Phẩm thứ ba: Vượt ngoài "một" và "khác".
Khi ấy, Bồ-tát Tịnh Tuệ (Bồ-tát: người phát tâm cầu thành Phật để cứu độ chúng sinh) bạch Phật rằng: "Thế Tôn (bậc được đời tôn kính, danh hiệu của Phật)! Lời Ngài nói thật đúng đắn, sâu xa, hiếm có. Như Thế Tôn nói, lý chân thật này vi tế, sâu xa, khó thông suốt, vì nó vượt ngoài tướng một và tướng khác.
Thế Tôn! Có một lần con thấy tại một khu đất, nhiều vị đại Bồ-tát tu hạnh bồ-đề (giác ngộ) còn ở địa vị Nguyện lạc (giai đoạn tu tập mới tin hiểu, ưa muốn chân lý, chưa tự chứng thấy), tụ họp ngồi lại ở đó để suy xét xem thật tướng (bộ mặt chân thật) của các pháp với các hành pháp (các pháp hữu vi, những gì do nhân duyên tạo tác mà thành, có sinh có diệt) là một hay là khác. Lúc ấy trong chúng có vị Bồ-tát nói: 'Tướng chân thật không khác với các hành.' Lại có vị Bồ-tát nói: 'Tướng chân thật với các hành không phải là một.' Lại có vị Bồ-tát sinh lòng nghi ngờ, không tin là một cũng không tin là khác, nói rằng: 'Trong chuyện một hay khác này, ai nói thật, ai nói sai? Ai tu đúng, ai tu sai? Nên chấp là một hay nên chấp là khác?'
Thế Tôn! Con thấy việc ấy liền nghĩ: 'Các thiện nam tử (người nam có căn lành) này như trẻ thơ, ngu si, không hiểu không rõ, không thực hành đúng lý. Vì sao? Vì các thiện nam tử này chưa thông suốt được pháp chân thật vi tế, sâu xa, vượt ngoài tướng một hay khác đối với các hành.'"
Bồ-tát nói xong, Phật liền bảo: "Đúng vậy, Tịnh Tuệ! Đúng như vậy. Các thiện nam tử ấy như trẻ thơ, ngu si, không hiểu không rõ, không thực hành đúng lý. Như Lai (danh hiệu Phật: bậc đến từ chân như) thì đã thông suốt pháp chân thật vi tế, sâu xa, vượt ngoài tướng một hay khác đối với các hành. Vì sao? Tịnh Tuệ! Nếu chấp như thế, mà nương nơi các hành pháp tu phép quán chân thật để đạt đến, chứng được lý chân như (bản tính chân thật "như vậy" của mọi pháp, không đổi khác), thì không có lẽ ấy.
Vì sao? Tịnh Tuệ! Nếu chân như với tướng của các hành không khác nhau, thì hết thảy phàm phu (người thường chưa giác ngộ) lẽ ra đều thấy được chân như. Lại nữa, hết thảy chúng sinh ngay khi còn ở địa vị phàm phu lẽ ra đã được Niết-bàn (sự tịch diệt, chấm dứt hoàn toàn khổ đau và phiền não) an ổn vô thượng. Lại nữa, hết thảy chúng sinh ngay khi còn ở địa vị phàm phu lẽ ra cũng đã được Vô thượng Bồ-đề (giác ngộ cao tột, tức quả vị Phật).
Còn nếu tướng chân như khác với tướng các hành, thì hết thảy bậc thánh dù đã thấy chân như lẽ ra vẫn không thể chế ngự, diệt trừ được tướng các hành. Vì không chế ngự, diệt trừ được tướng các hành, nên dù thấy chân đế (chân lý tuyệt đối) vẫn không thể thoát khỏi sự trói buộc của các tướng (sự dính mắc vào hình tướng). Nếu không thoát được các tướng thì cũng không thoát được sự trói buộc của thô trọng (những hạt giống phiền não nặng nề tiềm tàng khiến thân tâm không nhẹ nhàng, không kham nổi việc tu). Nếu không thoát được hai thứ trói buộc ấy, thì không thể được Niết-bàn vô dư (niết-bàn trọn vẹn, không còn sót lại thân thể và quả báo) an ổn vô thượng, và lẽ ra cũng không được Vô thượng Bồ-đề.
Tịnh Tuệ! Bởi vì các phàm phu không thấy chân như, khi còn ở địa vị phàm phu không được Niết-bàn an ổn vô thượng, cũng không được Vô thượng Bồ-đề, nên nói lý chân như với các hành là một — nghĩa ấy không đúng. Nếu có người nói chân như với tướng các hành không khác nhau, thì vì nghĩa này, nên biết người ấy không thực hành đúng lý. Lại nữa, Tịnh Tuệ! Hết thảy bậc thánh nhờ thấy chân như mà đã chế ngự, diệt trừ được tướng các pháp, chứ không phải không làm được; đã thoát khỏi mọi trói buộc của tướng và mê lầm thô trọng, chứ không phải không thoát. Nhờ hai sự giải thoát ấy, các vị đã được Niết-bàn an ổn vô thượng, cho đến đã được Vô thượng Bồ-đề. Cho nên nói chân như với tướng các hành là khác — nghĩa ấy không đúng. Nếu có người nói chân như khác với tướng các hành, thì vì nghĩa này, nên biết người ấy không thực hành đúng lý.
Lại nữa, Tịnh Tuệ! Nếu chân như với tướng các hành không khác nhau, thì cũng như tướng các hành rơi vào tướng mê lầm ô nhiễm, tướng chân như lẽ ra cũng rơi vào tướng mê lầm. Lại nữa, Tịnh Tuệ! Nếu tướng chân như khác với tướng các hành, thì chân như lẽ ra không phải là tướng chung của các hành. Tịnh Tuệ! Vì chân như này không rơi vào tướng mê lầm, lại là tướng chung của hết thảy các hành, nên nói chân như với các hành là một hay là khác đều không đúng. Nếu có người nói chân như với các hành vừa là một vừa là khác, thì vì nghĩa này, nên biết người ấy không thực hành đúng lý.
Lại nữa, Tịnh Tuệ! Nếu chân như với tướng các hành không khác nhau, thì cũng như tướng chân thật có mặt khắp trong các hành mà không sai biệt, tướng các hành lẽ ra cũng phải có mặt khắp mà không sai biệt. Như vậy người tu quán (tu phép quán sát bằng trí tuệ) đối với các hành lẽ ra không cần vượt qua sự thấy, nghe, cảm biết, hiểu biết này để tu phép quán chân thật cao hơn. Lại nữa, nếu tướng chân như khác với tướng các hành, thì vì nghĩa ấy, việc hết thảy các hành chỉ là vô ngã (không có "cái tôi" thường hằng) và vô tính (không có bản chất riêng cố định) lẽ ra không phải là chân thật. Lại nữa, lẽ ra phẩm loại thanh tịnh và phẩm loại ô nhiễm cùng một lúc lại có tướng riêng biệt nhau (?).
Tịnh Tuệ! Bởi vì tướng các hành chỉ riêng biệt chứ không chung khắp; bởi vì người tu quán đối với các hành phải vượt qua sự thấy, nghe, cảm biết, hiểu biết để tu phép quán chân thật cao hơn; bởi vì cái được hiển bày qua tính vô ngã, vô tính của các hành mới là chân thật; cho đến phẩm loại thanh tịnh và ô nhiễm cũng không phải cùng một lúc có tướng riêng biệt nhau — vì nghĩa ấy, nói chân như với các hành vừa là một vừa là khác, nghĩa ấy không đúng. Nếu có người nói chân như với các hành vừa là một vừa là khác, nên biết người ấy không thực hành đúng lý.
Tịnh Tuệ! Ví như màu trắng của vỏ ốc thương-khư (loại ốc biển lớn, vỏ trắng, dùng làm tù và), không thể xác lập là một hay là khác với con ốc. Màu vàng ánh đỏ với vàng ròng không phải một cũng không phải khác, cũng như vậy. Ví như âm thanh êm tai của cây đàn tỳ-noa (một loại đàn dây của Ấn Độ), không thể xác lập là một với cây đàn hay khác với cây đàn. Lại như mùi thơm dễ chịu của trầm hương, không thể xác lập là một hay khác với khúc trầm. Lại như vị cay của hạt ma-lê-già (hạt tiêu), không thể xác lập là một hay khác với hạt tiêu; vị chát của quả ha-lê-lặc (một loại quả chát dùng làm thuốc) cũng như vậy. Lại như sự mềm mại khi chạm vào bông tơ, không thể xác lập là một hay khác với bông tơ. Váng sữa với đề-hồ (tinh chất ngon nhất chế từ sữa) không phải một cũng không phải khác, cũng như vậy. Lại như: mọi pháp hữu lậu (pháp còn dính phiền não) đều khổ, mọi hành đều vô thường, mọi pháp đều vô ngã — những tính chất khổ… ấy không thể xác lập là một hay khác với các pháp. Lại như tham dục, sân hận, ngu si, kiêu mạn… có tướng không tịch tĩnh (không yên lặng), tướng ấy không thể xác lập là một hay khác với chính chúng.
Tịnh Tuệ! Cũng vậy, chân như với hết thảy các hành không thể xác lập là một hay là khác. Tịnh Tuệ! Chân như như thế vi tế, sâu xa, khó thông suốt. Ta đã giác ngộ rồi, vì người khác mà giảng giải, xác lập chính giáo, mở bày, làm cho hiển hiện, khiến nghĩa lý trở nên dễ hiểu." Phật nói kinh xong, lại nói kệ (bài thơ tụng ý nghĩa giáo lý):
Chân thật cùng với các hành pháp, không có tướng một, tướng khác hay cả hai;
Nếu chấp là một, là khác hay cả hai, thì nói là tu hành không đúng lý.
Người tu hành xa-ma-tha (phép "chỉ": làm tâm lắng dừng, chuyên chú) và tỳ-bát-xá-na (phép "quán": dùng trí tuệ quan sát thấu suốt),
Người ấy có thể thoát khỏi những trói buộc của tướng, của mê lầm và thô trọng.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video