưa Cù-đàm, như con rùa sinh trên cạn mà tự biết xuống nước; con bê vừa sinh ra đã tự biết bú sữa; con cá thấy mồi câu tự nhiên đớp nuốt; con rắn độc mới sinh tự nhiên ăn đất. Những việc như thế ai dạy cho? Như cái gai mọc ra tự nhiên nhọn đầu; lông cánh chim bay tự nhiên màu sắc khác nhau. Chúng sinh ở đời cũng vậy: có kẻ lanh lợi, có kẻ chậm lụt, có kẻ giàu, có kẻ nghèo, có kẻ đẹp, có kẻ xấu, có kẻ được giải thoát, có kẻ không được giải thoát. Vì thế nên biết trong mọi pháp, mỗi pháp đều có tự tính."

 "Lại nữa, thưa Cù-đàm, như Cù-đàm nói tham dục, giận dữ, ngu si là do nhân duyên sinh, và ba độc (ba thứ độc hại tâm: tham, giận, si) ấy lấy ngũ trần (năm đối tượng của giác quan: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm) làm nhân duyên, điều ấy không đúng. Vì sao? Chúng sinh lúc ngủ đã lìa xa năm trần mà vẫn sinh tham dục, giận dữ, ngu si. Ở trong thai cũng vậy. Lúc mới ra khỏi thai, chưa phân biệt được năm trần tốt xấu, mà cũng vẫn sinh tham dục, giận dữ, ngu si. Các vị tiên, các bậc hiền thánh ở nơi vắng lặng không có năm trần, mà cũng vẫn sinh được tham dục, giận dữ, ngu si. Lại có người nhân năm trần mà sinh tâm không tham, không giận, không si. Vì thế không nhất thiết mọi pháp đều do nhân duyên sinh, mà là do tự tính."

 "Lại nữa, thưa Cù-đàm, tôi thấy người đời có kẻ năm căn (năm giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân) không đầy đủ mà lại nhiều của báu, được tự do tự tại lớn; có kẻ các căn đầy đủ mà nghèo hèn, không được tự do, làm tôi tớ cho người. Nếu do nhân duyên thì sao lại như vậy? Vì thế các pháp mỗi pháp đều có tự tính, không do nhân duyên. Thưa Cù-đàm, đứa trẻ con ở đời cũng chưa phân biệt được năm trần, vậy mà lúc cười lúc khóc: khi cười thì biết vui, khi khóc thì biết buồn. Vì thế nên biết mọi pháp đều có tự tính. Lại nữa, thưa Cù-đàm, pháp ở đời có hai thứ: một là có, hai là không. Có tức là hư không, không tức là sừng thỏ (vật vốn hoàn toàn không có). Hai pháp này, một là có nên không do nhân duyên, hai là không nên cũng chẳng do nhân duyên. Vì thế các pháp có tự tính, không do nhân duyên."

 Phật nói: "Này thiện nam tử, ông nói như tính của năm đại thì mọi pháp cũng phải như vậy, điều ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử, trong giáo pháp của ông, năm đại là thường còn, vậy vì nhân duyên gì mà mọi pháp khác đều không thường còn? Nếu các vật ở đời là vô thường, thì vì nhân duyên gì tính của năm đại lại không vô thường? Nếu năm đại là thường còn thì các vật ở đời cũng phải thường còn. Vì thế ông nói tính của năm đại có tự tính nên không do nhân duyên, rồi bắt mọi pháp phải giống năm đại, điều ấy không có lẽ nào."

 "Này thiện nam tử, ông nói vì công dụng nhất định nên có tự tính, điều ấy không đúng. Vì sao? Vì đều do nhân duyên mà có tên gọi. Nếu do nhân mà có tên thì cũng do nhân mà có nghĩa. Thế nào gọi là do nhân mà có tên? Như đeo trên trán thì gọi là vòng hoa, đeo ở cổ thì gọi là chuỗi ngọc, đeo trên tay thì gọi là xuyến, ở trên xe thì gọi là bánh xe; lửa cháy ở cỏ cây thì gọi là lửa cỏ cây. Này thiện nam tử, cây lúc mới mọc không có tính mũi tên hay ngọn giáo; nhờ nhân duyên mà người thợ làm thành mũi tên, nhờ nhân duyên mà người thợ làm thành ngọn giáo. Vì thế không nên nói mọi pháp có tự tính."

 "Này thiện nam tử, ông nói như rùa sinh trên cạn mà tự tính biết xuống nước, con bê vừa sinh ra tự tính biết bú sữa, điều ấy không đúng. Vì sao? Nếu nói xuống nước không do nhân duyên, thì cũng đều không do nhân duyên, sao nó không xuống lửa? Nếu con bê vừa sinh ra tự tính biết mút (?) sữa không do nhân duyên, thì cũng đều không do nhân duyên, sao nó không mút (?) sừng? Này thiện nam tử, nếu nói các pháp đều có tự tính thì không cần dạy dỗ tập luyện, cũng không có sự tăng tiến; điều ấy không đúng. Vì sao? Nay ta thấy có dạy dỗ, và nhờ dạy dỗ mà tăng tiến. Vì thế nên biết không có tự tính."

 "Này thiện nam tử, nếu mọi pháp có tự tính, thì các người Bà-la-môn đều không nên vì muốn làm sạch thân mình mà giết dê tế lễ, hoặc tế lễ cho bản thân. Vì thế nên biết không có tự tính. Này thiện nam tử, cách nói năng ở đời có ba loại: một là sắp làm, hai là đang làm, ba là đã làm xong. Nếu mọi pháp có tự tính thì sao ở đời lại có ba cách nói ấy? Vì có ba cách nói ấy, nên biết mọi pháp đều không có tự tính."

 "Này thiện nam tử, nếu nói các pháp có tự tính, thì nên biết mỗi pháp đều có tính cố định. Nếu có tính cố định, thì một vật là cây mía, do đâu mà làm ra được nước mía, mật, đường phèn, rượu, giấm? Nếu chỉ có một tính, thì do đâu mà ra được bấy nhiêu vị? Nếu một vật mà ra được bấy nhiêu thứ, thì nên biết các pháp không thể cố định mỗi pháp có một tính. Này thiện nam tử, nếu mọi pháp có tính cố định, thì sao bậc thánh uống nước mía, đường phèn, mật đen, mà khi nó thành rượu thì không uống, đến khi nó thành giấm thì lại uống được? Vì thế nên biết không có tính cố định. Nếu không có tính cố định, thì sao lại có thể không do nhân duyên mà có?"

 "Này thiện nam tử, ông nói mọi pháp có tự tính, sao lại dùng thí dụ? Nếu có thí dụ thì nên biết các pháp không có tự tính; nếu có tự tính thì nên biết không có thí dụ. Người trí ở đời đều dùng thí dụ, nên biết các pháp không có tự tính, không có một tính cố định."

 "Này thiện nam tử, ông hỏi thân có trước hay phiền não có trước, điều ấy không đúng. Vì sao? Nếu ta nói thân có trước, thì ông mới có thể vặn lại. Ông cũng như ta, cho rằng thân không có trước, vậy vì nhân duyên gì mà vặn hỏi như thế? Này thiện nam tử, thân và phiền não của mọi chúng sinh đều không có trước sau, mà có cùng một lúc. Tuy có cùng một lúc, nhưng phải nhờ phiền não mới có thân, chứ quyết không nhờ thân mà có phiền não. Nếu ý ông cho rằng như hai mắt của người có cùng một lúc, không dựa vào nhau, mắt trái không do mắt phải, mắt phải không do mắt trái, và phiền não với thân cũng như vậy, thì điều ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử, ở đời mắt thấy tim đèn và ánh sáng, tuy có cùng một lúc, nhưng ánh sáng phải nhờ tim đèn, quyết không phải nhờ ánh sáng mà có tim đèn."

 "Này thiện nam tử, nếu ý ông cho rằng thân không có trước nên biết là không có nhân, điều ấy không đúng. Vì sao? Nếu vì trước khi có thân không có nhân duyên mà gọi là không, thì ông không nên nói thế. Mọi pháp đều có nhân duyên. Nếu nói vì không thấy nên không nói, thì nay thấy cái bình và những vật như thế do nhân duyên mà ra, sao không nói? Như cái bình, nhân duyên có trước thân bình; thân này cũng như vậy. Này thiện nam tử, dù thấy hay không thấy, mọi pháp đều do nhân duyên, không có tự tính."

 "Này thiện nam tử, nếu nói mọi pháp đều có tự tính, không có nhân duyên, thì ông do nhân duyên gì mà nói đến năm đại? Tính của năm đại chính là nhân duyên. Này thiện nam tử, nhân duyên của năm đại tuy là như vậy, nhưng cũng không nên nói các pháp đều giống nhân duyên của năm đại. Như người đời nói: mọi người xuất gia đều siêng năng giữ giới, thì hạng chiên-đà-la (tầng lớp thấp nhất trong xã hội Ấn Độ xưa, làm nghề đồ tể, hành hình…) cũng phải siêng năng giữ giới như vậy sao?"

 "Này thiện nam tử, ông nói năm đại có tính cứng cố định. Ta xét thấy tính ấy biến chuyển nên không cố định. Này thiện nam tử, bơ, sáp, nhựa cây, trong giáo pháp của ông gọi là đất. Thứ đất ấy không cố định, có lúc giống nước, có lúc giống đất, nên không thể nói do tự tính mà cứng. Này thiện nam tử, thiếc trắng, chì, thiếc, đồng, sắt, vàng, bạc, trong giáo pháp của ông gọi là lửa. Thứ lửa ấy có cả bốn tính: lúc chảy là tính nước, lúc động là tính gió, lúc nóng là tính lửa, lúc cứng là tính đất. Sao lại nói nó cố định mang tên tính lửa?"

 "Này thiện nam tử, tính của nước gọi là chảy. Nếu khi nước đóng băng không gọi là đất mà vẫn gọi là nước, thì vì nhân duyên gì lúc sóng động lại không gọi là gió? Nếu lúc động không gọi là gió, thì lúc đóng băng cũng không nên gọi là nước. Nếu hai lẽ ấy đều do nhân duyên, thì sao lại nói mọi pháp không do nhân duyên?"

 "Này thiện nam tử, nếu nói tính của năm căn có thể thấy, nghe, cảm biết, xúc chạm, nên đều là tự tính, không do nhân duyên, điều ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử, cái tính của tự tính thì không thể thay đổi. Nếu nói tính của mắt là thấy, thì phải luôn luôn thấy được, không nên có lúc thấy lúc không thấy. Vì thế nên biết cái thấy là do nhân duyên, không phải không có nhân duyên."

 "Này thiện nam tử, ông nói không do năm trần mà sinh tham hay được giải thoát, điều ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử, sinh tham và được giải thoát tuy không giống nhau ở nhân duyên năm trần, nhưng do giác quán (sự suy tính, nghĩ ngợi của tâm) xấu mà sinh tham dục, do giác quán tốt mà được giải thoát. Này thiện nam tử, do nhân duyên bên trong mà sinh tham hay được giải thoát, do nhân duyên bên ngoài mà chúng tăng trưởng. Vì thế ông nói mọi pháp đều có tự tính, không do năm trần mà sinh tham hay được giải thoát, điều ấy không có lẽ nào."

 "Này thiện nam tử, ông nói người đủ các căn mà thiếu của cải, không được tự tại; người các căn khiếm khuyết mà nhiều của báu, được tự tại lớn; lấy đó để chứng tỏ có tự tính nên không do nhân duyên, điều ấy không đúng. Vì sao? Này thiện nam tử, chúng sinh do nghiệp (việc làm có tác ý bằng thân, miệng, ý) mà có quả báo. Quả báo ấy có ba loại: một là hiện báo (quả báo nhận ngay trong đời này), hai là sinh báo (quả báo nhận ở đời kế tiếp), ba là hậu báo (quả báo nhận ở các đời xa hơn về sau). Nghèo khổ hay giàu lớn, các căn đủ hay không đủ, là do nghiệp khác nhau. Nếu có tự tính, thì người đủ các căn phải nhiều của báu, người nhiều của báu phải đủ các căn. Nay không như vậy, vì thế biết chắc là không có tự tính, mọi sự đều do nhân duyên."

 "Như ông nói đứa trẻ ở đời chưa phân biệt được nhân duyên năm trần mà cũng khóc cũng cười, vì thế mọi thứ có tự tính, điều ấy không đúng. Vì sao? Nếu là tự tính thì cười phải cười mãi, khóc phải khóc mãi, không nên lúc cười lúc khóc. Nếu lúc cười lúc khóc thì nên biết mọi sự đều do nhân duyên. Vì thế không nên nói mọi pháp có tự tính nên không do nhân duyên."

 Phạm chí thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu mọi pháp do nhân duyên mà có, thì thân này do nhân duyên gì?" Phật nói: "Này thiện nam tử, nhân duyên của thân này là phiền não và nghiệp." Phạm chí thưa: "Bạch Thế Tôn, nếu thân này do phiền não và nghiệp mà có, thì phiền não và nghiệp ấy có thể dứt được không?" Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy." Phạm chí lại thưa: "Bạch Thế Tôn, xin Ngài giảng giải cho con, để con nghe xong, ngay tại chỗ này mà dứt sạch được." Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu biết hai bên (hai cực đoan) và khoảng giữa không bị ngăn ngại, người ấy có thể dứt được phiền não và nghiệp."

 "Bạch Thế Tôn, con đã hiểu, đã được mắt chánh pháp (cái thấy đúng đắn về chân lý, đánh dấu bước vào dòng thánh)." Phật nói: "Ông hiểu thế nào?" "Bạch Thế Tôn, hai bên tức là sắc (thân xác và vật chất) và sự giải thoát khỏi sắc; khoảng giữa chính là bát chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, siêng năng đúng, nhớ nghĩ đúng, định tâm đúng). Thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (các hoạt động tạo tác của tâm), thức (sự nhận biết phân biệt) cũng như vậy." Phật nói: "Hay lắm, hay lắm! Này thiện nam tử, ông đã khéo biết hai bên, dứt được phiền não và nghiệp." "Bạch Thế Tôn, xin cho con xuất gia thọ giới." Phật nói: "Thiện lai tỳ-kheo (lời Phật gọi 'Lành thay, tỳ-kheo hãy đến!', nhờ đó người ấy lập tức thành tỳ-kheo)." Ngay lúc ấy ông dứt sạch phiền não trong tam giới (ba cõi: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), chứng quả A-la-hán.

 Khi ấy lại có một người Bà-la-môn tên là Hoằng Quảng, nói rằng: "Thưa Cù-đàm, ngài có biết điều tôi đang nghĩ không?" Phật nói: "Này thiện nam tử, niết-bàn (trạng thái dứt sạch phiền não, thoát khỏi sinh tử) là thường còn, pháp hữu vi (những gì do nhân duyên tạo thành) là vô thường; cong là tà kiến, thẳng là thánh đạo." Bà-la-môn hỏi: "Thưa Cù-đàm, vì nhân duyên gì mà ngài nói như vậy?" "Này thiện nam tử, ý ông thường cho rằng đi khất thực (đi xin ăn từng nhà) là thường còn, nhận lời mời riêng là vô thường; cong là cái then khóa cửa, thẳng là cột cờ của trời Đế Thích. Vì thế ta nói niết-bàn là thường còn, pháp hữu vi là vô thường; cong là tà kiến, thẳng là tám chánh đạo; chứ không như điều ông đã nghĩ lúc trước." Bà-la-môn hỏi: "Thưa Cù-đàm, ngài thật biết lòng tôi. Tám chánh đạo này có khiến cho tất cả chúng sinh đều được diệt tận (dứt sạch khổ) không?"

 Khi ấy đức Thế Tôn lặng thinh không đáp. Bà-la-môn nói: "Thưa Cù-đàm, ngài đã biết lòng tôi, nay tôi hỏi, sao lại lặng thinh không đáp?" Lúc ấy Kiều-trần-như liền nói: "Thưa đại Bà-la-môn, nếu có ai hỏi thế gian có giới hạn hay không có giới hạn, Như Lai thường lặng thinh không đáp như vậy. Tám thánh đạo là thẳng, niết-bàn là thường còn. Nếu tu tám thánh đạo thì được diệt tận; nếu không tu tập thì không thể được."

 "Thưa đại Bà-la-môn, ví như một thành lớn, bốn bức tường thành không có lỗ hổng nào, chỉ có một cổng. Người giữ cổng thông minh, có trí, khéo phân biệt: đáng cho qua thì cho qua, đáng ngăn thì ngăn. Tuy người ấy không biết số người ra vào nhiều ít, nhưng biết chắc rằng hễ ai ra vào đều phải qua cổng này. Thưa thiện nam tử, Như Lai cũng vậy: thành ví cho niết-bàn, cổng ví cho tám chánh đạo, người giữ cổng ví cho Như Lai. Thưa thiện nam tử, Như Lai nay tuy không đáp ông là tất cả có diệt tận hay không, nhưng ai được diệt tận thì nhất định phải tu tập tám chánh đạo này."

 Bà-la-môn nói: "Hay lắm, hay lắm, đại đức Kiều-trần-như! Như Lai khéo nói pháp vi diệu. Nay tôi thật muốn biết thành, biết đường, và tự mình làm người giữ cổng." Kiều-trần-như nói: "Hay lắm, hay lắm! Ông là người Bà-la-môn mà phát được tâm rộng lớn vô thượng." Phật nói: "Thôi, thôi, Kiều-trần-như! Vị Bà-la-môn này không phải mới hôm nay phát tâm ấy. Này Kiều-trần-như, về thời quá khứ cách đây vô lượng kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài), có một đức Phật Thế Tôn hiệu là Phổ Quang Minh Như Lai, Ứng Cúng (bậc đáng được cúng dường), Chánh Biến Tri (bậc hiểu biết chân chính và trọn khắp), Minh Hạnh Túc (bậc đầy đủ trí sáng và đức hạnh), Thiện Thệ (bậc đã khéo đi đến nơi giải thoát), Thế Gian Giải (bậc thấu hiểu thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao quý không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục người cần được điều phục), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật Thế Tôn. Người này đã từ trước, nơi đức Phật ấy, phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, và trong hiền kiếp (kiếp hiện tại, kiếp có nhiều bậc hiền thánh ra đời) này sẽ thành Phật. Ông đã từ lâu thông suốt, hiểu rõ tướng của các pháp, vì chúng sinh mà hiện thân ở trong ngoại đạo, tỏ ra như không biết gì. Vì nhân duyên ấy, ông Kiều-trần-như không nên khen rằng: 'Hay lắm, hay lắm! Nay ông phát được tâm lớn như vậy.'"

 Khi ấy đức Thế Tôn biết vậy rồi, liền hỏi Kiều-trần-như: "Tỳ-kheo A-nan hiện đang ở đâu?" Kiều-trần-như thưa: "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo A-nan đang ở ngoài rừng Sa-la, cách đại hội này mười hai do-tuần (đơn vị đo đường xa của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số), và đang bị sáu mươi bốn nghìn ức ma (ma: loài chuyên gây chướng ngại cho người tu; ức: một số rất lớn) quấy nhiễu."

 "Bọn ma ấy đều tự biến thân thành hình tượng Như Lai. Có kẻ giảng rằng mọi pháp đều do nhân duyên sinh; có kẻ nói mọi pháp không do nhân sinh; có kẻ nói mọi nhân duyên đều là pháp thường còn, còn những gì do duyên sinh đều là vô thường; có kẻ nói năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) là thật; có kẻ nói năm ấm là giả, và nhập (các giác quan cùng đối tượng của chúng), giới (các thành phần cấu tạo nên kinh nghiệm) cũng vậy. Có kẻ nói có mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nối nhau dẫn đến sinh tử luân hồi); có kẻ nói chỉ có bốn duyên (bốn loại điều kiện sinh ra các pháp). Có kẻ nói các pháp như huyễn thuật, như ảo hóa, như ánh nắng dợn lúc trời nóng. Có kẻ nói nhờ nghe mà được pháp; có kẻ nói nhờ suy nghĩ mà được pháp; có kẻ nói nhờ tu tập mà được pháp."

 "Có kẻ lại giảng phép quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt tham dục); có kẻ giảng phép quán hơi thở ra vào; có kẻ giảng phép quán tứ niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm: thân, cảm giác, tâm, các pháp); có kẻ giảng ba loại quán và bảy phương tiện (các giai đoạn tu tập chuẩn bị trước khi vào thánh vị); có kẻ giảng noãn pháp, đảnh pháp, nhẫn pháp, thế đệ nhất pháp (bốn giai vị tu tập trước khi vào dòng thánh: hơi ấm, đỉnh, nhẫn chịu, bậc nhất thế gian), giai vị hữu học và vô học, các bậc Bồ-tát từ sơ trụ (bậc thứ nhất) cho đến thập trụ (bậc thứ mười). Có kẻ giảng không, vô tướng, vô tác."

 "Có kẻ lại giảng mười hai bộ kinh (mười hai thể loại kinh điển): Tu-đa-la (kinh văn xuôi), Kỳ-dạ (kệ lặp lại ý văn xuôi), Tỳ-già-la-na (lời thọ ký), Già-đà (kệ đứng riêng), Ưu-đà-na (lời Phật tự nói không ai hỏi), Ni-đà-na (nhân duyên), A-ba-đà-na (thí dụ), Y-đế-mục-đa-già (bổn sự, chuyện đời trước của đệ tử), Xà-đà-già (bổn sinh, chuyện đời trước của Phật), Tỳ-phật-lược (phương quảng, giáo lý rộng lớn), A-phù-đà-đạt-ma (chuyện hiếm có), Ưu-ba-đề-xá (luận nghị). Có kẻ giảng tứ niệm xứ, tứ chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính), tứ như ý túc (bốn nền tảng của thần thông), ngũ căn (năm năng lực gốc: tin, siêng, nhớ, định, tuệ), ngũ lực (năm sức mạnh tương ứng), thất giác phần (bảy yếu tố giác ngộ), bát thánh đạo."

 "Có kẻ giảng nội không (bên trong là trống rỗng), ngoại không (bên ngoài là trống rỗng), nội ngoại không, hữu vi không, vô vi không, vô thủy không (cái không có khởi đầu cũng trống rỗng), tính không, viễn ly không, tán không, tự tướng không, vô tướng không, ấm không, nhập không, giới không, thiện không, bất thiện không, vô ký không (cái không thiện không ác cũng trống rỗng), bồ-đề không, đạo không, niết-bàn không, hành không, đắc không (?), đệ nhất nghĩa không (chân lý tối cao cũng trống rỗng), không không (cái 'không' cũng trống rỗng), đại không."

 "Có kẻ thị hiện thần thông biến hóa, thân phát ra nước lửa: hoặc trên thân phun nước, dưới thân phun lửa; hoặc dưới thân phun nước, trên thân phun lửa; nằm nghiêng hông trái thì hông phải phun nước, nằm nghiêng hông phải thì hông trái phun nước; một bên hông nổi sấm, một bên hông đổ mưa. Có kẻ thị hiện các cõi Phật. Có kẻ lại thị hiện cảnh Bồ-tát mới sinh đi bảy bước; lúc ở trong thâm cung hưởng năm dục; lúc mới xuất gia tu khổ hạnh; lúc đến cây bồ-đề ngồi nhập tam-muội; lúc phá tan quân ma, chuyển pháp luân (giảng pháp, ví như lăn bánh xe chánh pháp); lúc thị hiện thần thông lớn rồi nhập niết-bàn."

 "Bạch Thế Tôn, tỳ-kheo A-nan thấy những việc ấy rồi nghĩ rằng: 'Những thần biến như thế xưa nay ta chưa từng thấy, là ai làm ra? Chẳng phải là Thế Tôn Thích-ca làm đó sao?' Muốn đứng dậy, muốn nói, đều không làm theo ý được, vì tỳ-kheo A-nan đã rơi vào lưới ma. Ông lại nghĩ: 'Chư Phật nói mỗi vị mỗi khác, nay ta nên nghe theo lời ai?' Bạch Thế Tôn, A-nan nay đang chịu khổ rất lớn; tuy nhớ đến Như Lai mà không ai cứu được. Vì nhân duyên ấy mà ông không đến được giữa đại chúng này."

 Khi ấy Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) Văn-thù-sư-lợi bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, trong đại chúng này có các Bồ-tát đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề từ một đời cho đến vô lượng đời; đã cúng dường vô lượng chư Phật, tâm bền chắc; tu hành đầy đủ từ đàn ba-la-mật (hạnh bố thí trọn vẹn; ba-la-mật là hạnh tu đưa sang bờ giải thoát) cho đến bát-nhã ba-la-mật (trí tuệ trọn vẹn); thành tựu công đức, từ lâu đã gần gũi vô lượng chư Phật; tu phạm hạnh thanh tịnh, được tâm bồ-đề không thối lui; được bất thoái nhẫn (sự an trú không còn thối lui), bất thoái chuyển trì (sự gìn giữ không thối chuyển), được như pháp nhẫn (an trú đúng như chân lý), và vô lượng tam-muội như thủ-lăng-nghiêm. Những vị như thế nghe kinh Đại thừa quyết không sinh nghi; khéo phân biệt và giảng nói rằng Tam bảo (Phật, Pháp, Tăng) cùng một tính, một tướng, thường còn không đổi; nghe điều không thể nghĩ bàn không sinh kinh ngạc; nghe các nghĩa 'không' tâm không sợ hãi; thông suốt rõ ràng tính của mọi pháp; có thể thọ trì toàn bộ mười hai bộ kinh và giảng giải rộng ý nghĩa; cũng có thể thọ trì mười hai bộ kinh của vô lượng chư Phật, lẽ nào lại lo không thọ trì được bộ kinh Đại Niết-bàn này? Vì nhân duyên gì Thế Tôn lại hỏi Kiều-trần-như A-nan đang ở đâu?"

 Khi ấy đức Thế Tôn bảo Văn-thù-sư-lợi: "Hãy lắng nghe, lắng nghe! Này thiện nam tử, sau khi ta thành Phật được hơn hai mươi năm, ở thành Vương Xá, lúc ấy ta bảo các tỳ-kheo: 'Này các tỳ-kheo, nay trong chúng này ai có thể vì ta mà thọ trì mười hai bộ kinh của Như Lai, lo liệu những việc cần dùng bên cạnh ta, mà cũng không mất lợi ích tốt đẹp của bản thân?' Khi ấy Kiều-trần-như ở trong chúng đến thưa với ta: 'Con có thể thọ trì mười hai bộ kinh, hầu hạ bên cạnh mà không mất việc tự lợi của mình.' Ta nói: 'Kiều-trần-như, ông đã già yếu, chính ông còn cần người hầu, sao lại muốn hầu hạ ta?' Khi ấy Xá-lợi-phất cũng nói: 'Con có thể thọ trì mọi lời Phật dạy, lo liệu những thứ cần dùng, mà không mất việc tự lợi của mình.' Ta nói: 'Xá-lợi-phất, ông đã già yếu, chính ông còn cần người hầu, sao lại muốn hầu hạ ta?' Cho đến năm trăm vị A-la-hán đều xin như vậy, Phật đều không nhận."

 "Khi ấy Mục-liên ở trong đại chúng nghĩ rằng: 'Nay Như Lai không nhận năm trăm tỳ-kheo hầu hạ, ý Phật muốn để ai làm?' Nghĩ vậy rồi liền nhập định, thấy tâm Như Lai hướng về A-nan, như mặt trời mới mọc chiếu sáng bức tường phía tây. Thấy vậy rồi, ông xuất định, nói với Kiều-trần-như: 'Thưa đại đức, tôi xét thấy Như Lai muốn để A-nan hầu hạ bên cạnh.' Khi ấy Kiều-trần-như cùng năm trăm A-la-hán đến chỗ A-nan nói: 'A-nan, nay ông nên làm người hầu cận Như Lai, hãy xin nhận việc này.'"

 "A-nan nói: 'Thưa các đại đức, tôi thật không kham nổi việc hầu hạ Như Lai. Vì sao? Như Lai tôn quý như vua sư tử, như rồng, như lửa; tôi nhơ yếu, làm sao đảm đương được?' Các tỳ-kheo nói: 'A-nan, ông hãy nghe lời chúng tôi, hầu hạ Như Lai sẽ được lợi ích lớn.' Nói đến lần thứ hai, thứ ba cũng vậy. A-nan nói: 'Thưa các đại đức, tôi cũng không cầu lợi ích lớn, thật không kham nổi việc hầu hạ bên cạnh.' Khi ấy Mục-kiền-liên lại nói: 'A-nan, ông chưa biết đó thôi.' A-nan nói: 'Thưa đại đức, xin hãy nói cho tôi.' Mục-kiền-liên nói: 'Hôm trước Như Lai tìm người hầu trong chúng tăng, năm trăm vị La-hán đều xin làm, Như Lai không nhận. Tôi liền nhập định, thấy ý Như Lai muốn để ông làm. Nay sao ông lại không nhận?'"

 "A-nan nghe xong, chắp tay quỳ thẳng, nói rằng: 'Thưa các đại đức, nếu có việc ấy, xin Như Lai Thế Tôn cho tôi ba điều nguyện, thì tôi sẽ thuận theo lệnh tăng mà hầu hạ bên cạnh.' Mục-kiền-liên hỏi: 'Ba điều nguyện gì?' A-nan nói: 'Một là nếu Như Lai đem áo cũ cho tôi, xin cho tôi không nhận. Hai là nếu Như Lai nhận lời mời riêng của đàn-việt (thí chủ cúng dường), xin cho tôi không đi theo. Ba là xin cho tôi ra vào không hạn giờ giấc. Ba điều ấy nếu Phật cho phép, tôi sẽ thuận theo lệnh tăng mà hầu hạ Như Lai.'"

 "Khi ấy Kiều-trần-như cùng năm trăm tỳ-kheo trở về chỗ ta, thưa rằng: 'Chúng con đã khuyên tỳ-kheo A-nan, ông chỉ xin ba điều nguyện, nếu Phật cho phép, ông sẽ thuận theo lệnh tăng.' Này Văn-thù-sư-lợi, lúc ấy ta khen A-nan: 'Hay lắm, hay lắm! Tỳ-kheo A-nan đủ trí tuệ, thấy trước sự chê bai. Vì sao? Vì sẽ có người nói ông vì cơm áo mà hầu hạ Như Lai, nên ông xin trước là không nhận áo cũ, không theo lời mời riêng. Này Kiều-trần-như, tỳ-kheo A-nan đủ trí tuệ: nếu ra vào có giờ giấc thì không thể làm lợi ích rộng cho bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, ưu-bà-tắc, ưu-bà-di), nên ông xin được ra vào không hạn giờ. Này Kiều-trần-như, ta chấp thuận ba điều này cho A-nan, theo đúng ý nguyện của ông.' Khi ấy Mục-kiền-liên trở lại chỗ A-nan, nói: 'Tôi đã vì ông xin ba điều, Như Lai đại từ đều đã chấp thuận.' A-nan nói: 'Thưa đại đức, nếu Phật đã cho phép, xin được đến hầu hạ.'"

 "Này Văn-thù-sư-lợi, A-nan hầu hạ ta hơn hai mươi năm, đầy đủ tám điều không thể nghĩ bàn. Tám điều ấy là gì? Một là từ khi hầu ta hơn hai mươi năm, chưa từng theo ta nhận lời mời ăn riêng. Hai là từ khi hầu ta, chưa từng nhận áo cũ của ta. Ba là từ khi hầu ta, khi đến chỗ ta không bao giờ đến sai giờ. Bốn là từ khi hầu ta, tuy còn đầy đủ phiền não, theo ta ra vào nhà các vua, các dòng sát-đế-lợi (dòng vua chúa, chiến sĩ), các nhà quyền quý, dòng họ lớn, thấy các người nữ cùng thiên nữ, long nữ mà không sinh lòng dục."

 "Năm là từ khi hầu ta, ông thọ trì mười hai bộ kinh ta nói; một khi kinh lọt vào tai thì không bao giờ hỏi lại, như rót nước từ bình này sang một bình khác, chỉ trừ một lần hỏi. Này thiện nam tử, khi thái tử Lưu Ly giết các người dòng Thích, phá thành Ca-tỳ-la (quê hương của Phật), A-nan lúc ấy lòng buồn khổ, khóc lớn thành tiếng, đến chỗ ta nói: 'Con với Như Lai cùng sinh ở thành này, cùng một dòng họ Thích, sao Như Lai sắc mặt vẫn như thường, còn con thì tiều tụy?' Ta lúc ấy đáp: 'A-nan, ta tu không định (thiền định quán các pháp là trống rỗng), nên không giống ông.' Qua ba năm sau ông lại đến hỏi ta: 'Bạch Thế Tôn, con đã đến thành Ca-tỳ-la kia. Con từng nghe Như Lai tu không tam-muội, việc ấy là thật hay giả?' Ta nói: 'A-nan, đúng vậy, đúng như lời ông nói.'"

 "Sáu là từ khi hầu ta, tuy chưa được tha tâm trí (trí biết tâm người khác), mà luôn biết Như Lai đang nhập vào những phép định nào. Bảy là từ khi hầu ta, tuy chưa được nguyện trí (trí biết rõ mọi điều theo ý nguyện), mà biết rõ những chúng sinh như thế đến chỗ Như Lai, ai ngay hiện đời có thể chứng bốn quả sa-môn (bốn quả thánh của người tu: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), ai về sau mới chứng, ai được thân người, ai được thân trời. Tám là từ khi hầu ta, mọi lời bí mật của Như Lai ông đều hiểu rõ. Này thiện nam tử, tỳ-kheo A-nan đầy đủ tám điều không thể nghĩ bàn như vậy, vì thế ta gọi tỳ-kheo A-nan là kho tàng đa văn (kho chứa những điều nghe được nhiều nhất)."

 "Này thiện nam tử, tỳ-kheo A-nan đầy đủ tám pháp, nên có thể thọ trì đầy đủ mười hai bộ kinh. Tám pháp ấy là gì? Một là gốc lòng tin bền chắc. Hai là tâm ngay thẳng. Ba là thân không bệnh khổ. Bốn là luôn siêng năng tinh tấn. Năm là đầy đủ tâm ghi nhớ. Sáu là tâm không kiêu mạn. Bảy là thành tựu định và tuệ. Tám là đầy đủ trí tuệ sinh từ sự nghe."

 "Này Văn-thù-sư-lợi, đệ tử thị giả (người hầu cận) của Phật Tỳ-bà-thi tên là A-thúc-ca, cũng đầy đủ tám pháp như vậy. Đệ tử thị giả của Như Lai Thi-khí tên là Sai-ma-ca-la. Đệ tử thị giả của Phật Tỳ-xá-phù tên là Ưu-ba-phiến-đà-ca-la. Đệ tử thị giả của Phật Câu-thôn-đà tên là Bạt-đề. Đệ tử thị giả của Phật Ca-na-hàm Mâu-ni tên là Tô-để. Đệ tử thị giả của Phật Ca-diếp tên là Diệp-bà-mật-đa. Tất cả đều đầy đủ tám pháp như vậy (đây là các vị Phật đời quá khứ). A-nan của ta nay cũng như vậy, đầy đủ tám pháp, vì thế ta gọi tỳ-kheo A-nan là kho tàng đa văn."

 "Này thiện nam tử, như ông nói, trong đại chúng này tuy có vô lượng vô biên Bồ-tát, nhưng các Bồ-tát ấy đều có gánh nặng, đó là đại từ đại bi (lòng thương yêu và xót thương lớn lao đối với mọi chúng sinh). Vì nhân duyên từ bi ấy, mỗi vị đều bận rộn điều phục quyến thuộc, trang nghiêm bản thân. Vì nhân duyên ấy, sau khi ta niết-bàn, họ không thể truyền bá thông suốt mười hai bộ kinh; nếu có Bồ-tát đôi khi giảng nói được thì người ta cũng không tin nhận. Này Văn-thù-sư-lợi, tỳ-kheo A-nan là em của ta, hầu hạ ta hơn hai mươi năm, những pháp đã nghe đều thọ trì đầy đủ, ví như rót nước vào một đồ chứa. Vì thế nay ta hỏi A-nan đang ở đâu, muốn để ông thọ trì kinh Niết-bàn này."

 "Này thiện nam tử, sau khi ta niết-bàn, những gì tỳ-kheo A-nan chưa nghe thì Bồ-tát Hoằng Quảng sẽ có thể lưu truyền; những gì A-nan đã nghe thì tự ông sẽ truyền bá thông suốt. Này Văn-thù-sư-lợi, tỳ-kheo A-nan nay đang ở chỗ khác, cách ngoài hội này mười hai do-tuần, đang bị sáu mươi bốn nghìn ức ma quấy rối. Ông hãy đến đó, cất tiếng lớn nói rằng: 'Hỡi tất cả các ma, hãy lắng nghe, lắng nghe! Như Lai nay nói đại đà-la-ni (thần chú lớn; đà-la-ni là câu chú có năng lực gìn giữ điều thiện, ngăn trừ điều ác).'"

 "Tất cả trời, rồng, càn-thát-bà (thần nhạc trời), a-tu-la (loài thần hay đánh nhau với trời), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn), người và loài không phải người, thần núi, thần cây, thần sông, thần biển, thần nhà cửa…, nghe danh hiệu của thần chú này, không ai không cung kính thọ trì. Đà-la-ni này được chư Phật Thế Tôn nhiều như cát của mười con sông Hằng cùng nhau tuyên nói, có thể chuyển thân nữ, tự biết đời trước của mình. Nếu giữ năm việc: một là phạm hạnh, hai là kiêng thịt, ba là kiêng rượu, bốn là kiêng các thứ cay nồng (hành, tỏi…), năm là ưa ở nơi vắng lặng; giữ năm việc rồi hết lòng tin nhận, đọc tụng, biên chép đà-la-ni này, thì nên biết người ấy liền vượt khỏi bảy mươi bảy ức thân xấu ác." Khi ấy đức Thế Tôn liền nói thần chú:

 A-ma-lệ (?), Tỳ-ma-lệ (?), Niết-ma-lệ (?), Mông-già-lệ (?), Hê-ma-la-nhã-kiệt-bệ, Tam-mạn-đa-bạt-đề-lệ (?), Sa-bà-la-tha-sa-đàn-ni, Bà-la-ma-tha-sa-đàn-ni, Ma-na-tư-a-bộ-đề, Tỳ-la-thị, Am-ma-lại-đê, Bà-lam-di, Bà-lam-ma-sa-lệ (?), Phú-la-nê-phú-la-na-ma-nô-lại-đề.

 Khi ấy Văn-thù-sư-lợi nhận đà-la-ni này từ Phật rồi, đến chỗ A-nan, ở giữa đám ma nói rằng: "Hỡi quyến thuộc của ma, hãy lắng nghe! Ta nói thần chú đà-la-ni mà ta đã nhận từ Phật." Ma vương nghe đà-la-ni này rồi, đều phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, bỏ việc làm của ma, liền thả A-nan. Văn-thù-sư-lợi cùng A-nan đến chỗ Phật. A-nan thấy Phật, hết lòng lễ kính, lui đứng một bên.

 Phật bảo A-nan: "Ở ngoài rừng Sa-la này có một phạm chí tên là Tu-bạt-đà, tuổi đã rất già, đã một trăm hai mươi tuổi. Tuy đã được năm thần thông nhưng chưa bỏ kiêu mạn; đã đạt định phi tưởng phi phi tưởng (tầng định cao nhất của cõi vô sắc, nơi tâm không phải có tưởng cũng không phải không có tưởng), rồi sinh ý tưởng cho đó là nhất thiết trí (trí biết tất cả), nghĩ đó là niết-bàn. Ông hãy đến đó nói với Tu-bạt rằng: 'Như Lai ra đời hiếm như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần). Nửa đêm nay Như Lai sẽ nhập bát-niết-bàn. Nếu có việc gì muốn làm thì hãy làm cho kịp, đừng để sau này phải hối hận.' A-nan, lời ông nói ông ấy chắc chắn tin nhận. Vì sao? Vì thuở xưa, trong năm trăm đời ông từng làm con của Tu-bạt-đà; tình thương mến của ông ấy vẫn chưa hết, vì nhân duyên ấy nên sẽ tin lời ông."

 Khi ấy A-nan vâng lời Phật dạy, đến chỗ Tu-bạt nói: "Thưa nhân giả (cách gọi người khác một cách lịch sự), xin biết cho rằng Như Lai ra đời hiếm như hoa ưu-đàm, nửa đêm nay sẽ nhập bát-niết-bàn. Muốn làm việc gì thì hãy làm cho kịp, đừng để sau này hối hận." Tu-bạt nói: "Hay lắm, A-nan! Nay tôi sẽ đến chỗ Như Lai." Khi ấy A-nan cùng Tu-bạt-đà trở về chỗ Phật.

 Tu-bạt-đà đến nơi, chào hỏi rồi nói: "Thưa Cù-đàm, nay tôi muốn hỏi, xin ngài trả lời theo ý tôi." Phật nói: "Này Tu-bạt, nay đúng là lúc, ông hỏi điều gì, ta sẽ khéo léo trả lời theo ý ông." "Thưa Cù-đàm, có các sa-môn (người xuất gia tu hành) và Bà-la-môn nói rằng: mọi chúng sinh chịu quả báo khổ hay vui đều theo nhân duyên của nghiệp cũ ngày trước. Vì thế, nếu ai giữ giới, tinh tấn, chịu khổ thân khổ tâm, thì có thể phá được nghiệp cũ; nghiệp cũ đã hết thì mọi khổ diệt sạch; mọi khổ diệt sạch thì được niết-bàn. Lẽ ấy thế nào?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu có sa-môn, Bà-la-môn nào nói như vậy, ta vì thương xót, thường sẽ đến chỗ những người ấy. Đến rồi, ta sẽ hỏi: 'Thưa nhân giả, ông thật có nói như vậy không?' Nếu họ đáp: 'Tôi nói như vậy. Vì sao? Thưa Cù-đàm, tôi thấy có chúng sinh quen làm điều ác mà nhiều của báu, thân được tự tại; lại thấy người tu điều thiện mà nghèo khó thiếu thốn, không được tự tại; lại thấy có người ra sức làm lụng tìm cầu mà không được; lại thấy có người không cầu mà tự nhiên được; lại thấy có người lòng từ không giết hại mà lại chết yểu; lại thấy kẻ ưa giết hại mà vẫn sống lâu; lại thấy có người tu phạm hạnh thanh tịnh, siêng năng giữ giới, có người được giải thoát, có người không được. Vì thế tôi nói mọi chúng sinh chịu quả báo khổ vui đều do nhân duyên nghiệp cũ ngày trước.'"

 "Này Tu-bạt, ta lại sẽ hỏi: 'Thưa nhân giả, ông thật thấy nghiệp quá khứ không? Nếu có nghiệp ấy thì nhiều hay ít? Khổ hạnh hiện tại phá được nhiều hay ít? Có biết nghiệp ấy đã hết hay chưa hết không? Nghiệp ấy hết rồi thì mọi thứ đều hết chăng?' Nếu họ đáp: 'Tôi thật không biết', ta liền đưa ra thí dụ cho người ấy: 'Ví như có người thân bị trúng tên độc, quyến thuộc trong nhà mời thầy thuốc đến nhổ mũi tên. Nhổ tên rồi thân được yên ổn. Mười năm sau người ấy vẫn còn nhớ rõ ràng: thầy thuốc ấy đã nhổ mũi tên độc cho ta, lấy thuốc bôi xoa khiến ta lành bệnh, yên ổn sung sướng. Nhân giả đã không biết nghiệp cũ quá khứ, thì làm sao biết khổ hạnh hiện tại chắc chắn phá được nghiệp quá khứ?'"

 "Nếu họ lại nói: 'Thưa Cù-đàm, ngài nay cũng có nghiệp cũ quá khứ, sao lại riêng trách nghiệp quá khứ của tôi? Thưa Cù-đàm, trong kinh của ngài cũng nói: nếu thấy có người quyền quý tự tại, nên biết người ấy đời trước ưa bố thí. Như thế chẳng phải gọi là nghiệp quá khứ sao?' Ta lại đáp: 'Thưa nhân giả, biết như vậy gọi là biết bằng suy đoán, không gọi là biết thật. Trong Phật pháp của ta, có khi từ nhân mà biết quả, có khi từ quả mà biết nhân. Trong Phật pháp của ta có nghiệp quá khứ và có nghiệp hiện tại; ông thì không như vậy, chỉ có nghiệp quá khứ, không có nghiệp hiện tại. Giáo pháp của ông không dùng phương tiện để dứt nghiệp; giáo pháp của ta không như vậy, dùng phương tiện để dứt. Ông cho rằng nghiệp hết thì khổ hết; ta thì không như vậy, phiền não hết thì nghiệp và khổ mới hết. Vì thế nay ta trách cái nghiệp quá khứ của ông.'"

 "Nếu người ấy nói: 'Thưa Cù-đàm, tôi thật không biết, tôi học từ thầy, thầy nói như vậy, tôi thật không có lỗi.' Ta nói: 'Thưa nhân giả, thầy ông là ai?' Nếu họ đáp là Phú-lan-na (một trong sáu vị thầy ngoại đạo thời Phật), ta lại nói: 'Ngày trước sao ông không thưa hỏi từng điều một: Đại sư thật biết nghiệp quá khứ không? Nếu thầy ông nói "ta không biết", thì sao ông còn nghe lời thầy ấy? Nếu nói "ta biết", thì lại nên hỏi: Nhân duyên khổ nhẹ có phải chịu khổ vừa, khổ nặng không? Nhân duyên khổ vừa có phải chịu khổ nhẹ, khổ nặng không? Nhân duyên khổ nặng có phải chịu khổ vừa, khổ nhẹ không? Nếu nói không, lại nên hỏi: Sao thầy nói quả báo khổ vui chỉ do nghiệp quá khứ mà không do hiện tại?'"

 "'Lại nên hỏi: Cái khổ hiện tại này, quá khứ có không? Nếu quá khứ có, thì nghiệp quá khứ lẽ ra đã hết sạch; nếu đã hết sạch, sao còn phải nhận thân ngày nay? Nếu quá khứ không có mà chỉ hiện tại có, sao lại nói khổ vui của chúng sinh đều do nghiệp quá khứ? Thưa nhân giả, nếu biết khổ hạnh hiện tại phá được nghiệp quá khứ, thì khổ hạnh hiện tại lại lấy gì mà phá? Nếu nó không bị phá thì khổ là thường còn; khổ nếu thường còn thì sao nói được giải thoát khỏi khổ? Nếu lại có hạnh khác phá được khổ hạnh, thì quá khứ đã hết, sao còn có khổ?'"

 "'Thưa nhân giả, khổ hạnh như vậy có thể khiến nghiệp vui chịu quả khổ không? Lại có thể khiến nghiệp khổ chịu quả vui không? Có thể khiến nghiệp không khổ không vui trở thành không chịu quả không? Có thể khiến hiện báo thành sinh báo không? Có thể khiến sinh báo thành hiện báo không? Có thể khiến hai loại báo ấy thành không có báo không? Có thể khiến quả báo nhất định thành không có báo không? Có thể khiến không có báo thành quả báo nhất định không?' Nếu họ lại nói: 'Thưa Cù-đàm, không thể', ta lại sẽ nói: 'Thưa nhân giả, nếu không thể, thì vì nhân duyên gì mà chịu khổ hạnh ấy?'"

 "'Thưa nhân giả, nên biết chắc chắn có nghiệp quá khứ và có nhân duyên hiện tại. Vì thế ta nói do phiền não mà sinh nghiệp, do nghiệp mà chịu quả báo. Thưa nhân giả, nên biết mọi chúng sinh có nghiệp quá khứ và có nhân hiện tại. Chúng sinh tuy có nghiệp tuổi thọ từ quá khứ, nhưng vẫn phải nhờ nhân duyên ăn uống hiện tại. Thưa nhân giả, nếu nói chúng sinh chịu khổ, chịu vui nhất định do nhân duyên nghiệp cũ quá khứ, thì điều ấy không đúng. Vì sao? Thưa nhân giả, ví như có người diệt kẻ thù cho vua, nhân đó được nhiều của báu, nhờ của báu ấy mà hưởng vui hiện tại; người như thế ngay hiện tại tạo nhân vui, ngay hiện tại hưởng quả vui. Ví như có người giết con yêu của vua, nhân đó mà mất mạng; người như thế ngay hiện tại tạo nhân khổ, ngay hiện tại chịu quả khổ. Thưa nhân giả, mọi chúng sinh ngay hiện tại do bốn đại (đất, nước, lửa, gió hợp thành thân), thời tiết, đất đai, con người mà chịu khổ, chịu vui. Vì thế ta nói mọi chúng sinh không nhất thiết đều do nghiệp cũ quá khứ mà chịu khổ vui.'"

 "'Thưa nhân giả, nếu nhờ sức của nhân duyên dứt nghiệp mà được giải thoát, thì mọi bậc thánh đều không được giải thoát. Vì sao? Vì nghiệp cũ quá khứ của mọi chúng sinh không có đầu không có cuối. Vì thế ta nói khi tu thánh đạo, chính đạo ấy ngăn được nghiệp không đầu không cuối. Thưa nhân giả, nếu chịu khổ hạnh mà được đạo, thì mọi loài súc sinh đều phải được đạo. Vì thế trước hết nên điều phục tâm, không phải điều phục thân. Vì nhân duyên ấy, trong kinh ta nói: hãy chặt rừng này, đừng chặt cây. Vì sao? Vì sự sợ hãi sinh ra từ rừng, không sinh ra từ cây. Muốn điều phục thân, trước hết nên điều phục tâm. Tâm ví như rừng, thân ví như cây.'"

 Tu-bạt-đà thưa: "Bạch Thế Tôn, con đã điều phục tâm trước rồi." Phật nói: "Này thiện nam tử, ông làm sao điều phục tâm trước được?" Tu-bạt-đà thưa: "Bạch Thế Tôn, trước hết con suy xét rằng dục là vô thường, không vui, không sạch; quán sắc (các tầng định của cõi sắc) thì là thường, vui, thanh tịnh. Quán như vậy rồi, dứt được trói buộc của cõi dục, đạt được cõi sắc. Vì thế gọi là điều phục tâm trước. Tiếp đến lại quán sắc: sắc là vô thường, như ung nhọt, như vết thương, như chất độc, như mũi tên; thấy cõi vô sắc là thường, thanh tịnh, vắng lặng. Quán như vậy rồi, trói buộc của cõi sắc hết, đạt được cõi vô sắc. Vì thế gọi là điều phục tâm trước. Tiếp đến lại quán tưởng: tưởng là vô thường, là ung nhọt, vết thương, chất độc, mũi tên. Quán như vậy rồi, đạt được cõi phi tưởng phi phi tưởng. Cõi phi tưởng phi phi tưởng ấy chính là nhất thiết trí, vắng lặng thanh tịnh, không rơi rớt, thường hằng không đổi. Vì thế con điều phục được tâm."

 Phật nói: "Này thiện nam tử, ông làm sao điều phục được tâm? Cái định phi tưởng phi phi tưởng mà ông đạt được vẫn còn gọi là tưởng; niết-bàn thì không có tưởng. Sao ông lại nói đã đạt niết-bàn? Này thiện nam tử, ông đã biết quở trách tưởng thô, nay sao lại tham đắm tưởng tế? Ông không biết quở trách cõi phi tưởng phi phi tưởng này, nên nó vẫn gọi là tưởng, như ung nhọt, như vết thương, như chất độc, như mũi tên. Này thiện nam tử, thầy ông là Uất-đầu-lam-phất, căn tính lanh lợi, thông minh, mà còn không dứt được cõi phi tưởng phi phi tưởng này, phải nhận lấy thân xấu ác, huống gì người khác."

 "Bạch Thế Tôn, làm sao dứt được mọi hữu?" Phật nói: "Này thiện nam tử, nếu quán thật tướng (bộ mặt thật của các pháp) thì người ấy dứt được mọi hữu." Tu-bạt-đà thưa: "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là thật tướng?" "Này thiện nam tử, cái tướng không có tướng gọi là thật tướng." "Bạch Thế Tôn, thế nào gọi là cái tướng không có tướng?"

 "Này thiện nam tử, mọi pháp không có tướng tự mình, tướng kẻ khác, và tướng cả mình lẫn kẻ khác; không có tướng không nhân, không có tướng tạo tác, không có tướng thọ nhận; không có tướng người tạo tác, không có tướng người thọ nhận; không có tướng pháp hay phi pháp; không có tướng nam nữ, không có tướng con người (sĩ phu); không có tướng hạt bụi nhỏ, không có tướng thời gian; không có tướng vì mình, không có tướng vì người khác, không có tướng vì cả mình lẫn người khác; không có tướng có, không có tướng không, không có tướng sinh, không có tướng người sinh; không có tướng nhân, không có tướng nhân của nhân; không có tướng quả, không có tướng quả của quả; không có tướng ngày đêm, không có tướng sáng tối; không có tướng thấy, không có tướng người thấy; không có tướng nghe, không có tướng người nghe; không có tướng cảm biết, không có tướng người cảm biết; không có tướng bồ-đề (giác ngộ), không có tướng người được bồ-đề; không có tướng nghiệp, không có tướng chủ của nghiệp; không có tướng phiền não, không có tướng chủ của phiền não."

 "Này thiện nam tử, những tướng như vậy diệt đi ở chỗ nào, chỗ ấy gọi là chân thật tướng. Này thiện nam tử, mọi pháp đều là giả, chỗ chúng diệt đi mới gọi là thật, gọi là thật tướng, gọi là pháp giới (thể tính chân thật bao trùm mọi pháp), gọi là tất cánh trí, gọi là đệ nhất nghĩa đế (chân lý tối cao), gọi là đệ nhất nghĩa không (cái 'không' của chân lý tối cao). Này thiện nam tử, cái tướng, pháp giới, tất cánh trí, đệ nhất nghĩa đế, đệ nhất nghĩa không ấy: dùng trí bậc thấp mà quán thì được bồ-đề của Thanh văn (hàng đệ tử nghe tiếng Phật dạy mà giác ngộ); dùng trí bậc vừa mà quán thì được bồ-đề của Duyên giác (bậc tự quán nhân duyên mà giác ngộ); dùng trí bậc cao mà quán thì được bồ-đề vô thượng."

 Khi Phật nói pháp này, mười nghìn Bồ-tát được thật tướng ở bậc một đời (chỉ còn một đời nữa là thành Phật); mười lăm nghìn Bồ-tát được pháp giới ở bậc hai đời; hai mươi lăm nghìn Bồ-tát được tất cánh trí; ba mươi lăm nghìn Bồ-tát ngộ đệ nhất nghĩa đế, mà đệ nhất nghĩa đế ấy cũng gọi là đệ nhất nghĩa không, cũng gọi là thủ-lăng-nghiêm tam-muội; bốn mươi lăm nghìn Bồ-tát được hư không tam-muội, mà hư không tam-muội ấy cũng gọi là quảng đại tam-muội (phép định rộng lớn), cũng gọi là trí ấn tam-muội; năm mươi lăm nghìn Bồ-tát được bất thoái nhẫn, mà bất thoái nhẫn ấy cũng gọi là như pháp nhẫn, cũng gọi là như pháp giới; sáu mươi lăm nghìn Bồ-tát được đà-la-ni, mà đà-la-ni ấy cũng gọi là đại niệm tâm (tâm ghi nhớ lớn), cũng gọi là vô ngại trí (trí không chướng ngại); bảy mươi lăm nghìn Bồ-tát được sư tử hống tam-muội (phép định như tiếng sư tử gầm, khiến mọi tà thuyết khiếp phục), mà sư tử hống tam-muội ấy cũng gọi là kim cang tam-muội, cũng gọi là ngũ trí ấn tam-muội (phép định được năm trí ấn chứng); tám mươi lăm nghìn Bồ-tát (?) được bình đẳng tam-muội (phép định thấy mọi sự bình đẳng), mà bình đẳng tam-muội ấy cũng gọi là đại từ đại bi.

 Vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng phát tâm Duyên giác; vô lượng chúng sinh nhiều như cát sông Hằng phát tâm Thanh văn. Hai mươi nghìn ức người nữ cõi người và thiên nữ ngay hiện đời chuyển thân nữ, được thân nam. Tu-bạt-đà-la chứng quả A-la-hán.

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ bốn mươi.

 A-ma-lệ (1), Tỳ-ma-lệ (2), Niết-ma-lệ (3), Mông-già-lệ (4), Hê-ma-la-nhã-kiệt-bãi (5), Tam-mạn-na-bạt-đề (6), Sa-bà-đà sa-đàn-ni (7), Ba-la-ma-tha sa-đàn-ni (8), Ma-na-tư (9), A-chuyết-đề (10), Tỳ-la-chỉ (11), Am-ma-lại-đê (?) (12), Bà-lam-di (13), Bà-lam-ma (14), Sa-lệ-phú-nê-phú-na (15), Ma-nô-lại-đề (50 (?)).

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video