# Tục Bác vật chí (sách ghi chép tiếp nối bộ "Bác vật chí", tức "Ghi chép rộng về muôn vật")
Khâm định Tứ khố toàn thư (bộ tùng thư đồ sộ gom sách cả nước, biên soạn theo lệnh vua Càn Long nhà Thanh; "khâm định" nghĩa là do vua xét duyệt và định đoạt). Tử bộ, quyển mười hai (Tử bộ là một trong bốn bộ dùng để phân loại sách: Kinh, Sử, Tử, Tập; Tử bộ gồm sách của các nhà tư tưởng, sách kỹ thuật, sách ghi chép chuyện lạ…).
Tục Bác vật chí. Thuộc loại Tiểu thuyết gia, phần ba (loại sách ghi chép chuyện vặt, chuyện lạ, lời đồn trong dân gian, không phải tiểu thuyết theo nghĩa ngày nay), thuộc nhóm "tỏa ký" (ghi chép lặt vặt). Đề yếu (bài tóm tắt, giới thiệu và đánh giá cuốn sách).
Bọn thần chúng tôi kính cẩn xét: "Tục Bác vật chí" gồm mười quyển, bản cũ ghi là do Lý Thạch đời Tấn soạn. Nhưng ở quyển thứ hai có câu: "Đức vua hiện nay, thời triều trước từng trấn giữ đất Tuy Dương; đến khi dựng nước thì đặt quốc hiệu là Đại Tống". Như vậy tác giả phải là người sống vào thời Tống Thái Tổ (vị vua lập ra nhà Tống).
Sách lại chép rằng Tăng Công Lượng được phần sống lưng của rồng, Vương An Thạch được phần mắt của rồng; điều này hoàn toàn nhặt lại từ thuyết trong sách "Bì Nhã" của Lục Điền. Sách còn dẫn sách "Tử Hoa Tử", sách "Độn Trai nhàn lãm" của Trần Chính Mẫn, sách "Tập tiên truyện" của Tăng Tháo; đó đều là sách thời giữa Bắc Tống và Nam Tống. Vậy thì tác giả cũng không phải là người đầu thời Bắc Tống.
Ở một bản khác, cuối sách có bài bạt (bài viết đặt cuối sách) (?) của học trò ông là Hoàng Tông Thái, người giữ hàm Địch công lang (một bậc hàm thấp của quan văn đời Tống), làm Chủ bộ (viên quan lo giấy tờ, sổ sách trong huyện) huyện Mi Sơn; bài ấy gọi ông là "Phương Chu tiên sinh". Phương Chu chính là tên hiệu của Lý Thạch đời Tống; các trước tác của ông (?) đã được chép đầy đủ trong Kinh bộ. Như vậy, ghi là Lý Thạch đời Tấn là sai.
Tuy nhiên, Lý Thạch là người sống trong khoảng các niên hiệu Thiệu Hưng và Càn Đạo (niên hiệu của vua Tống Cao Tông và Tống Hiếu Tông, thời Nam Tống), cũng không lẽ lại gọi Tống Thái Tổ là "đức vua hiện nay". Có lẽ ông cũng chỉ lấy cắp, nhặt nhạnh từ các sách ghi chuyện vặt để làm nên sách này, rồi giữ nguyên lời văn cũ mà chưa kịp sửa bớt chăng?
Sách này nhằm bổ sung những điều Trương Hoa (tác giả "Bác vật chí" đời Tấn) còn chưa ghi đủ. Chỉ khác là sách của Trương Hoa mở đầu bằng phần địa lý, còn sách này mở đầu bằng phần hiện tượng trên trời; cách sắp xếp hơi khác nhau. Những phần còn lại tuy không chia mục, nhưng nhìn chung đại để giống nhau. Vì thế, trong lời tựa, tác giả tự nói rằng thứ tự sắp xếp là bắt chước theo sách của Trương Hoa, cứ mỗi việc thì nối thêm một việc.
Thế nhưng mục nói về con rùa làm tổ trên lá sen lại trùng lặp với sách của Trương Hoa, vậy mà tác giả rốt cuộc không kịp xem lại.
Lại nữa, sách "Hương Tổ bút ký" của Vương Sĩ Trinh có chỉ ra rằng: sách này đã nói Lưu Lượng luyện tiên đan (thuốc luyện để thành tiên), bắt được con dơi trắng, ăn vào liền chết ngay; lại nói Trần Tử Chân bắt được con dơi to như con quạ, ăn vào thì một đêm đi tả dữ dội mà chết; thế mà lại còn nói rằng loài dơi sống trăm năm trong hang đá ở Đan Thủy, treo ngược mình, bắt được mà ăn thì khiến người ta thành tiên. Như vậy là tự mâu thuẫn.
Vương Sĩ Trinh lại chỉ ra rằng sách này nói vua Văn Đế (nhà Hán) sai quan Chưởng cố (chức quan coi giữ điển chương, lễ chế cũ) Âu Dương Sinh đến học sách "Thượng thư" (bộ sách kinh điển ghi lời lẽ, văn kiện của các đời vua cổ) từ Phục Sinh; lại nói mộ của Phục Sinh ở sông Tháp Thủy; lại nói Bàn Khê (con suối nơi Khương Tử Nha ngồi câu cá) ở quận Cấp. Tất cả đều là gán ghép gượng ép và sai lầm.
Chỉ vì đây là sách cũ của người đời Tống, trong đó đôi chỗ còn giữ được những chuyện thất truyền và lời ghi vụn vặt, nên tạm chép vào để làm tư liệu tham khảo mà thôi. Tháng mười năm Càn Long thứ bốn mươi sáu (năm 1781), kính cẩn hiệu đính xong và dâng lên.
Tổng toản quan (quan đứng đầu việc biên soạn): thần Kỷ Quân, thần Lục Tích Hùng, thần Tôn Sĩ Nghị.
Tổng hiệu quan (quan đứng đầu việc rà soát, sửa chữa văn bản): thần Lục Phí Trì.
Lời tựa gốc của "Tục Bác vật chí"
Xét rằng: sách "Bác vật chí" của Trương Hoa vốn có bốn trăm thiên. Vua Vũ Đế (nhà Tấn) e rằng sách có nhiều chỗ viển vông, bịa đặt, bèn ra lệnh cắt gọt bớt đi, chia lại thành mười quyển. Ấy là không lấy sự nhiều làm rộng, mà lấy sự gọn làm rộng. Lý Thạch lại theo đó mà viết tiếp, chẳng phải là lại sa vào chỗ rườm rà, lộn xộn hay sao (?)
Nhưng điều Trương Hoa ghi chép là bắt chước sách "Sơn hải kinh" (sách cổ ghi chép về núi sông, đất đai, sản vật và chuyện lạ các phương), lấy địa lý làm khung sắp xếp; còn điều Lý Thạch ghi chép thì dựa theo thiên "Thiên quan thư" (thiên viết về thiên văn trong sách "Sử ký" của Tư Mã Thiên), đặt phần tượng vĩ (các hiện tượng trên trời, sự vận hành của các vì sao) lên đầu.
Như vậy họa chăng là đi từ trời đất đến núi biển, từ núi biển đến con người và muôn vật, hẳn là không còn bỏ sót điều gì. Gộp cả hai sách lại mà số quyển cũng chẳng bao nhiêu, thế lại càng thấy rõ cái rộng từ trong cái gọn.
Ông họ Đổng ở Ngô Hưng lại mở rộng ra thành năm mươi quyển; đó lại là việc để những người học rộng khảo xét thêm. Còn ở đây thì vẫn giữ nguyên hình thức cũ của hai bộ sách, mỗi bộ mười quyển, để người đọc tiện tra cứu, xem xét, mà vẫn không mất đi ý nghĩa của việc hiểu biết rộng về muôn vật.
Ngày rằm tháng Nhất dương (tức tháng mười một âm lịch, tháng có ngày Đông chí, khi khí dương bắt đầu nhen nhóm trở lại) năm Mậu Thân niên hiệu Khang Hy (năm 1668), Uông Sĩ Hán người Tinh Nguyên (tức huyện Vụ Nguyên, nay thuộc tỉnh Giang Tây, Trung Quốc) ghi.
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video