Thiên 0 — Phần mở đầu: lược ghi việc Phật giáo truyền sang phương Đông và các bài tựa

 # Kinh Bốn Mươi Hai Chương do Phật nói

 Kinh Bốn Mươi Hai Chương do Phật nói, một quyển.

 Thuộc bộ A-hàm (nhóm kinh điển xưa nhất ghi lời Phật dạy) của Tiểu thừa (dòng Phật giáo chú trọng việc tự tu để tự giải thoát, khác với Đại thừa chú trọng cứu độ mọi người).

 Kinh Bốn Mươi Hai Chương do Phật nói, một quyển.

 Bản đời Tống; Ca-diếp Ma-đằng cùng Trúc Pháp Lan (hai vị cao tăng từ phương Tây sang Trung Quốc) dịch.

 Ghi chép sơ lược về việc đạo Phật từ phương Tây truyền đến, cùng sự giáo hóa nhiệm mầu hợp với vận thời

 Trình Huy đời Tống biên soạn. Ông giữ tước hàm Chánh nghị đại phu (một bậc tước hàm của quan văn), chức Tiết độ sứ quân An Quốc (quan đứng đầu một trấn quân, nắm cả việc quân lẫn việc dân), tước Khai quốc hầu (tước hầu được phong).

 Theo Ngũ Phần Luật (bộ sách ghi giới luật của tăng sĩ, chia làm năm phần) thì: Phật Thích-ca Mâu-ni sinh ở thành Ca-duy-la thuộc miền Trung Ấn Độ, trong một gia đình dòng Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quý tộc và võ sĩ ở Ấn Độ xưa). Cha tên là vua Bạch Tịnh Phạn, mẹ hiệu là Ma-da. Ngài sinh ra từ hông bên phải của mẹ, thân có màu vàng ròng ánh tía, không chịu nối ngôi vua. Năm mười chín tuổi, ngài vượt thành ra đi, vào núi Tuyết (dãy Hy-mã-lạp-sơn). Ngài tu khổ hạnh sáu năm, mỗi ngày chỉ ăn chút mè và lúa mạch. Ngài lại đến núi Tượng Đầu học Bất dụng xứ định (tức Vô sở hữu xứ định: một tầng thiền định rất cao, tâm lắng vào chỗ không còn bám vào bất cứ thứ gì). Ba năm sau, biết đó không phải đạo chân chính, ngài bèn bỏ đi. Ngài lại đến chỗ Uất-đầu-lam (một vị thầy tu đạo nổi tiếng đương thời) học Phi tưởng định (tức Phi tưởng phi phi tưởng xứ định: tầng thiền định cao nhất của các phái tu thời ấy, tâm ở trạng thái chẳng phải có nhận biết mà cũng chẳng phải không nhận biết). Ba năm sau, biết cũng không phải đạo chân chính, ngài lại bỏ. Ngài bèn lấy chỗ không còn vướng tâm ý mà tu hành, hàng phục hết thảy các ngoại đạo (các phái tu hành ngoài đạo Phật).

 Năm ba mươi tuổi, đức Thế Tôn (Đấng được cả thế gian tôn kính, một danh hiệu của Phật), vào ngày mồng tám tháng hai, lúc sao Mai vừa mọc, thì thành Đẳng chánh giác (giác ngộ hoàn toàn và chân chính, ngang bằng với chư Phật). Tại vườn Lộc Dã (vườn Nai), ngài độ (dẫn dắt cho giác ngộ, thoát khổ) năm người là Kiều-trần-như cùng các bạn. Đó là khởi đầu sự hưng thịnh của giáo pháp.

 Lại theo sách Chu Thư Dị Ký (sách ghi những chuyện lạ đời nhà Chu) thì: năm Giáp Dần, năm thứ hai mươi bốn đời Chu Chiêu Vương, ngày mồng tám tháng tư, có ánh sáng chiếu đến trước cung điện. Vua hỏi quan Thái sử (quan coi việc thiên văn, lịch pháp và ghi chép sử sách) là Tô Do. Tô Do đáp: "Ở phương Tây sẽ có một bậc đại thánh nhân ra đời. Một nghìn năm sau, giáo pháp của ngài sẽ truyền đến đất này."

 Đến ngày rằm tháng giêng năm Vĩnh Bình thứ bảy (năm 64) đời Hiếu Minh Đế nhà Hậu Hán, ban đêm vua mộng thấy một người vàng, thân cao một trượng sáu (khoảng hơn ba mét rưỡi theo thước đời Hán), sáng chói như mặt trời, đến trước điện nói: "Giáo pháp được truyền bằng lời nói sẽ lan truyền đến đất này." Sáng ra, vua họp quần thần, sai đoán giấc mộng. Bấy giờ có người học rộng là Phó Nghị tâu: "Thần đọc sách Chu Thư Dị Ký thấy chép: Phương Tây có bậc đại thánh nhân ra đời; sau khi ngài diệt độ (qua đời, vào cõi tịch diệt) nghìn năm, giáo pháp của ngài sẽ truyền đến đất này. Điều bệ hạ mộng thấy, hẳn chính là việc ấy chăng?"

 Vua bèn sai Vương Tuân cùng những người khác, tổng cộng mười tám người, sang phương Tây tìm Phật pháp. Đến nước Nguyệt Chi (một nước ở vùng Trung Á thời bấy giờ), họ gặp hai vị Bồ-tát (ở đây là cách tôn xưng các bậc cao tăng có đức lớn) là Ma-đằng và Trúc Pháp Lan. Họ đem tượng Phật Thích-ca vẽ trên tấm vải bông trắng cùng một quyển Kinh Bốn Mươi Hai Chương, chở trên lưng ngựa trắng, cùng nhau trở về Lạc Dương. Lúc ấy là ngày ba mươi tháng mười hai năm Đinh Mão, năm Vĩnh Bình thứ mười. Nhân đó, nơi Ma-đằng và Pháp Lan dịch kinh được đặt tên là chùa Bạch Mã (chùa Ngựa Trắng). Sáu năm sau, hai vị hàng phục các đạo khác. Hai vị Bồ-tát vọt mình lên không trung, đọc cho vua nghe một bài kệ (bài thơ tụng trong kinh Phật) rằng:

 "Cáo đâu phải cùng loài với sư tử, ánh đèn chẳng sáng bằng mặt trời mặt trăng. Ao nhỏ không chứa được như biển lớn, gò đất chẳng cao vời như núi Tung. Mây pháp phủ khắp thế gian, mưa pháp thấm nhuần muôn mầm sống (ví chúng sinh). Hiển bày những phép thần thông hiếm có, khắp nơi giáo hóa chúng sinh."

 Lời tựa Kinh Bốn Mươi Hai Chương

 Tăng sĩ phái Đầu-đà là Phổ Quang vâng chiếu vua soạn. Ông giữ chức Đại học sĩ quán Chiêu Văn (viện văn học trong triều), tước hàm Trung phụng đại phu (một bậc tước hàm của quan văn), trông coi giáo phái Đầu-đà (một tông phái lấy lối tu khổ hạnh, sống giản dị làm chủ) ở các lộ (đơn vị hành chính lớn thời Nguyên), được vua ban riêng hiệu là Viên Thông Huyền Ngộ Đại Thiền Sư.

 Kính nghe rằng: đấng Pháp Vương vô thượng (vua của giáo pháp, không ai cao hơn, tức là Phật) vì một đại sự nhân duyên (một mục đích lớn duy nhất: mở bày cho chúng sinh thấy biết chân lý như Phật) mà hiện ra ở đời, tùy theo căn cơ (khả năng tiếp nhận của mỗi người) mà dìu dắt muôn loài, giảng giải những nghĩa mầu nhiều như cát sông Hằng, lập ra vô số pháp môn (con đường, phương pháp tu hành), dùng thần thông suốt bốn mươi chín năm, độ cho hàng trăm nghìn vạn ức chúng sinh. Lúc sắp vào Bát-niết-bàn (cõi tịch diệt hoàn toàn, tức Phật qua đời), ngài dặn dò phó thác cho các vua và đại thần phải tuyên dương chánh pháp, nối tiếp tuệ mạng (mạch sống trí tuệ, tức dòng truyền thừa giáo pháp) của Phật. Ấy là vì chúng sinh đời sau mà tạo lợi ích vô cùng. Lòng đại từ bi ban đến tận đời xa, thật là tột bậc vậy thay!

 Kính nghĩ: Thánh thượng có đạo thông suốt hơn trăm vua, có trí bao trùm muôn loài. Mỗi khi rảnh rỗi giữa muôn việc chính sự, ngài lại mở rộng và tôn sùng Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp là giáo lý, Tăng là đoàn thể người tu), kính ngưỡng Nhất thừa (con đường duy nhất đưa mọi người đến thành Phật). Ngài nghĩ cách đền đáp anh linh các vị tiên đế trên trời và ơn nuôi dưỡng của Hoàng thái hậu, nên đã xây dựng chùa lớn, ban phát khắp nơi các bộ kinh Phật. Ngài lại cho rằng Kinh Bốn Mươi Hai Chương là...

 ...lời mà đức Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc đến từ chân như) Thích-ca nói khi mới thành Chánh giác, được các vị đại đệ tử ghi lại; hàng Sa-môn (người xuất gia tu hành), các tăng sĩ, quan lại, kẻ sĩ và thường dân đều có thể noi theo mà thực hành. Vừa lúc có người dâng lên bản chú giải từ đời trước, ngài liền ra lệnh riêng cho cơ quan phụ trách khắc bản in mới, ban khắp triều đình và dân gian, để cho người tu hay người đời, hễ ai thấy hoặc nghe, đều cung kính vâng làm, cùng bước lên đất giác ngộ. Tấm lòng sâu xa, tấm lòng phát nguyện, tấm lòng rộng lớn ấy, nếu không phải bậc thông minh sáng suốt thì ai làm được? Do đó, ngài xuống chiếu cho tăng sĩ Đầu-đà là thần Phổ Quang viết lời tựa.

 Thần Phổ Quang may được ở chốn cửa Không (cửa Phật), hổ thẹn được làm con Phật, từ lâu đã chịu ơn sủng ái sâu dày, nên không dám lấy cớ quê mùa hẹp kém mà chối từ. Trộm nghĩ: những gì đấng Năng Nhân (nghĩa chữ "Thích-ca": bậc có lòng nhân và tài năng, chỉ Phật) đã giảng nói, gồm Tam tạng (ba kho kinh điển: Kinh là lời Phật dạy, Luật là giới luật, Luận là các bài luận giải), mười hai phần giáo (mười hai thể loại văn trong kinh Phật), cùng hết thảy tu-đa-la (kinh), nhiều như cát bụi. Như các bộ Hoa Nghiêm, Bát-nhã, Bảo Tích, Đại Tập, Niết-bàn, văn phong phú, nghĩa rộng lớn, việc đầy đủ, lý trọn vẹn, được cất trong kho tàng dưới biển nơi cung rồng (theo truyền thuyết, nhiều kinh Phật được giữ ở long cung), rực rỡ như mặt trời và tinh tú. Thế mà Ma-đằng và Pháp Lan sang phương Đông chỉ mang riêng kinh này, vừa hợp với thời vận vua Hán Minh Đế sang phương Tây đón giáo pháp, rồi làm cho đạo mầu hưng thịnh mạnh mẽ khắp thiên hạ đời sau. Lẽ nào việc ấy có thể lấy suy nghĩ thông thường mà đoán định, bàn luận được sao? Thiết nghĩ, ắt có một mệnh số kín đáo thầm thông, có chư Phật âm thầm chứng giám, để cho đất Chấn Đán (tên người Ấn Độ gọi Trung Quốc) có được cái gốc lớn của Ngũ thừa (năm con đường tu dẫn đến năm quả vị: làm người, lên cõi trời, Thanh văn, Duyên giác, Bồ-tát) cho muôn đời, giúp thông đạt cho Ngũ tánh (năm loại căn tính khác nhau của chúng sinh), và đạo mầu lý tột đều nằm ở trong đó chăng?

 Nghiền ngẫm ý vị của kinh, thì đây có lẽ là những điều cốt yếu mà người theo Phật, trong việc tu tiến hằng ngày, dù lúc vội vàng hay lúc nghiêng ngả hoạn nạn, cũng không thể rời xa giây lát. Đấng thiên tử sáng suốt lưu truyền và tuyên dương kinh này, giống như nâng mặt trời Phật lên mà soi khắp những nẻo đường tăm tối, tuôn mưa pháp xuống mà thấm khắp những cây cỏ khô héo. Trên thì không phụ lời phó thác của Như Lai, dưới thì mở rộng bến đò và cây cầu (ví phương tiện cứu độ) cho đời suy mạt. Đó là nhân lành lớn nhất trong cõi Ta-bà (thế giới con người đang sống, nơi chúng sinh phải chịu đựng nhiều khổ đau). Xưa kia Đường Thái Tông sai mười người viết chữ chép Kinh Di Giáo, ban khắp các quận để khuyến khích mọi người; đem so với ngày nay thì còn kém xa. Thần ca ngợi chẳng đủ, khôn xiết vui mừng hớn hở, xin đốt hương lạy hai lạy mà viết lời này ở đầu kinh.

 Ngày ... tháng giêng năm Hoàng Khánh thứ nhất (năm 1312, đời nhà Nguyên) dâng lên.

 Lời tựa bản chú giải Kinh Bốn Mươi Hai Chương

 Do hoàng đế Tống Chân Tông soạn

 Chân lý tột cùng vốn không làm chủ tể sai khiến ai, há lại cách biệt với các loài có linh tính? Chỉ vì muôn loài chúng sinh vô minh (mê muội, không thấy được chân lý) nên tự mình mê lầm trước chánh giác (sự giác ngộ chân chính). Vì thế, bậc thánh cao nhất đầy lòng từ bi mới nói ra cánh cửa nhiệm mầu để cứu giúp chúng sinh quay về; ngài dìu dắt muôn loài, làm lợi cho chúng sinh, tùy theo căn cơ mà giảng dạy; giăng mây pháp để thấm nhuần muôn vật, giương đuốc trí tuệ để soi chỗ tối tăm; dùng lời nói để chỉ ra cái chân lý vượt ngoài lời nói, nói ra cái điều vốn không thể nói. Kinh Bốn Mươi Hai Chương chính là những lời răn dạy của đấng Năng Nhân. Từ khi được Ma-đằng và Pháp Lan truyền dịch, kinh liền được lưu hành khắp Hoa Hạ (Trung Quốc). Trẫm từng lúc nhàn rỗi lặng lẽ đọc xem, mong góp phần tuyên dương cho hợp đạo nghĩa, nhân đó viết ra lời chú thích. Trải qua mấy tuần trăng, sách đã sớm thành. Dùng để mở mang tai mắt cho dân chúng thì tuy hổ thẹn vì chưa tinh thâm, nhưng làm cái nơm, cái bẫy (ví phương tiện giúp đạt tới ý nghĩa, đạt rồi thì bỏ) giúp cho mọi điều thiện thì mong là có ích. Những chỗ nghi ngờ, sai lầm do truyền lại, những câu chữ dính liền khó phân, trẫm cũng đã phân biện rõ ràng, mong đạt được sự giảng giải thông suốt. Xin sơ lược đề vài lời ở đầu sách, để bày tỏ lòng ta vậy.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video