Thiên 9 — Phẩm Như Lai tánh thứ 4 – phần 4

 Phẩm Như Lai Tính (phẩm nói về bản tính của Như Lai; Như Lai là một danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đã đến từ chân lý như thật), thứ tư, phần bốn.

 Bấy giờ Ca-diếp (tức Bồ-tát Ca-diếp, vị đang thưa hỏi Phật trong kinh này) bạch Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật, nghĩa là bậc được cả thế gian tôn kính), bốn hạng người như đã nói ở trên có nên nương theo không?"

 Phật nói: "Đúng vậy, đúng vậy. Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, cách Phật gọi người đang nghe), đúng như ta đã nói, nên nương tựa vào họ. Vì sao? Vì có bốn loại ma (kẻ chuyên phá hoại, ngăn cản người tu đạo). Bốn loại ấy là gì? Như những người thọ trì các kinh luật khác do ma nói ra (?)."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như Phật đã nói có bốn loại ma. Vậy điều do ma nói và điều do Phật nói, con phải làm sao để phân biệt? Có những chúng sinh đi theo việc làm của ma, lại có những người làm theo lời Phật dạy; những hạng người như vậy làm sao mà biết được?"

 Phật bảo Ca-diếp: "Bảy trăm năm sau khi ta bát niết-bàn (nhập niết-bàn trọn vẹn, tức Phật qua đời, thoát hẳn vòng sinh tử), ma Ba-tuần (tên vua của loài ma, kẻ thù của Phật pháp) sẽ dần dần phá hoại chánh pháp (giáo pháp chân chính) của ta. Ví như người thợ săn khoác áo pháp y (áo của người tu) để lừa con mồi, ma vương Ba-tuần cũng vậy: hắn hiện hình tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ), hình tỳ-kheo-ni (người nữ xuất gia đã thọ giới đầy đủ), hình ưu-bà-tắc (người nam tu tại gia, quy y Phật và giữ giới), hình ưu-bà-di (người nữ tu tại gia, quy y Phật và giữ giới); lại hóa ra thân Tu-đà-hoàn (bậc thánh bậc đầu, đã vào dòng thánh), cho đến hóa ra thân A-la-hán (bậc thánh cao nhất của hàng Tiểu thừa, đã dứt hết phiền não, không còn tái sinh) và sắc thân (thân có hình tướng thấy được) của Phật. Ma vương dùng hình hài hữu lậu (còn phiền não rò rỉ, còn bị trói trong sinh tử) này giả làm thân vô lậu (thân đã sạch hết phiền não) để phá hoại chánh pháp của ta.

 Khi ma Ba-tuần phá hoại chánh pháp, hắn sẽ nói thế này: 'Bồ-tát (người tu hạnh cứu giúp chúng sinh để thành Phật; ở đây chỉ đức Phật khi chưa thành đạo) xưa kia từ cõi trời Đâu-suất (một tầng trời ở cõi dục, nơi các vị Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) mất đi mà xuống đây, sinh ở cung vua Tịnh Phạn (cha của Phật) tại thành Ca-tỳ-la (quê hương của Phật, nay thuộc vùng biên giới Nepal), nhờ cha mẹ ân ái giao hợp mà sinh ra thân này. Nếu nói rằng có người sinh ra giữa loài người mà lại được trời, người và đại chúng thế gian cung kính, thì không có lẽ ấy.' Hắn lại nói: 'Đời trước ông ấy tu khổ hạnh, bố thí đủ thứ: đầu, mắt, tủy, não, đất nước, thành trì, vợ con, cho nên ngày nay mới thành được Phật đạo. Do nhân duyên đó mà được người, trời, càn-thát-bà (thần nhạc ở cõi trời), a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay đánh nhau với chư thiên), ca-lâu-la (chim thần cánh vàng), khẩn-na-la (thần ca múa, hình nửa người nửa thú), ma-hầu-la-già (thần rắn lớn) cung kính.' Nếu có kinh luật (kinh: lời Phật dạy về giáo lý; luật: các điều răn cấm và phép tắc cho người tu) nói như thế, nên biết đó đều là lời ma nói.

 Này thiện nam tử, nếu có kinh luật nói như thế này: 'Như Lai là bậc chánh giác (giác ngộ chân chính, trọn vẹn), đã thành Phật từ rất lâu rồi; nay mới thị hiện (hiện ra cho người đời thấy) việc thành Phật đạo là vì muốn cứu độ các chúng sinh, nên thị hiện có cha mẹ, nhờ ân ái giao hợp mà sinh ra, làm theo lẽ thường của thế gian mà thị hiện như vậy', thì nên biết kinh luật ấy thật là lời Như Lai nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc (bè đảng, người cùng phe) của ma; ai làm theo kinh luật do Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Nếu có người nói rằng chuyện Như Lai lúc mới sinh đi bảy bước về mười phương là không thể tin, thì đó là lời ma nói.

 Nếu lại có người nói: 'Như Lai ra đời đi bảy bước về mười phương, đó là Như Lai dùng phương tiện (cách khéo léo để giáo hóa) mà thị hiện', thì đó gọi là kinh luật do Như Lai nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Nếu có người nói: 'Bồ-tát sinh ra rồi, vua cha sai người đem đến đền thờ trời; các vị trời thấy đều xuống lễ kính, vì thế gọi là Phật.' Lại có người vặn hỏi: 'Trời có trước, Phật có sau, sao các vị trời lại lễ kính Phật?' Ai vặn hỏi như thế, nên biết đó chính là lời của Ba-tuần. Nếu có kinh nói: 'Phật đến đền thờ trời, các vị trời như Ma-hê-thủ-la (Đại Tự Tại thiên, vị thần tối cao của một số đạo khác), Đại Phạm thiên vương (vua cõi trời Phạm thiên, được đạo Bà-la-môn coi là đấng tạo hóa), Thích-đề-hoàn-nhân (vua trời Đế Thích ở cõi trời Ba mươi ba) đều chắp tay lễ kính chân Ngài', thì kinh luật ấy là lời Phật nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Nếu có kinh luật nói: 'Khi Bồ-tát còn làm thái tử, vì lòng tham nên đi hỏi vợ khắp bốn phương, ở trong thâm cung vui hưởng ngũ dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, hương thơm, vị ngon, sự xúc chạm êm ái), vui sướng thọ hưởng khoái lạc', thì kinh luật ấy là lời Ba-tuần nói.

 Nếu có người nói: 'Bồ-tát từ lâu đã lìa bỏ lòng tham và những ràng buộc vợ con, cho đến năm thứ dục lạc tuyệt diệu ở cõi trời Ba mươi ba (cõi trời Đao-lợi, nơi vua trời Đế Thích ở) Ngài cũng không nhận, coi như vứt bỏ nước mũi nước bọt, huống chi là dục lạc cõi người; Ngài cạo bỏ râu tóc, xuất gia tu đạo', thì kinh luật ấy là lời Phật nói. Ai làm theo kinh luật của ma là quyến thuộc của ma; ai làm theo kinh luật của Phật thì chính là Bồ-tát.

 Nếu có người nói: 'Phật ở tinh xá Kỳ-đà (khu vườn tu viện do thái tử Kỳ-đà hiến cúng) tại thành Xá-vệ (kinh đô nước Câu-tát-la thời Phật), cho phép các tỳ-kheo nhận và nuôi giữ tôi tớ, người hầu, trâu bò, dê, voi, ngựa, lừa, la, gà, heo, mèo, chó; vàng, bạc, lưu ly (một loại đá quý màu xanh), ngọc trai, pha lê, xa cừ (vỏ một loài sò lớn, quý như ngọc), mã não, san hô, hổ phách, ốc quý, ngọc bích, nồi chảo bằng đồng bằng sắt, mâm đồng lớn nhỏ và các vật cần dùng; cày ruộng, trồng trọt, buôn bán, đổi chác, tích trữ thóc gạo. Những việc như thế, Phật vì lòng đại từ thương xót chúng sinh nên đều cho phép giữ', thì kinh luật như vậy đều là lời ma nói.

 Nếu có người nói: 'Phật ở tinh xá Kỳ-đà tại thành Xá-vệ, nơi quỷ Na-lê-lâu ở (?). Bấy giờ Như Lai nhân người bà-la-môn (thuộc giai cấp tu sĩ, tầng lớp cao nhất trong xã hội Ấn Độ xưa) tên Cổ-đê-đức và vua Ba-tư-nặc (vua nước Câu-tát-la, người hộ trì Phật) mà nói rằng: Tỳ-kheo không được nhận và nuôi giữ vàng, bạc, lưu ly, pha lê, ngọc trai, xa cừ, mã não, san hô, hổ phách, ốc quý, ngọc bích; tôi tớ, người hầu, đồng nam, đồng nữ; trâu bò, dê, voi, ngựa, lừa, la, gà, heo, mèo, chó và các loài thú; nồi chảo bằng đồng bằng sắt, mâm đồng lớn nhỏ; giường chiếu, đồ nằm đủ màu sắc lòe loẹt; những thứ để mưu sinh, tức là nhà cửa, cày ruộng, trồng trọt, buôn bán đổi chác; tự tay nấu ăn, tự xay, tự giã; bùa chú chữa bệnh, cách luyện chim ưng; ngẩng xem sao trời, tính toán sự đầy vơi (của trăng, của vận số); xem tướng nam nữ, đoán mộng lành dữ, đoán là trai hay gái hay không phải trai không phải gái; sáu mươi bốn nghề, lại thêm mười tám nghề nữa (?); bùa chú mê hoặc người và đủ thứ nghề khéo; hoặc bàn chuyện vô số việc tục ở đời; hương rải, hương bột, hương thoa, hương xông; các thứ vòng hoa, cách làm đẹp tóc; gian dối, xu nịnh, quanh co, tham lợi không chán; ưa chỗ ồn ào, đùa cợt, chuyện trò; thèm thích cá thịt; pha chế thuốc độc; ép dầu thơm; cầm lọng quý và mang dép da; làm quạt, rương hòm và các loại tranh tượng; tích trữ thóc gạo, lúa mì lớn nhỏ, đậu và các thứ trái cây, dưa quả; gần gũi vua, hoàng tử, đại thần và đàn bà; cười to tiếng, hoặc lại im lặng (không đúng lúc); đối với các pháp sinh nhiều nghi ngờ; nói nhiều, nói càn, bàn chuyện dài ngắn, xấu đẹp, lành hay không lành; thích mặc áo đẹp. Những vật không trong sạch như thế, lại tự mình khen ngợi trước mặt thí chủ; ra vào lui tới những chỗ không trong sạch, tức là quán rượu, nhà kỹ nữ, sòng cờ bạc. Những người như thế, nay ta không cho ở trong hàng tỳ-kheo; phải bỏ đạo, hoàn tục để làm việc sai dịch, như cỏ lồng vực và cỏ dại (?) phải nhổ sạch không còn sót.' Nên biết những điều răn cấm mà kinh luật như vậy đặt ra đều là lời Như Lai nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Nếu có người nói: 'Bồ-tát vào đền thờ trời là vì muốn cúng dường các thiên thần, tức là Phạm thiên (vị trời được đạo Bà-la-môn coi là đấng tạo hóa), Đại Tự Tại thiên, Vi-đà thiên, Ca-chiên-diên thiên (các vị thần được ngoại đạo thờ). Sở dĩ vào đó là để điều phục (cảm hóa, khiến thuần phục) các trời và người. Nếu nói không phải vậy thì không có lẽ ấy.' Nếu nói: 'Bồ-tát không thể vào trong các học thuyết tà vạy của ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo), không biết uy nghi (phép tắc đi đứng, cử chỉ), văn chương, nghề nghiệp của họ; không thể hòa giải các cuộc cãi cọ của tôi tớ; không được nam nữ, vua chúa, đại thần cung kính; lại cũng không biết pha chế các thứ thuốc. Chính vì không biết nên mới gọi là Như Lai; nếu biết những thứ ấy thì là hạng tà kiến (hiểu biết sai lệch). Lại nữa, Như Lai đối với kẻ oán người thân, lòng đều bình đẳng; như có người lấy dao cắt, có người lấy hương thoa thân, đối với hai người ấy Ngài không sinh lòng thêm bớt; chỉ biết đứng ở giữa nên gọi là Như Lai', thì nên biết kinh luật như vậy là lời ma nói.

 Nếu có người nói: 'Bồ-tát thị hiện vào đền thờ trời như vậy, xuất gia tu đạo trong pháp của ngoại đạo; thị hiện biết uy nghi lễ tiết của họ, hiểu được mọi văn chương nghề nghiệp; thị hiện vào trường học chữ và nơi học nghề khéo; khéo hòa giải các cuộc cãi cọ của tôi tớ; ở giữa đại chúng, đồng nam đồng nữ, phi tần hoàng hậu nơi hậu cung, dân chúng, trưởng giả (người giàu có, có địa vị), bà-la-môn, vua và đại thần, kẻ nghèo khó… Ngài là bậc tôn quý cao nhất, lại được những người ấy cung kính; Ngài cũng có thể thị hiện những việc như thế. Tuy ở giữa các kiến giải (của ngoại đạo) mà không sinh lòng ưa đắm, như hoa sen không nhiễm bụi bùn. Vì cứu độ tất cả chúng sinh nên Ngài khéo làm đủ thứ phương tiện như vậy, thuận theo phép tắc thế gian', thì nên biết kinh luật như vậy chính là lời Như Lai nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói là bậc đại Bồ-tát.

 Nếu có người nói: 'Như Lai đã giảng giải kinh luật cho chúng tôi; trong các pháp ác, tội nặng tội nhẹ và tội thâu-lan-giá (tội thô nặng, chưa thành tội trọng nhất nhưng đã gần, hoặc là tội của việc làm dở dang) thì bản chất đều nặng cả; theo luật của chúng tôi thì không bao giờ làm những việc ấy. Chúng tôi từ lâu đã vâng giữ những phép tắc như thế. Các ông không tin, lẽ nào tôi lại bỏ luật của mình mà theo luật của các ông? Luật của các ông là do ma nói; kinh luật của chúng tôi mới do Phật đặt ra. Như Lai trước đây đã nói chín bộ pháp ấn (chín thể loại kinh được coi là dấu ấn xác nhận lời Phật); chín dấu ấn ấy đóng lên kinh luật của chúng tôi. Xưa nay chưa từng nghe có kinh điển phương đẳng (các kinh Đại thừa rộng lớn, bình đẳng) dù một câu một chữ do Như Lai nói. Vô số kinh luật, có chỗ nào nói đến kinh phương đẳng đâu? Trong những kinh ấy chưa từng nghe có tên bộ kinh thứ mười. Nếu có thì nên biết chắc chắn là do Điều Đạt (tức Đề-bà-đạt-đa, em họ của Phật, người phản Phật và chia rẽ tăng đoàn) làm ra. Điều Đạt là kẻ ác, vì muốn diệt pháp lành nên đặt ra kinh phương đẳng, chúng tôi không tin. Những kinh như vậy là lời ma nói. Vì sao? Vì chúng phá hoại Phật pháp, đảo lộn đúng sai (?).' Họ nói như vầy: 'Trong kinh của các ông có, trong kinh của tôi không có. Trong kinh luật của tôi, Như Lai nói: sau khi ta niết-bàn, trong đời ác sẽ có những kinh luật không chân chính, tức là kinh điển phương đẳng Đại thừa (giáo pháp chủ trương cứu độ rộng khắp mọi chúng sinh).'

 Đời vị lai sẽ có những tỳ-kheo xấu ác như vậy. Ta lại nói rằng: ngoài chín bộ kinh còn có kinh điển phương đẳng. Nếu có người hiểu rõ nghĩa ấy, nên biết người đó hiểu đúng kinh luật, xa lìa mọi vật không trong sạch, vi diệu, trong sạch như trăng tròn. Nếu có người nói: 'Như Lai tuy vì mỗi một kinh luật mà nói nghĩa lý nhiều như số cát sông Hằng (vô số, không đếm được), nhưng trong luật của tôi không có thì tôi cho là không có. Nếu có thật, sao Như Lai không giảng trong luật của tôi? Vì thế nay tôi không thể tin nhận', thì nên biết người ấy mắc tội. Người ấy lại nói: 'Kinh luật như vậy tôi sẽ thọ trì. Vì sao? Vì nó sẽ làm nhân cho tôi đạt được các pháp lành: biết đủ, ít ham muốn, dứt trừ phiền não (những tâm trạng xấu làm khổ não và trói buộc con người như tham, giận, si mê), trí tuệ và niết-bàn (cảnh giới giải thoát, dứt hết khổ đau và sinh tử).' Ai nói như vậy thì không phải đệ tử của ta.

 Nếu có người nói: 'Như Lai vì muốn cứu độ chúng sinh nên nói kinh phương đẳng', nên biết người ấy thật là đệ tử của ta. Nếu có người không nhận kinh phương đẳng, nên biết người ấy không phải đệ tử của ta, không phải vì Phật pháp mà xuất gia, mà là đệ tử của ngoại đạo tà kiến. Kinh luật như vậy là lời Phật nói; nếu không như vậy là lời ma nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nếu có người nói: 'Như Lai không phải do vô lượng công đức tạo thành, là vô thường (không còn mãi), biến đổi; vì đã chứng được pháp "không" nên giảng nói vô ngã (không có cái "ta" thật), không thuận theo thế gian', thì kinh luật như vậy gọi là lời ma nói.

 Nếu có người nói: 'Như Lai bậc chánh giác không thể nghĩ bàn, lại do công đức nhiều đến vô lượng a-tăng-kỳ (con số cực lớn, không thể đếm) tạo thành, cho nên thường trụ (còn mãi không mất), không hề biến đổi', thì kinh luật như vậy là lời Phật nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì chính là Bồ-tát.

 Lại có người nói: 'Có tỳ-kheo thật không hề phạm tội ba-la-di (tội nặng nhất của người xuất gia, phạm thì bị loại khỏi tăng đoàn), nhưng mọi người đều cho là đã phạm ba-la-di, như cây đa-la (một loại cây cọ, chặt ngọn thì chết hẳn, không mọc lại) bị chặt; mà tỳ-kheo ấy thật ra không phạm gì cả.' Vì sao? Vì ta thường nói: bốn tội ba-la-di, hễ phạm một tội thì như hòn đá đã vỡ, không thể liền lại. Nếu có ai tự xưng mình đã đắc pháp hơn người (những chứng đắc của bậc thánh, vượt trên người thường), thì gọi là phạm ba-la-di. Vì sao? Vì thật không chứng được gì mà giả làm ra vẻ đã chứng. Người như vậy mất cả tư cách làm người, gọi là ba-la-di.

 Chẳng hạn có một tỳ-kheo ít ham muốn, biết đủ, giữ giới trong sạch, ở nơi vắng vẻ. Vua hay đại thần thấy tỳ-kheo ấy, trong lòng nghĩ rằng vị này đã đắc quả A-la-hán, liền đến trước khen ngợi, cung kính lễ lạy, lại nói rằng: 'Bậc đại sư như thế này, bỏ thân này rồi sẽ đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn, tức quả vị Phật).' Tỳ-kheo nghe xong liền đáp vua: 'Tôi thật chưa đắc đạo quả của sa-môn (người xuất gia tu hành; đạo quả là các bậc chứng ngộ). Xin vua đừng khen tôi đã đắc đạo quả. Kính mong đại vương đừng vì tôi mà nói điều không biết đủ. Kẻ không biết đủ thì cho đến khi được người khác bảo là đã đắc A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề cũng đều im lặng nhận lấy. Nay nếu tôi im lặng nhận lấy thì sẽ bị chư Phật quở trách. Hạnh biết đủ được chư Phật khen ngợi, vì thế tôi muốn suốt đời vui vẻ vâng làm hạnh biết đủ. Lại nữa, biết đủ là: tôi tự biết chắc mình chưa đắc đạo quả, vua khen tôi đắc mà nay tôi không nhận, nên gọi là biết đủ.'

 Khi ấy vua đáp: 'Đại sư thật đã đắc quả A-la-hán, như Phật không khác.' Rồi vua tuyên cáo khắp dân chúng trong ngoài, phi tần hoàng hậu trong cung, khiến ai cũng biết vị ấy đã đắc quả sa-môn; vì thế khiến tất cả người nghe đều sinh lòng kính tin, cúng dường, tôn trọng. Tỳ-kheo như vậy thật là người giữ phạm hạnh (hạnh trong sạch, tu hành thanh tịnh) trong sạch; nhờ nhân duyên đó mà khiến mọi người đều được phước đức lớn. Thế nhưng tỳ-kheo ấy thật không hề phạm tội ba-la-di. Vì sao? Vì chính người kia tự sinh lòng vui mừng mà khen ngợi cúng dường. Tỳ-kheo như vậy thì có tội gì? Nếu có ai nói người ấy mắc tội, nên biết kinh ấy là lời ma nói.

 Lại có tỳ-kheo giảng kinh điển rất sâu xa thuộc kho bí mật của Phật, nói rằng: tất cả chúng sinh đều có Phật tính (bản tính có thể thành Phật, vốn sẵn trong mỗi chúng sinh); nhờ tính ấy mà dứt được vô lượng ức (trăm triệu) phiền não kết (phiền não trói buộc), liền thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, trừ hạng nhất-xiển-đề (người đã dứt hết căn lành, không tin nhân quả). Nếu vua hay đại thần nói: 'Tỳ-kheo, ông sẽ thành Phật hay không thành Phật? Có Phật tính không?' Tỳ-kheo đáp: 'Trong thân tôi nay chắc chắn có Phật tính; còn thành hay không thì chưa thể biết rõ.' Vua nói: 'Thưa Đại đức (bậc có đức lớn, cách xưng hô tôn kính người xuất gia), nếu ngài không trở thành nhất-xiển-đề thì chắc chắn sẽ thành Phật, không nghi ngờ gì.' Tỳ-kheo nói: 'Đúng vậy, thật như lời vua nói.' Người ấy tuy nói mình chắc chắn có Phật tính, cũng không phạm ba-la-di.

 Lại có tỳ-kheo, ngay khi xuất gia đã suy nghĩ: 'Nay ta nhất định sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề.' Người như vậy tuy chưa thành đạo quả vô thượng (cao nhất, không gì hơn), nhưng đã được phước vô lượng vô biên, không thể tính đếm. Giả sử có người nói rằng người ấy phạm ba-la-di, thì không có tỳ-kheo nào là không phạm. Vì sao? Vì ta trong tám mươi ức kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực dài của vũ trụ) thuở trước, luôn xa lìa mọi vật không trong sạch, ít ham muốn, biết đủ, uy nghi đầy đủ, khéo tu tập kho pháp vô thượng của Như Lai, cũng tự biết chắc thân mình có Phật tính; vì thế nay ta thành được A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, được gọi là Phật, có lòng đại từ đại bi. Kinh luật như vậy là lời Phật nói. Ai không thể làm theo điều này là quyến thuộc của ma; ai làm theo được là bậc đại Bồ-tát.

 Lại có người nói: 'Không có bốn tội ba-la-di, mười ba tội tăng tàn (tội nặng hàng thứ hai, phạm thì còn được tăng đoàn cứu chữa bằng phép sám hối trước chúng), hai pháp bất định (tội chưa xác định, tùy chứng cứ mà xử), ba mươi tội xả đọa (tội phải bỏ món đồ cất giữ trái phép rồi sám hối), chín mươi mốt tội đọa (tội nhẹ phải sám hối, không sám hối sẽ đọa đường ác), bốn pháp hối quá (lỗi phải tự trình bày để sám hối), các pháp chúng học (những phép tắc oai nghi cần học), bảy pháp diệt tránh (bảy cách dàn xếp tranh chấp trong tăng đoàn)…; cũng không có tội thâu-lan-giá, tội ngũ nghịch (năm tội cực ác: giết cha, giết mẹ, giết A-la-hán, làm thân Phật chảy máu, phá hòa hợp tăng) và nhất-xiển-đề. Nếu tỳ-kheo phạm những tội ấy mà phải đọa địa ngục (cõi chịu khổ cực độ dưới lòng đất), thì người ngoại đạo đều phải được sinh lên trời. Vì sao? Vì các ngoại đạo không có giới để mà phạm. Cho nên Như Lai nói những giới ấy chỉ là để dọa người.'

 Nếu nói rằng: 'Phật dạy: các tỳ-kheo của ta nếu muốn hành dâm thì nên bỏ pháp y, mặc áo đời rồi mới hành dâm; lại nên nghĩ rằng nhân duyên dâm dục không phải lỗi của ta. Khi Như Lai còn tại thế cũng có tỳ-kheo hành dâm dục mà vẫn được giải thoát chân chính, hoặc sau khi chết được sinh lên trời; xưa nay vẫn có việc ấy, không phải chỉ mình ta làm. Có người phạm bốn tội trọng (bốn tội ba-la-di: dâm dục, trộm cắp, giết người, nói dối đã chứng thánh), hoặc phạm năm giới (năm điều răn căn bản: không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không uống rượu), hoặc làm đủ mọi điều luật nghi không trong sạch, vẫn được giải thoát chân chính. Như Lai tuy nói phạm tội đột-cát-la (tội nhẹ nhất, lỗi nhỏ về thân và lời nói) phải đọa địa ngục tám trăm vạn năm tính theo ngày tháng năm của cõi trời Đao-lợi (cõi trời Ba mươi ba; một ngày đêm ở đó bằng một trăm năm cõi người), thì đó cũng là Như Lai thị hiện để dọa người. Từ ba-la-di đến đột-cát-la, nặng nhẹ không khác nhau. Các luật sư (người chuyên giữ và giảng giới luật) bịa ra lời này rồi bảo là do Phật đặt ra', thì nên biết chắc chắn đó không phải lời Phật nói; lời nói như vậy là kinh luật của ma.

 Nếu lại nói: 'Trong các giới, dù phạm giới nhỏ, cho đến lỗi cực nhỏ, cũng phải chịu quả báo khổ không có giới hạn. Biết như vậy rồi thì giữ gìn tự thân như con rùa giấu sáu bộ phận (đầu, đuôi, bốn chân vào trong mai; ví như giữ gìn sáu giác quan khỏi bị ngoại cảnh cám dỗ).' Nếu có luật sư lại nói: 'Phàm phạm giới đều không có tội báo', thì không nên gần gũi người ấy. Như Phật đã nói:

 Nếu vượt qua một pháp, ấy gọi là nói dối, chẳng thấy có đời sau,

 thì không điều ác nào chẳng làm.

 Vì vậy không nên gần gũi người ấy. Trong Phật pháp của ta trong sạch như thế, huống chi lại có người phạm tội thâu-lan-giá, hoặc phạm tăng tàn và ba-la-di mà lại cho là không có tội ư? Cho nên phải hết sức giữ gìn những pháp như vậy. Nếu không giữ gìn thì còn lấy pháp gì để gọi là cấm giới? Trong kinh ta cũng nói: có người phạm bốn tội ba-la-di cho đến tội đột-cát-la cực nhỏ, thì phải trị phạt nghiêm khắc (?). Chúng sinh nếu không giữ gìn cấm giới thì làm sao thấy được Phật tính? Tất cả chúng sinh tuy có Phật tính, nhưng phải nhờ giữ giới rồi mới thấy; nhờ thấy Phật tính mà thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Trong chín bộ kinh không có kinh phương đẳng, vì thế không nói có Phật tính; kinh tuy không nói, nên biết thật ra là có. Nếu ai nói như vậy, nên biết người ấy thật là đệ tử của ta."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, như trên đã nói tất cả chúng sinh có Phật tính, điều ấy trong chín bộ kinh chưa từng nghe. Nếu ai nói là có, sao lại không phạm ba-la-di?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, đúng như ông nói, thật không phạm ba-la-di. Này thiện nam tử, ví như có người nói biển lớn chỉ có bảy thứ báu, không có tám thứ, người ấy không có tội. Nếu có người nói trong chín bộ kinh không có Phật tính, cũng không có tội. Vì sao? Vì ta nói có Phật tính là ở trong biển trí tuệ lớn của Đại thừa, điều mà người thuộc nhị thừa (hai cỗ xe nhỏ, tức hàng Thanh văn và Duyên giác) không biết không thấy, vì thế họ nói không có thì không mắc tội. Cảnh giới như vậy chỉ chư Phật mới biết, không phải hàng Thanh văn (người tu nhờ nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho mình) và Duyên giác (người tự quán xét lẽ nhân duyên mà giác ngộ) theo kịp. Này thiện nam tử, nếu người không được nghe kho bí mật rất sâu xa của Như Lai, thì làm sao biết có Phật tính? Thế nào gọi là kho bí mật? Đó là kinh điển phương đẳng Đại thừa.

 Này thiện nam tử, có các ngoại đạo, hoặc nói cái 'ta' là thường còn, hoặc nói cái 'ta' là đoạn diệt (chết là mất hẳn). Như Lai không như thế: cũng nói có ta, cũng nói không có ta; đó gọi là trung đạo (con đường ở giữa, không rơi vào hai cực đoan). Nếu có người nói: 'Phật nói trung đạo, tất cả chúng sinh đều có Phật tính, vì bị phiền não che lấp nên không biết không thấy; vì thế phải siêng tu phương tiện để dứt phá phiền não', ai nói được như vậy, nên biết người ấy không phạm bốn tội trọng; nếu không nói được như vậy thì gọi là phạm ba-la-di. Nếu có người nói: 'Ta đã thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Vì sao? Vì có Phật tính; người có Phật tính chắc chắn sẽ thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề; do nhân duyên đó nay ta đã thành tựu bồ-đề (giác ngộ)', nên biết người ấy gọi là phạm tội ba-la-di. Vì sao? Vì tuy có Phật tính nhưng chưa tu tập các phương tiện lành nên chưa thấy; vì chưa thấy nên không thể thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề. Này thiện nam tử, vì nghĩa ấy nên Phật pháp rất sâu xa, không thể nghĩ bàn."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có vua hỏi: 'Thế nào là tỳ-kheo phạm tội pháp hơn người?'"

 Phật bảo Ca-diếp: "Nếu có tỳ-kheo vì lợi dưỡng (lợi lộc, của cúng dường), vì miếng ăn, mà làm đủ trò xu nịnh, gian dối, lừa gạt, nghĩ rằng: 'Làm sao cho người đời biết chắc ta là khất sĩ (người đi xin ăn để nuôi thân mà tu đạo, nghĩa gốc của chữ tỳ-kheo) chân thật, nhờ đó ta được nhiều lợi dưỡng và danh tiếng.' Tỳ-kheo như vậy vì quá ngu si, suốt đêm dài thường nghĩ: 'Ta thật chưa đắc bốn quả sa-môn (bốn bậc thánh: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán), làm sao khiến người đời cho là ta đã đắc? Lại làm sao khiến các ưu-bà-tắc, ưu-bà-di đều chỉ ta mà nói: người này có phước đức, thật là bậc thánh?' Suy nghĩ như vậy, chính là để cầu lợi chứ không phải để cầu pháp. Đi lại ra vào, cử chỉ khoan thai, cầm y bát không sai oai nghi, ngồi một mình nơi vắng như A-la-hán, khiến người đời đều nói: 'Tỳ-kheo này tốt lành bậc nhất, siêng năng tu khổ hạnh, tu pháp tịch diệt (pháp đưa đến lặng yên, dứt hết phiền não).' Nghĩ rằng: 'Nhờ vậy ta sẽ có nhiều môn đồ đệ tử, mọi người cũng sẽ cúng dường nhiều áo quần, đồ ăn uống, đồ nằm, thuốc thang, khiến nhiều phụ nữ kính nhớ quý mến.' Nếu tỳ-kheo hay tỳ-kheo-ni làm những việc như vậy là phạm tội pháp hơn người.

 Lại có tỳ-kheo vì muốn xây dựng chánh pháp vô thượng, ở nơi vắng lặng, tuy không phải A-la-hán mà muốn người khác cho là A-la-hán, là tỳ-kheo tốt, tỳ-kheo hiền, tỳ-kheo tịch tĩnh, khiến vô số người sinh lòng tin, nghĩ rằng: 'Nhờ nhân duyên này ta được vô số tỳ-kheo làm quyến thuộc, nhờ đó được dạy bảo những tỳ-kheo phá giới và các ưu-bà-tắc, khiến họ đều giữ giới; nhờ nhân duyên đó mà xây dựng chánh pháp, làm sáng tỏ việc lớn vô thượng của Như Lai, mở bày sự giáo hóa của pháp phương đẳng Đại thừa, cứu độ vô số chúng sinh, khéo hiểu nghĩa nặng nhẹ trong kinh luật Như Lai đã nói.' Lại nói: 'Nay ta cũng có Phật tính. Có kinh tên là Như Lai Bí Tạng, theo kinh ấy ta nhất định sẽ thành Phật đạo, dứt được vô lượng ức phiền não kết.' Rồi rộng vì vô số ưu-bà-tắc mà nói: 'Các ông đều có Phật tính; ta và các ông đều sẽ an trú nơi đạo địa (cảnh giới của đạo) của Như Lai, thành A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, dứt vô lượng ức phiền não kết.' Người nói như vậy không gọi là phạm tội pháp hơn người, mà gọi là Bồ-tát.

 Nếu nói rằng người phạm tội đột-cát-la còn phải đọa vào địa ngục chịu tội báo tám trăm vạn năm tính theo ngày tháng năm cõi trời Đao-lợi, huống chi cố ý phạm tội thâu-lan-giá. Trong Đại thừa này, nếu có tỳ-kheo phạm tội thâu-lan-giá thì không nên gần gũi. Thế nào gọi là tội thâu-lan-giá trong kinh Đại thừa? Nếu có trưởng giả xây chùa thờ Phật, dùng các vòng hoa để cúng dường Phật; có tỳ-kheo thấy sợi chỉ xâu hoa, không hỏi mà tự tiện lấy, là phạm thâu-lan-giá; dù biết hay không biết cũng đều phạm như vậy. Nếu vì lòng tham mà phá hoại tháp Phật thì phạm thâu-lan-giá. Người như vậy không nên gần gũi. Nếu vua hay đại thần thấy tháp mục nát cũ kỹ, muốn tu sửa để cúng dường xá-lợi (di cốt của Phật), trong tháp tìm được châu báu liền gửi cho tỳ-kheo; tỳ-kheo nhận rồi tự ý tiêu dùng. Tỳ-kheo như vậy gọi là bất tịnh, hay gây tranh cãi; người ưu-bà-tắc tốt không nên gần gũi, cúng dường, cung kính.

 Tỳ-kheo như vậy gọi là vô căn (không có bộ phận sinh dục), gọi là nhị căn (có cả hai bộ phận sinh dục nam và nữ), gọi là bất định căn. Bất định căn là: khi muốn tham đắm nữ thì thân liền thành nữ, khi muốn tham đắm nam thì thân liền thành nam. Tỳ-kheo như vậy gọi là ác căn, không gọi là nam, không gọi là nữ, không gọi là xuất gia, không gọi là tại gia. Tỳ-kheo như vậy không nên gần gũi, cúng dường, cung kính. Trong Phật pháp, pháp của sa-môn là: phải sinh lòng thương xót che chở nuôi nấng chúng sinh, cho đến con kiến cũng phải ban cho sự không sợ hãi, đó là pháp sa-môn; xa lìa uống rượu cho đến ngửi hương, đó là pháp sa-môn; không được nói dối, cho đến trong mộng cũng không nghĩ đến nói dối, đó là pháp sa-môn; không sinh lòng dục, cho đến trong mộng cũng vậy, đó là pháp sa-môn."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu có tỳ-kheo nằm mộng hành dâm dục, có phạm giới không?"

 Phật nói: "Không. Nhưng phải đối với dâm dục mà khởi ý nghĩ hôi thối dơ bẩn, cho đến không sinh một ý nghĩ cho là trong sạch; xa lìa ý nghĩ ái luyến phiền não đối với nữ nhân. Nếu mộng thấy hành dâm thì khi thức dậy phải sinh lòng ăn năn. Tỳ-kheo khi đi khất thực nhận cúng dường, phải nghĩ như người gặp năm đói kém mà phải ăn thịt con mình. Nếu sinh lòng dâm dục phải mau xa lìa. Pháp môn như vậy, nên biết là kinh luật do Phật nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc của ma; ai làm theo lời Phật nói thì gọi là Bồ-tát.

 Nếu có người nói: 'Phật cho phép tỳ-kheo thường co một chân đứng, im lặng không nói; nhảy xuống vực, lao vào lửa, tự rơi từ núi cao xuống, không tránh hiểm nạn, uống thuốc độc, nhịn ăn, nằm trên tro đất, tự trói tay chân, giết hại chúng sinh, làm bùa chú tà thuật; con nhà chiên-đà-la (hạng người bị coi là thấp hèn nhất, chuyên nghề đồ tể, giết mổ), người vô căn, nhị căn, bất định căn, người thân thể khiếm khuyết bộ phận sinh dục, những hạng người ấy Như Lai đều cho xuất gia tu đạo', thì đó gọi là lời ma nói. Phật trước kia cho phép dùng năm vị từ sữa bò (sữa, sữa chua, váng sữa, bơ sống, bơ chín), cùng dầu và mật, áo kiêu-xa-da (áo bằng tơ lụa), dép da và những thứ tương tự. Ngoài những thứ ấy, nếu có người nói: 'Phật cho phép mặc ma-ha-lăng-già (một loại vải quý đắt tiền) (?), mọi thứ hạt giống đều cho tích trữ; cây cỏ đều có sự sống; Phật nói xong liền nhập niết-bàn', nếu có kinh luật nói như vậy, nên biết đó chính là lời ma nói.

 Ta cũng không cho phép thường co một chân đứng; nếu vì pháp thì cho phép đi, đứng, ngồi, nằm. Lại cũng không cho phép uống thuốc độc, nhịn ăn, nướng thân bằng năm nguồn lửa (một lối khổ hạnh: ngồi giữa bốn đống lửa, trên đầu là mặt trời thiêu đốt), trói buộc tay chân, giết hại chúng sinh, làm bùa chú tà thuật, dùng ốc quý và ngà voi làm dép, tích trữ hạt giống, cho cây cỏ có sự sống, mặc ma-ha-lăng-già. Nếu nói Thế Tôn có nói như vậy, nên biết đó là quyến thuộc của ngoại đạo, không phải đệ tử của ta. Ta chỉ cho phép dùng năm vị từ sữa bò và dầu, mật v.v…, cho phép mang dép da, mặc áo kiêu-xa-da. Ta nói tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) không có sự sống. Nếu có kinh luật nói như vậy thì gọi là lời Phật nói. Ai làm theo lời Phật nói, nên biết những người ấy thật là đệ tử của ta; ai không làm theo lời Phật nói là quyến thuộc của ma. Ai làm theo kinh luật của Phật, nên biết người ấy là bậc đại Bồ-tát.

 Này thiện nam tử, sự khác biệt giữa lời ma nói và lời Phật nói, nay ta đã vì ông mà phân biệt rộng rãi."

 Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con mới biết sự khác biệt giữa lời ma nói và lời Phật nói, nhờ đó được vào nghĩa sâu xa của Phật pháp."

 Phật khen Ca-diếp: "Lành thay, lành thay! Này thiện nam tử, ông hiểu rõ và phân biệt được như vậy, đó gọi là trí tuệ sáng suốt.

 Này thiện nam tử, cái gọi là khổ thì không gọi là thánh đế (chân lý cao quý mà bậc thánh thấy biết; Phật dạy bốn thánh đế: khổ, tập, diệt, đạo). Vì sao? Nếu nói khổ là khổ thánh đế, thì tất cả trâu bò, dê, lừa, ngựa và chúng sinh ở địa ngục đều phải có thánh đế. Này thiện nam tử, nếu có người không biết cảnh giới rất sâu xa của Như Lai, không biết pháp thân (thân chân thật của Phật, là chính chân lý, không sinh không diệt) vi mật thường trụ không biến đổi, cho rằng đó là thân nuôi bằng thức ăn chứ không phải pháp thân, không biết uy lực của đạo đức Như Lai, đó gọi là khổ. Vì sao? Vì không biết nên thấy pháp thành phi pháp, thấy phi pháp thành pháp. Nên biết người ấy chắc chắn đọa vào ác thú (các đường xấu ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh), xoay vần trong sinh tử, tăng thêm các kết (phiền não trói buộc), chịu nhiều khổ não.

 Nếu ai biết được Như Lai thường trụ không biến đổi, hoặc nghe được âm thanh hai chữ 'thường trụ', chỉ cần một lần lọt qua tai là liền được sinh lên trời; về sau khi giải thoát mới chứng biết Như Lai thường trụ không biến đổi. Chứng biết rồi liền nói: 'Ta thuở trước từng nghe nghĩa này, nay được giải thoát mới chứng biết. Ta từ thuở ban đầu vì không biết nên xoay vần trong sinh tử khắp nơi không cùng; mãi đến hôm nay mới được trí tuệ chân thật.' Nếu biết như vậy, thật là tu khổ (tu quán xét về khổ), được nhiều lợi ích. Nếu không biết, dù siêng tu cũng chẳng có lợi ích gì. Đó gọi là biết khổ, gọi là khổ thánh đế. Nếu người không tu tập được như vậy, thì đó gọi là khổ, không phải khổ thánh đế.

 Khổ tập đế (chân lý về nguyên nhân gây ra khổ): đối với pháp chân thật mà không sinh trí tuệ chân thật, nhận những vật không trong sạch như tôi tớ; lại có thể đem phi pháp mà nói là chánh pháp, đoạn diệt chánh pháp, không cho tồn tại lâu dài. Do nhân duyên đó mà không biết pháp tính (bản tính chân thật của các pháp); vì không biết nên xoay vần trong sinh tử, chịu nhiều khổ não, không được sinh lên trời và giải thoát chân chính. Nếu ai hiểu sâu, không phá hoại chánh pháp, nhờ nhân duyên đó được sinh lên trời và giải thoát chân chính. Nếu ai không biết chỗ của khổ tập đế mà nói rằng chánh pháp không thường trụ, đều là pháp sẽ diệt mất, do nhân duyên đó mà trong vô lượng kiếp trôi lăn trong sinh tử, chịu các khổ não. Nếu biết pháp thường trụ không đổi khác, đó gọi là biết tập, gọi là tập thánh đế. Nếu người không tu tập được như vậy, thì đó gọi là tập, không phải tập thánh đế.

 Khổ diệt đế (chân lý về sự chấm dứt khổ): nếu ai tu tập nhiều pháp 'không' (quán mọi thứ đều trống rỗng, không có thật), đó là điều không lành. Vì sao? Vì diệt tất cả pháp, phá hoại kho pháp chân thật của Như Lai. Tu học như vậy gọi là tu 'không'. Tu khổ diệt là đi ngược với tất cả các ngoại đạo. Nếu nói tu 'không' là diệt đế, thì tất cả ngoại đạo cũng tu pháp 'không', lẽ ra cũng có diệt đế. Nếu có người nói: 'Có Như Lai tạng (cái kho chứa Như Lai, tức Phật tính ẩn sẵn trong mỗi chúng sinh), tuy không thể thấy, nhưng nếu diệt trừ hết phiền não thì mới vào được.' Nếu phát tâm này, chỉ do nhân duyên một niệm mà được tự tại đối với các pháp. Nếu ai tu tập rằng kho bí mật của Như Lai là vô ngã, trống không, vắng lặng, thì người ấy trong vô lượng đời phải trôi lăn chịu khổ trong sinh tử. Nếu ai không tu như vậy, tuy có phiền não cũng mau diệt trừ được. Vì sao? Vì biết kho bí mật của Như Lai. Đó gọi là khổ diệt thánh đế. Nếu ai tu tập diệt được như vậy là đệ tử của ta. Nếu ai không tu được như vậy thì gọi là tu 'không', không phải diệt thánh đế.

 Đạo thánh đế (chân lý về con đường dẫn đến hết khổ): đó là Phật bảo, Pháp bảo, Tăng bảo và giải thoát chân chính. Có những chúng sinh với tâm điên đảo nói rằng không có Phật, Pháp, Tăng và giải thoát chân chính, sinh tử trôi lăn như trò ảo thuật. Tu tập theo kiến giải ấy, do nhân duyên đó mà xoay vần trong tam hữu (ba cõi tồn tại: cõi dục, cõi sắc, cõi vô sắc), chịu khổ lớn lâu dài. Nếu ai phát tâm thấy Như Lai thường trụ không biến đổi, Pháp, Tăng và giải thoát cũng như vậy, thì nhờ một niệm ấy mà trong vô lượng đời được quả báo tự tại tùy ý. Vì sao? Vì ta thuở trước do bốn điều điên đảo, coi phi pháp là pháp, nên chịu vô lượng quả báo nghiệp ác; nay ta đã diệt kiến giải như vậy nên thành Phật chánh giác. Đó gọi là đạo thánh đế. Nếu có người nói Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp, Tăng) là vô thường, tu tập theo kiến giải ấy là tu hư dối, không phải đạo thánh đế. Nếu tu pháp này mà cho là thường trụ, thì là đệ tử của ta, thấy đúng và tu tập đúng pháp bốn thánh đế. Đó gọi là bốn thánh đế."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nay con mới biết tu tập pháp bốn thánh đế rất sâu xa."

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, nói về bốn điều điên đảo (bốn lối nhìn sai lệch, ngược với sự thật): đối với cái không phải khổ mà nghĩ là khổ, gọi là điên đảo. Cái không phải khổ chính là Như Lai. Nghĩ là khổ tức là cho rằng Như Lai vô thường biến đổi. Nếu nói Như Lai là vô thường thì gọi là khổ tội lớn. Nếu nói Như Lai bỏ thân khổ này mà nhập niết-bàn như củi hết thì lửa tắt, đó gọi là cái không phải khổ mà nghĩ là khổ, gọi là điên đảo. Nếu có người nghĩ: 'Nếu ta nói Như Lai thường còn thì đó là ngã kiến (chấp có cái ta thật); vì ngã kiến nên có vô lượng tội; vì thế nên nói Như Lai vô thường; nói như vậy thì ta được an vui.' Như Lai vô thường tức là khổ; đã là khổ thì sao sinh ra vui được? Vì đối với khổ mà nghĩ là vui nên gọi là điên đảo. Đối với vui mà nghĩ là khổ, gọi là điên đảo. Vui chính là Như Lai; khổ là cho Như Lai vô thường. Nếu nói Như Lai là vô thường, đó gọi là trong vui mà nghĩ là khổ. Như Lai thường trụ, đó gọi là vui. Nếu có người nghĩ: 'Nếu ta nói Như Lai là thường, sao Ngài lại nhập niết-bàn? Nếu nói Như Lai không phải khổ, sao lại bỏ thân mà nhận diệt độ (diệt hết phiền não, vượt qua sinh tử; cũng chỉ sự nhập niết-bàn)?' Vì trong vui mà nghĩ là khổ nên gọi là điên đảo. Đó là điên đảo thứ nhất.

 Vô thường mà nghĩ là thường, thường mà nghĩ là vô thường, gọi là điên đảo. Vô thường nghĩa là không tu 'không'; vì không tu 'không' nên thọ mạng ngắn ngủi. Nếu có người nói không tu 'không' vắng lặng mà được sống lâu, đó gọi là điên đảo. Đó là điên đảo thứ hai.

 Không có ta mà nghĩ là có ta, có ta mà nghĩ là không có ta, gọi là điên đảo. Người thế gian cũng nói có ta, trong Phật pháp cũng nói có ta. Người thế gian tuy nói có ta nhưng không có Phật tính, đó gọi là trong chỗ không có ta mà nghĩ là có ta, gọi là điên đảo. Cái 'ta' trong Phật pháp chính là Phật tính. Người thế gian nói Phật pháp không có ta, đó gọi là trong chỗ có ta mà nghĩ là không có ta. Nếu nói Phật pháp nhất định không có ta, cho nên Như Lai dạy các đệ tử tu tập vô ngã, thì gọi là điên đảo. Đó là điên đảo thứ ba.

 Sạch mà nghĩ là không sạch, không sạch mà nghĩ là sạch, gọi là điên đảo. Sạch chính là Như Lai thường trụ, không phải thân nuôi bằng các thứ thức ăn, không phải thân phiền não, không phải thân thịt, không phải thân bị gân xương ràng buộc. Nếu có người nói Như Lai vô thường, là thân nuôi bằng các thứ thức ăn, cho đến là thân bị gân xương ràng buộc, còn Pháp, Tăng và giải thoát là thứ sẽ diệt hết, đó gọi là điên đảo. Không sạch mà nghĩ là sạch, gọi là điên đảo, nghĩa là: nếu có người nói 'trong thân ta không có một thứ gì là không sạch; vì không có gì không sạch nên chắc chắn sẽ vào được nơi thanh tịnh; còn lời Như Lai dạy tu bất tịnh quán (phép quán xét thân thể là dơ bẩn để dứt lòng tham đắm) là lời nói hư dối', đó gọi là điên đảo. Đó là điên đảo thứ tư."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, từ hôm nay con mới có được chánh kiến (cái thấy đúng đắn). Bạch Thế Tôn, trước đây chúng con đều là người tà kiến. Bạch Thế Tôn, trong hai mươi lăm hữu (hai mươi lăm cõi tồn tại mà chúng sinh trôi lăn trong vòng sinh tử) có cái 'ta' hay không?"

 Phật nói: "Này thiện nam tử, 'ta' chính là nghĩa của Như Lai tạng. Tất cả chúng sinh đều có Phật tính, đó chính là nghĩa của 'ta'. Cái 'ta' ấy từ xưa đến nay thường bị vô lượng phiền não che lấp, vì thế chúng sinh không thể thấy được.

 Này thiện nam tử, như một người đàn bà nghèo, trong nhà có kho vàng ròng rất nhiều, mà người nhà lớn nhỏ không ai biết. Khi ấy có một người lạ giỏi phương tiện nói với người đàn bà nghèo: 'Nay tôi thuê chị, chị hãy làm cỏ dọn rác cho tôi.' Người đàn bà đáp: 'Tôi không làm được. Nếu ông chỉ cho con tôi thấy kho vàng thì sau đó tôi sẽ làm ngay cho ông.' Người ấy lại nói: 'Tôi biết cách, có thể chỉ cho con chị.' Người đàn bà đáp: 'Người nhà tôi lớn nhỏ còn không biết, huống chi ông mà biết được.' Người ấy lại nói: 'Nay tôi thật sự làm được.' Người đàn bà đáp: 'Tôi cũng muốn thấy, hãy chỉ luôn cho tôi.' Người ấy liền ở trong nhà ấy đào lên kho vàng ròng. Người đàn bà thấy rồi lòng vui mừng, thấy là điều kỳ lạ, kính phục người ấy.

 Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh cũng như vậy, tất cả chúng sinh không thể thấy được, như kho báu kia mà người nghèo không biết. Này thiện nam tử, nay ta chỉ rõ cho tất cả chúng sinh Phật tính mà họ vốn có, đang bị các phiền não che lấp, như người nghèo kia có kho vàng ròng mà không thấy được. Hôm nay Như Lai chỉ rõ cho chúng sinh kho báu giác ngộ, tức là Phật tính; các chúng sinh thấy việc ấy rồi lòng vui mừng, quy kính Như Lai. Người giỏi phương tiện chính là Như Lai; người đàn bà nghèo chính là tất cả vô lượng chúng sinh; kho vàng ròng chính là Phật tính.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như một người đàn bà sinh được một đứa con, đứa trẻ còn bé bị bệnh. Người mẹ lo buồn, đi tìm thầy thuốc. Thầy thuốc đến, pha ba thứ thuốc: bơ, sữa và đường phèn, cho đứa bé uống, rồi dặn người mẹ: 'Đứa bé uống thuốc xong, tạm đừng cho bú; đợi thuốc tiêu hết rồi mới cho bú.' Khi ấy người mẹ liền lấy thứ đắng bôi lên vú, nói với con: 'Vú mẹ đã bôi thuốc độc, không được đụng vào.' Đứa trẻ khát thèm muốn bú mẹ, ngửi thấy mùi độc ở vú liền bỏ đi xa. Đến khi thuốc tiêu, người mẹ lấy nước rửa sạch vú, gọi con: 'Lại đây mẹ cho bú.' Lúc ấy đứa trẻ tuy đói khát, nhưng vì trước đã ngửi thấy mùi độc nên không chịu đến. Người mẹ lại nói: 'Vì con uống thuốc nên mẹ mới bôi chất độc; nay thuốc con đã tiêu, mẹ đã rửa sạch rồi, con cứ đến bú, không sao cả.' Đứa trẻ nghe vậy dần dần trở lại bú.

 Này thiện nam tử, Như Lai cũng vậy. Vì cứu độ tất cả nên dạy các chúng sinh tu pháp vô ngã; tu như vậy rồi thì dứt hẳn tâm chấp ta mà vào niết-bàn. Là để trừ các kiến giải sai lầm của thế gian, để thị hiện pháp vượt ra ngoài thế gian, lại chỉ ra rằng cái 'ta' mà thế gian chấp là hư dối, không chân thật, và tu pháp vô ngã để thân được thanh tịnh. Ví như người đàn bà vì con mà bôi vị đắng lên vú, Như Lai cũng vậy, vì để tu 'không' nên nói các pháp đều không có ta. Như người đàn bà kia rửa sạch vú rồi gọi con, muốn con trở lại bú, nay ta cũng vậy, nói về Như Lai tạng. Vì thế các tỳ-kheo không nên sinh lòng sợ hãi. Như đứa trẻ nghe mẹ gọi dần dần trở lại bú, các tỳ-kheo cũng vậy, phải tự phân biệt rằng kho bí mật của Như Lai không thể là không có."

 Bồ-tát Ca-diếp bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, thật không có ta. Vì sao? Đứa trẻ lúc mới sinh không biết gì cả; nếu có ta thì ngay ngày sinh ra đã phải có hiểu biết. Vì lẽ ấy nên biết chắc là không có ta. Nếu chắc chắn có ta, thì sau khi thọ sinh lẽ ra không có lúc chết. Nếu tất cả đều có Phật tính, mà Phật tính là thường trụ, thì lẽ ra không có tướng hư hoại; nếu không có tướng hư hoại thì sao lại có sự khác biệt giữa sát-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc, võ tướng), bà-la-môn, tỳ-xá (giai cấp buôn bán, làm nghề), thủ-đà (giai cấp nô lệ, người làm thuê), chiên-đà-la và súc sinh? Nay thấy nghiệp duyên đủ thứ không giống nhau, các đường tái sinh mỗi nơi một khác. Nếu chắc chắn có ta thì tất cả chúng sinh lẽ ra không có hơn kém. Vì lẽ ấy nên biết chắc Phật tính không phải là pháp thường còn.

 Nếu nói Phật tính chắc chắn là thường, thì vì duyên gì lại nói có giết hại, trộm cắp, dâm dục, nói hai lưỡi (nói đâm thọc gây chia rẽ), nói lời độc ác, nói dối, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến? Nếu tính của ta là thường, sao sau khi uống rượu lại mê muội say loạn? Nếu tính của ta là thường thì người mù lẽ ra phải thấy được hình sắc, người điếc phải nghe được tiếng, người câm phải nói được, người què quặt phải đi được. Nếu tính của ta là thường thì lẽ ra không cần tránh hố lửa, nước lớn, thuốc độc, đao kiếm, người ác, cầm thú. Nếu ta là thường thì những việc đã trải qua lẽ ra không quên; nếu không quên thì sao lại nói: 'Ta từng gặp người này ở đâu nhỉ?' Nếu ta là thường thì lẽ ra không có sự khác nhau giữa trẻ, khỏe, già, suy, thịnh, sức lực mạnh yếu và nhớ lại chuyện cũ. Nếu ta là thường thì nó ở chỗ nào? Ở trong nước mũi nước bọt, hay trong các màu xanh, vàng, đỏ, trắng? Nếu ta là thường thì phải khắp cả trong thân như dầu trong hạt mè, không có chỗ trống; khi thân bị chặt đứt thì cái ta cũng phải đứt theo."

 Phật bảo Ca-diếp: "Này thiện nam tử, ví như trong cung vua có một lực sĩ lớn, giữa hai lông mày người ấy có một viên ngọc kim cương. Khi đấu sức vật nhau với một lực sĩ khác, lực sĩ kia dùng đầu húc vào trán anh ta, viên ngọc liền lún vào trong da, mà anh ta không hề biết viên ngọc ở đâu. Chỗ ấy bị lở loét, anh liền cho mời thầy thuốc giỏi đến chữa. Bấy giờ có vị thầy thuốc sáng suốt, giỏi nghề thuốc, liền biết vết lở ấy là do viên ngọc lọt vào thân, viên ngọc vào trong da rồi nằm yên ở đó. Thầy thuốc liền hỏi lực sĩ: 'Viên ngọc trên trán anh đâu rồi?' Lực sĩ kinh ngạc đáp: 'Thưa đại sư, thưa vua thầy thuốc, ngọc trên trán tôi chẳng phải đã mất rồi sao? Viên ngọc ấy nay ở đâu? Hay là nó biến mất như ảo thuật?' Rồi lo buồn khóc lóc. Bấy giờ thầy thuốc an ủi lực sĩ: 'Nay anh chớ quá lo buồn. Vì lúc đấu vật mà viên ngọc báu lọt vào thân, nay ở trong da, bóng nó hiện ra ngoài. Lúc các anh đấu nhau, lòng giận dữ bừng bừng như thuốc độc, ngọc lún vào thân nên anh không tự biết.' Bấy giờ lực sĩ không tin lời thầy thuốc: 'Nếu ở trong da thì máu mủ dơ bẩn, sao nó không trồi ra? Nếu ở trong gân thì lẽ ra không thể thấy được. Nay sao ông lại lừa dối tôi?' Khi ấy thầy thuốc cầm gương soi vào mặt anh, viên ngọc hiện rõ ràng trong gương. Lực sĩ thấy rồi, lòng kinh ngạc lạ lùng, cho là việc kỳ đặc.

 Này thiện nam tử, tất cả chúng sinh cũng như vậy. Vì không biết gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt mình trên đường tu), nên tuy có Phật tính mà đều không thấy được, lại bị tham dâm, giận dữ, ngu si che lấp, cho nên đọa vào địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (loài quỷ đói), a-tu-la, chiên-đà-la, sát-lợi, bà-la-môn, tỳ-xá, thủ-đà, sinh vào đủ các loại nhà như thế. Do đủ thứ nghiệp duyên khởi lên từ tâm, tuy được thân người mà điếc, mù, câm, ngọng, què quặt, gù lưng, thọt chân, chịu các quả báo trong hai mươi lăm hữu. Tham dâm, giận dữ, ngu si che lấp tâm nên không biết Phật tính, như lực sĩ kia ngọc báu ở trong thân mà cứ tưởng là đã mất. Chúng sinh cũng vậy, không biết gần gũi thiện tri thức nên không biết kho báu vi mật của Như Lai, lại tu học vô ngã, ví như hạng không phải bậc thánh, tuy nói có ta mà cũng không biết tính chân thật của ta. Các đệ tử của ta cũng như vậy, không biết gần gũi thiện tri thức nên tu học vô ngã mà cũng không biết chỗ của vô ngã; còn chưa biết tính chân thật của vô ngã, huống chi biết được tính chân thật của có ta.

 Này thiện nam tử, Như Lai nói như vậy: các chúng sinh đều có Phật tính, ví như thầy thuốc giỏi chỉ cho lực sĩ kia viên ngọc báu kim cương. Các chúng sinh ấy bị vô lượng ức phiền não che lấp nên không biết Phật tính; nếu dứt hết phiền não thì khi ấy mới chứng biết rõ ràng, như lực sĩ kia thấy viên ngọc báu trong gương sáng. Này thiện nam tử, kho bí mật của Như Lai là vô lượng, không thể nghĩ bàn như vậy.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như trên núi Tuyết (dãy Himalaya) có một vị thuốc tên là Lạc Vị (vị an vui). Vị nó rất ngọt, ở sâu dưới bụi rậm, không ai thấy được. Có người ngửi thấy mùi hương liền biết chỗ đất ấy có thuốc này. Thuở xa xưa có một vị chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thiên hạ bằng chánh pháp), vì vị thuốc này mà ở khắp nơi trên núi Tuyết làm những ống gỗ để hứng thuốc. Khi thuốc chín, từ đất chảy ra dồn vào ống gỗ, vị nó chân chính. Sau khi vua mất, thuốc ấy hoặc chua, hoặc mặn, hoặc ngọt, hoặc đắng, hoặc cay, hoặc nhạt; một vị như thế mà tùy chỗ chảy ra lại có đủ thứ khác nhau. Vị thật của thuốc vẫn đọng lại trên núi, như trăng tròn. Người phàm phước mỏng, dù dùng cuốc xẻng ra sức cực nhọc cũng không lấy được. Rồi lại có vị thánh vương ra đời, nhờ nhân duyên phước đức mà được vị chân chính của thuốc ấy.

 Này thiện nam tử, vị của kho bí mật Như Lai cũng vậy, bị rừng rậm phiền não che lấp, chúng sinh vô minh (mê muội, không thấy chân lý) không thể thấy được. Một vị ấy ví như Phật tính; vì phiền não nên sinh ra đủ thứ vị, tức là địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ, trời, người, nam, nữ, không phải nam không phải nữ, sát-lợi, bà-la-môn, tỳ-xá, thủ-đà. Phật tính mạnh mẽ khó phá hoại được, vì thế không ai có thể giết hại nó. Nếu có kẻ giết được thì đã cắt đứt Phật tính; mà Phật tính như vậy rốt cuộc không thể cắt đứt; nếu tính ấy có thể cắt đứt được thì không có lẽ ấy. Tính ta như vậy chính là kho bí mật của Như Lai. Kho bí mật ấy không gì có thể phá hoại hay đốt cháy tiêu diệt được; tuy không thể phá hoại nhưng cũng không thể thấy, chỉ khi thành tựu A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề mới chứng biết. Vì nhân duyên ấy nên không ai có thể giết được."

 Bồ-tát Ca-diếp lại bạch Phật: "Bạch Thế Tôn, nếu không có kẻ giết, lẽ ra không có nghiệp bất thiện."

 Phật bảo Ca-diếp: "Thật có giết hại. Vì sao? Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh ở trong năm ấm (năm nhóm hợp thành con người: thân xác, cảm thọ, tưởng tượng, ý chí hành động, nhận thức). Nếu phá hoại năm ấm thì gọi là sát sinh. Nếu sát sinh thì đọa vào ác thú. Do nhân duyên của nghiệp mà có sát-lợi, bà-la-môn, tỳ-xá, thủ-đà và chiên-đà-la; hoặc nam hoặc nữ, không phải nam không phải nữ; các tướng khác biệt trong hai mươi lăm hữu, trôi lăn trong sinh tử. Người không phải bậc thánh vọng chấp cái ta có đủ các hình tướng lớn nhỏ, như hạt cỏ lồng vực, hoặc như hạt gạo, hạt đậu, cho đến bằng ngón tay cái; sinh ra đủ thứ tưởng tượng sai lầm như vậy. Những tưởng tượng do vọng tưởng ấy không có gì chân thật. Tướng ta vượt ra ngoài thế gian thì gọi là Phật tính; chấp ta như thế mới gọi là tốt nhất.

 Lại nữa, này thiện nam tử, ví như có người giỏi biết chỗ kho báu chôn giấu, liền cầm cuốc sắc đào thẳng xuống đất, gặp đá tảng, cát sỏi đều đào qua dễ dàng, chỉ đến kim cương thì không thể đâm thủng. Kim cương thì mọi dao búa đều không phá hoại được. Này thiện nam tử, Phật tính của chúng sinh cũng như vậy: tất cả các nhà biện luận, thiên ma Ba-tuần, và các loài người, trời đều không phá hoại được. Tướng của năm ấm chính là sự tạo tác (do nhân duyên hợp lại mà sinh khởi); tướng tạo tác ví như đá cát, có thể đào thủng, có thể phá hoại. Phật tính ví như kim cương, không thể phá hoại. Vì nghĩa ấy nên phá hoại năm ấm gọi là sát sinh. Này thiện nam tử, nên biết chắc chắn Phật pháp không thể nghĩ bàn như vậy."

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ bảy.

 "Nằm trên tro đất, tự rơi từ núi cao xuống, nhảy xuống vực, lao vào lửa, nướng thân bằng năm nguồn lửa (một lối khổ hạnh: ngồi giữa bốn đống lửa, trên đầu là mặt trời thiêu đốt), nằm trên gai nhọn, vo cám uống nước, uống thuốc độc, nhịn ăn, giết hại chúng sinh, cố ý đùa giỡn sư tử (?), bùa chú tà thuật; người thuộc dòng chiên-đà-la (hạng người bị coi là thấp hèn nhất, chuyên nghề giết mổ), người nhị căn (có cả hai bộ phận sinh dục nam và nữ), vô căn (không có bộ phận sinh dục), hai căn hợp làm một (?), đều cho tu đạo; dứt bỏ năm vị: sữa, sữa chua, váng sữa, bơ sống, bơ chín, cùng dầu, mật v.v…; cho mặc lụa là màu sắc, lấy vỏ ốc làm dép (?); tất cả lúa gạo, cây cỏ đều có sự sống; Phật nói xong liền nhập niết-bàn (cảnh giới giải thoát, dứt hết sinh tử; ở đây chỉ sự qua đời của Phật)." Ai nói như vậy, đó chính là lời ma (kẻ chuyên phá hoại đạo) nói.

 Nếu nói: "Như Lai (danh hiệu của Phật) không cho phép tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ giới đầy đủ) thường co một chân đứng, im lặng không nói, nằm trên tro đất, tự rơi từ núi cao xuống, nhảy xuống vực, lao vào lửa, nướng thân bằng năm nguồn lửa, nằm trên gai nhọn, vo cám uống nước, uống thuốc độc, nhịn ăn, giết hại chúng sinh, cố ý đùa giỡn sư tử (?), bùa chú tà thuật; người thuộc dòng chiên-đà-la, người nhị căn, vô căn, người hai căn hợp lại thì không cho tu đạo; cho phép dùng năm vị: sữa, sữa chua, váng sữa, bơ, dầu, mật v.v…; không cho nhận mặc áo quần bằng lụa là màu sắc, không cho lấy vỏ ốc làm dép (?); lúa gạo, cây cỏ không có sự sống, không có ta, không thuộc loài chúng sinh." Ai nói được như vậy là đệ tử của ta; ai không nói được như vậy, nên biết đó chính là đệ tử của ngoại đạo (các đạo ngoài Phật giáo). Kinh luật (kinh: lời Phật dạy về giáo lý; luật: các điều răn cấm cho người tu) như vậy là lời Phật nói. Ai làm theo lời ma nói là quyến thuộc (bè đảng) của ma; ai làm theo lời Phật nói thì gọi là Bồ-tát (người tu hạnh cứu độ chúng sinh để thành Phật).

 Kinh Đại Bát Niết-bàn, quyển thứ tám.

 Đời Bắc Lương (một nước nhỏ ở miền tây bắc Trung Hoa thời Thập lục quốc), Tam tạng (vị tu sĩ thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh, luật, luận) Đàm Vô Sấm người Thiên Trúc (Ấn Độ) dịch.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video