Thiên 1 — Phẩm 1: Phẩm Tựa

 # Kinh Hoa Thủ do Phật nói

 Kinh Hoa Thủ do Phật nói

 Đời Diêu Tần (triều Hậu Tần do họ Diêu lập ở Trung Hoa), Cưu-ma-la-thập dịch.

 Kinh Hoa Thủ do Phật nói, quyển thứ nhất (cũng gọi là kinh Nhiếp Chư Thiện Căn, nghĩa là kinh gom giữ mọi thiện căn; thiện căn là gốc lành, tức những việc lành đã gieo, từ đó sinh ra quả tốt).

 Tam tạng (bậc pháp sư thông suốt cả ba kho kinh điển Phật giáo: kinh là lời Phật dạy, luật là giới luật, luận là sách giảng giải) Cưu-ma-la-thập người nước Quy Từ (một nước ở vùng Tây Vực, nay thuộc Tân Cương), đời Hậu Tần, vâng chiếu vua mà dịch.

 Phẩm Tựa, thứ nhất

 Tôi nghe như vầy: một thời Phật ở trong vườn trúc Ca-lan-đà tại thành Vương Xá (kinh đô nước Ma-già-đà ở Ấn Độ xưa). Nơi ấy yên vắng, hợp với việc tu viễn ly (xa lìa chốn đông đúc và các ràng buộc thế tục), là chỗ nên ở của những người tu ba môn định Không, Vô tướng, Vô nguyện (định: trạng thái tâm lắng yên chuyên nhất; ba môn định này lần lượt quán mọi pháp đều trống rỗng không có tự thể, không có hình tướng cố định, và không còn gì để mong cầu, là ba cửa đưa đến giải thoát).

 Bấy giờ tuệ mạng (danh xưng tôn kính dành cho vị tỳ-kheo có trí tuệ, lấy trí tuệ làm sinh mạng) Xá-lợi-phất, vào giờ bô (khoảng xế chiều, từ 3 đến 5 giờ), xuất khỏi thiền định (trạng thái tâm lắng yên khi ngồi tu), đi đến chỗ Phật, cúi đầu và mặt sát chân Phật mà lễ, rồi lui ngồi một bên.

 Đại Mục-kiền-liên, Ma-ha Ca-chiên-diên, Ma-ha Câu-hi-la, Ma-ha Kiếp-tân-na, Ma-ha Quân-đà, Tu-bồ-đề, Vô-ha-la-xà (?), Bà-kỳ-xá, Nan-đà, Nan-đề-già (?), Bạt-nan-đà, A-nan, Kim-tỳ-la, Na-la-đà, Bà-tư-sá (?), Vô-hê-la, Ưu-ba-ly — có năm trăm vị tỳ-kheo (người nam xuất gia đã thọ đủ giới) như thế, đều vào giờ bô xuất khỏi thiền định, đi đến chỗ Phật, cúi đầu sát chân Phật mà lễ, rồi lui ngồi một bên.

 Bấy giờ lại có tỳ-kheo Danh Văn, tỳ-kheo Hộ Quốc, tỳ-kheo Thiên Kính, tỳ-kheo Lạc Danh Văn, tỳ-kheo Lạc Chúng, tỳ-kheo Lạc Dục — có năm trăm vị tỳ-kheo như thế, sau khi hạ an cư (ba tháng mùa mưa, tăng ni ở yên một chỗ để chuyên tu, không đi lại) ở nước Xá-vệ xong, liền đến thành Vương Xá, vào vườn trúc, lạy sát chân Phật rồi lui ngồi một bên.

 Bấy giờ Bồ-tát (người phát nguyện cầu thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh) Di-lặc cùng ba vạn Bồ-tát, sau khi hạ an cư ở nước Chiêm-bà xong, đến vườn trúc, lạy sát chân Phật rồi lui ngồi một bên.

 Lại có Bồ-tát Bạt-đà-bà-la, Bồ-tát Bảo Tích, Bồ-tát Đạo Sư, Bồ-tát Tinh Đắc, Bồ-tát Na-la-đạt, Bồ-tát Nhân-đà-đạt, Bồ-tát Thủy Thiên, Bồ-tát Phạm Thiên, Bồ-tát Thiện Lực, Bồ-tát Đại Ý, Bồ-tát Thắng Ý, Bồ-tát Tăng Ý, Bồ-tát Bất Hư Kiến, Bồ-tát Thiện Phát, Bồ-tát Đại Lực, Bồ-tát Thường Tinh Tấn, Bồ-tát Bất Hưu Tức, Bồ-tát Nhật Tạng, Bồ-tát Trì Thế, Bồ-tát Trì Địa, Bồ-tát Trì Cam Lộ Vị, Bồ-tát Thiện Trụ Ý, Bồ-tát Vô Lượng Ý, Bồ-tát Kiên Ý, Bồ-tát Việt Tam Giới, Bồ-tát Vô Biên Lực, Bồ-tát Vô Lượng Lực, Bồ-tát Kim Cương Lực, Bồ-tát Vô Đẳng Lực, Bồ-tát Vô Động Lực, Bồ-tát Tật Biện, Bồ-tát Lợi Biện, Bồ-tát Thâm Biện, Bồ-tát Vô Biên Biện, Bồ-tát Vô Lượng Biện, Pháp vương tử (con của vua Pháp, tức của Phật; danh xưng chỉ vị Bồ-tát lớn sẽ nối ngôi Phật) Văn-thù-sư-lợi, Pháp vương tử Hoa Đức Tạng, Bồ-tát Đàm-vô-kiệt, Bồ-tát Bảo Thủ, Bồ-tát Trì Bảo, Bồ-tát Chuyển Vô Lượng Kiếp Trang Nghiêm, Bồ-tát Chuyển Nữ Tướng Nguyện, Bồ-tát Chuyển Nam Tướng Nguyện, Bồ-tát Chuyển Chúng Sinh Tướng Nguyện, Bồ-tát Vô Biên Tự Tại, Bồ-tát Vô Lượng Tự Tại, Bồ-tát Hoại Tự Sinh Duyên Tự Tại.

 Các vị Bồ-tát này có thể tùy theo hạnh nguyện của vô số chúng sinh mà cứu độ họ được giải thoát. Mỗi vị sau khi hạ an cư ở nơi mình xong, đi khắp các nước, gặp nhau giữa đường, rồi cùng đến chỗ Phật, cúi đầu lễ rồi lui ngồi một bên.

 Bấy giờ Thế Tôn (danh hiệu Phật, bậc được cả thế gian tôn kính) biết đại chúng đã nhóm họp đông đủ, bèn dùng sức thần thông khiến các tỳ-kheo, tỳ-kheo-ni (nữ xuất gia đã thọ đủ giới), ưu-bà-tắc (nam cư sĩ tại gia giữ giới), ưu-bà-di (nữ cư sĩ tại gia giữ giới) vốn ở nước Ma-già-đà đều đến vườn trúc, lạy sát chân Phật rồi lui ngồi một bên.

 Bấy giờ trưởng lão Ma-ha Ca-diếp đang ở trong thạch thất (nhà đá, hang đá) Đế Thích (tên vua cõi trời Đao-lợi) trên núi Vi-đề-ha, cùng năm trăm tỳ-kheo ở chung trong ấy. Các vị đều tu hạnh đầu-đà (lối tu khổ hạnh, gạt bỏ tham muốn về ăn, mặc, ở), đi khất thực (xin ăn), mặc nạp y (áo chắp vá từ vải người ta bỏ đi), giữ phép thường tọa (chỉ ngồi, không nằm), gặp gốc cây nào thì trải chỗ ngồi ở dưới đó, ít ham muốn, biết đủ, ưa hạnh xa lìa.

 Lúc ấy, nhờ sức thần của Phật, Đại Ca-diếp bỗng biến mất khỏi thạch thất kia, hiện ra ở vườn trúc rồi đi đến chỗ Phật. Thế Tôn từ xa trông thấy, bảo các tỳ-kheo: "Các ông hãy nhìn: Đại Ca-diếp này nay từ nơi kia đến. Người này thường tu hạnh a-lan-nhã (sống ở nơi vắng vẻ xa làng xóm để tu), đi khất thực, mặc nạp y, ba tấm y (ba tấm áo của tỳ-kheo) thô xấu cũ rách, ở xa ngoài biên, ít ham muốn, biết đủ, ưa hạnh xa lìa, đối với mọi pháp tâm không dính mắc. Đức hạnh của bậc thanh văn (đệ tử nghe lời Phật dạy mà tu để tự giải thoát) đều đầy đủ. Trong các đệ tử của ta, ở pháp này không ai theo kịp. Các ông nên biết, Đại Ca-diếp này còn không thích nói chuyện với chư thiên (các vị trời), huống là với người."

 Bấy giờ Thế Tôn từ xa gọi: "Lành thay Ca-diếp đã đến! Lâu lắm mới gặp nhau. Ông hãy đến ngồi nửa tòa này của Như Lai (danh hiệu Phật: bậc từ chân như mà đến, tức đã chứng đúng sự thật như nó là)." Khi Phật dời thân, đại thiên thế giới (cõi rộng lớn gồm một nghìn triệu thế giới) chấn động theo sáu cách, có ánh sáng lớn chiếu khắp thế giới, tiếng lớn vang khắp như đánh chuông vàng.

 Ma-ha Ca-diếp để trần vai phải (cách mặc y tỏ lòng cung kính), gối phải chấm đất, quỳ thẳng chắp tay bạch Thế Tôn: "Phật là đại sư (bậc thầy lớn), con là đệ tử. Y, bát, chỗ ngồi của Phật, theo phép đệ tử con không nên dùng. Vì sao? Vì y của Như Lai được tất cả trời và người trong thế gian cúng dường, cung kính như tháp miếu thờ Phật. Xưa kia con nhận từ Phật tấm tăng-già-lê (tấm y lớn nhất trong ba y, dùng khi vào làng hay thuyết pháp), con cung kính tôn trọng, chưa từng dám mặc.

 "Từ đó đến nay, con không còn sinh ý nghĩ tham dục, ý nghĩ giận dữ, ý nghĩ làm hại; không còn sinh cơn nóng của tham dục, cơn nóng của giận hờn, cơn nóng của si mê để tự thiêu đốt mình. Bạch Thế Tôn, nói tóm lại, khi con còn ở bậc hữu học (bậc đã chứng thánh quả nhưng còn phải tu học) mà nhận y của Thế Tôn, lúc đội y lên đầu thì liền thành bậc vô học (bậc A-la-hán, đã dứt sạch phiền não, không còn gì phải học).

 "Con vì vâng lời dạy mà nhận y của Như Lai, nhưng thật không dám sinh lòng cao thấp. Con chỉ cầm bằng tay, không để chạm vào chỗ khác trên thân. Nếu chưa rửa tay thì cũng không dám cầm, đâu dám khinh nhờn mà gối dưới đầu. Y thường ở bên mình, chưa từng rời xa. Con giữ y này, kính như xá-lợi (di cốt của Phật). Phật ban cho con mà con không dám mặc. Từ khi giữ y này, lòng con thường niệm Phật, trừ khi nhập vào các định khác.

 "Khi nhập định khác thì không có tướng đất, tướng nước, tướng lửa, tướng gió, cũng không có tướng đời này đời sau. Đối với mọi điều thấy, nghe, cảm, biết, những gì tâm duyên tới, trong đó không có tưởng (sự nhận biết, hình dung, đặt tên cho đối tượng), cũng không có không-tưởng. Bạch Thế Tôn, các hành vô tưởng và định vô tưởng (định dứt hết mọi tưởng), vượt qua các hành có tưởng, vượt qua các định có tưởng và mọi hành có tưởng — ở trong đó con không thấy hành của bậc hữu học hay hành của bậc vô học, không thấy Như Lai, hay pháp của Như Lai và hành của Như Lai.

 "Ví như hư không có nhiều tên gọi: gọi là hư không, là trống rỗng không thật, không chỗ trụ, không có gì cả, không lấy, không bỏ, không tranh, không nhận; lại gọi là như thật, cũng gọi là thanh tịnh, không màu sắc, không hình dạng, không thể thấy được. Tuy dùng những tên gọi như thế để gọi hư không, nhưng tướng của hư không thì không thể chỉ ra được — là lớn hay nhỏ, cao hay thấp, có biên hay không biên. Bạch Thế Tôn, tuệ của bậc Thánh được gọi là có thể biết tất cả, nhưng tuệ ấy cũng không thể biết hư không có bao nhiêu phần, bao nhiêu hình sắc, có những tướng và duyên như thế nào.

 "Bạch Thế Tôn, Như Lai cũng vậy. Hoặc gọi là Phật, hoặc gọi là Đại sư, lại gọi là Thế Tôn, là bó đuốc, là ngọn đèn, là chỗ quy y, là chỗ cứu giúp, là mái nhà che chở của thế gian, là người soi sáng, là người dẫn đường, là người chữa các bệnh, là người chỉ dạy con đường, là người đã đi đến cùng con đường, là bậc Nhất thiết trí (bậc biết hết thảy). Tuy dùng những tên giả tạm của thế tục như thế để khen ngợi Như Lai, nhưng ở trong ấy con không thấy có pháp nào, không nhận, không được. Vì sao? Vì mọi pháp vốn tự là không.

 "Ví như nhà ảo thuật hóa ra một vị chuyển luân thánh vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu dẫn đường) đã làm lễ quán đảnh (lễ rưới nước lên đầu khi lên ngôi), có bốn loại binh (quân voi, quân ngựa, quân xe, quân bộ), đủ bảy báu (bảy vật báu của chuyển luân vương), đi khắp bốn thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu-di, tức cả thế giới). Dân chúng ở đó thấy có đủ thứ hình tướng khác nhau, đủ thứ tiếng nói. Bạch Thế Tôn, vị chuyển luân vương ấy không nghĩ rằng: 'Ta tôn quý, thống lĩnh bốn loại binh, đi khắp các thiên hạ.' Bốn loại binh ấy cũng không nghĩ: 'Vua là chủ ta, ta là kẻ theo hầu.' Tuy có làm việc nhưng không có tâm niệm.

 "Bạch Thế Tôn, tướng của các pháp cũng như thế: không có Như Lai, cũng không có thanh văn, hữu học hay vô học, không có Bích-chi-phật (người tự giác ngộ nhờ quán nhân duyên, không cần thầy, cũng không giảng dạy cho ai), cũng không có phàm phu. Bạch Thế Tôn, trong tướng pháp ấy, pháp của Như Lai và tướng của Như Lai đều không thể được, không thể biết, không thể nắm lấy. Pháp và tướng của Bích-chi-phật, pháp và tướng của thanh văn, tâm pháp của phàm phu và tướng người phàm phu đều không thể được, không thể biết, không thể nắm lấy.

 "Trong tướng pháp ấy, tướng sắc và pháp sắc (sắc: phần vật chất, thân xác và mọi thứ có hình chất) đều không thể được, không biết, không lấy. Thọ (cảm giác), tưởng (nhận biết, hình dung), hành (ý chí, tạo tác), thức (sự phân biệt nhận biết), pháp của thức, tướng của thức cũng không thể được, không biết, không lấy. Bạch Thế Tôn, lại trong tướng ấy, gọi là sắc không, vì thế mà không; chỗ này sắc là không, đều không thể được. Thọ, tưởng, hành, thức là không, vì thế mà không; chỗ này thức là không, cũng không thể được.

 "Bạch Thế Tôn, lại trong tướng ấy, gọi là Như Lai không, pháp của Như Lai không, vì thế mà không; và chỗ không này đều không thể được; cho đến phàm phu không, pháp của phàm phu không, vì thế mà không; và chỗ không này đều không thể được. Giống như chuyển luân thánh vương và bốn loại binh do ảo thuật hóa ra: trong đó thật không có chuyển luân thánh vương, không có bốn loại binh, không có người làm ảo thuật hay việc ảo thuật, không có đất và đất chủng (yếu tố đất, tính cứng chắc làm nền cho vật chất), không có nước, lửa, gió và các chủng nước, lửa, gió, không có hư không, thức và các chủng hư không, thức.

 "Bạch Thế Tôn, con quán các pháp cũng đều như vậy. Con từ trước đến nay không ở trong pháp này, đối với pháp này cũng không phân biệt. Con dùng pháp này mà niệm công đức của Phật; đó gọi là chính đạo. Bạch Thế Tôn, nếu có thiện nam thiện nữ đã vào đạo như vậy mà lại theo pháp khác, theo thầy khác, kính vâng lời dạy, rồi cho đó là có chánh kiến (thấy biết đúng đắn) thì không có lẽ ấy. Bạch Thế Tôn, con đối với pháp này không có gì nghi ngờ. Con vào cửa này, biết mọi pháp đều cùng một tướng, đó là tướng lìa tướng, tướng không có gì để nhận lấy.

 "Con đang ở trong thạch thất Đế Thích, vâng lệnh Thế Tôn nên đến đây, muốn thưa hỏi Phật pháp về những điều còn nghi. Nay Như Lai đoái gọi chia tòa cho ngồi, đại thiên thế giới chấn động sáu cách, con liền nghĩ: Như Lai thật ít có, đã thành tựu pháp lớn sâu xa thanh tịnh, tự nhiên không thầy mà thành đạo vô thượng, an trú trong đại từ đại bi, phá đổ ngọn cờ kiêu mạn, nay lại đoái gọi đệ tử chia tòa cùng ngồi.

 "Như kẻ nghèo hèn với lòng tôn kính được thấy chuyển luân vương, khi ấy vua gọi người ấy cùng ngồi, người nghèo hèn ấy cho là việc hiếm có: 'Ta được thấy thánh vương còn cho là khó, huống chi lại được chia giường cùng ngồi.' Phật cũng như vậy, là bậc Nhất thiết trí có uy đức lớn, là Pháp vương không thầy mà tự nhiên giác ngộ, tất cả thanh văn và Bích-chi-phật không ai hơn được, huống là các trời, người, a-tu-la (loài thần hiếu chiến, hay ganh đua với chư thiên) khác trong thế gian. Nay con được thấy, được gần gũi thưa hỏi đã là lợi lớn, huống chi được gọi chia giường cùng ngồi, thật là hiếm có.

 "Con nghĩ như vầy: Như Lai có đầy đủ sâu dày đại từ, đại bi, đại hỷ, đại xả (lòng thương ban vui, lòng thương cứu khổ, lòng vui theo cái vui của người, lòng bình đẳng buông xả), không tự kiêu rằng 'ta là tôn quý nhất, cao nhất trong thế gian', mà công đức của Như Lai tự nhiên hiển hiện. Đó gọi là điều không chung với tất cả thanh văn và Bích-chi-phật."

 Bấy giờ Thế Tôn khen Ca-diếp rằng: "Hay thay, hay thay! Đúng như lời ông nói. Như Lai là vô lượng, cũng có thể thành tựu vô lượng pháp lớn, gọi là không thể đo lường: bố thí chừng ấy, thành bố thí ba-la-mật (ba-la-mật: pháp tu đưa đến bờ giác ngộ, sự hoàn thiện trọn vẹn); trì giới chừng ấy, thành giới ba-la-mật; nhẫn nhục chừng ấy, thành nhẫn ba-la-mật; tinh tấn chừng ấy, thành tinh tấn ba-la-mật; thiền định chừng ấy, thành thiền định ba-la-mật; bát-nhã (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi pháp) chừng ấy, thành bát-nhã ba-la-mật; tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh chuyên nhất) chừng ấy, thành tam-muội ba-la-mật; công đức chừng ấy, thành công đức ba-la-mật; hạnh nguyện chừng ấy, thành hạnh nguyện ba-la-mật; phương tiện (cách khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người) chừng ấy, thành phương tiện ba-la-mật; giải thoát chừng ấy, thành giải thoát ba-la-mật; giải thoát tri kiến (sự thấy biết rõ rằng mình đã giải thoát) chừng ấy, thành tri kiến ba-la-mật.

 "Ca-diếp, Như Lai thành tựu bốn trí không ai sánh bằng, nên có thể ở giữa đại chúng mà rống tiếng sư tử (tuyên thuyết chân lý một cách vững chắc, không sợ hãi, như sư tử rống làm muôn thú khiếp phục). Bốn trí ấy là gì? Phần giới không ai sánh, phần định không ai sánh, phần tuệ không ai sánh, Phật pháp không ai sánh. Đó gọi là bốn trí không ai sánh của Như Lai." Bấy giờ Thế Tôn muốn làm sáng tỏ nghĩa ấy, liền nói kệ (bài văn vần để tụng) rằng:

 Trí chư Phật không ai sánh, thế gian khó nghĩ bàn.

 Vì nghiệp của tâm trong sạch, nên rống đúng tiếng sư tử.

 Ta sẽ rống tiếng sư tử, khiến các ngoại đạo (người theo đạo khác, chấp kiến giải sai lầm) sợ hãi;

 Họ nghe pháp rất sâu của Phật, sẽ như rơi xuống hố lớn.

 Nếu người chấp vào tướng "ta", và chấp tướng chúng sinh,

 Người ấy đối với Phật pháp, ta nói là ngoại đạo.

 Nếu người nương vào tướng pháp, nương tướng "ta" và "của ta",

 Người ấy đối với Phật pháp, ta nói là ngoại đạo.

 Nếu người tham đắm giới hạnh, và các công đức khác,

 Chấp vào nghe nhiều mà tự cao, ta nói là ngoại đạo.

 Nếu người chấp vào ít ham muốn, biết đủ, hạnh xa lìa,

 Và áo chắp vá thô xấu, ta nói là ngoại đạo.

 Như hư không không chạm, không vướng, khói bụi không làm dơ;

 Ta nói pháp sa-môn (người xuất gia tu hành) không nhiễm cũng như thế.

 Như người lấy hoa quý, hương xoa và hương đốt,

 Đem cúng dường hư không, hư không chẳng sinh vui.

 Nếu lấy bụi đất làm dơ, không nhiễm được tính hư không,

 Vì bản tính vốn trong sạch; pháp sa-môn cũng vậy.

 Nếu dùng lời ác chê bai, hư không chẳng giận hờn;

 Pháp sa-môn không nhiễm, ví dụ cũng như thế.

 Nếu người đối với pháp này, đã học và nay đang học,

 Lòng không nhiễm không dính mắc, đó gọi là sa-môn thật.

 Như hư không không ngăn ngại, khói bụi không làm dơ được;

 Pháp sa-môn cũng như thế, vốn trong sạch không đổi khác.

 Như trăng ở giữa không trung, ánh sáng không bị che lấp,

 Cũng không sinh ý nghĩ rằng: "Ánh sáng ta chiếu khắp."

 Tỳ-kheo vào nhà người khác, không nhiễm tám pháp thế gian (được lợi, mất lợi, bị chê, được khen, được tôn vinh, bị chê bai, khổ, vui),

 Cũng như trăng không nghĩ rằng: "Ta không bị nhiễm gì."

 Tỳ-kheo vào nhà người khác, không nên ôm lòng kiêu mạn;

 Lòng tự đại, tự cao, nếu sinh đều phải diệt.

 Nên dùng lòng từ bi thương xót, không ham muốn, không mong cầu,

 Thuyết pháp làm lợi ích rộng khắp, sống hạnh trong sạch giữa thế gian.

Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video