Phẩm Như Lai tánh (bản tánh của Như Lai — tức Phật, bậc đã đến từ chân như), thứ tư, phần ba.
Này thiện nam tử (người con trai hiền lành — cách Phật gọi người nghe)! Trong kinh Đại Niết-bàn (Niết-bàn: cảnh giới đã dứt sạch phiền não và khổ đau, giải thoát hoàn toàn; "Đại Niết-bàn" là Niết-bàn rốt ráo của Phật) nhiệm mầu này có bốn hạng người có thể giữ gìn chánh pháp (giáo pháp chân chính của Phật), xây dựng chánh pháp, ghi nhớ chánh pháp, đem lại nhiều lợi ích, thương xót thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, khiến cõi người và cõi trời được yên vui. Bốn hạng ấy là gì? Có người ra đời mà vẫn còn đủ tánh phiền não (những tâm tham, giận, si mê… làm rối loạn và trói buộc con người), đó là hạng thứ nhất. Bậc Tu-đà-hoàn (quả vị thứ nhất trong bốn quả của hàng đệ tử nghe pháp, bậc đã "vào dòng thánh", chỉ còn tái sinh tối đa bảy lần) và bậc Tư-đà-hàm (quả vị thứ hai, bậc chỉ còn trở lại cõi người một lần), đó là hạng thứ hai. Bậc A-na-hàm (quả vị thứ ba, bậc không còn trở lại cõi dục nữa) là hạng thứ ba. Bậc A-la-hán (quả vị thứ tư và cao nhất, bậc đã dứt hết phiền não, không còn sinh tử) là hạng thứ tư. Bốn hạng người này xuất hiện ở đời có thể đem lại nhiều lợi ích, thương xót thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, khiến cõi người và cõi trời được yên vui.
Thế nào gọi là người còn đủ tánh phiền não? Nếu có người giữ gìn cấm giới (những điều răn cấm Phật chế ra), đầy đủ oai nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép của người tu), xây dựng chánh pháp; từ chỗ Phật nghe pháp, hiểu rõ lời văn và ý nghĩa, rồi lại phân tích giảng nói cho người khác; như nói rằng: ít ham muốn là đạo, ham muốn nhiều chẳng phải đạo; giảng rộng như vậy về tám điều giác ngộ của bậc đại nhân (bát đại nhân giác: tám điều mà bậc đại nhân tự tỉnh thức, như ít ham muốn, biết đủ, ưa vắng lặng, siêng năng, chánh niệm, thiền định, trí tuệ, không nói lời vô ích); ai phạm lỗi thì dạy họ phát lộ (nói thẳng tội lỗi của mình ra trước chúng, không che giấu) sám hối để diệt trừ tội; khéo biết những pháp kín nhiệm mà Bồ-tát (người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) dùng phương tiện để làm — đó gọi là phàm phu, chẳng phải "người thứ tám". "Người thứ tám" thì không gọi là phàm phu; gọi là Bồ-tát, mà không gọi là Phật.
Hạng người thứ hai gọi là Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm. Nếu được chánh pháp, thọ trì (nhận lấy và giữ gìn) chánh pháp, từ Phật nghe pháp; nghe thế nào thì nghe xong chép ra, thọ trì, đọc tụng, rồi lại giảng cho người khác. Còn nếu nghe pháp rồi mà không chép, không nhận, không giữ, không giảng, lại nói rằng Phật cho phép chứa nuôi tôi tớ và những vật không thanh tịnh — thì không có lẽ ấy. Đó gọi là hạng người thứ hai. Người như vậy dù chưa đạt đến chỗ trụ thứ hai, thứ ba (?) vẫn gọi là Bồ-tát đã được thọ ký (được Phật báo trước rằng về sau sẽ thành Phật).
Hạng người thứ ba gọi là A-na-hàm. Nói bậc A-na-hàm mà phỉ báng chánh pháp; hoặc nói rằng được phép chứa nuôi tôi tớ, người hầu và những vật không thanh tịnh; hoặc thọ trì sách vở, kinh luận của ngoại đạo (các tôn giáo, học phái ngoài đạo Phật); hoặc bị khách trần phiền não (phiền não như bụi bặm từ ngoài bám vào, không phải bản tánh) che lấp, bị các phiền não cũ trùm phủ; hoặc cất giấu xá-lợi (di cốt còn lại sau khi thiêu thân) chân thật của Như Lai; hoặc bị bệnh tật bên ngoài làm khổ não; hoặc bị bốn con rắn độc là tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió tạo nên thân thể, ví như bốn con rắn độc luôn chống phá nhau) xâm hại; hoặc chủ trương có cái "ta" thường còn — những điều ấy đều không có lẽ. Nếu nói "không có cái ta" thì có lẽ ấy. Nói rằng đắm vào việc đời thì không có lẽ ấy. Nếu nói rằng giáo pháp Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu hướng đến thành Phật, cứu độ khắp chúng sinh) nối tiếp không dứt thì có lẽ ấy. Nếu nói thân mình mang có tám vạn con trùng thì cũng không có lẽ ấy. Lìa hẳn dâm dục, cho đến trong mộng cũng không xuất tinh — thì có lẽ ấy. Ngày lâm chung mà sinh lòng sợ hãi thì cũng không có lẽ ấy. A-na-hàm nghĩa là gì? Là người ấy "không trở lại": những lỗi lầm như đã nói ở trên vĩnh viễn không thể làm nhơ bẩn được người ấy. Người qua lại xoay vần (trong đời để giáo hóa) như thế gọi là Bồ-tát đã được thọ ký, chẳng bao lâu sẽ thành tựu A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn — tức quả vị Phật). Đó gọi là hạng người thứ ba.
Hạng người thứ tư gọi là A-la-hán. Bậc A-la-hán đã dứt sạch các phiền não, buông bỏ gánh nặng, đạt được lợi ích cho chính mình, việc cần làm đã làm xong, trụ ở địa thứ mười (thập địa: bậc thứ mười, cao nhất trong mười bậc tu của Bồ-tát), được trí tuệ tự tại; tùy theo điều người ta ưa thích mà có thể hiện ra đủ mọi hình tướng; muốn trang nghiêm thành Phật đạo thì liền có thể thành tựu. Ai thành tựu được vô lượng công đức như thế thì gọi là A-la-hán. Đó là bốn hạng người xuất hiện ở đời, có thể đem lại nhiều lợi ích, thương xót thế gian, làm chỗ nương tựa cho thế gian, khiến cõi người và cõi trời được yên vui. Trong cõi người và cõi trời, họ là bậc tôn quý nhất, thù thắng nhất, giống như Như Lai, gọi là bậc hơn hết trong loài người, là chỗ để quy y (quay về nương tựa).
Bồ-tát Ca-diếp (vị Bồ-tát đang thưa hỏi Phật trong kinh này) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính — danh hiệu của Phật)! Nay con không nương tựa bốn hạng người này. Vì sao? Như trong kinh Cù-sư-la, Phật vì trưởng giả Cù-sư-la mà nói: 'Nếu thiên ma (ma vương ở cõi trời, chuyên phá hoại người tu) hay Phạm thiên (vị trời cai quản cõi Sắc) muốn phá hoại mà biến thành hình Phật, đầy đủ trang nghiêm ba mươi hai tướng tốt và tám mươi vẻ đẹp (những đặc điểm thân thể tốt đẹp riêng có của Phật), có vầng hào quang tròn rộng một tầm (đơn vị đo bằng sải hai tay dang ra), mặt tròn đầy như vầng trăng sáng rực, sợi lông trắng giữa hai chân mày trắng hơn ngọc kha và tuyết — trang nghiêm như vậy mà đi đến chỗ ông, thì ông phải xét kỹ xem thật hay giả; khi đã biết rõ rồi thì phải hàng phục nó.' Bạch Thế Tôn! Loài ma còn biến được thành thân Phật, huống gì lại không biến được thành thân của bốn hạng người như A-la-hán; ngồi nằm giữa hư không, hông trái tuôn nước, hông phải phun lửa, thân bốc khói lửa như đống lửa lớn. Vì lý do đó, đối với bốn hạng người ấy con không sinh lòng tin; nếu họ có nói điều gì con cũng không thể vâng nhận, cũng không kính nhớ mà nương tựa."
Phật nói: "Này thiện nam tử! Đối với lời Ta nói mà còn sinh nghi thì còn chưa nên nhận, huống gì những kẻ như thế. Vì vậy phải khéo phân biệt, biết điều này là lành hay chẳng lành, việc này nên làm hay không nên làm. Làm được như vậy thì lâu dài được an vui. Này thiện nam tử! Ví như con chó ăn trộm ban đêm lẻn vào nhà người. Đứa tớ gái trong nhà nếu phát hiện thì liền xua đuổi, mắng rằng: 'Mày cút ra mau! Không ra thì tao lấy mạng mày.' Con chó ăn trộm nghe thế liền bỏ đi, không trở lại. Các ông từ nay cũng nên hàng phục Ba-tuần (tên ma vương) như vậy. Nên nói rằng: 'Này Ba-tuần! Ngươi nay không được hiện ra hình tướng như thế. Nếu cố ý hiện ra thì ta sẽ dùng năm sợi dây trói (trói hai tay, hai chân và cổ) mà trói ngươi.' Ma nghe vậy liền bỏ đi, như con chó ăn trộm kia không dám trở lại nữa."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như Phật đã nói với trưởng giả Cù-sư-la: nếu có thể hàng phục ma như vậy thì cũng có thể đến gần Đại Bát-niết-bàn. Thế thì cần gì Như Lai phải nói bốn hạng người này là chỗ nương tựa? Lời nói của bốn hạng người như thế chưa chắc đã đáng tin."
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Điều Ta nói cũng đúng như vậy, chẳng phải là không đúng. Này thiện nam tử! Ta nói việc hàng phục ma là nói cho hàng Thanh văn (những đệ tử nghe tiếng Phật giảng mà tu, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) còn mắt thịt, chứ không nói cho người tu học Đại thừa. Người Thanh văn dù có thiên nhãn (con mắt nhà trời, thấy được xa và những vật bị che khuất) vẫn gọi là mắt thịt; người học Đại thừa dù chỉ có mắt thịt cũng gọi là Phật nhãn (con mắt của Phật, thấy suốt hết thảy). Vì sao? Vì kinh Đại thừa này gọi là Phật thừa (cỗ xe đưa đến quả Phật), mà Phật thừa này là cao tột, thù thắng nhất.
Này thiện nam tử! Ví như có người dũng mãnh oai hùng, những kẻ nhút nhát thường đến nương theo. Người dũng mãnh ấy thường dạy kẻ nhút nhát: 'Các anh phải cầm cung nắm tên như thế này, tập dùng giáo dài, móc dài, dây thòng lọng như thế này.' Lại bảo: 'Khi ra trận chiến đấu, dù như đi trên lưỡi dao cũng không được sinh lòng sợ hãi; phải xem người và trời là yếu ớt, phải tự khởi tâm nghĩ mình là kẻ dũng mãnh. Có khi có người vốn chẳng có gan dạ, giả làm ra vẻ hùng mạnh, cầm cung đao và đủ thứ binh khí để tự tô điểm, đến giữa trận hò hét om sòm — đối với người ấy các anh cũng chẳng nên lo sợ. Hạng người như thế, nếu thấy các anh không sợ, thì nên biết chẳng bao lâu họ sẽ tan rã, giống như con chó ăn trộm kia.'
Này thiện nam tử! Như Lai cũng vậy, bảo hàng Thanh văn: 'Các ông không nên sợ ma Ba-tuần. Nếu ma Ba-tuần hóa làm thân Phật đến chỗ các ông, các ông phải siêng năng, giữ vững tâm mình mà hàng phục ma.' Khi ấy ma sẽ buồn rầu không vui, quay đường bỏ đi. Này thiện nam tử! Như người dũng mãnh kia không cần học theo ai, người học Đại thừa cũng vậy: được nghe đủ loại kinh điển sâu kín, tâm vui thích, không kinh sợ. Vì sao? Vì người tu học Đại thừa như thế đã từng cúng dường, cung kính, lễ lạy vô lượng muôn ức đức Phật trong quá khứ; nên dù có vô lượng nghìn ức quân ma muốn đến quấy nhiễu, trong việc ấy họ trọn không kinh sợ. Này thiện nam tử! Ví như có người được thuốc a-kiệt-đà (một loại thuốc tiên trị được mọi chất độc, mọi bệnh), không còn sợ bất cứ rắn độc nào; nhờ sức thuốc ấy lại còn trừ được mọi chất độc. Kinh Đại thừa này cũng vậy: như sức của thuốc kia, không sợ mọi thứ độc của các ma, lại còn hàng phục được chúng, khiến chúng không nổi lên được nữa.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có loài rồng tánh rất ganh ghét hung dữ; khi muốn hại người thì hoặc nhìn bằng mắt, hoặc thổi hơi ra. Vì thế tất cả sư tử, cọp, beo, chó sói, chó nhà đều sợ hãi. Những loài thú dữ này hoặc nghe tiếng, hoặc thấy hình, hoặc chạm vào thân con rồng ấy, thảy đều mất mạng. Có người giỏi chú thuật (thần chú, lời niệm có sức mầu nhiệm), nhờ sức thần chú mà khiến những con rồng độc ác, chim kim sí điểu (chim cánh vàng khổng lồ trong truyền thuyết, chuyên bắt rồng làm mồi), voi dữ, sư tử, cọp, beo, sói ấy đều trở nên hiền thuần, dùng làm vật cưỡi được. Các loài thú ấy hễ thấy người giỏi chú kia là liền thuần phục. Hàng Thanh văn và Duyên giác (những người tự quán sát lý nhân duyên mà giác ngộ, không cần nghe Phật dạy, cũng chỉ cầu giải thoát riêng) cũng vậy: thấy ma Ba-tuần thì đều sợ hãi; còn ma Ba-tuần thì chẳng hề sinh lòng sợ, vẫn cứ làm việc của ma. Người học Đại thừa cũng như vậy: thấy hàng Thanh văn sợ việc ma, không sinh lòng tin ưa đối với Đại thừa này, nên trước hết dùng phương tiện hàng phục các ma, khiến chúng đều hiền thuần, dùng làm vật cưỡi được; nhân đó giảng rộng đủ thứ diệu pháp. Hàng Thanh văn, Duyên giác thấy ma đã bị chế ngự thì không còn sợ hãi, lúc ấy mới sinh lòng tin ưa đối với chánh pháp vô thượng Đại thừa này, và nói rằng: 'Từ nay chúng ta không nên gây chướng ngại trong chánh pháp này nữa.'
Lại nữa, này thiện nam tử! Hàng Thanh văn, Duyên giác sợ hãi các phiền não; người học Đại thừa thì hoàn toàn không sợ. Tu học Đại thừa có sức mạnh như thế. Vì lý do đó, điều Ta nói trước kia là nhằm cho hàng Thanh văn, Duyên giác hàng phục các ma, chứ không phải nói cho Đại thừa. Kinh điển Đại Niết-bàn nhiệm mầu này không gì khuất phục được, thật lạ lùng, thật đặc biệt. Nếu có ai nghe, nghe rồi tin nhận, tin được rằng Như Lai là pháp thường còn, thì người ấy rất hiếm có, như hoa ưu-đàm (loài hoa tương truyền ba nghìn năm mới nở một lần). Sau khi Ta nhập Niết-bàn, nếu có ai được nghe kinh điển Đại thừa nhiệm mầu như vậy mà sinh lòng tin kính, thì nên biết những người ấy trong đời vị lai, suốt trăm nghìn ức kiếp (kiếp: một khoảng thời gian cực kỳ dài) không rơi vào ác đạo (các đường xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh).
Bấy giờ Phật bảo Bồ-tát Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Sau khi Ta nhập Niết-bàn sẽ có trăm nghìn vô lượng chúng sinh phỉ báng, không tin kinh điển Đại Niết-bàn nhiệm mầu này." Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Các chúng sinh ấy, sau khi Phật diệt độ bao lâu thì sẽ phỉ báng kinh này? Bạch Thế Tôn! Lại có những chúng sinh thuần thiện nào có thể cứu vớt những kẻ phỉ báng pháp ấy?"
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Sau khi Ta nhập Bát-niết-bàn, trong bốn mươi năm kinh này sẽ được lưu truyền rộng khắp ở cõi Diêm-phù-đề (châu lục phía nam núi Tu-di, chỉ thế giới loài người chúng ta sống), sau đó sẽ ẩn mất vào lòng đất. Này thiện nam tử! Ví như ở nơi nào có mía, lúa gạo, đường phèn, sữa, tô (váng sữa, bơ) và đề hồ (chất tinh túy nhất chế từ sữa), thì dân chúng nơi ấy đều nói rằng đó là vị ngon nhất trong các vị. Lại có người chỉ ăn kê và hạt cỏ lồng vực, người ấy cũng nói: 'Thứ tôi ăn là ngon nhất.' Đó là kẻ phước mỏng, vì chịu quả báo của nghiệp. Còn người có phước thì tai chưa từng nghe đến tên kê hay cỏ lồng vực; thứ họ ăn chỉ là gạo thơm, mía, đường phèn, đề hồ. Kinh điển Đại Niết-bàn nhiệm mầu này cũng vậy: kẻ căn tánh chậm lụt, phước mỏng thì không thích nghe, như kẻ phước mỏng kia ghét gạo thơm và đường phèn. Người theo hai thừa (Thanh văn thừa và Duyên giác thừa) cũng vậy, ghét bỏ kinh Đại Niết-bàn vô thượng. Lại có chúng sinh trong lòng vui thích nghe nhận kinh này, nghe rồi hoan hỷ, không phỉ báng, như người có phước kia ăn gạo thơm.
Này thiện nam tử! Ví như có ông vua ở trong núi, nơi hiểm trở xấu xa. Tuy có mía, gạo thơm, đường phèn, nhưng vì khó kiếm nên tiếc của, tích chứa lại, không dám ăn vì sợ hết, chỉ ăn kê và cỏ lồng vực. Có ông vua nước khác nghe vậy, thương mà cười, liền dùng xe chở gạo thơm, mía đem tặng. Vua kia nhận được liền chia ra cho cả nước cùng ăn. Dân ăn xong đều vui mừng, cùng nói: 'Nhờ ông vua kia mà chúng ta được món ăn hiếm có này.' Này thiện nam tử! Bốn hạng người kia cũng vậy, là tướng soái của đại pháp vô thượng này. Trong bốn hạng ấy, có một người thấy ở phương khác có vô lượng Bồ-tát tuy học kinh điển Đại thừa như thế, hoặc tự chép, hoặc nhờ người chép, nhưng vì lợi lộc cúng dường, vì danh tiếng khen ngợi, vì muốn hiểu pháp, vì muốn có chỗ nương, vì muốn dùng để đổi lấy các kinh khác, nên không thể giảng rộng cho người khác. Vì thế người ấy mang kinh điển nhiệm mầu này đến phương kia trao cho các Bồ-tát ấy, khiến họ phát tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật) vô thượng, an trụ nơi Bồ-đề. Các Bồ-tát ấy được kinh rồi liền giảng rộng cho người khác, khiến vô lượng chúng sinh được hưởng vị pháp Đại thừa như thế. Tất cả đều nhờ sức của một vị Bồ-tát này mà những kinh chưa từng nghe đều được nghe, như dân chúng kia nhờ sức của vua mà được món ăn hiếm có.
Lại nữa, này thiện nam tử! Nơi nào kinh điển Đại Niết-bàn nhiệm mầu này được lưu truyền, nên biết đất ấy chính là kim cương (thứ cứng chắc nhất, không gì phá nổi), người ở nơi ấy cũng như kim cương. Ai nghe được kinh như thế thì không còn thoái lui đối với A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề; tùy theo nguyện ước đều được thành tựu, như điều Ta đang giảng nói hôm nay. Các ông, các tỳ-kheo (người xuất gia đã thọ giới đầy đủ), hãy khéo thọ trì. Nếu có chúng sinh nào không được nghe kinh điển như thế, nên biết người ấy thật đáng thương. Vì sao? Vì người ấy không thể thọ trì ý nghĩa rất sâu xa của kinh điển Đại thừa như thế."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Sau khi Như Lai diệt độ, trong bốn mươi năm, kinh Đại Niết-bàn thuộc Đại thừa này được lưu truyền rộng khắp ở Diêm-phù-đề; qua thời gian ấy thì ẩn vào lòng đất. Vậy sau đó bao lâu kinh sẽ xuất hiện trở lại?" Phật nói: "Này thiện nam tử! Khi chánh pháp của Ta còn lại tám mươi năm, thì bốn mươi năm đầu trong khoảng ấy, kinh này lại sẽ tuôn mưa pháp lớn khắp Diêm-phù-đề."
Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Kinh điển như thế, vào thời chánh pháp diệt, thời giới luật chân chính bị hủy hoại, thời phi pháp tăng trưởng, thời không còn chúng sinh sống đúng pháp — ai có thể nghe nhận, vâng giữ, đọc tụng cho thông thạo, cúng dường, cung kính, biên chép, giải thích? Cúi xin Như Lai thương xót chúng sinh, phân tích giảng rộng, để các Bồ-tát nghe rồi thọ trì; thọ trì rồi liền được tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không thoái chuyển."
Bấy giờ Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử! Nay ông khéo hỏi được ý nghĩa như vậy. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh đã phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như số cát sông Hy-liên (con sông ở Ấn Độ, gần nơi Phật nhập Niết-bàn), thì mới có thể trong đời ác thọ trì kinh điển như thế mà không phỉ báng. Này thiện nam tử! Nếu có ai phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật Thế Tôn nhiều như số cát một sông Hằng (sông lớn ở Ấn Độ; 'số cát sông Hằng' là cách nói chỉ số lượng nhiều không đếm xuể), thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, yêu thích kinh này, nhưng chưa thể phân tích giảng rộng cho người. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát hai sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, hiểu đúng, tin ưa, thọ trì, đọc tụng, nhưng cũng chưa thể giảng rộng cho người khác. Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát ba sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, tuy có giảng cho người nhưng chưa hiểu nghĩa sâu. Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát bốn sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, giảng rộng cho người được một phần trong mười sáu phần ý nghĩa; tuy có giảng nói nhưng chưa đầy đủ. Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát năm sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, giảng rộng cho người được tám phần trong mười sáu phần ý nghĩa. Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát sáu sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, giảng rộng cho người được mười hai phần trong mười sáu phần ý nghĩa. Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát bảy sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, giảng rộng cho người được mười bốn phần trong mười sáu phần ý nghĩa.
Nếu có chúng sinh phát tâm Bồ-đề ở chỗ các đức Phật nhiều như cát tám sông Hằng, thì sau đó mới có thể trong đời ác không phỉ báng pháp này, thọ trì, đọc tụng, biên chép kinh, lại khuyên người khác biên chép; tự mình nghe nhận, lại khuyên người khác nghe nhận, đọc tụng cho thông thạo; che chở, giữ vững; vì thương xót các chúng sinh trong thế gian mà cúng dường kinh này, lại khuyên người khác cúng dường, cung kính, tôn trọng, đọc tụng, lễ lạy cũng như thế; có đủ khả năng hiểu trọn ý vị của kinh, tức là: Như Lai thường còn không biến đổi, an vui rốt ráo; giảng rộng rằng chúng sinh đều có Phật tánh (bản tánh có thể thành Phật sẵn có trong mỗi chúng sinh); khéo biết tất cả kho tàng giáo pháp của Như Lai. Đã cúng dường các đức Phật như thế rồi, người ấy xây dựng chánh pháp vô thượng như thế, thọ trì và bảo vệ. Nếu có người mới phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề, nên biết người ấy trong đời vị lai nhất định có thể xây dựng chánh pháp như thế, thọ trì và bảo vệ. Vì vậy nay ông không thể không biết đến những người hộ pháp trong đời vị lai. Vì sao? Vì người phát tâm ấy trong đời vị lai nhất định có thể giữ gìn chánh pháp vô thượng.
Này thiện nam tử! Có những tỳ-kheo xấu ác nghe Ta nhập Niết-bàn mà không buồn rầu, lại nghĩ: 'Hôm nay Như Lai nhập Bát-niết-bàn, sao mà sung sướng thế! Như Lai còn tại thế thì ngăn cản lợi lộc của chúng ta; nay Ngài nhập Bát-niết-bàn rồi, còn ai ngăn cản, cướp đoạt của chúng ta nữa! Không còn ai ngăn cản thì chúng ta lại được hưởng lợi lộc cúng dường như lúc Như Lai còn. Như Lai còn tại thế thì giới cấm nghiêm ngặt, nay Ngài nhập Niết-bàn thì sẽ bỏ hết. Tấm ca-sa (áo của người xuất gia) đã nhận vốn là khuôn phép của đạo, nay sẽ bỏ đi như lá cờ treo trên đầu gậy gỗ.' Những người như thế phỉ báng, chống đối kinh Đại thừa này.
Này thiện nam tử! Nay ông nên ghi nhớ như vầy: nếu có chúng sinh thành tựu đầy đủ vô lượng công đức thì mới tin được kinh điển Đại thừa này; tin rồi thọ trì. Còn những chúng sinh khác có lòng ưa pháp, nếu ai giảng giải rộng kinh này cho họ, thì họ nghe xong, những nghiệp ác đã tạo trong vô lượng a-tăng-kỳ kiếp (số kiếp nhiều không thể tính đếm) quá khứ đều được tiêu trừ. Nếu có ai không tin kinh điển này, thì ngay trong thân hiện tại bị vô lượng bệnh khổ hành hạ, phần nhiều bị mọi người mắng nhiếc làm nhục; sau khi chết bị người khinh rẻ, mặt mũi xấu xí, đời sống khó khăn, thường thiếu thốn; dù có được chút ít thì cũng thô xấu tồi tệ; đời đời thường sinh vào nhà nghèo hèn, nhà phỉ báng chánh pháp, theo tà kiến (cái thấy sai lầm). Khi lâm chung thì hoặc gặp loạn lạc, binh đao nổi dậy khắp nơi, vua chúa bạo ngược, oán gia thù địch bức bách; tuy có bạn tốt mà không gặp được; những thứ cần cho đời sống tìm mà không được; dù được chút lợi cũng thường khổ vì đói khát; chỉ được những kẻ tầm thường thấp kém đoái nhìn, quen biết; vua quan đều chẳng đếm xỉa tới. Giả như nghe người ấy nói điều gì, dù là đúng lẽ, người ta cũng không tin nhận. Người như thế không đến được nơi tốt lành. Như con chim gãy cánh không bay được, người ấy cũng vậy, trong đời vị lai không thể đến được những nơi tốt lành của cõi người, cõi trời. Còn nếu có người tin được kinh điển Đại thừa như thế, thì dù thân hình vốn thô xấu, nhờ công đức của kinh liền trở nên đoan chánh; oai nghi, sắc mặt, sức lực ngày càng tăng; thường được người và trời ưa nhìn, cung kính, yêu mến, không muốn rời xa; vua quan và thân quyến nghe người ấy nói gì đều kính tin. Trong hàng đệ tử Thanh văn của Ta, nếu ai muốn làm việc hiếm có bậc nhất, thì hãy vì thế gian mà tuyên giảng rộng kinh điển Đại thừa như thế.
Này thiện nam tử! Ví như sương mù, dù muốn đọng lại cũng không quá lúc mặt trời mọc; mặt trời mọc lên rồi thì tan hết không còn chút nào. Này thiện nam tử! Những nghiệp ác của các chúng sinh cũng như vậy, sức tồn tại trên đời của chúng không quá lúc được thấy mặt trời Đại Niết-bàn. Mặt trời ấy mọc lên rồi thì trừ diệt được tất cả nghiệp ác.
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như có người xuất gia cạo tóc, tuy đã mặc ca-sa nhưng chưa được thọ mười giới sa-di (mười điều giới dành cho người mới xuất gia, chưa thọ giới đầy đủ). Có vị trưởng giả đến thỉnh chúng tăng, người chưa thọ giới ấy cũng cùng đại chúng nhận lời mời. Tuy chưa thọ giới nhưng đã được kể vào số tăng. Này thiện nam tử! Nếu có chúng sinh phát tâm bắt đầu học kinh Đại Niết-bàn thuộc Đại thừa này, biên chép, giữ gìn, đọc tụng, cũng như vậy: tuy chưa đủ ngôi vị của bậc Thập trụ (mười bậc an trụ trong quá trình tu của Bồ-tát) nhưng đã được kể vào hàng Thập trụ. Có chúng sinh là đệ tử Phật hoặc không phải đệ tử Phật, hoặc vì tham, vì sợ, hoặc vì lợi lộc mà nghe nhận kinh này, dù chỉ một bài kệ (đoạn thơ ngắn trong kinh), nghe rồi không phỉ báng, nên biết người ấy đã gần A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Này thiện nam tử! Vì lý do đó, Ta nói bốn hạng người là chỗ nương tựa của thế gian. Này thiện nam tử! Bốn hạng người như thế mà lại đem lời Phật nói bảo là chẳng phải lời Phật thì không có lẽ ấy. Vì vậy Ta nói bốn hạng người như thế là chỗ nương tựa của thế gian. Này thiện nam tử! Ông nên cúng dường bốn hạng người như thế."
"Bạch Thế Tôn! Con làm sao nhận biết được những người ấy để cúng dường?"
Phật bảo Ca-diếp: "Nếu có ai xây dựng, giữ gìn chánh pháp, thì nên đến thưa thỉnh người ấy, dù phải bỏ thân mạng cũng nên cúng dường. Như Ta đã nói trong kinh Đại thừa này:
'Người hiểu biết pháp, dù già dù trẻ, đều nên cúng dường,
cung kính lễ lạy, như các bà-la-môn (giai cấp tu sĩ, tư tế trong xã hội Ấn Độ xưa) thờ thần lửa.
Người hiểu biết pháp, dù già dù trẻ, đều nên cúng dường,
cung kính lễ lạy, cũng như chư thiên phụng thờ Đế Thích (vua trời Đao-lợi, chúa tể của các vị trời).'"
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Như lời Phật dạy, cúng dường thầy dạy, bậc trưởng thượng đúng là nên như vậy. Nay con có điều còn nghi, cúi xin Phật giảng rộng. Nếu có vị trưởng lão lâu năm giữ gìn giới cấm, lại đến chỗ người trẻ tuổi để hỏi học những điều chưa nghe, thì vị ấy có nên lễ kính người trẻ không? Nếu phải lễ kính thì vị ấy không còn gọi là người giữ giới. Nếu là người trẻ giữ gìn giới cấm, đến chỗ những người lâu năm phá giới để hỏi học điều chưa nghe, thì lại có nên lễ họ không? Nếu người xuất gia đến chỗ người tại gia hỏi học điều chưa nghe, thì có nên lễ không? Thế nhưng người xuất gia không nên lễ kính người tại gia. Vả lại trong Phật pháp, người trẻ tuổi phải cung kính bậc lớn tuổi lâu năm, vì bậc lâu năm đã thọ giới cụ túc (giới đầy đủ của tỳ-kheo) trước, thành tựu oai nghi, nên phải cúng dường cung kính. Như Phật có dạy: kẻ phá giới là kẻ không được dung chứa trong Phật pháp, như ruộng tốt mà có nhiều cỏ dại. Lại như Phật nói: 'Người hiểu biết pháp, dù già dù trẻ, đều nên cúng dường như thờ Đế Thích.' Hai câu như thế ý nghĩa ra sao? Há chẳng phải Như Lai nói sai sao? Như Phật có dạy: tỳ-kheo giữ giới cũng có khi phạm lỗi. Vì sao Như Lai lại nói như vậy? Bạch Thế Tôn! Trong kinh khác Phật cũng nói cho phép trị tội kẻ phá giới. Những lời ấy con chưa hiểu rõ ý."
Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử! Ta nói bài kệ ấy là vì các Bồ-tát học Đại thừa trong đời vị lai, không phải nói cho hàng đệ tử Thanh văn. Này thiện nam tử! Như Ta đã nói trước: sau khi chánh pháp diệt, vào thời giới luật chân chính bị hủy hoại, việc phá giới tăng trưởng, thời phi pháp thịnh hành, thời tất cả bậc thánh ẩn đi không xuất hiện, thời người ta nhận nuôi tôi tớ và chứa vật bất tịnh — trong bốn hạng người kia sẽ có một người ra đời, cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo. Người ấy thấy các tỳ-kheo ai nấy đều nhận nuôi tôi tớ, người hầu và chứa vật bất tịnh, chẳng biết gì là tịnh hay bất tịnh, cũng chẳng biết thế nào là đúng luật hay trái luật. Người ấy vì muốn điều phục những tỳ-kheo đó nên hòa đồng với họ mà không nhiễm theo cái nhơ của họ (ánh sáng hòa lẫn mà không cùng bụi bặm). Người ấy khéo phân biệt rõ chỗ mình làm và chỗ Phật làm. Dù thấy người khác phạm tội ba-la-di (tội nặng nhất, khiến người xuất gia bị đuổi khỏi tăng đoàn) cũng im lặng không nêu ra. Vì sao? Vì người ấy nghĩ: 'Ta ra đời là để xây dựng, giữ gìn chánh pháp', nên im lặng không nêu tội. Này thiện nam tử! Người như thế vì hộ pháp mà dù có phạm cũng không gọi là phá giới.
Này thiện nam tử! Ví như có ông vua mắc bệnh băng hà, thái tử còn nhỏ, chưa đủ sức nối ngôi. Có một người chiên-đà-la (giai cấp thấp hèn nhất ở Ấn Độ xưa, làm nghề đồ tể, bị xem là ô uế) giàu có, tiền của vô số, bà con thuộc hạ đông đảo, cậy sức mạnh của mình, nhân lúc đất nước suy yếu mà cướp ngôi vua. Cai trị chưa được bao lâu, dân trong nước, các cư sĩ, bà-la-môn bỏ trốn, xa chạy sang nước khác; những người còn ở lại thì ngay cả nhìn mặt vua ấy cũng không muốn. Cũng có những trưởng giả, bà-la-môn không rời bỏ quê hương, giống như cây cối mọc ở đâu thì chết ở đó. Vua chiên-đà-la biết dân trong nước trốn đi nhiều, liền sai các người chiên-đà-la canh giữ các ngả đường. Lại trong bảy ngày đánh trống rao bảo các bà-la-môn: 'Ai có thể làm thầy quán đảnh (thầy làm lễ rưới nước lên đỉnh đầu để chính thức tôn vua lên ngôi) cho ta thì sẽ được phong thưởng nửa nước.' Các bà-la-môn nghe lời ấy, không ai chịu đến, ai nấy đều nói: 'Ở đâu lại có người dòng bà-la-môn mà làm việc như thế!' Vua chiên-đà-la lại nói: 'Nếu trong hàng bà-la-môn không có một người nào làm thầy cho ta, thì ta nhất định bắt các bà-la-môn phải ở chung, ăn ngủ chung, làm cùng nghề với người chiên-đà-la. Nếu ai chịu đến làm lễ quán đảnh cho ta thì được phong nửa nước, lời này không dối. Thuốc cam lộ bất tử tuyệt diệu của cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nơi Đế Thích làm chủ) có được nhờ thần chú, ta cũng sẽ chia cho cùng uống.'
Bấy giờ có một chàng trai dòng bà-la-môn, tuổi vừa hai mươi, tu hạnh trong sạch, để tóc dài làm dấu hiệu, giỏi chú thuật, đến chỗ vua thưa rằng: 'Tâu đại vương! Những gì vua sai bảo, tôi đều làm được.' Khi ấy vua vui mừng, nhận chàng trai ấy làm thầy quán đảnh. Các bà-la-môn nghe chuyện đều nổi giận, trách chàng trai: 'Ông là bà-la-môn, sao lại đi làm thầy cho tên chiên-đà-la?' Bấy giờ vua chia nửa nước cho chàng trai, cùng nhau cai trị đất nước trong một thời gian dài.
Rồi chàng trai nói với vua: 'Tôi bỏ phép tắc của dòng tộc mà đến làm thầy vua, lại dạy cho đại vương những thần chú kín nhiệm, thế mà nay đại vương vẫn chưa thân thiết với tôi.' Vua đáp: 'Nay ta có điều gì không thân với thầy?' Chàng trai đáp: 'Thuốc bất tử của tiên vương để lại, vua vẫn chưa cùng tôi uống.' Vua nói: 'Hay lắm, hay lắm, thưa đại sư! Ta thật không biết; nếu thầy cần thì xin cứ mang đi.' Chàng trai nghe vua nói vậy liền lấy thuốc mang về nhà, mời các đại thần cùng uống. Các đại thần uống xong liền cùng tâu vua: 'Đại sư thật tuyệt vời! Có được thuốc cam lộ bất tử này.' Vua biết chuyện, nói với thầy: 'Sao vậy, đại sư? Thầy chỉ cùng các đại thần uống cam lộ mà không chia cho ta?' Bấy giờ chàng trai lấy phần còn lại, trộn thêm thuốc độc, đưa vua uống. Vua uống xong, chốc lát thuốc phát, mê man ngã quỵ xuống đất, không còn biết gì, như người chết. Khi ấy chàng trai lập thái tử cũ lên làm vua lại, và nói: 'Theo phép, tòa sư tử (ngai vua) không được để người chiên-đà-la ngồi lên. Từ xưa đến nay ta chưa từng nghe thấy người dòng chiên-đà-la làm vua. Người chiên-đà-la mà trị nước, cai quản dân thì không có lẽ ấy. Nay ngài nên trở lại nối ngôi tiên vương, đem chánh pháp mà trị nước.' Chàng trai sắp đặt xong việc ấy, lại đem thuốc giải cho tên chiên-đà-la uống để tỉnh lại; tỉnh lại rồi thì đuổi ra khỏi nước. Chàng trai ấy tuy làm những việc như vậy nhưng vẫn không mất phép tắc của bà-la-môn. Các cư sĩ, bà-la-môn khác nghe việc chàng làm thì khen là chưa từng có, ngợi rằng: 'Lành thay, lành thay, thưa nhân giả! Ngài khéo đuổi được vua chiên-đà-la.'
Này thiện nam tử! Sau khi Ta nhập Niết-bàn, các Bồ-tát giữ gìn chánh pháp cũng như vậy: dùng sức phương tiện mà cùng làm chung việc với những vị tăng phá giới, tăng chỉ có danh nghĩa, nhận chứa mọi vật bất tịnh. Khi ấy nếu Bồ-tát thấy có người tuy phạm giới nhiều nhưng có thể trị được những tỳ-kheo xấu ác hủy phạm giới cấm, thì liền đến chỗ người ấy cung kính lễ lạy, cúng dường bốn thứ (tứ sự: y phục, thức ăn uống, chỗ nằm ngồi, thuốc men), đem kinh sách và đồ dùng dâng lên hết. Nếu tự mình không có thì phải tìm cách xin các đàn-việt (thí chủ, người bố thí cúng dường cho tăng) để đem cho. Vì việc ấy mà được chứa tám thứ vật bất tịnh (tám thứ người xuất gia không được chứa, như vàng bạc, tôi tớ, trâu bò, kho lúa…). Vì sao? Vì người ấy trị các tỳ-kheo xấu ác, như chàng trai kia đuổi tên chiên-đà-la. Khi ấy Bồ-tát tuy cung kính lễ lạy người ấy và nhận chứa tám thứ vật bất tịnh, nhưng đều không có tội. Vì sao? Vì Bồ-tát ấy muốn trục xuất, trừng trị các tỳ-kheo xấu ác, để tăng chúng thanh tịnh được sống yên ổn, lưu truyền kinh điển Đại thừa Phương đẳng (kinh Đại thừa, giáo lý rộng lớn và bình đẳng), làm lợi ích cho tất cả trời và người.
Này thiện nam tử! Vì lý do ấy mà trong kinh Ta nói hai bài kệ kia, để các Bồ-tát đều cùng khen ngợi người hộ pháp, như các cư sĩ, bà-la-môn kia khen chàng trai: 'Lành thay, lành thay!' Bồ-tát hộ pháp đúng nên như vậy. Nếu có người thấy người hộ pháp cùng làm việc chung với kẻ phá giới mà nói người hộ pháp có tội, nên biết người nói ấy tự chuốc lấy tai họa; còn người hộ pháp thật không có tội. Này thiện nam tử! Nếu có tỳ-kheo đã phạm giới cấm mà vì lòng kiêu mạn che giấu không sám hối, nên biết người ấy mới thật là phá giới. Bồ-tát ma-ha-tát (Bồ-tát lớn, bậc Bồ-tát đã tu lâu và có hạnh nguyện rộng lớn) vì hộ pháp mà dù có phạm cũng không gọi là phá giới. Vì sao? Vì không kiêu mạn, nói thẳng lỗi ra và sám hối. Này thiện nam tử! Vì thế trong kinh Ta nói bài kệ này theo cách che giấu ý nghĩa:
'Người hiểu biết pháp, dù già dù trẻ, đều nên cúng dường,
cung kính lễ lạy, như các bà-la-môn thờ thần lửa,
như các vị ở cõi trời thứ hai phụng thờ Đế Thích.'
Vì lý do đó, Ta không phải nói bài kệ này cho người học theo Thanh văn, mà chỉ nói cho Bồ-tát."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Những Bồ-tát ma-ha-tát như thế đối với giới luật rất lỏng lẻo, vậy giới đã thọ từ trước có còn đầy đủ không?" Phật nói: "Này thiện nam tử! Nay ông không nên nói như thế. Vì sao? Giới đã thọ từ trước vẫn còn như cũ, không mất. Giả như có phạm thì liền sám hối, sám hối xong thì trong sạch. Này thiện nam tử! Như con đê cũ bị thủng lỗ thì nước rỉ ra. Vì sao? Vì không có người sửa. Nếu có người sửa thì nước không chảy ra. Bồ-tát cũng vậy: tuy cùng kẻ phá giới làm lễ bố-tát (lễ tụng giới mỗi nửa tháng của tăng chúng), thọ giới, tự tứ (lễ cuối mùa an cư, mỗi vị tự xin đại chúng chỉ ra lỗi của mình), làm chung các việc của tăng, nhưng giới luật của Bồ-tát không như con đê thủng lỗ rỉ nước. Vì sao? Vì nếu không có người giữ giới thanh tịnh thì tăng chúng sẽ suy giảm, sự lơi lỏng biếng nhác mỗi ngày một tăng; nếu có người giữ giới thanh tịnh thì giữ được đầy đủ, không mất giới cũ. Này thiện nam tử! Lơi lỏng đối với 'thừa' (giáo pháp Đại thừa, con đường tu hành) mới gọi là lơi lỏng; lơi lỏng đối với giới thì không gọi là lơi lỏng. Bồ-tát ma-ha-tát đối với Đại thừa này không biếng nhác, khinh mạn, đó gọi là giới gốc. Vì bảo vệ chánh pháp, Bồ-tát dùng nước Đại thừa mà tự tắm gội. Vì thế Bồ-tát tuy hiện ra vẻ phá giới nhưng không gọi là lơi lỏng."
Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Trong chúng tăng có bốn hạng người, như quả am-la (quả xoài), sống hay chín khó biết. Vậy phá giới hay giữ giới làm sao nhận ra?"
Phật nói: "Này thiện nam tử! Nhờ kinh điển Đại Niết-bàn nhiệm mầu thì dễ biết. Làm sao nhờ kinh Đại Niết-bàn này mà biết được? Ví như người nông phu trồng lúa, nhổ cỏ dại (?) đi; nhìn bằng mắt thịt thì gọi là ruộng sạch. Đến khi lúa chín, cỏ và lúa mới khác nhau. Cũng vậy, tám việc (tám thứ bất tịnh) có thể làm ô nhiễm tăng chúng; nếu trừ bỏ được thì nhìn bằng mắt thịt biết là thanh tịnh. Nếu người giữ giới và người phá giới lúc chưa làm điều ác, thì nhìn bằng mắt thịt khó phân biệt; nếu điều ác lộ ra thì dễ biết, như cỏ dại kia dễ phân biệt. Trong tăng chúng cũng vậy: nếu xa lìa được tám pháp bất tịnh như rắn độc, thì gọi là thanh tịnh, là thánh chúng, là ruộng phước (chỗ gieo trồng phước đức), đáng được người và trời cúng dường. Quả báo thanh tịnh thì không phải mắt thịt phân biệt được.
Lại nữa, này thiện nam tử! Như rừng ca-la-ca có rất nhiều cây, trong rừng ấy chỉ có một cây tên là trấn-đầu-ca. Cây ca-la-ca và cây trấn-đầu-ca có quả giống nhau, không phân biệt được (quả ca-la-ca có độc, quả trấn-đầu-ca ăn được). Khi quả chín, có một người đàn bà nhặt hết: quả trấn-đầu-ca chỉ được một phần, quả ca-la-ca thì đến mười phần. Người đàn bà ấy không biết, mang ra chợ rao bán. Bọn trẻ ngu dại cũng không phân biệt được, mua quả ca-la-ca ăn rồi chết. Những người có trí nghe chuyện ấy liền hỏi người đàn bà: 'Chị lấy quả này ở đâu ra?' Người đàn bà chỉ chỗ. Mọi người liền nói: 'Chỗ ấy có vô số cây ca-la-ca, chỉ có một gốc trấn-đầu-ca thôi.' Mọi người biết rồi thì cười mà bỏ đi. Này thiện nam tử! Tám pháp bất tịnh trong đại chúng cũng như vậy. Trong chúng có nhiều người dùng tám thứ ấy, chỉ có một người giữ giới thanh tịnh, không nhận tám pháp bất tịnh; tuy biết những người kia chứa đồ phi pháp nhưng vẫn cùng làm việc chung, không rời bỏ họ — như một cây trấn-đầu-ca trong rừng kia.
Có ưu-bà-tắc (cư sĩ nam, người tại gia quy y Phật) thấy những người ấy có nhiều điều phi pháp nên không cung kính cúng dường họ. Nếu muốn cúng dường thì nên hỏi trước: 'Thưa đại đức! Tám thứ như thế có được nhận chứa không? Phật có cho phép không? Nếu nói Phật cho phép, thì những người như thế có được cùng làm lễ bố-tát, yết-ma (thủ tục biểu quyết các việc của tăng đoàn), tự tứ không?' Ưu-bà-tắc hỏi như vậy rồi, cả chúng đều đáp: 'Tám thứ như thế, Như Lai thương xót nên đều cho phép chứa.' Ưu-bà-tắc nói: 'Ở tinh xá Kỳ Hoàn (ngôi chùa lớn do trưởng giả Cấp Cô Độc dâng cúng Phật) có các tỳ-kheo, người thì nói vàng bạc Phật cho phép chứa, người thì nói không cho. Những người nói không cho phép thì không ở chung, không cùng tụng giới, tự tứ với người nói cho phép, cho đến không cùng uống nước một dòng sông, những vật cúng dường cũng không dùng chung. Sao các ông lại nói Phật cho phép? Đức Phật là Thiên trung thiên (bậc trời trong các trời, tức tôn quý hơn cả các vị trời) tuy có nhận những thứ ấy, nhưng chúng tăng các ông cũng không nên chứa. Nếu ai nhận chứa thì không nên cùng họ tụng giới, tự tứ, yết-ma, làm chung các việc của tăng. Nếu cùng họ tụng giới, tự tứ, yết-ma, làm chung việc tăng, thì khi chết sẽ rơi vào địa ngục, như những người kia ăn quả ca-la-ca rồi chết.'
Lại nữa, này thiện nam tử! Ví như ở thành thị có người bán thuốc, có thứ thuốc ngọt quý xuất xứ từ núi Tuyết (núi Hy-mã-lạp-sơn), lại bán nhiều thứ thuốc tạp khác có vị ngọt giống như vậy. Khi ấy có nhiều người đều muốn mua nhưng không phân biệt được, đến chỗ người bán thuốc hỏi: 'Ông có thuốc núi Tuyết không?' Người bán thuốc liền đáp: 'Có.' Người ấy gian dối, đưa thuốc tạp mà nói với người mua: 'Đây là thuốc ngọt quý tốt của núi Tuyết.' Người mua thuốc vì chỉ có mắt thịt nên không phân biệt được, liền mua mang đi, lại nghĩ: 'Nay ta đã được thuốc ngọt núi Tuyết.' Này Ca-diếp! Trong tăng chúng Thanh văn có tăng chỉ có danh nghĩa, có tăng chân thật, có tăng hòa hợp; dù giữ giới hay phá giới, trong chúng ấy đều nên bình đẳng cúng dường, cung kính, lễ lạy. Ưu-bà-tắc vì có mắt thịt nên không phân biệt được, ví như người kia không phân biệt được thuốc ngọt núi Tuyết. Ai là người giữ giới, ai là người phá giới, ai là tăng thật, ai là tăng giả — chỉ người có thiên nhãn mới phân biệt được. Này Ca-diếp! Nếu ưu-bà-tắc biết vị tỳ-kheo ấy là người phá giới thì không nên bố thí, lễ lạy, cúng dường. Nếu biết người ấy nhận chứa tám thứ bất tịnh thì cũng không nên cung cấp những thứ cần dùng, lễ lạy, cúng dường. Nếu trong tăng có kẻ phá giới thì không nên chỉ vì họ mặc ca-sa mà cung kính lễ lạy."
Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn! Lành thay, lành thay! Lời Như Lai nói là chân thật không dối, con xin cúi đầu vâng nhận, như vâng nhận kim cương, châu báu, vật quý lạ. Như Phật đã nói, các tỳ-kheo nên nương theo bốn pháp. Bốn pháp ấy là gì? Nương theo pháp, không nương theo người; nương theo nghĩa, không nương theo lời; nương theo trí, không nương theo thức (sự hiểu biết phân biệt thông thường của giác quan và ý thức); nương theo kinh liễu nghĩa (kinh nói rõ trọn vẹn nghĩa chân thật rốt ráo), không nương theo kinh bất liễu nghĩa (kinh nói theo phương tiện, chưa nói hết nghĩa rốt ráo). Bốn pháp như thế cần phải chứng nghiệm mà biết rõ, chứ không phải bốn hạng người."
Phật nói: "Này thiện nam tử! 'Nương theo pháp' tức là nương theo Đại Bát-niết-bàn của Như Lai. Tất cả Phật pháp chính là pháp tánh (bản tánh chân thật của mọi pháp), pháp tánh ấy chính là Như Lai, vì thế Như Lai thường còn không biến đổi. Nếu có ai nói Như Lai vô thường (không thường còn, có sinh có diệt), thì người ấy không biết, không thấy pháp tánh. Nếu không biết không thấy pháp tánh thì không nên nương tựa. Còn bốn hạng người ra đời giữ gìn chánh pháp như đã nói ở trên, thì nên chứng nghiệm mà biết rõ rồi nương tựa. Vì sao? Vì những người ấy khéo hiểu kho tàng sâu xa kín nhiệm của Như Lai, biết được Như Lai thường còn không biến đổi. Những người ấy mà nói Như Lai vô thường, biến đổi thì không có lẽ ấy. Bốn hạng người như thế liền gọi là Như Lai. Vì sao? Vì những người ấy hiểu được lời kín nhiệm của Như Lai và nói ra được. Nếu có người biết rõ kho tàng kín nhiệm rất sâu của Như Lai, lại biết Như Lai thường còn không biến đổi, người như thế mà vì lợi lộc lại nói Như Lai vô thường thì không có lẽ ấy. Người như thế còn đáng nương tựa, huống gì không nương theo bốn hạng người này. 'Nương theo pháp' tức là nương theo pháp tánh. 'Không nương theo người' tức là không nương theo hàng Thanh văn. Pháp tánh tức là Như Lai; Thanh văn tức là hữu vi (thuộc về những gì do nhân duyên tạo thành, có sinh có diệt). Như Lai tức là thường còn; hữu vi tức là vô thường. Này thiện nam tử! Nếu người phá giới vì lợi lộc mà nói Như Lai vô thường, biến đổi, thì người như thế không nên nương tựa. Này thiện nam tử! Đó gọi là nghĩa quyết định.
'Nương theo nghĩa, không nương theo lời': 'nghĩa' gọi là giác ngộ hiểu rõ; nghĩa giác ngộ hiểu rõ gọi là không yếu kém; không yếu kém gọi là đầy đủ; nghĩa đầy đủ gọi là Như Lai thường còn không biến đổi; nghĩa Như Lai thường còn không biến đổi tức là Pháp thường còn; nghĩa Pháp thường còn tức là Tăng thường còn. Đó gọi là nương theo nghĩa, không nương theo lời. Những lời lẽ nào không nên nương theo? Đó là những bộ luận văn từ hoa mỹ trau chuốt, như vô lượng kinh Phật đã nói đến: tham cầu không chán, nhiều gian dối, nịnh bợ, giả vờ thân cận, làm ra vẻ để cầu lợi, lo liệu việc cho người thế tục, làm tay sai cho họ. Lại còn rao nói: 'Phật cho phép tỳ-kheo chứa tôi tớ và những vật bất tịnh: vàng bạc, châu báu, lúa gạo, kho lẫm, bò dê, voi ngựa, buôn bán kiếm lời; trong năm đói kém, vì thương con nên cho phép các tỳ-kheo tích trữ đồ ăn để qua đêm, tự tay nấu ăn, không đợi người dâng mà tự lấy ăn.' Những lời như thế không nên nương theo.
'Nương theo trí, không nương theo thức': trí tức là Như Lai. Nếu có hàng Thanh văn không khéo biết công đức của Như Lai, thì cái thức như thế không nên nương tựa. Nếu biết Như Lai chính là Pháp thân (thân chân thật của Phật, chính là chân lý, không sinh không diệt), thì trí chân thật như thế nên nương tựa. Nếu thấy thân phương tiện của Như Lai mà nói rằng thân ấy thuộc về ấm, giới, nhập (năm ấm, mười tám giới, mười hai nhập: những yếu tố cấu thành thân tâm và thế giới theo Phật học), nhờ ăn uống mà nuôi lớn, thì cũng không nên nương theo. Vì thế, cái biết của thức không thể nương tựa. Nếu lại có người nói như thế, thì kinh sách của họ cũng không nên nương theo.
'Nương theo kinh liễu nghĩa, không nương theo kinh bất liễu nghĩa': kinh bất liễu nghĩa là nói về Thanh văn thừa; nghe đến chỗ kho tàng sâu kín của Phật Như Lai thì đều sinh nghi ngờ lấy làm lạ, không biết rằng kho tàng ấy xuất phát từ biển đại trí, giống như đứa trẻ thơ chẳng phân biệt biết được gì. Đó gọi là bất liễu nghĩa.
Liễu nghĩa gọi là Bồ-tát: trí tuệ chân thật theo đúng tâm mình, đại trí không ngăn ngại, như người lớn không gì không biết. Đó gọi là liễu nghĩa. Lại nữa, Thanh văn thừa gọi là bất liễu nghĩa; Đại thừa vô thượng mới gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai vô thường biến đổi thì gọi là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai thường còn không biến đổi thì gọi là liễu nghĩa. Điều Thanh văn nói cần chứng nghiệm gọi là bất liễu nghĩa; điều Bồ-tát nói cần chứng nghiệm gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai nhờ ăn uống mà nuôi lớn thì là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai thường còn không biến đổi thì gọi là liễu nghĩa. Nếu nói Như Lai vào Niết-bàn như củi hết lửa tắt thì gọi là bất liễu nghĩa; nếu nói Như Lai vào pháp tánh thì gọi là liễu nghĩa. Pháp của Thanh văn thừa thì không nên nương theo. Vì sao? Vì Như Lai muốn độ chúng sinh nên dùng sức phương tiện mà nói Thanh văn thừa, như ông trưởng giả dạy con học nửa chữ (chỉ học phần chữ cái căn bản, chưa ghép đủ thành chữ). Này thiện nam tử! Thanh văn thừa giống như mới cày ruộng, chưa được hoa trái. Như thế gọi là bất liễu nghĩa. Vì vậy không nên nương theo Thanh văn thừa. Pháp Đại thừa thì nên nương theo. Vì sao? Vì Như Lai muốn độ chúng sinh nên dùng sức phương tiện mà nói Đại thừa, vì thế nên nương theo. Đó gọi là liễu nghĩa. Bốn chỗ nương tựa như thế phải chứng nghiệm mà biết rõ.
Lại nữa, 'nương theo nghĩa': nghĩa là ngay thẳng chất phác; ngay thẳng chất phác gọi là ánh sáng; ánh sáng gọi là không yếu kém; không yếu kém gọi là Như Lai. Lại nữa, ánh sáng gọi là trí tuệ; ngay thẳng chất phác gọi là thường còn.
Như Lai thường còn gọi là 'nương theo pháp'. Pháp gọi là thường còn, cũng gọi là vô biên (không có giới hạn), không thể nghĩ bàn, không thể nắm giữ, không thể trói buộc, mà vẫn có thể thấy. Nếu có ai nói rằng không thể thấy, thì người như thế không nên nương theo. Vì thế nương theo pháp, không nương theo người. Nếu có người dùng lời lẽ tinh vi tuyên nói rằng vô thường, thì lời như thế không nên nương theo. Vì thế nương theo nghĩa, không nương theo lời. 'Nương theo trí': chúng tăng là thường còn, vô vi (không do nhân duyên tạo tác, không sinh không diệt), không biến đổi, không chứa tám thứ vật bất tịnh. Vì thế nương theo trí, không nương theo thức. Nếu có ai nói rằng thức tạo tác, thức thọ nhận, không có tăng hòa hợp (?) — vì sao? Vì họ cho rằng hòa hợp nghĩa là không có gì cả; đã không có gì cả thì sao gọi là thường còn — thì cái thức ấy không thể nương tựa. 'Nương theo liễu nghĩa': liễu nghĩa gọi là biết đủ, trọn không giả vờ làm ra oai nghi trong sạch, không kiêu mạn tự đề cao, không tham cầu lợi lộc; đối với những pháp Như Lai tùy cơ nghi dùng phương tiện mà nói thì không chấp chặt vào. Đó gọi là liễu nghĩa. Nếu ai có thể trụ trong những điều như thế, nên biết người ấy đã được trụ nơi đệ nhất nghĩa (chân lý tối cao, rốt ráo). Vì thế gọi là nương theo kinh liễu nghĩa.
'Không nương theo bất liễu nghĩa': bất liễu nghĩa như trong kinh nói: 'Tất cả đều cháy bỏng, tất cả đều vô thường, tất cả đều khổ, tất cả đều không, tất cả đều vô ngã (không có cái ta chân thật thường còn).' Đó gọi là bất liễu nghĩa. Vì sao? Vì không hiểu rõ được nghĩa như thế nên khiến chúng sinh rơi vào địa ngục A-tỳ (địa ngục nặng nhất, khổ không lúc nào ngừng). Vì sao vậy? Vì chấp chặt nên không hiểu rõ nghĩa: 'tất cả đều cháy' thì cho rằng Như Lai nói Niết-bàn cũng cháy; 'tất cả vô thường' thì cho rằng Niết-bàn cũng vô thường; khổ, không, vô ngã cũng vậy. Vì thế gọi là kinh bất liễu nghĩa, không nên nương theo.
Này thiện nam tử! Nếu có người nói: Như Lai thương xót tất cả chúng sinh, khéo biết thời thế thích hợp; vì biết thời nên nói nhẹ thành nặng, nói nặng thành nhẹ. Như Lai quán biết những đệ tử nào có các đàn-việt cung cấp đồ cần dùng, không thiếu thốn gì, thì đối với người như thế Phật không cho phép nhận chứa tôi tớ, vàng bạc, của báu, buôn bán đổi chác và các vật bất tịnh. Nếu các đệ tử không có đàn-việt cung cấp đồ cần dùng, gặp thời đói kém, thức ăn uống khó kiếm, thì vì muốn xây dựng và giữ gìn chánh pháp, Ta cho phép đệ tử nhận chứa tôi tớ, vàng bạc, xe cộ, ruộng nhà, lúa gạo, đổi chác những thứ cần dùng; tuy cho phép nhận chứa những thứ như thế, nhưng phải tịnh thí (làm phép giao lại cho thí chủ giữ, để không còn là của riêng mình) cho đàn-việt có lòng tin sâu. Bốn pháp như thế nên nương theo. Nếu có giới luật, A-tỳ-đàm (tạng luận, phần giảng giải phân tích giáo lý) và tu-đa-la (tạng kinh, lời Phật dạy) không trái với bốn điều này thì cũng nên nương theo. Nếu có người nói rằng: dù đúng thời hay không đúng thời, dù có thể hộ pháp hay không thể hộ pháp, Như Lai đều cho phép tất cả tỳ-kheo nhận chứa những vật bất tịnh như thế — thì lời như thế không nên nương theo. Nếu trong giới luật, A-tỳ-đàm, tu-đa-la có chỗ nói giống như vậy, thì ba phần ấy cũng không nên nương theo. Ta vì những chúng sinh còn mắt thịt mà nói bốn chỗ nương tựa này, trọn không phải vì người đã có tuệ nhãn (con mắt trí tuệ, thấy rõ lẽ thật). Vì thế nay Ta nói bốn chỗ nương tựa này: Pháp tức là pháp tánh. Nghĩa tức là Như Lai thường còn không biến đổi. Trí là biết rõ tất cả chúng sinh đều có Phật tánh. Liễu nghĩa là thông suốt tất cả kinh điển Đại thừa."
Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ sáu.
Kinh Đại Bát-niết-bàn, quyển thứ bảy.
Đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở vùng Hà Tây, Trung Quốc, thế kỷ thứ năm), ngài Tam tạng (danh hiệu bậc tinh thông cả ba tạng kinh, luật, luận) Đàm-vô-sấm người Thiên Trúc (Ấn Độ) dịch.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video