Thiên 11 — Phẩm 10 – Quán chiếu chân chính

 Kinh Bồ-tát Niệm Phật Tam-muội (Bồ-tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; niệm Phật tam-muội: trạng thái tâm định, dồn hết vào việc nhớ nghĩ và quán tưởng Phật), phẩm thứ mười: Chính quán (quán xét đúng đắn).

 Bấy giờ Bồ-tát Bất Không Kiến thưa Phật rằng: "Bạch Thế Tôn (danh hiệu tôn kính của Phật: bậc được cả thế gian tôn kính)! Bồ-tát Ma-ha-tát (bậc Bồ-tát lớn) nếu muốn thành tựu phép niệm Phật tam-muội của Bồ-tát mà chư Phật đã giảng, thì nên gần gũi và tu tập pháp gì?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bất Không Kiến: "Nếu các Bồ-tát muốn tu tập niệm Phật tam-muội do chư Phật giảng dạy, muốn được gần gũi chư Phật Như Lai (danh hiệu của Phật: bậc từ chân lý tuyệt đối mà đến), lại muốn mau đạt A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (sự giác ngộ cao tột, chân chính và trọn vẹn của một vị Phật), thì nên giữ vững tâm quyết định và bỏ hẳn tâm không quyết định. Hãy bỏ tâm chấp có cái tôi, biết rằng không có cái tôi thật sự cố định. Nên quán (chiêm nghiệm, xét kỹ bằng trí tuệ) thân này như đám bọt nước tụ lại. Quán sắc ấm như cây chuối, thân rỗng, bóc lớp nào cũng không có lõi (sắc ấm: phần vật chất, thân xác; 'ấm' là một trong năm nhóm hợp thành con người gồm sắc, thọ, tưởng, hành, thức). Kế đến quán thọ ấm (phần cảm giác vui, khổ, không vui không khổ) như bong bóng trên mặt nước. Lại quán tưởng ấm (phần nhận biết, hình dung hình tướng) như ảo ảnh hơi nóng lúc trời nắng. Lại quán hành ấm (phần ý muốn và các hoạt động tạo tác của tâm) như mây giữa hư không. Quán thức ấm (phần ý thức phân biệt) như trò ảo thuật biến hóa.

 Bồ-tát nếu muốn vào tam-muội này, nên khởi lòng sợ hãi sâu xa (sợ điều ác và sợ khổ sinh tử), lại nên có đủ lòng tàm quý (biết hổ thẹn với mình và với người khi làm điều sai). Bỏ sự không biết sợ mà khởi lòng biết sợ; bỏ sự không biết hổ thẹn mà tu lòng hổ thẹn. Có đủ xa-ma-tha (chỉ: dừng lặng tâm, định tâm vào một chỗ) và tì-bà-xá-na (quán: dùng trí tuệ quán sát để thấy rõ bản chất thật của sự vật). Dùng trí phương tiện (trí khéo léo tùy hoàn cảnh) mà bỏ cả chấp 'có cái tôi' lẫn chấp 'không có cái tôi'. Nên tập trí tuệ giải thoát và ba cửa không (ba cửa vào giải thoát: không – thấy mọi pháp đều trống rỗng, không có tự tính riêng; vô tướng – không chấp vào hình tướng; vô nguyện – không mong cầu, tạo tác). Lại nên biết rõ ba thọ (ba loại cảm giác: khổ, vui, không khổ không vui) sinh khởi ra sao; cũng nên lìa bỏ ba gốc bất thiện (ba gốc rễ của điều ác: tham, sân, si). Liền dấy khởi khối tam-muội (?).

 Quán các chúng sinh như chính thân mình. Quán bốn niệm xứ (bốn chỗ đặt sự chú tâm) là thân, thọ, tâm, pháp (quán thân là nhơ nhớp, cảm thọ là khổ, tâm là vô thường, các pháp là không có cái tôi). Quán cái hại của bốn loại thức ăn mà khởi ý tưởng không ăn, tức là: đoàn thực (thức ăn thường ngày nuôi thân), xúc thực (sự tiếp xúc của giác quan nuôi dưỡng cảm giác), tư thực (ý muốn, mong cầu nuôi dưỡng sự sống), thức thực (thần thức duy trì sự sống). Tu quán bất tịnh (quán thân thể là nhơ nhớp để dứt lòng tham dục) cùng lòng từ bi. An trú trong tâm hoan hỷ, khiến tâm xả (buông bỏ, bình thản, không thiên lệch) được đầy đủ. Khởi các thiền định mà không đắm say cái vui của thiền. Cũng không chê bai bất cứ pháp nào. Thân này không thật, như ảo ảnh, như ánh lửa; không ham sống lâu, nên lìa bỏ lòng ham ấy.

 Khéo giữ gìn tâm, học hỏi cho nhiều. Không khinh mạn đối với Pháp (giáo lý của Phật), siêng giữ gìn, không phỉ báng. Liền được tài nghe hiểu và tài thuyết pháp (?). Đã nghe pháp rồi thì giữ gìn nghĩa lý ấy. Tôn trọng Phật, Pháp, cung kính ngôi Tăng báu (đoàn thể người xuất gia tu hành). Gần gũi thiện tri thức (bạn lành, thầy tốt dẫn dắt trên đường tu), xa lìa bạn ác. Không đắm cái thú của những lời bàn tán thế tục. Luôn không rời hạnh A-lan-nhã (sống nơi vắng lặng, xa làng xóm để tu tập). Tâm thường bình đẳng, thương xót chúng sinh. Tâm không thối lui, không ôm lòng ganh ghét. Cân nhắc các pháp mà tâm không bị nhiễm vướng. Phân biệt rõ tất cả vô số pháp. Thường tìm cầu các kinh điển Phương Đẳng (kinh Đại thừa, giảng giáo lý rộng lớn và bình đẳng) thâm sâu. Lòng tin vững chắc, không sinh nghi ngờ. Thường siêng năng đọc tụng kinh này – đó chính là con đường cao tột của chư Phật,

 là nơi sinh ra công đức của chư Phật. Nên giữ lòng chân thật như vậy, dẹp bỏ kiêu mạn, hết lòng lắng nghe tiếp nhận. Làm tăng trưởng chánh pháp; lìa giết hại, trộm cắp, dâm dục; lìa lười biếng, ngạo mạn và tâm bàn phải nói trái. Bỏ các thuyết tà vạy, phỉ báng cho rằng có cái 'tôi chân thật' thường còn. Trừ lời nói nhơ bẩn, rối loạn; dập tắt các cuộc tranh cãi. Lòng vui an trú nơi bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ; các ba-la-mật (hạnh tu đưa người qua bờ bên kia, tức đến giải thoát; sáu ba-la-mật là sáu hạnh vừa kể) đều đầy đủ. Có thể xả bỏ cả đầu, mắt mà tâm không thối lui, chìm đắm, vững như bốn đẳng cấp lớn (bốn giai cấp trong xã hội Ấn Độ xưa: Bà-la-môn, Sát-đế-lợi, Phệ-xá, Thủ-đà-la, vốn không thể thay đổi) không gì dời đổi được. Thân và ý siêng năng, không màng thân mạng.

 Đối với bốn thứ cúng dường (y phục, thức ăn uống, giường nằm, thuốc men) lòng không tham đắm. An trú trong mười hai hạnh đầu-đà (các hạnh tu khổ hạnh đơn sơ như chỉ đi khất thực, ngồi dưới gốc cây, mặc áo may bằng vải vụn... để dứt bỏ tham đắm). Không cầu lợi riêng và danh tiếng. Bỏ lòng ái luyến vướng mắc, được bốn thần túc (bốn nền tảng của thần thông, tức bốn phép định dựa trên ý muốn, sự tinh tấn, tâm và sự quán xét). Lìa bốn điên đảo (bốn cái thấy sai lầm: cho vô thường là thường, khổ là vui, không có cái tôi là có cái tôi, nhơ nhớp là trong sạch) và gai nhọn phiền não. Vượt qua bốn dòng thác (bốn thứ cuốn trôi con người: dục vọng, sự ham tồn tại, tà kiến, vô minh). Trong bốn oai nghi (bốn tư thế: đi, đứng, ngồi, nằm) đều tu bốn niệm xứ, khiến được năm căn (năm gốc lành: tin, tinh tấn, nhớ nghĩ chân chính, định, tuệ). Tu hành năm lực (năm sức mạnh do năm căn phát triển thành), bỏ năm kết (năm thứ trói buộc: tham, giận, kiêu mạn, ganh ghét, keo kiệt). Không cầu niềm vui phước báo của năm dục (năm thú ham muốn: sắc đẹp, tiếng hay, mùi thơm, vị ngon, xúc chạm êm ái). Bỏ năm tâm nhơ (?), tu năm giải thoát (?).

 Khéo biết năm ấm; bỏ sáu chỗ ham muốn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý tham đắm cảnh của chúng) và sáu thân thọ (sáu nhóm cảm giác sinh ra từ sự tiếp xúc của sáu giác quan). Trừ sáu ái thân (sáu nhóm tham ái đối với sáu cảnh: hình sắc, âm thanh, mùi, vị, xúc chạm, đối tượng của ý), tu sáu niệm (nhớ nghĩ sáu điều: Phật, Pháp, Tăng, giới, bố thí, cõi trời). Biết các phần của sáu thức (sáu loại nhận biết qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), siêng cầu sáu thông (sáu năng lực siêu việt: biến hóa tự tại, mắt thấy xa khắp, tai nghe xa khắp, biết tâm người, biết đời trước, dứt sạch phiền não). Tu bảy giác ý (bảy yếu tố giác ngộ: nhớ nghĩ chân chính, chọn lựa pháp, tinh tấn, hoan hỷ, nhẹ nhàng an ổn, định, xả). Biết sâu bảy giới (bảy cảnh giới), tức là: hại giới (cảnh giới của ý muốn hại người), khuể giới (cảnh giới giận dữ), xuất giới (cảnh giới xuất ly, rời bỏ dục vọng), dục giới (cõi của chúng sinh còn ham muốn), sắc giới (cõi đã lìa dục nhưng còn hình sắc vi tế), vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm, không có hình sắc) và diệt giới (cảnh giới tịch diệt, tức niết-bàn). Trừ dứt bảy sử (bảy phiền não ngầm sai khiến chúng sinh: tham dục, giận, ham tồn tại, kiêu mạn, vô minh, tà kiến, nghi) và bảy thức trụ (bảy chỗ thần thức trú vào trong các cõi).

 Bỏ tám sự lười biếng, trừ tám lời nói dối (?). Biết tám pháp thế gian (tám ngọn gió đời lay động lòng người: được lợi, suy hao, bị chê sau lưng, được khen sau lưng, được ca ngợi trước mặt, bị chê trước mặt, khổ, vui). Được tám điều giác ngộ của bậc đại nhân (tám điều bậc đại nhân suy niệm: ít muốn, biết đủ, ưa vắng lặng, tinh tấn, nhớ nghĩ chân chính, định chân chính, trí tuệ, không bàn luận vô ích). Biết tám giải thoát (tám tầng thiền định giúp thoát khỏi sự trói buộc), tu tám chánh đạo (tám con đường chân chính: thấy đúng, nghĩ đúng, nói đúng, làm đúng, sống đúng, tinh tấn đúng, nhớ nghĩ đúng, định đúng). Bỏ chín chỗ ở của chúng sinh (chín cõi chúng sinh cư trú trong vòng sinh tử), trừ chín pháp kiêu mạn (chín kiểu so sánh hơn kém giữa mình với người), buông bỏ chín não (chín điều gây oán giận, như nghĩ người kia đã, đang, sẽ hại mình hoặc người thân mình...). Gần gũi tu học chín pháp bắt đầu bằng hoan hỷ (?). Lại siêng tập chín thứ đệ định (chín tầng thiền định nối tiếp nhau theo thứ lớp). Bỏ mười điều bất thiện, làm mười điều thiện (không giết, không trộm, không tà dâm, không nói dối, không nói đâm thọc, không nói lời ác, không nói thêu dệt, không tham, không giận, không tà kiến). Dùng phương tiện, siêng năng cầu mười lực của Phật (mười trí lực đặc biệt chỉ Phật mới có).

 Lại nữa Bất Không Kiến, nay ta nói tóm tắt tam-muội mà tất cả chư Phật đã giảng. Nên siêng tu, nhớ báo ơn Phật. Học tam-muội rồi thì liền được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề không còn thối lui. Bồ-tát ấy với sức trí tuệ lớn có thể vì chúng sinh mà nói tam-muội này; còn hàng Thanh văn (người tu nghe lời Phật dạy mà giác ngộ, chỉ cầu giải thoát cho riêng mình) thì không thể quán sát, tuyên nói, chép viết, thọ trì, đọc tụng. Nếu có ai quán sát, chép viết, thọ trì, đọc tụng được, thì phước nghiệp của người ấy cũng không uổng phí, ắt sẽ được gặp Phật ra đời. Nếu các Bồ-tát dạy người khác thọ trì, thì mau được đạo bồ-đề (giác ngộ) không thối lui. Lại nữa Bất Không Kiến, niệm Phật tam-muội do chư Phật nói gọi là pháp trọng yếu, các vị Đại Thanh văn không thể thực hành. Nếu người được nghe nói tam-muội này, đời sau ắt sẽ gặp Phật." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ (bài tụng bằng thơ) rằng:

 Nếu ai tu tam-muội sâu xa mà chư Phật đã nói,
 quán pháp với tâm nối tiếp không gián đoạn, bỏ ý niệm đứt quãng,
 khéo quán thân do các ấm hợp thành, lìa ý tưởng có cái tôi và không có cái tôi;
 thân này không bền chắc, giống như đám bọt nước,
 hư dối như trò ảo hóa, cũng như lời bập bẹ của trẻ thơ;
 quán sắc như mây nổi, thấy thọ như bọt nước,
 tưởng như ảo ảnh lúc trời nóng, quán hành ấm không có thực,
 giống như cây chuối kia; quán năm thức như huyễn ảo.
 Tu lòng hổ thẹn, sợ hãi, tu xa-ma-tha và tì-bà-xá-na,
 nên xa lìa sự không biết hổ thẹn, trừ chấp có cái tôi và không có cái tôi.
 Tập trí tuệ (?) cùng giải thoát, và ba cửa không.
 Lại nên biết ba thọ, bỏ ba gốc bất thiện,
 thường học ba gốc lành (không tham, không giận, không si mê), cầu tam-muội thù thắng nhất.
 Siêng tu giới, định, tuệ, mau được định sâu xa.
 Lìa các tà kiến, chân chính tập tam-muội này.
 Bỏ những tranh luận của đời, thường tu pháp xuất thế (pháp vượt ra khỏi vòng sinh tử của thế gian).
 Quán sát niệm xứ về thân, về thọ và tâm cũng vậy,
 đối với pháp không nghi ngờ, chẳng bao lâu sẽ được định này.
 Thường tu thiền và giải thoát, không tiếc thân mạng,
 học rộng mà không ngạo mạn, không phỉ báng các pháp.
 Nghe pháp thì nên thọ trì, giữ rồi thì quán sát kỹ càng.
 Thường cúng dường chư Phật, với Pháp và Tăng cũng vậy.
 Đối với thiện tri thức, luôn nhớ báo ơn.
 Xa các bạn ác, không nghe lý luận của thầy tà.
 Nên tìm người khen ngợi điều thiện, thường cùng đi lại ở chung.
 Không rời nơi A-lan-nhã, nên cầu bồ-đề thù thắng.
 Tâm bình đẳng với muôn loài, không chê bai các pháp.
 Không nhiễm vướng mọi pháp, nên biết pháp chân thật.
 Bỏ những việc làm trái pháp, chẳng bao lâu được định này.
 Trừ mọi điều ác, và cái thấy chấp có 'cái tôi chân thật';
 giết hại, kiêu mạn, dâm dục, trộm cắp, chê bai, lười biếng...;
 không nói lời ác, không tà luận, tranh cãi kiện tụng...;
 theo thứ lớp nói Phật pháp – nên cầu tam-muội này.
 Bố thí, trì giới và nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ...,
 thường siêng năng tu tập, thành tựu các hạnh ba-la-mật này,
 chẳng bao lâu sẽ được hạnh pháp của định đầy công đức ấy.
 Nếu xả bỏ được các phần thân thể bên trong, cùng của cải, người thân bên ngoài,
 chẳng bao lâu được bồ-đề, được tam-muội tâm vắng lặng nhất.
 Nếu người tâm như đất, như nước, lửa, gió, hư không (bình thản chịu đựng mọi thứ, không phân biệt),
 đều sẽ mau chóng đạt được tam-muội nhiệm mầu này.
 Nếu có những người thân tâm rất ngay thẳng,
 không tham đắm áo mặc, thức ăn, giường nệm và thuốc men,
 người ấy sẽ mau được tam-muội như thế này.
 Thành tựu bốn chánh cần (bốn sự siêng năng chân chính: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều thiện chưa sinh, tăng trưởng điều thiện đã sinh), đầy đủ bốn như ý (tức bốn thần túc),
 bỏ bốn điên đảo và bốn gai phiền não,
 vượt hẳn bốn dòng thác, vứt bỏ mọi sự bám víu.
 Tu hành năm căn, năm lực, trừ dứt năm kết,
 không cầu quả báo năm dục, bỏ tâm phiền não,
 nên tu năm giải thoát và năm thân tam-muội (?).
 Biết rõ pháp năm ấm, tu sâu sáu hòa kính (sáu phép sống hòa hợp, kính trọng nhau trong đoàn thể tu hành: hòa về thân, lời nói, ý nghĩ, giới luật, cái thấy, lợi lộc),
 xa lìa sự bất kính, trừ bỏ sáu xúc thân (sáu nhóm tiếp xúc giữa giác quan và cảnh).
 Quán sáu ba-la-mật nối tiếp nhau, bỏ sáu ái thân kia,
 thành tựu sáu thông, tu sâu sáu niệm,
 lại cũng siêng chuyên tu các phần pháp của sáu thức.
 Tu bảy phần bồ-đề (tức bảy giác ý), lại tu bảy của báu thánh (bảy tài sản tinh thần: tin, giới, hổ thẹn với mình, hổ thẹn với người, học rộng, xả bỏ, trí tuệ),
 nhớ bỏ chỗ kiêu mạn, trừ dứt bảy thứ sử.
 Nên tu hạnh như thế để cầu tam-muội thù thắng.
 Bỏ bảy thức trụ kia, trừ tám lời nói dối này,
 thường tu tám chánh đạo, được tam-muội không khó.
 Được tám điều giác ngộ của bậc đại nhân, đi vào cửa tám giải thoát,
 biết tám pháp thế gian – ấy là trí thù thắng nhất.
 Thường tu hành như vậy, được tam-muội không khó.
 Tự mình lìa chín não, cũng không làm phiền não người khác,
 tu chín pháp bắt đầu bằng hoan hỷ, rồi sẽ được tam-muội.
 Người sáng suốt bỏ mười điều ác, tu hành mười nghiệp thiện,
 lại noi theo mười lực, được tam-muội không khó.
 Thường thọ trì pháp lành, bỏ mọi pháp chẳng lành,
 ngày đêm thường thu giữ tâm, được tam-muội không khó.
 An trú tam-muội này rồi, nói năng bằng sức không thể nghĩ bàn,
 thường thấy Phật thân sắc vàng, cũng được nghe giảng pháp.
 Nếu muốn thấy chư Phật mười phương, đã nhập diệt và hiện tại,
 cùng chư Phật đời vị lai – những bậc làm lợi ích chúng sinh,
 người ấy nên tu tam-muội nhiệm mầu cao tột này.

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Bất Không Kiến thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát nếu muốn thành tựu niệm Phật tam-muội do tất cả chư Phật nói, thì làm sao khiến tâm nối tiếp không gián đoạn?"

 Phật bảo Bất Không Kiến: "Các Bồ-tát ấy nếu có thể hết lòng nhớ nghĩ tất cả vô lượng Như Lai trong mười phương, ở quá khứ, vị lai, hiện tại – các bậc Ứng Cúng (đáng được trời người cúng dường), Chánh Biến Tri (hiểu biết chân chính và trọn khắp), Minh Hạnh Túc (trí tuệ và đức hạnh đầy đủ), Thiện Thệ (khéo đi đến cõi giải thoát), Thế Gian Giải (hiểu thấu thế gian), Vô Thượng Sĩ (bậc cao tột không ai hơn), Điều Ngự Trượng Phu (bậc khéo điều phục, dẫn dắt người), Thiên Nhân Sư (thầy của trời và người), Phật (bậc giác ngộ), Thế Tôn – nhớ rằng các Ngài biết rõ hết chúng sinh qua lại trong sinh tử; việc ở trong thai đầy đủ, dòng họ mẹ cũng vậy; các tướng tốt, vẻ đẹp và bốn tì-xá-la (?) (có lẽ là bốn điều không sợ hãi của Phật khi thuyết pháp); từ, bi, hỷ, xả, hổ thẹn, sợ hãi; các hạnh oai nghi đều đầy đủ, cùng xa-ma-tha, tì-bà-xá-na; giải thoát, trí và hạnh, các cửa giải thoát; niệm xứ, chánh cần, thần túc, căn, lực, giác chi, đạo chi... đều đầy đủ. Biết bốn dòng thác thuở trước và sự sinh ra một cách đầy đủ; cũng biết đầy đủ nguồn gốc ban đầu của chúng sinh. Sinh ra sáu thông, khởi thần túc lớn; giới, định, tuệ, giải thoát và giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ mình đã giải thoát) không gì không đầy đủ; giải thoát không ngăn ngại và lợi ích không ngăn ngại, tất cả pháp lành cũng đều đầy đủ; sắc và tâm thanh tịnh, cảnh và trí thanh tịnh, thân sắc vàng... thanh tịnh đầy đủ. Bồ-tát ấy nên nhớ nghĩ chư Phật Như Lai như vậy, với tâm chí thành không lay động, và cũng nên an trú trong tâm không chấp trước.

 Lại nên dùng tâm nối tiếp mà quán như vầy: Pháp gì là Như Lai? Chính sắc là Như Lai chăng? Hay cái khác với sắc là Như Lai? Nếu chính sắc là Như Lai, thì chúng sinh ở nơi có sắc đều có đủ sắc ấm, vậy chúng sinh ấy đáng là Như Lai. Nếu cái khác với sắc là Như Lai, thì ngoài mười hai nhân duyên (chuỗi mười hai mắt xích nhân quả tạo thành vòng sinh tử: vô minh, hành, thức, danh sắc, sáu căn, xúc, thọ, ái, thủ, hữu, sinh, già chết) há có Như Lai sao? Lại, chính thọ là Như Lai chăng? Hay cái khác với thọ là Như Lai? Nếu chính thọ là Như Lai, thì tất cả chúng sinh đều có đủ thọ ấm, vậy chúng sinh ấy đáng là Như Lai. Nếu cái khác với thọ là Như Lai, thì ngoài mười hai nhân duyên làm gì có Như Lai? Tưởng, hành, thức cũng đều như vậy. Chính nhãn căn (giác quan mắt) là Như Lai chăng? Hay cái khác với nhãn căn là Như Lai? Nếu chính nhãn căn là Như Lai, thì tất cả chúng sinh đáng là Như Lai. Nếu cái khác với nhãn căn là Như Lai, thì ngoài mười hai nhân duyên lấy gì gọi là Như Lai? Tai và các căn khác cũng đều như vậy. Chính tứ đại (bốn yếu tố cấu thành vật chất: đất, nước, lửa, gió) là Như Lai chăng? Hay cái khác với tứ đại là Như Lai? Nếu chính tứ đại là Như Lai, thì tứ đại trong thân và ngoài thân cũng là Như Lai. Nếu lìa tứ đại là Như Lai, thì ngoài mười hai nhân duyên làm gì có Như Lai? Đất, nước, lửa, gió đều cũng như vậy.

 Bồ-tát quán nối tiếp như vậy rồi, thấy rõ sắc ấm đã chẳng phải Như Lai, mà cái khác với sắc ấm cũng chẳng phải Như Lai. Lại thấy thọ ấm chẳng phải Như Lai, cái khác với thọ ấm cũng chẳng phải Như Lai. Chính tưởng, hành, thức chẳng phải Như Lai, cái khác với tưởng, hành, thức cũng chẳng phải Như Lai. Lại thấy chính nhãn căn chẳng phải Như Lai, cái khác với nhãn căn cũng chẳng phải Như Lai. Chính tai, mũi, lưỡi, thân chẳng phải Như Lai, cái khác với tai, mũi... cũng chẳng phải Như Lai. Thấy hình sắc, âm thanh... chẳng phải Như Lai, cái khác với hình sắc, âm thanh... cũng chẳng phải Như Lai. Thấy mùi, vị, xúc chạm chẳng phải Như Lai, cái khác với mùi, vị, xúc chạm cũng chẳng phải Như Lai. Thấy ý và pháp (đối tượng của ý) chẳng phải Như Lai, cái khác với ý và pháp cũng chẳng phải Như Lai. Thấy chính tứ đại chẳng phải Như Lai, thấy cái khác với tứ đại cũng chẳng phải Như Lai. Đất, nước, lửa, gió cũng đều như vậy. Bồ-tát dùng tâm nối tiếp mà quán như thế, thì đối với tất cả các pháp đều được trí phương tiện.

 Lại nữa Bất Không Kiến, ông do pháp gì mà đạt được đạo bồ-đề cao tột? Do thân mà được, hay do tâm mà được? Nếu do thân mà được, thì thân này nhơ nhớp, không hay biết gì, như cỏ cây, ngói sỏi; còn bồ-đề không phải sắc, không có hình chất, tướng của nó trống rỗng vắng lặng, là pháp không thể thấy. Thân này đã như cỏ cây không biết gì, thì làm sao đạt được đạo bồ-đề? Nếu do tâm mà được đạo cao tột, thì tâm không có hình tướng, như trò huyễn hóa; bồ-đề không có tâm, cũng không có hình sắc dáng vẻ, như huyễn như hóa, thì làm sao có thể đạt được? Nếu các Bồ-tát hiểu được như thế này: chẳng phải thân đạt được bồ-đề cao tột, cũng chẳng phải tâm đạt được bồ-đề cao tột, nhưng không rời thân tâm mà được đạo cao tột."

 Bấy giờ Phật bảo Bất Không Kiến: "Nên quán Như Lai như vậy. Quán như thế gọi là chính quán. Lại nữa Bất Không Kiến, Bồ-tát quán pháp nối tiếp như vậy thì tâm không lay động. Bồ-tát nên hiểu sâu như vậy thì không thối lui khỏi pháp tam-muội. Lại thường lìa tâm đứt quãng thì ắt sẽ mau được bồ-đề cao tột." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Tâm tâm nối tiếp nhớ nghĩ chư Phật quá khứ, vị lai và hiện tại,
 bậc Tôn quý có mắt trí thấy khắp tất cả – chẳng bao lâu sẽ thấy Phật.
 Nhớ Phật trụ trong oai lực lớn, từ bi thương xót làm lợi cho thế gian;
 nhớ nghĩ bông hoa giữa loài người, bậc Điều Ngự đầy công đức;
 nên nhớ việc sinh tử thuở trước, việc ở thai, dòng họ mẹ,
 dung mạo tướng tốt đều đầy đủ – chẳng bao lâu sẽ thấy Phật.
 Nhớ tám mươi vẻ đẹp của Phật và nhân duyên các đời trước,
 luôn tích tập nghiệp thù thắng nhất, ý nhớ nghĩ chân chính về pháp lành.
 Nhớ sáu phép thần biến của Phật và thần thông đại tự tại;
 giới, định, tuệ, giải thoát đều được thành tựu.
 Bậc Thầy cao tột làm sao đạt được cõi vắng lặng này?
 Nhớ lòng từ của bậc Tôn quý thế gian, bi, hỷ, xả cao tột;
 hổ thẹn, sức lực, không sợ hãi – bậc Thầy oai đức của thế gian.
 Nhớ Phật với xa-ma-tha, tì-bà-xá-na,
 lại nhớ trí tuệ, giải thoát và ba cửa không;
 nhớ đủ sự tu chánh cần, thần túc cũng vậy;
 nhớ căn, lực đầy đủ, cùng các phần bồ-đề.
 Nhớ Phật lìa sinh diệt, đạt được chốn vắng lặng này.
 Nhớ pháp lành khó nghĩ bàn: sắc, thọ đều thanh tịnh,
 tưởng, hành và thức cũng thanh tịnh như vậy.
 Nhớ Phật sắc vàng ròng, an trú tâm không chấp trước.
 Quán xem pháp nào gọi là Phật, thu nhiếp tâm luôn nối tiếp.
 Nhớ rằng sắc chẳng phải Như Lai, bốn ấm kia cũng vậy;
 lìa các ấm cũng chẳng phải Như Lai – tưởng, thức nên biết như thế.
 Nhớ rằng mắt chẳng phải Như Lai, tai và các pháp khác cũng thế;
 lìa mắt cũng chẳng phải Như Lai, các pháp của năm giác quan đều như vậy.
 Nhớ mười hai nhân duyên, điều phục tâm thì được thấy Phật.
 Nhớ tứ đại chẳng phải Phật, khác với bốn thứ này cũng không phải;
 nên hiểu rõ mười hai duyên, thấy Phật không phải là khó.
 Nếu các ấm của chư Phật mà chính là Như Lai,
 thì chúng sinh đều có ấm, cũng phải chính là Như Lai.
 Nếu muốn được căn, lực, nên nhớ mười hai duyên.
 Ấm chẳng phải bậc Thầy thế gian, khác với ấm cũng như vậy.
 Các nhân duyên thuở trước, nối tiếp nhau, luôn phân biệt rõ;
 nhờ vậy mà có thể thu nhận sức trí tuệ không thể nghĩ bàn.
 Thân này thường không hay biết, như cỏ cây, ngói sỏi;
 bồ-đề không hình sắc, vắng lặng, mãi không sinh.
 Thân không chạm đến bồ-đề, bồ-đề không chạm đến thân;
 tâm không chạm đến bồ-đề, bồ-đề không chạm đến tâm;
 thế mà vẫn có tướng chạm đến – thật là không thể nghĩ bàn.
 Đây là chốn vắng lặng thù thắng nhất của Phật Thế Tôn,
 khéo dẹp tan tất cả tà kiến của ngoại đạo (các giáo phái ngoài Phật giáo).

 Bấy giờ Bồ-tát Ma-ha-tát Bất Không Kiến thưa Phật: "Bạch Thế Tôn, Bồ-tát làm sao biết được cái thấy chấp có cái tôi? Làm sao lại lìa được cái thấy ấy?"

 Bấy giờ Thế Tôn bảo Bất Không Kiến: "Bồ-tát nếu muốn bỏ cái thấy chấp có cái tôi, thì đừng chấp vào chỗ trú, nên nương vào chỗ không nương tựa. Muốn dùng ánh sáng của Pháp làm lợi ích tất cả; muốn thổi tù và Pháp, đánh trống Pháp lớn (ví việc thuyết pháp vang khắp, thức tỉnh mọi người); muốn đóng thuyền Pháp, dựng cầu Pháp, đưa chúng sinh qua dòng sinh tử; muốn quán tướng của thân và sự không nối tiếp của nó. Thân này nhơ nhớp, đầy những thứ dơ xấu: máu mủ, nước mũi, nước bọt luôn chảy ra từ chín lỗ (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai lỗ đại tiểu tiện). Thân vô thường, hư hoại, trong chớp mắt hơi thở cũng không dừng lại; mong manh, khó tin cậy, không đáng yêu thích; như lời bập bẹ của trẻ thơ, hư dối không hiểu biết. Thân này không thật, như đám bọt nước. Dù có đem quần áo, ăn uống, hương thơm xông ướp, trang sức đủ thứ châu báu, suốt trăm nghìn năm chiều theo ý nó, rốt cuộc cũng sẽ mòn diệt, trong đêm dài (vòng sinh tử) chẳng có ích gì. Bản chất thân này là pháp sinh tử, lại bị sâu bọ, thú vật ăn nuốt. Lại trong đêm dài, hoặc ở địa ngục, súc sinh, ngạ quỷ (quỷ đói), hay chỗ vua Diêm-la (vua cõi âm xét xử tội lỗi), chịu khổ vô lượng chưa từng tạm ngừng. Lại trong vô số kiếp (khoảng thời gian cực kỳ dài) ở giữa sinh tử, làm tôi tớ cho người, bị sai khiến muôn đường. Thân này mãi nhọc nhằn chịu các khổ não, mà chưa từng biết được khổ, dứt được tập (nguyên nhân sinh khổ), chứng được diệt (sự chấm dứt khổ, tức niết-bàn), tu được đạo (con đường dứt khổ), làm các công đức. Thân này tuy nhỏ mà chịu nhơ bẩn rất nhiều.

 Nên đem thân này bố thí cho chúng sinh: ai tiếc mạng thì cho họ thọ mạng; ai cần sức thì ban sức cho họ; cần thịt cho thịt, cần máu cho máu; nên cho người cần, người không xin thì đừng cho, vì có khi chẳng ích gì cho người ấy. Nguyện nhờ nhân duyên tâm lành xả thân này mà trừ được mê lầm chấp có cái tôi, hiểu được lẽ không có cái tôi. Khi an trú trong sự suy nghĩ, quán xét về việc xả thân này, sẽ không còn vướng vào mê lầm chấp có cái tôi; lấy thân không bền chắc mà tu thành thân bền chắc.

 Lại nữa Bất Không Kiến, ví như trong làng xóm có nhiều trẻ con rủ nhau ra khỏi làng chơi đùa bên bờ nước, thấy đám bọt nước, các trẻ tranh nhau vớt lấy đùa nghịch. Đám bọt ấy tự nó không hay biết, bị người khác đùa nghịch cũng không đau không ngứa. Cũng vậy, Bất Không Kiến, nếu có Bồ-tát quán thân mình thì nên biết tâm này cũng như đám bọt kia, không có phân biệt. Nếu Bồ-tát quán như thế, chẳng bao lâu sẽ được tam-muội sâu xa này, cũng sẽ mau được bồ-đề cao tột." Bấy giờ Thế Tôn liền nói kệ rằng:

 Muốn cầu định thù thắng nhất, được bồ-đề không thể nghĩ bàn,
 thì phải bỏ hẳn cái thấy chấp có cái tôi, thường nên quán thân này:
 vô thường, khổ, nhơ nhớp, đầy nước mũi, nước bọt hôi dơ,
 chín lỗ chảy ra các thứ bẩn, thật đáng chán ghét.
 Hư dối không chân thật, đây là pháp phải mòn diệt,
 làm mê hoặc như trò ảo hóa, cũng như đám bọt nước.
 Thân ta đây mong manh, là hang ổ của ung nhọt, mụn bướu,
 khắp nơi đều hôi thối độc hại, không có chỗ nào đáng ưa.
 Nuôi nó chẳng ích gì, rốt cuộc làm mồi cho sâu và chó sói.
 Mọi thứ đồ vui sướng đều đem cung phụng thân này,
 rốt cuộc cũng sẽ mục nát tiêu diệt, chẳng được chút gì thật.
 Mãi nhọc nhằn suốt vô biên kiếp, khổ đau luôn muôn mối;
 quả báo địa ngục, súc sinh là nơi gốc rễ của sự chịu khổ;
 đêm dài càng thêm đói khát, không thể không suy nghĩ.
 Bị muôn khổ bức bách, vì thế mà trái với bồ-đề.
 Thân ta đây không thật, nên đem bố thí cho chúng sinh.
 Hiểu pháp nên lòng không tiếc, ai cần gì liền cho nấy.
 Suy nghĩ như vậy rồi, liền nói lớn lời này:
 "Nay ta xả bỏ thân này, máu thịt tùy ý cứ lấy;
 nếu có ai tiếc mạng sống, ta sẽ ban thọ mạng cho họ."
 Bỏ thân cứu giúp chúng sinh là để mau được tam-muội.
 Bóc từng phần bọt nước mà tìm, chưa từng thấy chỗ nào bền chắc;
 thân ta cũng như vậy, tìm cái chân thật không thể được.
 Nếu được chính quán này, mau thành đạo bồ-đề.

 Bấy giờ Thế Tôn liền mỉm cười – pháp của chư Phật Như Lai đều như thế. Ngay lúc Thế Tôn mỉm cười, từ miệng Ngài phóng ra ánh sáng nhiều màu: xanh, vàng, đỏ, trắng, hồng, lục, pha lê; lên đến cõi trời Phạm thiên (một cõi trời cao ở cõi sắc) rồi từ đó trở xuống, nhiễu quanh Phật ba vòng, rồi vào lại trên đỉnh đầu Ngài. Ánh sáng ấy trong chốc lát bỗng nhiên biến mất. Trưởng lão A-nan (thị giả, đệ tử thân cận của Phật) liền từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ gối phải sát đất, chắp tay hướng về Phật, nói kệ hỏi rằng:

 Bậc Điều Ngự thù thắng nhất, mỉm cười chẳng phải không có duyên cớ.
 Bậc Thầy cao tột của thế gian, xin vì con mà giảng nói:
 vì nhân duyên gì mà hiện ra nụ cười này?
 Thân sắc vàng trang nghiêm bởi trăm phước, khéo hiểu chân đế (chân lý tuyệt đối),
 bậc thương xót làm lợi ích, nơi thế gian nương về –
 vì nhân duyên gì mà hiện ra nụ cười này?
 Bậc Tôn quý không ai sánh giữa loài người, cao tột không ai vượt hơn;
 các công đức của Như Lai trong sạch nhiệm mầu, không tì vết –
 lại vì nhân duyên gì mà hiện ra nụ cười này?
 Bậc Tôn quý trụ trong đại bi thánh thiện, nơi tất cả nương về,
 đã lìa mọi phiền não, với giọng nói trong sạch khéo điều phục người,
 xin Ngài vì con nói nhân duyên của nụ cười.
 Hôm nay ai sẽ được nghĩa lý sâu rộng như thế?
 Ai trụ vào địa vị bền chắc? Nước nào gặp điều tốt lành?
 Bậc Tôn quý được thế gian nương về, cớ sao hiện nụ cười?
 Nơi mọi người nương về, bậc Điều Ngự xin vì con mà nói;
 con mong được nghe nhân duyên nụ cười của bậc thanh tịnh.
 Nếu được bậc Thánh mở bày, mối nghi ngờ sẽ dứt hẳn.

 Bấy giờ Thế Tôn bảo A-nan: "Vừa rồi khi ta nói phép quán nối tiếp này, có ba vạn người được pháp nhãn tịnh (con mắt thấy rõ chân lý trở nên trong sạch, tức chứng quả vị đầu tiên của bậc Thánh); tám vạn trăm nghìn ức na-do-tha (na-do-tha: đơn vị số cực lớn) chư thiên cũng đều lìa nhơ bẩn, pháp nhãn trong sạch. Lại có ba vạn ức na-do-tha tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (tăng và ni xuất gia) chứng quả A-na-hàm (quả Thánh thứ ba, không còn trở lại sinh trong cõi dục). Lại có ba vạn tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni và nam nữ cư sĩ (người tu tại gia) được vô sinh nhẫn (sự chứng biết và an trú vững chắc vào chân lý rằng các pháp vốn không sinh không diệt). Ba vạn chúng sinh phát tâm bồ-đề, liền đều tu tập hạnh Bồ-tát, đến kiếp Nhân Tôn (?) đều sẽ thành Phật; đây là những người mới phát tâm cầu đạo cao tột. Lại có chín vạn ức na-do-tha chúng sinh đều không thối lui khỏi đạo bồ-đề, sẽ được làm Phật, hiệu là Phóng Quang, Ly Cấu Tôn, Thích-ca Mâu-ni, Nhật Quang Tướng Phật, Nguyệt Quang Minh Phật, Thiên Trung Tôn Phật. Chín mươi hai ức na-do-tha chúng sinh phát tâm Thanh văn, sẽ thành La-hán (tức A-la-hán: bậc Thánh đã dứt sạch phiền não, không còn tái sinh)."

 Khi Thế Tôn nói lời này, tiếng vang chấn động cả tam thiên đại thiên thế giới (một hệ thống vũ trụ gồm một nghìn lần một nghìn lần một nghìn thế giới nhỏ). Phật dùng thiên nhãn (mắt có năng lực thấy khắp mọi nơi xa gần) nhìn thấy trong mười phương chín mươi ức trăm nghìn na-do-tha cõi nước Phật, chúng sinh trong đó đều thấy Như Lai phóng ánh sáng từ giữa hai chân mày, tên là Minh Diệm, chiếu khắp mười phương. Chúng sinh thấy rồi lòng kinh động, lông tóc dựng đứng. Bấy giờ ở các cõi ấy, vô lượng trăm nghìn vạn ức na-do-tha chúng sinh gặp ánh sáng này, trong đó có người được quả Tu-đà-hoàn (quả Thánh thứ nhất, bắt đầu vào dòng Thánh), quả Tư-đà-hàm (quả Thánh thứ hai, chỉ còn trở lại cõi người một lần), quả A-na-hàm, quả A-la-hán; có rất nhiều chúng sinh phát tâm bồ-đề, đều không thối lui khỏi bồ-đề cao tột, đời vị lai sẽ được làm Phật, tất cả cùng một hiệu là Bất Thoái Chuyển. Bấy giờ Thế Tôn muốn cho nghĩa này được sáng tỏ, nói lại bằng kệ:

 Vừa rồi khi ta giảng nói phép quán tâm nối tiếp này,
 liền có sáu mươi nghìn và chín mươi chín ức chúng sinh
 nhờ lợi ích của việc nghe pháp mà phát tâm bồ-đề.
 Lại có ba vạn người đều được mắt tuệ của bậc Thánh,
 đã nghe phép nhớ nghĩ nối tiếp, về bồ-đề vắng lặng an định;
 những người này đều được thoát khỏi khổ nạn của các đường ác.
 Tám vạn ức chư thiên đã nghe tiếng của Như Lai,
 được pháp nhãn trong sạch, lìa hẳn khổ của các cõi ác.
 Ba vạn ức bốn chúng (tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni, nam cư sĩ, nữ cư sĩ) được pháp nhẫn không sinh khởi (tức vô sinh nhẫn),
 thoát khỏi các đường ác, không còn lo khổ não nữa;
 sẽ thành Phật đạo, như cây cối mùa xuân nở hoa tươi tốt.
 Ba vạn ức người học đạo bồ-đề,
 những người này cũng sẽ được oai lực lớn của chư Phật;
 đã thành đạo cao tột thì thương xót thế gian.
 Sáu vạn nghìn thiên tử (người cõi trời) học tập bồ-đề,
 tu hạnh vui trong cái vui, như đức Di-lặc (vị Bồ-tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích-ca).
 Bậc không ngăn ngại, nơi thế gian nương tựa, dùng nụ cười mà rộng làm lợi ích.
 A-nan, ông nên biết, tất cả đều do có nhân duyên,
 cho nên hôm nay ta hiện ra nụ cười này.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video