Thiên 4 — Phẩm thứ tư: Một vị (chân như cùng một vị khắp mọi nơi)

 Phẩm thứ tư: Một vị (chân lý có một tính chất duy nhất, đồng nhất khắp mọi nơi, như nước biển chỉ có một vị mặn).

 Khi ấy, Phật bảo Tu-bồ-đề (một trong mười đại đệ tử của Phật, giỏi hiểu về lý "không") rằng: "Tu-bồ-đề! Ông thấy, ông biết trong cõi chúng sinh có bao nhiêu chúng sinh mang tăng thượng mạn (sự kiêu mạn tự cho mình đã chứng được điều thật ra chưa chứng), vì tâm kiêu mạn ấy mà tuyên bố điều mình chứng được? Lại nữa, ông thấy, ông biết trong cõi chúng sinh có bao nhiêu chúng sinh không có tăng thượng mạn, không vì tâm kiêu mạn mà tuyên bố điều mình chứng được?"

 Tu-bồ-đề thưa: "Thế Tôn (bậc được đời tôn kính, danh hiệu của Phật)! Con thấy con biết trong cõi chúng sinh rất ít chúng sinh không có tăng thượng mạn, không vì tâm kiêu mạn mà tuyên bố điều mình chứng được. Thế Tôn! Con thấy con biết vô lượng vô số, không thể kể xiết chúng sinh trong cõi chúng sinh có tăng thượng mạn, vì tâm kiêu mạn ấy mà tuyên bố điều mình chứng được.

 Thế Tôn! Có một lần con ở trong khu rừng a-luyện-nhã (nơi vắng vẻ yên tĩnh, xa làng xóm, để tu hành) xa xôi tĩnh mịch; có một đại chúng đông đảo tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) tụ họp, ở chỗ a-luyện-nhã không xa con. Một lần, vào buổi xế chiều, con thấy đại chúng ấy họp lại với nhau, mỗi người tùy theo những tướng pháp khác nhau mà mình đã chứng, kể lại việc tu hành của mình và tuyên bố điều mình chứng được.

 Có những tỳ-kheo tuyên bố điều mình chứng được nhờ chứng thấy ấm (uẩn: năm nhóm hợp thành thân tâm con người, gồm sắc, thọ, tưởng, hành, thức); có tỳ-kheo chứng thấy tướng của ấm; có tỳ-kheo chứng thấy sự sinh của ấm; có tỳ-kheo chứng thấy sự biến đổi của ấm; có tỳ-kheo chứng thấy sự diệt của ấm; có tỳ-kheo chứng thấy con đường diệt ấm. Cũng như đối với ấm có sáu tướng được chứng như vậy, có tỳ-kheo chứng thấy các nhập (mười hai xứ: sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng) mà tuyên bố điều mình chứng được, cho đến sự diệt của nhập và con đường diệt nhập. Có tỳ-kheo chứng thấy duyên sinh (mười hai nhân duyên: chuỗi điều kiện nối tiếp nhau sinh ra vòng sinh tử) mà tuyên bố điều mình chứng được, cho đến sự diệt của duyên sinh và con đường diệt duyên sinh. Có tỳ-kheo chứng thấy thực (bốn loại "thức ăn" nuôi dưỡng sự sống: thức ăn vật chất, cảm xúc tiếp xúc, ý chí mong muốn, và thức) (?). Có tỳ-kheo chứng thấy Tứ đế (bốn chân lý: khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt khổ, con đường diệt khổ). Có tỳ-kheo chứng thấy các giới (mười tám giới: sáu giác quan, sáu đối tượng và sáu thức), sự sai biệt của giới và các loại giới, cho đến sự diệt của giới và con đường diệt giới.

 Có tỳ-kheo chứng thấy niệm xứ (bốn chỗ an trú chánh niệm: quán thân, quán cảm thọ, quán tâm, quán các pháp), tướng của niệm xứ, cái được niệm xứ đối trị, con đường đối trị của niệm xứ, sự tu tập làm cho niệm xứ chưa sinh được sinh, chứng thấy niệm xứ đã sinh được an trụ, không quên mất, tăng trưởng và viên mãn, rồi tuyên bố điều mình chứng được. Cũng như đối với niệm xứ, đối với chính cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: ngăn điều ác chưa sinh, dứt điều ác đã sinh, làm sinh điều lành chưa có, tăng trưởng điều lành đã có), như ý túc (bốn nền tảng của định và thần thông), căn (năm năng lực gốc: tín, tấn, niệm, định, tuệ), lực (năm sức mạnh do năm căn ấy phát triển thành), giác phần (bảy yếu tố đưa đến giác ngộ), thánh đạo (tám con đường chân chính: chính kiến, chính tư duy, chính ngữ, chính nghiệp, chính mệnh, chính tinh tấn, chính niệm, chính định) cũng vậy: chứng thấy thánh đạo, tướng của thánh đạo, cái được thánh đạo đối trị, con đường đối trị của thánh đạo, sự tu tập làm cho thánh đạo chưa sinh được sinh, chứng thấy thánh đạo đã sinh được an trụ, không quên mất, tăng trưởng và viên mãn, rồi tuyên bố điều mình chứng được.

 Thế Tôn! Con thấy vậy liền nghĩ: 'Các vị trưởng lão này tùy theo những tướng pháp khác nhau mà mình chứng thấy để tuyên bố điều mình chứng được, thì các vị trưởng lão này có tăng thượng mạn, vì tâm kiêu mạn ấy mà tuyên bố điều mình chứng được.' Việc ấy chắc chắn là như thế. Vì sao? Theo như họ nói về pháp mình tự chứng thấy, nên biết những người ấy chưa nhận rõ được chân như (bản tính chân thật "như vậy" của mọi pháp, không đổi khác) một vị có mặt khắp mọi chỗ.

 Thế Tôn! Như Thế Tôn đã dạy, chân thật một vị có mặt khắp mọi chỗ, vi tế, sâu xa, khó thông suốt. Lời ấy hiếm có, là lời nói không gì sánh được. Thế Tôn! Ngay cả các tỳ-kheo siêng tu quán hạnh (tu phép quán sát bằng trí tuệ) trong chính giáo của Thế Tôn, còn khó thông suốt chân thật một vị có mặt khắp mọi chỗ, huống chi các ngoại đạo (người theo các giáo phái ngoài Phật giáo) ở ngoài chính giáo, làm sao có thể chứng biết chân thật một vị?"

 Phật dạy: "Đúng vậy, Tu-bồ-đề! Đúng như vậy. Chân thật một vị có mặt khắp mọi chỗ là vi tế, vi tế nhất; sâu xa, sâu xa nhất; khó thấy, khó thấy nhất. Ta đã giác ngộ rồi, vì người khác mà giảng giải, xác lập chính giáo, mở bày, làm cho hiển hiện, khiến nghĩa lý trở nên dễ hiểu. Vì sao? Tu-bồ-đề! Cảnh giới thanh tịnh (đối tượng của trí tuệ thanh tịnh, tức chân như) trong năm ấm, chính là cái Ta gọi là chân thật. Tu-bồ-đề! Cảnh giới thanh tịnh trong mười hai nhập, mười hai duyên sinh, bốn thực, Tứ đế, các giới, niệm xứ, chính cần, như ý túc, căn, lực, giác phần và tám thánh đạo, chính là cái Ta gọi là chân thật. Cảnh giới thanh tịnh này ở hết thảy các ấm, các xứ đều bình đẳng một vị, không có tướng sai biệt. Cũng như trong các ấm, cho đến trong các phần thánh đạo, cảnh giới thanh tịnh đều bình đẳng một vị, không hề sai biệt. Tu-bồ-đề! Vì nghĩa ấy, nên biết chân như một vị có mặt khắp mọi chỗ.

 Lại nữa, Tu-bồ-đề! Vị tỳ-kheo tu hành, nếu đã thông suốt chân như của một ấm, tức là nhân vô ngã và pháp vô ngã (con người không có "cái tôi" thật; các pháp cũng không có tự thể thật), thì không cần nhọc công quán lại chân như của từng ấm còn lại. Đối với mười hai nhập, mười hai duyên sinh, bốn thực, Tứ đế, các giới, niệm xứ, chính cần, như ý túc, căn, lực, giác phần, tám thánh đạo cũng vậy: nếu đã thông suốt chân như của một phần, tức nhân vô ngã và pháp vô ngã, thì không cần nhọc công quán lại chân như của các phần thánh đạo còn lại. Ngoài hậu trí (trí phát sinh sau khi chứng được trí vô phân biệt, dùng để hiểu biết và phân biệt sự vật theo đúng chân lý), không có phép quán nào khác có thể thuận theo phép quán chân như mà thấy chân thật một vị có mặt khắp mọi chỗ nơi các pháp còn lại; chỉ dùng hậu trí ấy, thuận theo trí vô phân biệt trước đó (trí chứng thẳng chân như, không còn phân chia người biết và vật được biết), mà quán chân thật một vị của hết thảy các pháp, ghi nhớ gìn giữ cho đến khi chứng được. Tu-bồ-đề! Vì nghĩa ấy, ông nên biết lý chân thật có mặt khắp mọi chỗ, chỉ có một tướng một vị.

 Lại nữa, Tu-bồ-đề! Như các ấm có tướng riêng khác nhau, như mười hai nhập, mười hai duyên sinh, bốn thực, Tứ đế, các giới, niệm xứ, chính cần, như ý túc, căn, lực, giác phần, tám thánh đạo đều có tướng riêng khác nhau; nếu chân như của các pháp, tức nhân vô ngã và pháp vô ngã, cũng có tướng riêng khác nhau, thì chân như của các pháp, tức nhân vô ngã và pháp vô ngã, sẽ không thành chân thật, mà phải do nhân sinh ra. Nếu do nhân sinh ra thì thành hữu vi (pháp do nhân duyên tạo tác, có sinh có diệt). Nếu là hữu vi thì không phải chân thật. Nếu không phải chân thật thì lại phải tìm một cái chân thật khác ở ngoài nó. Tu-bồ-đề! Vì chân thật này không do nhân sinh ra, không phải hữu vi, không phải không chân thật, nên không cần nhọc công tìm cái chân thật nào khác. Vì sao? Pháp này luôn luôn thường hằng: dù Phật ra đời hay không ra đời, pháp tính (bản tính của các pháp), pháp giới (cõi chân lý bao trùm mọi pháp), pháp trụ (sự an trụ bất biến của pháp) đều thường trụ. Tu-bồ-đề! Vì nghĩa ấy, ông nên biết chân thật một vị bình đẳng khắp mọi chỗ.

 Tu-bồ-đề! Ví như các hình sắc có đủ thứ sai biệt, khác nhau, nhưng hư không ở giữa các hình sắc ấy thì không có hình tướng, không có sai biệt, không biến đổi, ở mọi chỗ đều cùng một tướng một vị. Cũng như vậy, các pháp mỗi thứ mỗi khác, nhưng ông nên biết chân như một vị trong các pháp thì bình đẳng, không sai biệt." Khi ấy, Thế Tôn nói kinh này xong, lại nói kệ (bài thơ tụng ý nghĩa giáo lý):

 Tướng chung của các pháp chỉ một vị, chư Phật đều nói là bình đẳng;

 Nếu ở trong đó mà chấp có khác biệt, người ấy mắc tăng thượng mạn.

 Con đường đi ngược dòng sinh tử, vi tế, sâu xa, khó thấy;

 Vì bị ái dục làm nhiễm và si mê che lấp, người phàm không thể đạt được.

 Khi ấy, Bồ-tát Quán Thế Âm (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh; Quán Thế Âm là vị Bồ-tát lắng nghe tiếng kêu khổ của chúng sinh để cứu giúp) quỳ gối phải xuống đất, chắp tay cung kính, bạch Phật rằng: "Thế Tôn! Nay con được nghe từ Phật pháp sâu xa gỡ mở nút thắt như thế, được điều chưa từng có, xin đội lên đầu mà kính cẩn giữ gìn. Thế Tôn! Nên gọi kinh này tên là gì, và nên thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn, thực hành) thế nào?"

 Phật bảo Bồ-tát Quán Thế Âm: "Kinh này tên là 'Lời nói chân chính về liễu nghĩa' (liễu nghĩa: giáo lý nói rõ trọn nghĩa rốt ráo, không cần diễn giải thêm), cũng gọi là 'Lời nói chân chính về cảnh chân thật và trí', cũng gọi là 'Lời nói chân chính về chỗ nương tựa của Thập địa (mười giai vị tu chứng của Bồ-tát) và các Ba-la-mật (các hạnh tu đưa người sang bờ giải thoát, như bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ)'. Các ông nên thọ trì như thế."

 Phật nói kinh này xong, tám vạn Bồ-tát đều được tam muội Uy đức Đại thừa (tam muội: trạng thái tâm định, tập trung không tán loạn; Đại thừa: "cỗ xe lớn", giáo pháp hướng đến thành Phật và cứu độ mọi chúng sinh); vô lượng vô biên chúng Bồ-tát chứng được vô sinh pháp nhẫn (sự hiểu biết vững chắc, an nhiên chấp nhận rằng các pháp vốn không sinh không diệt); vô số chúng sinh tâm được giải thoát khỏi các lậu (phiền não, thứ làm rỉ chảy tâm và giữ người lại trong sinh tử); vô số chúng sinh sinh lòng tin và ưa thích đối với pháp Đại thừa.

◄ Trước

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video