Thiên 6 — Quyển 6: Thiên khẩu thiên và văn dạy đời
Trương Tam Phong tiên sinh toàn tập, quyển sáu Lý Tây Nguyệt, hiệu Trường Ất sơn nhân, người Hán Gia, biên soạn lại. Trương Đạo Uyên, tự Tử Thâm, kính cẩn chép. Chu Đạo Sinh, hiệu Vãn Thành tử, người Lãng Trung, kính cẩn khắc in. Cháu: (Chu) Anh, hiệu Xuân Thành; Chu Toản, hiệu Tố Viên, cùng hiệu đính chữ; Con trai: (Chu) Hoàng, hiệu Bàn Khê. THIÊN THIÊN KHẨU (MIỆNG CỦA TRỜI) Người xưa có câu: "Thánh nhân là miệng của Trời." Tôi không phải thánh, sao dám thay Trời mà nói? Chỉ vì Thượng đế vĩ đại âm thầm che chở muôn dân bên dưới. Đánh thức kẻ điếc, lay tỉnh kẻ mê vốn là ý tốt của Trời khi soi xuống cõi đời. Khuyên người làm lành, răn người sửa lỗi cũng là duyên lành để cứu độ khắp chúng sinh. Lưỡi tôi ấp úng, nói lắp, nhưng không quản mình chậm lụt. Thiên hạ muôn người đông đúc, xin hãy lắng nghe lời tôi. Vì vậy tôi viết mấy thiên văn theo lối răn dạy, đặt tên là "Thiên Khẩu", để đền đáp ý ông Trời xanh đã tôn vinh, khen thưởng. Bề tôi Động Huyền chân nhân Trương Tam Phong viết. THIÊN CHÍNH GIÁO (ĐẠO CHÂN CHÍNH) Xưa nay có hai đạo chứ không có ba đạo. Vì sao nói có hai đạo? Đó là đạo chính và đạo tà. Vì sao nói không có ba đạo? Vì chỉ có một, ấy là Đạo. Đã là một thì sao lại chia? Đã chia thì sao lại thành ba? Ấy là vì từ khi có Khổng Tử, Lão Tử và Mâu Ni (tức Thích Ca Mâu Ni, người sáng lập đạo Phật), mới có chuyện phân ra Khổng, Lão, Mâu Ni. Nhưng dù có Khổng, Lão, Mâu Ni thì rốt cuộc vẫn chẳng phải có ba đạo riêng. Khổng Tử hẳn là Nho, Lão Tử hẳn là Đạo, Mâu Ni hẳn là Thích (đạo Phật). Có chỗ phân chia, nhưng xét đến cùng lại chẳng có gì để chia. Vì chẳng có gì để chia nên ắt có chỗ hợp lại. Vì thế chẳng riêng Khổng cũng chẳng riêng Lão, chẳng riêng Lão cũng chẳng riêng Mâu Ni; Mâu Ni, Khổng, Lão đều gọi chung là Đạo. "Tuyệt tứ" của Khổng Tử (dứt bốn tật: không đoán bừa, không khăng khăng cho là phải, không cố chấp, không vị kỷ), "bão nhất" của Lão Tử (ôm giữ cái Một, tức giữ cho tâm thần chuyên nhất, không tán loạn), "không ngũ" của Mâu Ni (thấy rõ năm uẩn đều là không; năm uẩn là sắc, thọ, tưởng, hành, thức, tức thân xác cùng các hoạt động cảm nhận, suy nghĩ, ý chí, nhận biết hợp thành con người), cả ba đều là tu sửa bản thân. Khổng Tử thương dân, Lão Tử giúp đời, Mâu Ni cứu khổ, cả ba đều là làm lợi cho người. Tu mình và lợi người, hướng đi vốn là một. Người đời tách riêng ra Khổng, Lão, Mâu Ni là vì chia theo tên gọi mà không xét thực chất, hoặc chia theo hình thức bên ngoài mà không xét đến lẽ. Thấy là Khổng, Lão, Mâu Ni thì lại chẳng phải Khổng, Lão, Mâu Ni; tuy chẳng phải Khổng, Lão, Mâu Ni mà vẫn là Khổng, Lão, Mâu Ni. Khổng, Lão, Mâu Ni đều là thánh nhân thời xưa. Thánh nhân dạy người lấy sự chân chính làm đạo; nếu không phải đạo chính thì gọi là tà đạo. Bên Nho có phái Dương Chu, Mặc Địch (hai học phái thời Chiến Quốc bị nhà Nho coi là tà thuyết), bên Đạo có bọn phương sĩ (kẻ chuyên thuật luyện thuốc, bùa phép, cầu tiên), bên Phật có bọn yêu tăng; đó cũng là ba đạo. Tuy chia làm ba nhưng vẫn chỉ là một thứ tà. Cho nên kẻ chia ra ba đạo là ngu, người biết phân tà với chính (?) là sáng suốt. THIÊN SÁCH NHO Ngoài Lục Kinh (sáu bộ kinh điển của nhà Nho: Thi, Thư, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu), những lời đáng làm khuôn phép ắt phải kể đến cửa Khổng. Cửa Khổng không bàn chuyện lìa đời, không giảng kinh huyền bí, vì sợ người ta bỏ vào núi sâu hang hốc mà không có việc làm thiết thực. Tấm lòng của Khổng Tử và Nhan Uyên chỉ mong người ta khi ở ẩn thì giữ vững chí hướng, khi ra đời thì làm điều nghĩa để thực hiện Đạo. Nếu Đạo nhằm giúp người thì núi rừng cũng chẳng khác gì triều đình, phố chợ; nếu Đạo nhằm tu mình thì ở giữa triều đình, phố chợ vẫn trong sạch như ở núi rừng. Vì thế lời các ngài nói thật chứa nhiều nghĩa huyền diệu, chỉ là người hiểu được thì rất khó tìm. Tiết thứ hai sách Đại Học là cách tu thân của Khổng Tử; làm điều nhân bằng "bốn điều chớ" (chớ nhìn, chớ nghe, chớ nói, chớ làm điều trái lễ) là phép luyện kỷ (rèn luyện bản thân) của Nhan Tử. Khi công phu chưa thuần thì không rời ngõ hẹp nghèo nàn; khi công phu đã thuần thì không quên việc nước. Nhờ vậy mới có thể trong lúc ẩn mà vẫn hướng tới hành động, trong lúc hành động mà vẫn đạt được cái lẽ của ẩn. Chỗ ẩn có Khổng, Nhan; chỗ hành cũng có Khổng, Nhan; cho đến lúc không hành không ẩn cũng chẳng đâu không có Khổng, Nhan. Thần minh ở ngay nơi ta, biến hóa tùy theo lòng, ấy thật là Đại Đạo. Khổng Tử truyền cho Tăng Tử, Tăng Tử truyền cho Tử Tư. Một bộ Trung Dung làm sáng tỏ sâu sắc chỗ mầu nhiệm của Đạo; những người hiểu được huyền học, lấy ý ấy mà tu thành chân (thành tiên), nhiều như cát sông Hằng. Sau Tử Tư thì phải kể đến Mạnh Tử: giữ tâm, nuôi khí, chớ nóng vội thúc cho mau, cũng chớ bỏ quên; khí ấy đầy trời lấp đất, cực lớn cực mạnh, ai ai cũng có thể nhờ đó mà được cứu độ, lặng lẽ mà thu lấy. Chỗ mầu nhiệm của khí hạo nhiên (chính khí lớn lao, mạnh mẽ, có được nhờ bền bỉ làm điều nghĩa) thì khẩu quyết khó nói thành lời. Mạnh Tử bài trừ tà thuyết, phò giúp đạo chính, lật đổ học thuyết của Dương Chu, Mặc Địch. Tôi mong các ngươi, kẻ sĩ cũng như thường dân, không cần tìm đến Tam Đảo (ba đảo tiên ngoài biển trong truyền thuyết: Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu) để cầu chân đạo, chỉ cần tìm ngay trong Tứ Thư (bốn sách: Đại Học, Trung Dung, Luận Ngữ, Mạnh Tử): lấy Nhan, Tăng, Tư, Mạnh làm thầy sáng; lấy đạo làm con, làm tôi, làm em, làm bạn làm công hạnh; lấy thân, tâm, tính, mệnh làm hống và diên (thủy ngân và chì, hai vị chủ yếu trong thuật luyện đan, tượng trưng cho hai phần âm dương trong thân người, đem luyện hợp lại để thành đan); lấy nghĩa đến độ tinh, nhân đến độ thuần làm việc thăng cử (bay lên thành tiên). Lúc tu đạo chớ ham dùng đạo, lúc nuôi đạo chớ ham đem đạo ra làm, lúc đắc đạo mới có thể làm cho đạo sáng tỏ. Nếu đạo không thể sáng tỏ ở đời thì thong dong quay về, truyền lại ở danh sơn, dòng truyền ắt tự lâu dài. THIÊN Ý CHỈ THIỀN Ý thế nào mà gọi là Thích? Mâu Ni nói: "Ta ưa chữ Thích, nên lấy Thích mà mở đạo, lấy nghĩa buông bỏ muôn duyên." Ý thế nào mà lại gọi là Phật? Đại Sĩ (bậc Bồ Tát, người đã giác ngộ và nguyện cứu độ chúng sinh) nói: "Ta ưa chữ Phật, nên lấy Phật mà lập đạo, lấy nghĩa giác ngộ chúng sinh." Tôi nghe như vầy: Thích chủ về lìa đời. Tôi nghe như vầy: Phật chủ về đánh thức đời. Toàn bộ mấy trăm tạng kinh, chẳng gì khác ngoài việc vượt thoát bụi nhơ, cảnh tỉnh kẻ chìm trong mê muội. Cho nên Mâu Ni thanh tịnh, lại được Đại Sĩ thanh tịnh. Mâu Ni thâu tóm sự thanh tịnh, Đại Sĩ phổ biến sự thanh tịnh khắp nơi. Không chấp giữ sự thanh tịnh, không làm hỏng sự thanh tịnh, không giữ riêng sự thanh tịnh cho mình; cho đến không có thanh tịnh, chẳng phải thanh tịnh, chẳng phải thanh tịnh mà cũng là thanh tịnh, ấy là đại thanh tịnh, là thanh tịnh trọn vẹn. Người nào tụng kinh vang như tiếng sóng triều ắt được tâm thanh tịnh, ắt được tâm bát nhã (trí tuệ thấu suốt bản chất thật của mọi sự, theo nhà Phật). Hễ được bát nhã thì quên bát nhã; nếu không quên bát nhã thì chẳng phải bát nhã. Đã chẳng phải bát nhã thì không gọi là bát nhã; mà chẳng phải "chẳng phải bát nhã" thì lại chính là bát nhã. Người được bát nhã, ấy gọi là Thích, ấy có thể thành Thích, ấy là có cái Thích của Thích, ấy là Thích mà không có cái Thích của Thích, ấy là Thích tự có cái Thích của Thích. Ấy gọi là Phật, ấy có thể thành Phật, ấy là có cái Phật của Phật, ấy là Phật mà không có cái Phật của Phật, ấy là Phật tự có cái Phật của Phật. Mâu Ni như thế, Đại Sĩ như thế, cho đến sa môn, tỳ khưu (người xuất gia tu hành) cũng như thế. Không như thế có thành Thích được chăng? Không. Không như thế có thành Phật được chăng? Không. Vì sao vậy? Đúng là Thích thì là Thích, chẳng phải Thích thì chẳng phải Thích; đúng là Phật thì là Phật, chẳng phải Phật thì chẳng phải Phật. Vì sao vậy? Ngoài Thích không có Thích nào khác, lấy Thích làm Thích; ngoài Phật không có Phật nào khác, lấy Phật làm Phật. Vì sao vậy? Buông bỏ, rồi buông cả ý muốn buông, đến khi không còn ý buông nữa, ấy là đã buông xong; niệm Phật, rồi niệm cả cái niệm Phật, đến khi không còn niệm Phật nữa, ấy mới thật là niệm Phật. Không cố làm Thích mà thành Thích là thượng thừa (cỗ xe cao nhất, tức pháp tu cao nhất); không cố làm Phật mà thành Phật là đại thừa (cỗ xe lớn, pháp tu cứu độ rộng khắp). Kinh tạng của Thích, Phật chính là do Thích, Phật mà thành tạng, ấy gọi là Chính pháp nhãn tạng (kho tàng của con mắt chính pháp, chỉ tâm giác ngộ chân thật được truyền từ thầy sang trò). THIÊN HUYỀN ÂM (TIẾNG NÓI HUYỀN DIỆU) Huyền học (học thuyết tu tiên của Đạo gia) lấy công đức làm thể (cái gốc), lấy kim đan (viên thuốc tiên kết luyện từ tinh, khí, thần ngay trong thân) làm dụng (phần thực hành), sau đó mới có thể thành tiên. Bậc tiên có năm, nói cho đúng thực thì chỉ có bốn. Một là nhân tiên. Nhân tiên là luyện nguyên tinh (tinh chất gốc bẩm sinh) để bồi bổ nguyên khí (khí gốc của sự sống), đã vun được gốc rễ tu tiên, có thể nuôi thân khỏe mạnh nhưng chưa thoát khỏi sống chết; đó là tiên trong loài người. Hai là địa tiên. Địa tiên là luyện nguyên khí để kết thành nội đan (đan kết ở trong thân), đã hết mối lo rò rỉ (tinh khí hao thoát ra ngoài), nhưng chỉ đi được trên mặt đất, chưa rời cõi bụi trần; đó là tiên trên mặt đất. Ba là thần tiên. Thần tiên là luyện nguyên khí tiên thiên mà hóa thành nguyên thần (phần tinh thần gốc, chân thật), đã có thần thông mầu nhiệm, nước lửa không hại được, nên cũng gọi là thủy tiên. Luyện thần trở về cõi hư không thì là thiên tiên. Cho nên dưới thiên tiên là thần tiên, dưới thần tiên là địa tiên, dưới địa tiên là nhân tiên; dưới nhân tiên thì chỉ có quỷ chứ không có tiên. Quỷ thuần âm, tiên thuần dương; người thì nửa âm nửa dương nên không thoát khỏi sống chết. Thiếu nửa phần âm thì thành tiên, thiếu nửa phần dương thì thành quỷ. Cho nên con người ở vào chỗ có thể thành tiên, có thể thành quỷ, mà cũng chỉ tạm ở chỗ ấy thôi; muốn thoát khỏi chỗ có thể thành tiên thành quỷ ấy thì phải đứng vào hàng thiên tiên, thần tiên. Quay đầu là thấy bờ, buông tay mà lìa trần. Muôn lời trong kinh luyện đan đều nằm ở chính mình; nhận mình làm người khác thì rơi vào bàng môn (cửa ngách, phép tu lệch lạc). Sách các bậc thánh xưa để lại cũng phải khéo nghiền ngẫm: chẳng phải vàng, chẳng phải đá; chẳng phải hống, chẳng phải diên (thủy ngân, chì: tên ẩn dụ trong thuật luyện đan); chẳng phải lò, chẳng phải vạc; chẳng phải nữ, chẳng phải nam; chẳng phải mặt trời, chẳng phải mặt trăng; chẳng phải Khôn, chẳng phải Kiền (quẻ Đất và quẻ Trời trong Kinh Dịch); chẳng phải ông, chẳng phải mẹ; chẳng phải rồng, chẳng phải hổ; chẳng phải quạ, chẳng phải thỏ (quạ vàng tượng mặt trời, thỏ ngọc tượng mặt trăng); chẳng phải giống cái, chẳng phải giống đực. Đó đều là tên ví von cho âm dương trong thân, đừng hiểu theo nghĩa đen. Huyền ở đâu? Huyền ở chỗ huyền. Diệu ở đâu? Diệu ở chỗ diệu. Ta có chân truyền, không dám nói bừa; người có lòng thành thật, ta cũng chẳng đóng cửa. Tích nhiều âm công (công đức làm thầm lặng, không ai hay biết) mới đứng vào hàng tiên; làm nhiều việc giúp người mới là nền móng của tiên; tu nhiều nhân lành mới là gốc rễ của tiên. Nếu được người như thế đến cầu đạo của ta, ta nguyện giảng cho pháp tối thượng thừa (pháp tu cao nhất), chỉ ra những lời vi diệu, ắt người ấy sẽ như vén mây mù mà thấy trời xanh, rồi cất tiếng hú dài mà đi. Thiên này chỉ rõ các bậc tiên, sáng sủa rành mạch, chỉ mong người đời tích âm công mà cầu chân truyền, thì đạo thần tiên thật chẳng khó đạt tới. THIÊN NĂM ĐỨC Đời người có năm đức, tôi từng ví chúng với ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ tạo nên và vận hành trời đất) của trời đất. Năm tạng chính trong thân người: nhân thuộc Mộc, ứng với gan; nghĩa thuộc Kim, ứng với phổi; lễ thuộc Hỏa, ứng với tim; trí thuộc Thủy, ứng với thận; tín thuộc Thổ, ứng với tỳ (lá lách, theo Đông y là cơ quan chủ việc tiêu hóa). Vậy nên biết năm đức không thể thiếu một, cũng như năm tạng không thể mất một, cũng như ngũ hành không thể khuyết một. Ai cũng nói Mộc không thể thiếu, sao lại không có nhân? Kẻ không có nhân ắt không có ý nuôi nấng, che chở; gan nó đã đứt mạch, Mộc vì thế mà khô héo. Ai cũng nói Kim không thể thiếu, sao lại không có nghĩa? Kẻ không có nghĩa ắt không biết cân nhắc lẽ phải trái; phổi nó đã đứt mạch, Kim vì thế mà mục cùn. Ai cũng nói Hỏa không thể thiếu, sao lại không có lễ? Kẻ không có lễ ắt không có vẻ sáng sủa; tim nó đã đứt mạch, Hỏa vì thế mà lụi tắt. Ai cũng nói Thủy không thể thiếu, sao lại không có trí? Kẻ không có trí ắt không có ý trong sáng; thận nó đã đứt mạch, Thủy vì thế mà đục cạn. Ai cũng nói Thổ không thể thiếu, sao lại không có tín? Kẻ không có tín ắt không có tình tin cậy lẫn nhau; tỳ nó đã đứt mạch, Thổ vì thế mà sụp lở. Vậy nên biết làm người thì trước phải có năm đức trong lòng, rồi sau mới có năm tạng trong thân. Nhân không mất thì khí gan sinh sôi, nghĩa không mất thì khí phổi điều hòa, lễ không mất thì khí tim sáng tỏ, trí không mất thì khí thận linh lợi, tín không mất thì khí tỳ tỉnh táo. Đức bao bọc thân, thân bao bọc tâm; thân để cho tâm dùng, tâm nhờ đức mà sáng. Thân tức là tâm, tâm tức là thân, năm đức tức là năm tạng. Đức mất thì tạng mất; đức thành thì thân thành, thân thành thì tạng thành, rồi sau mới có thể cùng góp phần với ngũ hành của trời đất trong việc sinh thành muôn vật. THIÊN HIẾU HẠNH Cung Quế (cung điện của Văn Xương Đế Quân, vị thần coi việc văn chương, thi cử) có treo câu đối: "Trăm nết, hiếu đứng đầu." Văn Tổ (tức Văn Xương Đế Quân) vì biết thực hành đạo hiếu nên hương thơm còn lưu muôn muôn năm. Cho nên với bản thân ngài, thành đạo tức thành tiên, thành tiên tức thành thánh, thành thánh thì gồm cả hiền. Ánh sáng của ngài mở ra như mặt trời mặt trăng, lòng yêu kính của ngài thông suốt cả đất trời. Người đời muốn noi theo đạo hiếu thì nên biết hiếu thật là gốc của trăm nết. Vua Thuấn giữ chức Bách quỹ (chức quan đứng đầu trăm quan) khiến mọi việc đâu vào đấy, nhưng đức hiếu của ngài đã có trước khi được tiến cử. Chu Văn Vương làm mọi phép tắc đều ngay thẳng, nhưng đức hiếu của ngài có trước cả tiếng tốt. Tăng Tử quý ba đạo, mà việc thờ cha mẹ là lớn nhất. Mẫn Tử Khiên đứng đầu tứ khoa (bốn khoa của học trò Khổng Tử: đức hạnh, ngôn ngữ, chính sự, văn học), riêng việc thờ mẹ thì hết mực hết lòng. Từ xưa có nhiều người con hiếu, nay kể sơ qua đôi chút. Đừng xem đó như sách chép chuyện hiếu cho có, mà phải coi là khuôn phép của đạo hiếu. Có người đội gạo đường xa về nuôi cha mẹ (Tử Lộ); có người để dành phần canh ngon cho mẹ (Dĩnh Khảo Thúc); có người trông mây trắng mà nhớ cha mẹ (Địch Nhân Kiệt); có người mặc áo sặc sỡ làm trò cho cha mẹ vui (Lão Lai Tử); có người bị mẹ đánh, thấy roi nhẹ đi vì sức mẹ đã yếu mà khóc (Hàn Bá Du); có người giấu quýt đem về biếu mẹ (Lục Tích); có người khấn bên bụi trúc mà măng mọc lên (Mạnh Tông); có người làm cảm động đến nỗi suối tuôn ra từ đá (?); có người nghĩ đến chim quạ con biết mớm mồi nuôi lại mẹ; có người cầu mà cá chép nhảy lên khỏi vực (Vương Tường); có người vui mừng nâng tờ lệnh bổ làm quan ở An Dương vì có lộc nuôi mẹ (Mao Nghĩa); có người vì đọc bài Lục Nga (bài thơ trong Kinh Thi nói nỗi nhớ công ơn cha mẹ) mà khóc, đến nỗi học trò bỏ không đọc bài ấy nữa (Vương Bầu); có người vì nhớ cha mẹ mà bỏ tiệc (?); có người khắc tượng cha mẹ để phụng thờ (Đinh Lan). Những người ấy đều thuộc hàng hiền triết, há lại không có đức, công, lời để lại đời sau! Nhưng trong trăm việc tốt của họ, không gì sánh bằng tấm lòng hiếu bền bỉ thiết tha. Chỉ người có hiếu mới biết thương anh em; đem hiếu ấy chuyển sang có thể thành trung với nước; chỉ người có hiếu mới làm gương được cho vợ; lấy hiếu mà giữ chữ tín với bạn bè. Một chữ hiếu bao gồm cả năm mối luân thường (vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bè bạn); phải biết hiếu có thể cảm hóa cả phong tục. Hiếu bậc cao nhất thì hiếu ở trong lòng, lòng yêu kính lộ ra từ bản tính chân thật; hiếu bậc vừa thì hiếu ở việc làm của thân, nuôi nấng cha mẹ phải ân cần chu đáo. Miệng tuy nói hiếu, đã nói được thì phải làm được. Chỉ làm ra vẻ hiếu ngoài mặt là lừa người và lừa cả cha mẹ. Đức hiếu không có giới hạn, một niệm hiếu là được một phần; từng phần, từng tấc dồn lại, mỗi tấc đều cảm động đến thần trời. Hiếu rồi lại hiếu, chân thành rồi lại chân thành. Ta làm bài Hiếu Kinh này, đó là kinh lớn nhất trong các kinh. THIÊN DÂM ÁC Cung Quế có đề câu đối: "Muôn điều ác, dâm đứng đầu." Cho nên trong các quả báo của điều ác, không gì xấu xa bằng quả báo của tội dâm. Hình phạt của Trời việc nào cũng lạ lùng, trừng trị của Trời kiểu nào cũng có. Kẻ dụ dỗ vợ người thì vợ mình bị người dụ dỗ; kẻ ôm ấp con gái người thì con gái mình bị người ôm ấp; có kẻ vì gian dâm mà mất mạng; có kẻ vì gian dâm mà tuyệt dòng; có kẻ khuynh gia bại sản; có kẻ bị tước mất công danh và tuổi thọ; có kẻ sinh con cháu hèn hạ; có kẻ con cháu bị lừa gạt mà bỏ đi theo người. Quả báo của tội dâm nhiều vô kể, viết ra khó mà kể hết từng điều. Tội này nào có tha ai, sao người ta không chịu quay đầu! Đừng nói rằng tội dâm phải chất đầy, đến khi tội đầy thì quả báo mới tới; hễ phạm dâm là có báo ứng, Trời soi xét không nể tình. Một bản án ma dâm, đáng than thay, thật đáng than! Khuyên người đời chớ phạm giới dâm. Chưa thấy thì đừng nghĩ tới, đã thấy thì đừng để lòng rối loạn. Gái trinh không được trêu ghẹo, đàn bà giữ tiết không được đùa cợt. Gặp vợ, thiếp, con gái của người thì hãy xem như chị em mình. Chớ làm nhơ bẩn tôi tớ gái, chớ chơi bời với gái điếm và đào hát. Má hồng chỉ là hoa nở một lúc, mà tinh thần thì tan trong khoảnh khắc. Muốn giữ thân phải ra khỏi hố, muốn thoát khổ phải sang tới bờ. Ngay cả với vợ và thiếp của mình, chuyện phòng the cũng nên tiết chế. Muốn sinh con tướng mạo đoan chính thì phải lập phép kiêng tránh cung kính: hoặc gặp ngày vía thánh thần, hoặc gặp nhật thực nguyệt thực, hoặc đúng kỳ cúng ông Táo, hoặc đúng ngày giỗ, hoặc gặp lúc trời âm u tối tăm giao nhau, hoặc gặp sấm chớp dữ dội, thì nhất định phải chia chăn chia giường, hoặc chia giường chia phòng. Thần trời xét thấy lòng cung kính ấy, cầu phúc thì phúc tự ban xuống. Tiên trời quý tiết tháo ấy, tìm đạo thì đạo có thể đạt được. Nếu lại tránh được các điều ác khác, thì càng là bậc đại hào kiệt. THIÊN LÀM ƠN VÀ BÁO ĐÁP Nhà giàu sang tích việc thiện thì dễ, nhưng muốn được báo đáp tốt thì không dễ; chẳng phải Trời không báo đáp điều thiện, mà là Trời cân nhắc theo sức của họ để báo đáp. Nhà nghèo hèn tích việc thiện thì khó, nhưng được báo đáp tốt thì không khó; chẳng phải Trời chỉ riêng báo đáp điều thiện của họ, mà cũng là cân nhắc theo sức của họ để báo đáp. Còn người không giàu không sang, không nghèo không hèn, tích thiện được báo đáp cũng là được cân đo mà ban cho. Lấy việc giúp tiền mà nói: nhà giàu sang giúp tiền, trăm lạng mới được mười công; nhà nghèo hèn giúp tiền, mười lạng đã được mười công. Lấy việc cứu người mà nói: nhà giàu sang cứu người, trăm người mới được mười điều thiện; nhà nghèo hèn cứu người, mười người đã được mười điều thiện. Người không giàu không sang, không nghèo không hèn thì tự nhiên lấy mức người bậc trung mà xét. Giàu sang mà viện cớ mình chỉ là người bậc trung thì không được, viện cớ mình nghèo hèn lại càng không được; đời trước gom góp thì đời sau tiêu tán, đời trước mạnh thì đời sau yếu. Tuy vậy, giàu sang mà làm thiện đúng chỗ, dù chỉ vài trăm lạng ít ỏi cũng ắt được báo đáp lớn, chỉ là nên mở rộng thêm ra mà thôi. Nghèo hèn mà gắng học theo người bậc trung thì không được, gắng học theo nhà giàu sang lại càng không được: thiếu phần phụng dưỡng cha mẹ thì sinh tội lỗi, đói rét lâu ngày thì vợ con oán trách. Tuy vậy, nghèo hèn mà làm thiện đúng chỗ, dù cho gia cảnh mịt mờ sa sút, cũng ắt sẽ được báo đáp lớn, chỉ là nên cân nhắc mà làm cho vừa sức mà thôi. Trời vốn không phụ người lành. Nếu có kẻ ở địa vị giàu sang mà bủn xỉn của cải, cho rằng thiện nhiều mà báo ít, thiện làm nhanh mà báo đến chậm, rồi không để tâm làm thiện nữa, thì tai họa kéo đến ắt chẳng phải chuyện thường, gặp chuyện dữ ắt chẳng phải ít. Những dòng họ danh giá trong chớp mắt tan như băng, những nhà quyền quý chỉ qua một đời đã thành tro tàn, đều thuộc loại này. Kẻ ở cảnh nghèo hèn mà bàn chuyện công đức, cho rằng thiện ít thì báo ít, thiện chậm thì báo chậm, rồi dám coi nhẹ việc thiện, thì tai họa kéo đến ắt càng lạ lùng, gặp chuyện dữ ắt càng nặng nề. Những cảnh thê thảm giữa lúc binh đao, lưu lạc giữa chốn dịch bệnh, đều do đó mà ra. Người không giàu không sang, không nghèo không hèn cũng theo lệ ấy. Vì sao vậy? Người ở địa vị giàu sang có thế lực để tích thiện, có quyền hành để tích thiện. Đời người ở cảnh ấy, dù làm thiện mà không được báo thì cũng là bổn phận của mình; ăn mặc đầy đủ, có tiếng tăm danh vọng, chỉ cần được mãi như thế, hưởng sự yên ổn vinh hiển, truyền đến con cháu, thì đó cũng đã là được báo đáp tốt rồi. Vậy mà dám coi nhẹ việc thiện, không chịu làm, vì mong báo đáp mà buông thả lòng tham ngông cuồng, cho nên Trời chuyển quyền thế ấy sang cho người lành, tuyệt không chịu chừa lại chút tình nào. Người ở cảnh nghèo hèn không có thế lực để tích thiện, không có quyền hành để tích thiện. Đời người ở cảnh ấy, gặp việc thiện nhỏ thì làm ngay, tưởng chẳng có gì lạ; quý trọng chữ nghĩa, quý trọng đồ vật, thương người thương vật, chỉ cần được mãi như thế, như đắp đất thành núi, gom nước thành biển, thì ắt được báo đáp tốt. Vậy mà dám chê việc thiện không làm, vì mong báo đáp mà làm mờ tâm trí, cho nên Trời càng làm cho họ cùng khốn hơn để trừng trị loài ác, tuyệt không chịu che chở riêng chút nào. Báo đáp điều thiện là như thế, báo ứng điều ác cũng như thế. Những người không giàu không sang, không nghèo không hèn, xin hãy thử xem xét; các người giàu, các người sang, các người nghèo, các người hèn, xin hãy thử suy ngẫm. Than ôi! Lẽ làm ơn và báo đáp, chỉ có thánh hiền mới thấy thật rõ, chỉ có tiên Phật mới xử thật rộng lượng; kẻ sĩ hào hiệp đôi khi làm quá mức, nhưng người đời mà được như kẻ hào hiệp thì cũng đủ rồi. Ta từ nhỏ đã ưa bố thí giúp người, may được lên Cửu Thanh (chín tầng trời thanh tịnh, cõi tiên), nên đối với lẽ báo ứng giữa trời và người, ta thấu suốt khá tường tận. Đây há phải là lời bàn huyền bí sâu xa gì! Lòng Trời cũng đều như thế cả. Nhưng Trời có nói gì đâu! THIÊN ĐẦY VƠI Việc của thiên hạ, quốc gia thường có lúc thịnh lúc suy, lúc tối lúc sáng, khi đầy khi vơi. Người thường cho là vận Trời, người hiểu biết thì quy về lòng người; lẽ ấy vốn đúng, lời ấy vốn thuần, ta còn bàn gì thêm. Nhưng ở đời có khi chưa đầy đã vơi, có khi sắp vơi mà lại không vơi; tình cảnh ấy, duyên cớ ấy, ta nên giảng giải cặn kẽ để khuyên đời. Thế nước của quốc gia, yên ổn đến cực điểm thì bắt đầu nguy, có khi mới truyền một đời đã sinh biến loạn, đến đời thứ hai đã phải than nguy vong. Nói về quốc gia thì cũng suy ra được cho một thân người. Bảo là vơi chăng, sao vẫn có lúc trung hưng? Bảo là chưa đầy chăng, sao bỗng nảy ra đại nạn, khiến mọi việc ngưng trệ? Ấy là vì không gần gũi người hiền tài thì gian hùng làm hỏng chính sự; không chuộng Thi, Lễ thì con cháu xa hoa ngông cuồng. Lúc việc đời yên bình, nên giữ ý nghĩ như đang đi qua chỗ hiểm (?). Lo hoạn nạn mà phòng trước, người quân tử nên răn mình cảnh giác, để đi hết vận số Trời ban; mà Trời cũng chẳng có lúc nào hết vận số, nếu ngày ngày người ta biết giữ gìn cái đầy, thì muôn vạn năm cũng có thể đạt tới. Cơ vận của quốc gia, loạn đến cực điểm thì bắt đầu trị, có khi vận sắp suy mà lại thịnh, thế hơi xuống mà lại lên. Bảo là không vơi chăng, sao đã gần như trứng chồng chất (nguy ngập sắp đổ)? Bảo là đã vơi chăng, sao lại được hưởng yên vững như bàn thạch? Ấy là vì đến mép vực mà ghìm cương ngựa thì tránh được nghiêng ngã; gặp cảnh mà biết quay đầu thì tự kéo dài được ngôi nước. Lòng người ngay trong một bữa tiệc nhỏ còn khó giữ ý muốn vui cho thật thỏa; từ nhỏ mà suy ra lớn, người quân tử nên mạnh mẽ tự xét, để cứu vãn kiếp số (tai ách theo vận số) Trời định; mà Trời cũng chẳng có định kiến gì về kiếp số, nếu ngày ngày người ta biết sợ cái vơi, thì bình bình mà tự nhiên được lâu dài. Ôi! Lòng Trời nằm ngay trong việc người, người sao không gắng làm điều thiện! THIÊN CHÊ VÀ KHEN Vì sao người ta chê ta? Vì sao người ta khen ta? Vì sao kẻ kia chê người? Vì sao kẻ kia khen người? Mong người khen mà công không tới thì người ta chê; biết phòng người chê mà sửa được lỗi thì người ta khen. Cho nên kẻ chê khen ta không có nguồn cơn gì dần dần, mà ta tự chuốc lấy chê khen thì có nguồn cơn dần dần; kẻ chê khen người khác không có duyên cớ gì, mà người ta tự chuốc lấy chê khen thì có duyên cớ. Ta quý người trong thiên hạ không cầu khen mà làm việc đáng khen; ta ghét người trong thiên hạ không sợ chê mà làm điều đáng chê; ta lấy làm hổ thẹn cho người trong thiên hạ không biết đến chê khen mà chìm lấp cho đến hết đời. Chìm lấp cho đến hết đời, ấy là người ta không chê mà mình tự chê mình vậy. Lúc sống biết tự chê mình có lỗi thì người ta ắt khen; cả đời tự khen mình có công thì người ta ắt chê. Tuy vậy, khen người quá sự thật thì thói tâng bốc ắt nổi lên; chê người quá sự thật thì bọn đòi hỏi người khác phải toàn vẹn đáng bị trừng trị. Người đời hãy gắng lên và hãy răn mình. THIÊN DÀI NGẮN (SỐNG LÂU VÀ CHẾT YỂU) Ai đáng sống lâu, ai đáng chết yểu? Thượng đế vĩ đại nhìn xuống, vốn không có con mắt phân biệt. Ngài muốn khiến người và vật cùng sống lâu, để khắp đất trời muôn loài đều sinh sôi đầy đủ. Cho nên có nhân thì sống lâu, làm ác thì bị trừng phạt; có công thì sống lâu, có lỗi thì giảm thọ; biết giữ gìn nuôi dưỡng thì sống lâu, (phóng túng) thì hao tổn tan tác (?). Tiên, Phật, thánh, hiền có thể tránh được kiếp nạn. Ta lấy bài ca thay lời, gọi những kẻ đang trôi dạt quay về. THIÊN CÙNG VÀ ĐẠT (NGHÈO KHỐN VÀ HIỂN ĐẠT) Người thông đạt không có nỗi buồn nghèo khốn; người buồn rầu là kẻ ít tu đức. Tươi tốt và khô héo là hai lối, như một xuân một thu; ta cũng ở cả hai lối, ẩn hay hiện đều tự do. Mệnh người vội vã, trôi nhanh như tên bắn; hiển đạt có gì đáng mừng, nghèo khốn có gì đáng than! Để cảnh ngộ trói buộc mình thì chẳng phải anh hùng; đã yên được với mệnh thì cứ nhàn nhã mà chơi. Đọc sách nuôi đạo, chính khí lớn lao như rồng. Nhan Hồi với bầu nước, Tăng Điểm với cây đàn sắt, được Khổng Tử khen là cùng chí với ngài; Nguyên Hiến áo rách, Mật Tử Tiện gảy đàn, ta cũng có thể theo. Rồng trong lều cỏ (Gia Cát Lượng, hiệu Ngọa Long, ở ẩn trong lều tranh) thì bay lên mây xanh; con lừa trên hồ (?) thì tự tại thong dong. Mây bay ra thì làm mưa lành cho đời; dòng nước rút lui thì đi tìm Xích Tùng, Vương Tử Kiều (hai vị tiên trong truyền thuyết). Hoặc không có lòng ra làm quan thì như Nghiêm Quang cầm cần câu, như Vương Chất làm tiều phu, cần gì tự làm khổ mình mà buồn bực chết giữa đám cỏ bồng! THIÊN PHẨM CÁCH CON NGƯỜI Ranh giới giữa những phẩm cách gần giống nhau, không thể không rõ. Có người chính khí tự giữ, tách khỏi đám đông mà đứng riêng, người ta cho là kiêu ngạo, ta cho là cương nghị. Có người khiêm tốn tự xử, không khác gì người đời, người ta cho là xuôi theo thói tục, ta cho là hòa nhã. Có người ung dung tự tại, sống thuận theo bản tính chân thật, người ta cho là lười biếng, ta cho là an nhiên. Có người ngâm vịnh thong dong, thuận theo mệnh Trời, người ta cho là ngông cuồng, ta cho là thông đạt. Có người giữ mình nghiêm cẩn, phong thái nghiêm trang, tiết tháo cao vời, người ta cho là kiêu căng, ta cho là nghiêm chỉnh. Có người lập thân thuần hậu, tính cách cứng cỏi già dặn, người ta cho là vụng về, ta cho là chất phác. Có người phân biệt rạch ròi nghĩa với lợi, không chút tư lợi, người ta cho là làm bộ, ta cho là thanh cao giữ mình. Có người tấm lòng vượt hẳn người thường, không dính một hạt bụi trần, người ta cho là kỳ quặc, ta cho là cao khiết. Có người hòa nhã đầy đặn, không biết văn chương, người ta cho là quê mùa, ta cho là có đức của nhà Nho. Có người lấy thanh tịnh làm duyên, không biết tụng kinh sám hối, người ta cho là ngu, ta cho là giác ngộ. Có người ăn uống không khác người, nóng lạnh không bệnh tật, người ta cho là quái lạ, ta cho là tiên. Giữa người hiền và kẻ không hiền lẫn lộn, có những kẻ trông giống mà thực ra khác, không thể không xem xét kỹ. Đừng có lòng khinh người mà trọng mình, coi nhẹ người mà coi trọng mình, không có người mà chỉ có mình, thì tinh thần của bậc chí nhân (người đạt đạo đến tột bậc) sẽ hiện ra. Vua Thuấn ở trong núi sâu, chỗ khác với người thường chẳng là bao; nhưng đến khi nghe một lời hay, thấy một việc tốt, thì Thuấn nổi bật như đỉnh núi Xích Thành, ánh đỏ rực trên trời. THIÊN KHOÁI HOẠT (SỐNG VUI SƯỚNG) Có ông già ở An Thành nói với ông Nguy Thành rằng: "Tôi nghe nói sinh ra ở đời thái bình thì làm người của thái bình; không màng cao không màng thấp, ở chỗ bình dị, ở trong điều nhân. Ông có biết chuyện sống vui sướng chăng? Xin vì ông làm một bài phú nhỏ để bày tỏ. Bụi hồng cuồn cuộn, biển khổ mênh mông. Theo lẽ của ta, giữ tiết tháo của ta; nuôi chính khí lớn lao của ta, giữ vẹn sự cao khiết của ta. Giữ sự hòa hợp lớn mà nhạt lo toan đời, dứt tranh giành mà bớt giận dữ. Chịu được thanh bần mà thêm học vấn tu dưỡng, quên ham muốn mà ở nơi rừng suối. Ra làm quan tốt thì không tội lỗi, về làm kẻ sĩ thông đạt thì khỏi bực dọc. Dạy con cháu răn dâm dục cờ bạc, dạy đàn bà con gái giữ nề nếp trong nhà. Cày cấy không thiếu thuế quan, học hành không bỏ hoang vườn đức. Uống rượu tế thần đất để chữa tai điếc (tục xưa tin uống rượu ngày tế xã thì tai thính), làm người đứng đầu trong dân của Trời. Dáng mặt đầy đặn cổ kính, tinh thần thoải mái vẹn toàn. Mặc cho phải trái lộn xộn, mọi oán hờn đều buông bỏ. Biết phóng sinh, kiêng sát sinh, cũng là nuôi tính mà kéo dài tuổi thọ. Cùng các cụ trong làng bàn lời hay lẽ phải, gọi lớp hậu sinh đến giảng chuyện công và tội. Vừa thành tựu mình vừa thành tựu người, cảm hóa nghìn người vạn người (?). Trải chiếu đồng nơi nhà tranh, mời ông già trong núi ngồi chiếu trên. Ao trồng sen của người quân tử, giậu trồng cúc của Đào công (Đào Uyên Minh, nhà thơ ở ẩn yêu hoa cúc). Núi thơm mùi mai của xử sĩ (Lâm Bô, người ở ẩn yêu hoa mai), khe đầy trúc của người ở ẩn. Gặp cảnh nào yên cảnh ấy, vui chăng không vui? Nay ông thì hai hàng mày chau, một bầu máu chết. Chân giẫm chốn chợ búa triều đình, thân bỏ nơi suối đá. Ở nhà thì không yên, ra ngoài thì vô ích. Đã tham lại hay tranh, lại ham mặc ham ăn. Cùng chốn bụi trần mài mòn nhau, ngắm bóng chiều dần tắt." Ông Nguy Thành bèn buồn rầu đổi sắc mặt mà nói: "Ôi! Lời ông tiên già dạy tôi thấu đến thế này sao! Xin kính cẩn nhận lời dạy." Rồi vái sâu mà lui. THIÊN BIẾT NHƯỜNG Nhà muốn nuôi sự hòa thuận, nhà muốn tích phúc dày, thì tường tây nhà đông nên viết những câu cách ngôn. Như chuyện chịu thiệt chẳng hạn, nhiều người cho là bất bình. Họ không biết rằng ta biết nhịn nhường, chính là nuôi sự hòa thuận cho bản thân, tích phúc dày cho con cho cháu. Nay xin chép sơ vài câu lời hay lẽ phải của thánh thần, hiền sĩ để khuyên người. Có câu: "Làm tiện cho người tức là làm tiện cho mình, làm lợi cho người tức là làm lợi cho mình; mình tiện mà người không tiện, mình lợi mà người không lợi." Có câu: "Người chịu được thiệt phần nhiều có phúc dày, lúc kiếm được đầy đủ rốt cuộc lại là thiệt." Có câu: "Nếu ai ai cũng được phần hơn, thì trên đời ai là người đáng chịu thiệt?" Có câu: "Đầy vơi đã định bởi hai chữ Kiền Khôn (trời đất), chịu thiệt cho hết thì kiếp nạn đã được trừ." Ta cũng có câu: "Mình chịu thiệt nhiều thì Trời không nỡ, ông Trời ắt cho mình được phần lợi." Các trò hãy gắng lên! Người chịu thiệt rốt cuộc không phải chịu thiệt đâu. THIÊN TRUNG THỨ (TẬN LÒNG VÀ ĐỘ LƯỢNG) Trung và thứ là mối "một lẽ xuyên suốt" mà Tuyên Thánh (tức Khổng Tử) truyền lại. Một lẽ xuyên suốt là gì? Trung là thể (gốc), thứ là dụng (chỗ đem ra dùng). Chữ "trung" gồm chữ "giữa" trên chữ "tâm", nghĩa là lập lòng từ chỗ chính giữa (tận lòng ngay thẳng). Chữ "thứ" gồm chữ "như" trên chữ "tâm", nghĩa là lấy lòng mình làm như lòng người. Nghĩa "mình muốn đứng vững thì giúp người cũng đứng vững", há chẳng phải ở đây sao? Trung là cái để xuyên suốt sang thứ. Lấy đạo thứ mà làm điều nhân thì làm được việc "điều mình không muốn chớ làm cho người", lòng Trời không bị dục vọng con người quấy rối. Lấy đạo thứ mà xử đời thì làm được việc "bị xúc phạm mà không so đo", lòng người không gặp điều ngang ngược đến với mình. Lấy đạo thứ mà trị đời thì làm được việc "điều mình ghét chớ làm cho người", lòng bề tôi không có chính sự tàn khốc. Đạo lý thánh hiền, từng giọt đều quy về nguồn, thật có thể làm theo trọn đời. Nếu chỉ muốn theo lòng mình mà không muốn đặt mình vào lòng người, thì trong lòng ắt sinh ra cái tâm cho mình phải người trái, cái tâm hậu mình bạc người, cái tâm trọng mình khinh người, cái tâm lợi mình hại người, cái tâm làm nên cho mình mà làm hỏng của người. Những tâm như thế đều không bằng lòng người; đã không bằng lòng người, sao được như lòng mình? Dù muốn được như lòng mình, tham nhiều thì hại lòng mình; không được như lòng mình, nhẫn tâm nhiều thì hỏng lòng mình. Lòng hỏng tức là lòng mất. Lòng mất tức là không còn cái tâm chính giữa. Tâm chính giữa mất thì gốc nhân chết, chẳng lạ gì lòng ấy không biết độ lượng. Vậy thì kẻ không trung cũng xuyên suốt sang không thứ (?). Ta mong các ngươi, những kẻ sĩ, tìm cái ý "một lẽ xuyên suốt", giữ cái chân thật của "một lẽ xuyên suốt", may ra không thành tội nhân của cửa Khổng. THIÊN HƯ VÔ (TRỐNG RỖNG VÀ KHÔNG) Hư vô là ý chỉ mà Đạo gia và Phật gia cùng truyền. Hư là gì? Là lòng trống rỗng. Lòng trống rỗng nên thần trong trẻo, thần trong trẻo nên tính sáng suốt; sự siêu thoát lớn, sự giác ngộ lớn từ đó mà sinh. Vô là gì? Là không có cái tôi. Không có cái tôi nên không có người, không có người nên không có ham muốn; sự thanh tịnh lớn, niềm hoan hỷ lớn từ đó mà có. Nay các ngươi, đệ tử hai nhà, không hiểu hư vô, chỉ tìm kiếm cái "thực có". Hai chữ "thực có", tên gọi cũng hay, nhưng rốt cuộc kẻ lạc vào mê nhiều như thóc. Ngày ngày tìm cái thực mà bàn chuyện vàng đá (luyện đan bằng kim thạch bên ngoài) thì chẳng được gì; ngày ngày tìm cái có mà tham cứu kệ thiền thì lại sinh ra lục trần (sáu thứ bụi: sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp, tức các đối tượng của giác quan làm vẩn đục tâm). Nhiều như cát sông Hằng vô lượng, ai là người đạt được đệ nhất ba la mật (phép tu đưa sang bờ giác ngộ)! Ta thương các ngươi ngu, ta mở trí cho các ngươi. Xem lòng trống rỗng mà đến chỗ tính sáng suốt, thì biết cái hư có thể nắm được cái thực; xem không có cái tôi mà đến chỗ không ham muốn, thì biết cái vô có thể bao trùm cái có. Khổng Tử dạy "không có cái tôi", Nhan Tử giữ "tâm trai" (làm cho lòng trống rỗng, trong sạch), ngay nhà Nho còn như thế, huống chi các ngươi? THIÊN DƯỠNG SINH (NUÔI DƯỠNG SỰ SỐNG) Điều người ta muốn, không gì hơn được sống; muốn được sống thì phải quý sự sống; muốn quý sự sống thì chớ coi nhẹ mạng sống. Liều thân để làm nên điều nhân, thấy nguy hiến mạng, đó chẳng phải coi nhẹ mạng sống: ngày thường giữ gìn sự sống, đến lúc ấy mới đem sự sống ra dùng, nên chẳng giống sống uổng, mà tuy chết vẫn như còn sống. Bậc trung thần nghĩa sĩ, liệt nữ trinh phụ, chỉ người quý sự sống mới làm được. Còn như sinh ra gặp lúc thái bình, đời thịnh trị, dù sang hay hèn, vẹn hiếu vẹn trung, làm bậc lão thành tài giỏi của nước nhà, làm người thọ hiếm có của cõi đời, thì những người ấy không thể không biết dưỡng sinh. Bàn về dưỡng sinh khác với tu chân. Tu chân (tu luyện thành tiên) có thể thoát kiếp số, đó là đạo; dưỡng sinh có thể kéo dài tuổi thọ, đó là thuật. Nhưng dưỡng sinh mà không hiểu lẽ xưa nay, lẽ trời người, thì rốt cuộc cũng chẳng có phương pháp nào linh nghiệm. Dân thời thượng cổ lấy sự chất phác làm nếp, ít lo ít nghĩ, ít nói ít cười, ít nhìn ít nghe, mặc áo thô ăn cơm gạo xấu, không biết không hay, nên giữ vẹn được cái chân, sống thọ đến già. Dân gần đây, phù hoa ngày càng mở rộng, nhiều lo nhiều nghĩ, nhiều nói nhiều cười, nhiều nhìn nhiều nghe, mặc ấm ăn ngon, chí và thần đều phóng túng, nên thường làm hại tính mình, đến nỗi chết yểu. Đạo Trời được thông suốt như quẻ Thái (quẻ hanh thông trong Kinh Dịch) là nhờ biết trở lại như quẻ Phục (quẻ trở về): mặt trời xế rồi lại đứng bóng, trăng khuyết rồi lại tròn, mưa dầm rồi lại tạnh, sấm nổ rồi lại ẩn, nên giữ được cái thần không hao mòn, khiến vận Trời mãi mãi đổi mới. Đạo người bế tắc như quẻ Bĩ (quẻ bế tắc) là vì bị bào mòn nhiều như quẻ Bác (quẻ bóc mòn): tinh mặc cho tiết ra, khí mặc cho hao hụt, thần vận hành không ngừng, hình lay động không giữ, nên khó cứu lại tấm thân đã mỏi mệt, chỉ tạm ở cõi đời sớm tối mà thôi. Vậy thì người dưỡng sinh, thuốc men ăn uống là phần sau, giữ gìn bảo vệ là phần trước; học theo đạo Trời thì được, học theo người xưa thì được. THIÊN NĂM KIẾP Ôi, đau xót thay! Con người có năm kiếp. Năm kiếp là gì? Là sinh, già, bệnh, chết, khổ. Người ta há không phải sinh ra sao? Nhưng phải sống ngay thẳng, sống chân chính, không được sống dối trá. Sống làm thánh hiền thì dù chết yểu vẫn như còn sống: anh linh còn ở đời, danh tiếng còn ở đời, hương thơm còn ở đời, có khác gì tiên Phật! Riêng những kẻ sống mà ác, sống mà bạo ngược, sống mà tàn khốc, thì sau một đời sống ắt không được sống lại nữa; mà không phải là không cho sống, chính lại cho sống, nhưng đời đời kiếp kiếp đều rơi vào ác thú (các cõi xấu: địa ngục, quỷ đói, súc sinh), chịu tội vô gián (tội ở địa ngục Vô Gián, chịu khổ liên miên không ngừng); dù muốn không sinh cũng không được. Sinh là một kiếp. Cứ thế mà chìm đắm ở đời, khốn đốn ở cõi người, không biết hồi hướng (quay về hướng thiện), không hiểu sự đổi thay, lững thững mà già đi, lại là một kiếp. Cứ thế mà tinh hao hình khô, thần mất khí cạn, thuốc không bồi được, dưỡng không hồi lại được, ủ rũ mà bệnh, lại là một kiếp. Cứ thế mà vô thường bỗng đến, hạn lớn đã tới, thân nhà ở đâu, vợ con là ai, vội vàng mà chết, lại là một kiếp. Cứ thế mà có ác ắt bị báo, có lỗi ắt bị báo, bị đày qua lại chốn âm phủ, rên rỉ khóc lóc, ấy là cực khổ, lại là một kiếp. May mà có ngày được đầu thai, thì hoặc số mang binh đao, hoặc số mang nước lửa, hoặc số mang các bệnh tật tai nạn, hoặc số mang các cảnh khốn cùng, vẫn sẽ quanh quẩn trong năm kiếp mà không có chỗ dừng, chẳng cần nói đến núi đao địa ngục. Kẻ rơi vào kiếp ấy, nếu không có nhân quả tốt, không có đức và công, thì không thể tiêu được tội lỗi. Cho nên một đời người cần phải tu thiện tích phúc, quay về gốc trở lại nguồn, may ra cùng được lên đài xuân (cảnh an vui thái bình), cùng lên cõi cực lạc. Có sinh thì được trường sinh, trường sinh thì không sinh nữa; không sinh nên không diệt, không diệt nên siêu thoát. Người đời hãy gắng lên! THIÊN KÍNH THẦN Thần là cái làm cho muôn vật mầu nhiệm mà nói ra vậy. Thượng đế lấy đạo thần mà lập ra giáo hóa, nên thần thật sự cai quản việc thiện ác. Phàm người thông minh chính trực đều được trao quyền của thần. Thần trên trời gọi là thần, chủ việc dẫn dắt muôn vật sinh ra; thần dưới đất gọi là kỳ, chủ việc nâng đỡ muôn vật. Đức của thần mênh mông như thế, trăm họ hằng ngày nhận mà không biết, chỉ cần làm trọn đạo người để hợp với trời đất là được. Còn như các núi lớn sông lớn, đàn tế ngoài thành, am đường, đền miếu, những nơi dựng bia đặt tượng, không gì khác ngoài tinh thần từ xưa truyền lại; chùa chiền cao lớn, oai linh rực rỡ, người chiêm ngưỡng ai cũng nghiêm trang kính cẩn. Thế nhưng hương khói thịnh thì người cầu phúc nhiều, khấn vái nhiều thì người xin phúc đến; thần há lại để người ta lừa được sao! Thần có nhiều nguồn gốc, nhưng tóm lại đều từ chính khí mà ra. Sách Lỗ Ngữ nói: "Thánh vương đặt lệ thờ cúng: người đặt ra phép tắc lợi cho dân thì thờ, người chết vì tận tụy với việc thì thờ, người khó nhọc giữ yên đất nước thì thờ, người chống được tai họa lớn thì thờ, người ngăn được hoạn nạn lớn thì thờ." Thêm vào đó là thần núi sông, thần xã tắc (thần đất và thần lúa, tượng trưng cho đất nước), đều là những vị có công lớn với dân. Đã nói "đặt phép tắc lợi cho dân" thì vốn không mong người báo đáp; "chết vì tận tụy với việc" thì vốn không mong người cảm kích; "khó nhọc giữ yên đất nước" thì vốn không mong người mang ơn; "chống tai họa lớn, ngăn hoạn nạn lớn" thì vốn không đợi người cầu xin; làm rộng công đức ở cõi người thì vốn không đợi người khấn vái. Dù có những lễ lớn mùa xuân mùa thu, những ngày chay ngày vía đến luôn, người đến thái miếu cũng chỉ cầu thần linh phù hộ vua và nước, chẳng dính gì đến bản thân; cũng chỉ cầu thần linh phù hộ cha mẹ, chẳng dính gì đến bản thân; cũng chỉ cầu thần linh ban ơn cho dân và vật, chẳng dính gì đến bản thân; cũng chỉ cầu thần linh siêu độ những hồn chìm phách đọng, chẳng dính gì đến bản thân. Lại còn nghiêm trang thân mình, giữ sạch ý nghĩ, làm nhạt lo toan, gột rửa gan ruột, kính lòng mình mà kính thần, thì không cầu phúc mà tự được phúc. Vậy thì kính thần không bằng tự kính lòng mình là hay hơn cả. Lòng người tức là thần, thần tức là lòng; không thẹn với lòng mới không thẹn với thần; đối diện được với thần thì cũng đối diện được với lòng; nhưng cũng chẳng phải ngoài lòng ra là không có thần. "Hãy xét mình ngay trong nhà mình" (lời Kinh Thi), tức là xét ngay trong lòng mình vậy. Như thần của trời ngự ở mặt trời, ánh mặt trời soi tới, chỗ nào không sáng; thần của lòng người ngự ở con mắt, ánh mắt nhìn tới, vật gì không thấy. Người ta lại muốn nịnh bợ thần linh để mong tiêu tội lỗi, há được sao! Răn rằng: đạo kính thần có hai, thói nịnh bợ khinh nhờn của kẻ thấp hèn không kể vào đó. Bậc sĩ thượng giữ lòng chính đại, lập công hạnh mà ý tứ sâu xa, lúc ở nhà cũng sợ thần soi xét; có phúc có mừng vẫn quy về ơn thần. Người như thế, dù chưa đốt hương cầm nến, cung kính lạy cửa đền, cũng đã đạt được đạo lớn của sự kính thần. Bậc sĩ trung giữ lòng cẩn trọng, nói đến Thượng đế, Trời thì thân càng run sợ; ý thiện nảy sinh là nhờ thần khích lệ; có công có đức thì trong lòng đội ơn thần che chở. Người như thế, hoặc ăn chay tắm gội, lễ bái Bồ Tát, cũng có thể gọi là đạo nhỏ của sự kính thần. Còn kẻ bề ngoài làm ra vẻ cẩn thận mà trong lòng giấu điều gian ác lớn, ngày mồng một ngày lành lũ lượt đi lại, thần sẽ nói: "Ngươi đến đó à, ta đang tìm ngươi! Chớ nịnh ta, chớ nhờn ta; ngươi kính ta nén hương, ta tra thêm gông xiềng cho ngươi. Về đi mà sửa lòng, may ra còn được!" THIÊN THƯƠNG NGƯỜI Trong muôn vật sinh ra, chỉ con người là linh nhất; đã linh hơn vật thì phải quý sự sống của người. Chớ dùng mưu ngầm hãm hại người, chớ dùng vũ khí làm người bị thương, chớ dùng thuốc men đầu độc người, chớ dùng quyền thế làm khốn người. Kẻ hãm hại, làm thương, đầu độc, làm khốn người, ngoài sáng có phép nước, trong tối có Trời phạt, rốt cuộc khó mà thoát. Nay như loài bay biết nói biết múa, loài cây có hương có sắc, loài thú có thể thuần dưỡng làm vui, loài dưới nước có thể nuôi để thưởng ngoạn, người ta còn thương chúng, há con người lại không quý hơn vật sao! Nay khuyên các người đời: cùng sống cùng ở với nhau, chớ lấn áp hành hạ nhau; ra vào qua lại, nên nghĩ đến việc thương tiếng tăm của người, giúp người nên danh; thương công lao của người, giúp người nên công; thương việc của người, giúp người nên việc; thương cái lợi của người, giúp người được lợi. Giúp người nên danh chính là để mình nên danh; giúp người nên công chính là để mình nên công; giúp người nên việc chính là để mình nên việc; giúp người được lợi chính là để mình được lợi; tất cả đều là thương người. Muốn giúp người nên danh, nên công, nên việc, được lợi thì: chớ che lấp lòng trung của trung thần, chớ cướp công của công thần, chớ bôi nhọ người đàn bà tiết hạnh hiếu thảo, chớ vu cáo sự trinh bạch của con gái; chớ ghen người giỏi mà cũng chớ mượn tài của người; chớ ghét người tài mà cũng chớ giấu tài của người; chớ che điều thiện mà cũng chớ ăn cắp điều thiện của người; chớ phô điều ác mà cũng chớ bắt chước điều ác của người; chớ ngấm ngầm cản đường thăng tiến của người, chớ bừa bãi gạch xóa văn chương của người, chớ phá việc lớn tốt đẹp của người, chớ làm hỏng việc thiện của người, chớ làm hỏng dự định tốt của người, chớ làm tổn hại sự giàu có tuổi thọ của người, chớ chiếm ruộng đất của người, chớ lừa lọc của cải của người, chớ giúp kẻ xấu mà cướp đất phong thủy của người nhân đức, chớ kết bè với kẻ tiểu nhân mà dụ dỗ con cháu nhà danh giá. Tấm lòng coi người như anh em ruột thịt, coi vật như bạn bè, khó mà kể hết. Vì thế Vĩnh Mệnh Thiên Tôn ân cần dạy: chớ làm nhục người lương thiện, chớ khinh kẻ nghèo khó, chớ làm cha con người lìa nhau, chớ chia rẽ ruột thịt nhà người, chớ phá hôn nhân của người, chớ khinh người điếc người mù; cho đến cứu người lúc hoạn nạn, giúp người lúc cấp bách, thương kẻ mồ côi, tha thứ lỗi người, cứu người khỏi đau ốm khổ sở, giúp người đói rét, nâng đỡ họ hàng, cứu giúp láng giềng bè bạn, thương trẻ mồ côi xót người góa bụa, kính người già thương người nghèo; tất cả đều là thương người. Than ôi! Trời sinh ra muôn ức người, là đất để người nhân thực hành điều nhân, là sân để người lành tích điều thiện. Nếu biết mở lòng rộng lớn, che chở nuôi dưỡng muôn dân, thì người giàu sang mà thương người ắt làm cho con cháu sung túc, người nghèo hèn mà thương người ắt được hiển đạt. Trời chỉ giúp người lành, Thượng đế chỉ ban phúc cho người, từ xưa đến nay, việc ấy nhiều nhất và nhanh nhất. Cho nên ai muốn biết đạo xử thế, ta vẫn khuyên rằng: "Hãy thương người." THIÊN Y DƯỢC Nghề y có thể làm sống nước mà cũng có thể làm hại nước; thuốc men ở đời có thể cứu người mà cũng có thể giết người. Không thể không thận trọng với nghề ấy. Trong đó có lẽ sâu xa, học không bao giờ hết, làm không bao giờ cùng. Thuốc chia ra quân, thần, tá, sứ (bốn vai trò của các vị thuốc trong một bài thuốc: vị chính chữa bệnh chủ yếu, vị hỗ trợ tăng sức, vị phụ chữa chứng kèm theo hoặc giảm độc, vị dẫn thuốc đến nơi bệnh và điều hòa các vị), bệnh chia ra hư, thực (cơ thể suy yếu hay tà khí quá thịnh), cũ, mới; thầy thuốc nào cũng nói được, nhưng người thật sự hiểu thì hiếm. Thánh hiền học vấn càng tinh thì chí khí càng khiêm hạ, đạo đức càng cao thì lòng càng nhún nhường; người làm nghề Kỳ Hoàng (nghề y, gọi theo tên Kỳ Bá và Hoàng Đế, hai vị tổ của y học Trung Hoa) cũng nên như thế. Không được tự coi nhẹ mình, không được tự làm lỡ mình, không được tự dối mình. Tự dối mình là dối người, tự làm lỡ mình là làm lỡ người, tự coi nhẹ mình là coi nhẹ người, tội ấy dồn cả vào thân mình. Cho nên nghề này lập công dễ mà mắc lỗi cũng dễ, tích phúc khó mà chuốc họa chẳng khó. Muốn có công mà không có lỗi, có phúc mà không có họa, thì ắt phải giữ mình thận trọng; lẽ mạch nhỏ nhặt tinh vi, kẻ học nông khó biết được. Nay khuyên các thầy thuốc: đến bên giường bệnh nhân, trước hết phải hỏi nguồn cơn bệnh, chớ lấy thuốc thử trên người. Nay khuyên nhà có người bệnh: trước mặt thầy thuốc, trước hết phải nói rõ duyên cớ, chớ lấy mạng người bệnh thử tài thầy. Lấy mạng thử thầy thì lỗi ở mình, lấy thuốc thử người thì lỗi ở thầy. Lại nên cứu người nguy cấp mà chớ nâng giá cao, cứu người khốn cùng mà chớ tính tiền bạc. Thấy rõ được chứng bệnh thì cứu chữa ngay; không thấy rõ chứng bệnh thì đợi người giỏi hơn, như thế là tích được điều thiện vững vàng thành thật. Lại khuyên những người theo nghiệp học Nho: hãy tra cứu nhiều phương thuốc hay, nghiên cứu kỹ ý chỉ của nghề y, chớ giấu riêng, chớ làm bừa, lợi mình lợi người. Phạm Văn Chính (Phạm Trọng Yêm, danh thần đời Tống, từng nói "không làm được tể tướng giỏi thì làm thầy thuốc giỏi"), Lục Tuyên công (Lục Chí, danh thần đời Đường, khi bị biếm đã chép sách thuốc giúp dân), với tâm tư của bề tôi, còn nhiều lần lưu ý đến nghề y; há có thể coi thường đạo làm thuốc sao! THIÊN XEM TƯỚNG VÀ BÓI SỐ Người bậc trên có tướng, người bậc dưới có tướng, người bậc giữa không có tướng. Người bậc trên có mệnh, người bậc dưới có mệnh, người bậc giữa không có mệnh. Chỉ có bậc trên và bậc dưới là tính bẩm sinh khó đổi, không cần bàn. Nay chỉ nói với các ngươi, những người bậc giữa: không trên không dưới, có thể lên có thể xuống, hoặc lên hoặc xuống. Không trên không dưới thì vẫn là dưới; có thể lên có thể xuống thì vẫn là dưới; hoặc lên hoặc xuống thì rốt cuộc là dưới; lìa hẳn được cái dưới thì mới không phải dưới (?). Tướng do mình sửa, mệnh do mình tạo; lời người xưa không dối các ngươi đâu. Ngay cả người làm nghề xem tướng đoán số cũng chỉ xem được tướng thân ngươi, khó xem được lòng ngươi; cũng chỉ đoán được mệnh ngươi, khó đoán được đức ngươi. Không xem được lòng ngươi thì cũng không xem đúng được thân ngươi; không đoán được đức ngươi thì cũng không đoán đúng được mệnh ngươi. Chớ để thầy tướng làm cho ngu muội, vì lòng còn khôn hơn tướng; lòng ngay thẳng tức là tướng tốt. Chớ để thầy số làm cho lừa gạt, vì đức còn linh hơn số; đức tính bền vững tức là mệnh tốt. Ta mong người đời tự xem tướng, tự đoán số cho mình; ta mong các thầy tướng khuyên người sửa lòng; ta mong các thầy số khuyên người tích đức. Mọi chuyện cốt cách khí chất, cứ theo sách mà nói; mọi chuyện vận khí, cứ theo sách mà tính. Tính xong cho người thì lại nói đến đức, nói xong tướng cho người thì lại nói đến lòng, gửi lời khuyên răn cảm hóa vào trong việc xem tướng đoán số, thì ba vị tổ Ma Y (tổ sư phép xem tướng) và tiên sinh Tử Bình (Từ Tử Bình, tổ sư phép đoán số theo ngày giờ sinh) ắt sẽ ban cơm áo cho các ngươi. THIÊN KHAM DƯ (PHONG THỦY, XEM ĐẤT) Trời che cả thiện lẫn ác, đất chở cả thiện lẫn ác, chỉ có tiên sư (vị tiên cai quản đất đai) thay trời đất mà chôn giấu đất tốt xấu theo thiện ác. Trời che không thiên vị, đất chở không thiên vị, tiên sư không có ơn riêng. Người có lòng ham muốn riêng thì thấy lẽ không rõ. Địa lý (phép xem thế đất) tức là lẽ Trời. Đã có lẽ Trời thì không có lòng dục của người, cho nên đạo này chỉ bậc thánh hiền thông minh chính trực mới bàn được. Nay người đời bàn bừa chuyện phong thủy, xúc phạm thần núi, đem hài cốt cha mẹ ra cầu phúc lộc, ngồi với thầy địa lý tầm thường mà bàn họa phúc; hoặc nhờ người tìm hộ, hoặc tự mình đi tìm; thầy thì lừa tiền của người, đòi người khen hay. Lòng người như thế, sao biết được lẽ Trời? Mười thầy địa lý thì chín thầy nghèo, có gì lạ đâu! Tiên sư ban đất: người tốt thì cho đất tốt, người xấu thì cho đất xấu; được tốt không phải mang ơn, gặp xấu không được oán trách; lẽ tự nhiên công bằng, lòng tự nhiên sáng tỏ. Ta từng bàn với người về phong thủy, liền đem phong thủy gắn với báo ứng, cũng là như thế. Người coi giữ đất đai là tiên sư; chức đã giao cho tiên thì không giao cho kẻ phàm. Người ta đi cầu đất ở kẻ phàm, sao không cầu thành tiên ở kẻ phàm luôn đi? VĂN DẠY ĐỜI THIÊN RĂN DÂM Đạo Trời không có gì đi mà không trở lại; lẽ ấy vốn là như vậy, việc ắt sẽ đến như vậy. Con người sinh ra giữa trời đất, nhận phần tinh túy của ngũ hành (năm yếu tố Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ), có khí cương trực ngay thẳng. Chồng ra chồng, vợ ra vợ là lẽ thường của đạo người; vượt lễ, loạn luân thì ngang với cầm thú. Hành vi dâm tà, người có chí phải hết sức răn. Trong thiên hạ, ngu muội không gì bằng loài vật, vậy mà chim thư cưu đã kết đôi thì không lẫn lộn, chim nhạn lẻ bạn kêu thương chứ không nhập đàn khác. Người mà không bằng chim thì phụ cái tên làm người, kém sự linh của loài vật rồi. Thế mà đám dân ngu muội không hiểu sắc tức là không, như ảo ảnh bọt nước, vẫn còn mê má hồng tóc xanh, ân ái quấn quýt; nào biết lòng người ai cũng như nhau, tự xét lại mình là hiểu ra! Khi các ngươi dâm với vợ con gái nhà người, hãy nghĩ ngược lại: nếu vợ con gái mình đi với kẻ dâm đãng, các ngươi ắt trong lòng như dao đâm, trong mắt như lửa đốt, xông vào đánh đuổi giết chết, không chậm một khắc; sao lại đến nỗi mình đi dâm người khác mà còn tự đắc? Lúc ấy trời đất quỷ thần ở trên soi xuống, ở bên làm chứng, trợn mắt nghiến răng, tính chuyện báo ứng; tai họa ập đến chắc chắn không lâu. Nói đến đây, há không ớn lạnh? Huống nữa có kẻ bỏ mạng dưới gươm sắc, vỡ đầu bên thềm nhà hàng xóm; giấc mộng Dương Đài (chuyện vua Sở mộng gặp thần nữ, chỉ cuộc ân ái) chưa tàn, cửa suối vàng đã đóng lại; lửa ma xanh, máu biếc, đều do lòng mê má hồng gây ra. "Người đẹp vốn là con hổ phấn son", há chẳng đúng sao! Dù chưa đến mức ấy, thì người mạnh đi kiện lên quan, người yếu ngậm hận trong lòng; họ hàng mang nỗi nhục không gỡ được, vợ chồng dứt tình trăm năm; sống chết khó lường, tai biến đủ đường: hoặc ngầm tính chuyện báo thù, hoặc lén lút gây thương tích; cho đến mất con mất cái (?), đời đời làm bẩn tiếng thơm, mãi làm chuyện cho người ta bàn tán. Vậy thì tội giết người tàn ác chỉ hại một người, mà độc hại của dâm ô chẳng khác gì giết người ta đến mấy đời. Kẻ háo sắc thì bản thân đã không chính, một thứ ruột mềm xương nịnh, không chế ngự được ai, ắt phần nhiều bị người khác chế ngự. Từ đó chiều theo tình riêng, bỏ hiếu với cha mẹ, bỏ tình với anh em; cha mẹ anh em bị bỏ mặc, ngoài một thú ưa ấy ra thì mờ mịt chẳng biết gì. Từ đó vợ thiếp con gái mất sự giữ gìn, mặc cho làm ô uế chốn khuê phòng, ngấm ngầm thành báo ứng, mà cũng ắt mờ mịt chẳng biết gì. Hơn nữa, kẻ ham dâm thì con cháu ắt nhiều đứa chết yểu, dòng dõi ắt không đông đúc. Vì sao vậy? Con cháu ta là do tinh thần của ta gieo trồng. Nay đem tinh thần có hạn mà cung phụng cho chốn hoa liễu không cùng, ví như lấy rìu chặt cây, nhựa sống đã cạn thì quả ắt rụng; con cái sinh ra yếu ớt là điều tất nhiên. Mỏng rồi lại mỏng, yếu rồi lại yếu, đổ dòng họ, tuyệt nối dõi, đúng là chuyện thường; tai họa của dâm dục dữ dội, sao nói cho hết! Than ôi! Đời người được bao lâu, trăm năm chỉ một cái chớp mắt. Dù không đoái tới danh tiết, không giữ gìn thân mạng, thì chưa có ai không nghĩ đến con cháu, không lo đến việc có người hương khói cúng tế. Nếu đã nghĩ đến, thì hối hận còn không kịp, còn vui thú gì mà nghĩ đến chuyện thỏa dục! Còn như người tu hành giữ tiết trong cửa Phật, người đàn bà góa giữ lòng trong sạch như băng, càng không thể so với hạng gái đẹp lẳng lơ; chỉ nói đến phẩm hạnh liên quan, thân danh gia đình gắn bó, thì việc ấy không thể làm, khỏi phải nói nhiều. Điều cốt yếu là người có chí lấy lòng trong sạch làm nền, lấy biết xấu hổ làm cách dùng, lấy bền bỉ nhẫn nại làm sự giữ gìn, lấy răn sợ làm chí hướng; giữ mình không cẩu thả, nuôi lòng lặng trong; hễ sách dạy dâm thì đem đốt như Tổ Long (Tần Thủy Hoàng, người đốt sách); bạn bè suồng sã thì gạt ra không qua lại; dồn hết tinh thần vào việc có ích. Rồi sẽ thấy danh nào không lập được, lợi nào không thu được, mà năm phúc tốt lành (sống lâu, giàu có, khỏe mạnh yên lành, ưa đức tốt, chết êm đềm) đều đến đủ nơi thân ta. Há chẳng phải lẽ vốn như vậy, việc ắt sẽ đến như vậy sao! Viết ra để khuyên người. Đây là bản gốc. Tôn Niệm Cù người Thường Châu từng khắc in bài này trong sách "Toàn nhân củ hoạch" (Khuôn phép của người toàn vẹn). VĂN RĂN DÂM Trời đất sinh ra người, cho người nhận phần tinh túy của ngũ hành, có được tinh hoa của trời và đất. Chồng ra chồng, vợ ra vợ là lẽ thường của đạo người; trăng hoa bừa bãi là con đường tà vạy. Nếu nhìn trộm qua tường, khoét vách chui rào, vượt lẽ loạn luân, thì giống như lợn đực đi gửi giống, như chó giao hợp, như uyên ương ngoài đồng hoang, như bồ câu lẫn tổ, ấy là người mà ngang với cầm thú vậy. Huống chi loài vật ngu muội cũng có lúc biết đôi lứa của mình: chim thư cưu đã định đôi thì không lẫn, chim phượng hoàng bay cùng nhau mà sống bên nhau mãi; người mà không bằng chim thì còn gì đáng gọi là người? Thế mà đám dân ngu muội không biết giữ phòng lễ nghĩa, lại hay phạm giới tà dâm. Má hồng tóc xanh, ân ái quấn quýt, trộm ngọc cắp hương (ngoại tình lén lút), ngày càng điên cuồng. Nào biết lòng người như nhau thì lẽ cũng như nhau, lẽ như nhau thì tình cũng như nhau. Ta mong những người trong cõi dục (cõi của chúng sinh còn bị ham muốn chi phối), khi định dâm với vợ con gái nhà người, hãy quay đầu tỉnh ngộ ngay. Giả sử vợ con gái mình bị người ta quyến rũ, cười cợt bên gối, chiều chuộng đủ điều, mà mình đứng ngay bên cạnh, tận mắt thấy cảnh ấy, thì chẳng ai không gai mắt cháy lòng, vung tay nổi giận, xông vào đánh túi bụi, không chậm một khắc. Than ôi! Tình người như nhau thì lẽ cũng như nhau, lẽ như nhau thì lòng cũng như nhau. Làm nhơ một người là làm nhơ nhiều đời nhà người ta; làm nhơ người khác cũng là làm nhơ chính mình. Ý dâm dục không thể không gấp rút trừ bỏ. Về quả báo phạm dâm và sách răn dâm, thánh hiền xưa đã đặt ra rất nhiều điều lệ; chỉ mong người biết quay đầu hãy tìm mà đọc. VĂN KÍNH MẶT TRỜI MẶT TRĂNG Trời đất có mặt trời mặt trăng, cũng như người có hai con mắt (?). Con mắt nhìn thì ưa sạch sẽ, ưa ngay ngắn; ai cũng thế. Nay nếu có người đái ỉa trước mắt ngươi, ngươi ắt rất giận; tắm rửa trước mắt ngươi, ngươi ắt rất xấu hổ; chửi rủa trước mắt ngươi, ngươi ắt rất tức. Vậy sao mặt trời mặt trăng sáng tỏ nhìn xuống mà người ta không kính? Vả lại từ khi có mặt trời mặt trăng, âm dương mới phân, ngày đêm mới rõ, mắt mới nhìn thấy. Cho nên mặt trời lặn về tây thì hết ban ngày, người có mắt mà tối tăm; trăng lặn về tây thì đêm trong thành tối, người có mắt mà mờ mịt. Người được mặt trời mặt trăng soi chiếu, người nhờ ánh sáng của mặt trời mặt trăng, mà không biết đến đức lớn của mặt trời mặt trăng, có được chăng? Nay khuyên người đời giữ lòng kính sợ, có ý tôn kính ngưỡng vọng: chớ đái ỉa trước mặt trời mặt trăng, chớ tắm rửa trước mặt trời mặt trăng, chớ chửi rủa trước mặt trời mặt trăng. Kẻ đái ỉa trước mặt trời mặt trăng thì có mười vạn thần sát (các vị thần dữ gây tai họa) bắn vào người ấy, ắt mắc bệnh lạ; kẻ tắm rửa trước mặt trời mặt trăng thì có mười vạn âm binh (lính cõi âm) châm vào xương, ắt mắc bệnh hàn (bệnh do khí lạnh xâm nhập); kẻ chửi rủa trước mặt trời mặt trăng thì có một vạn thần củ sát (thần chuyên xét lỗi người) ghi nhớ tội lỗi, rồi làm cho khốn đốn, rồi diệt đi. Cho nên mặt trời mặt trăng không thể không kính. Người đời hãy gắng lên và hãy răn mình! VĂN KHUYÊN ĐỜI SỬA SANG MỒ MẢ Từng nghĩ: nhà cửa là chỗ ở của người sống, mồ mả là nhà của người chết. Ngói dột tường đổ, mưa gió tạt vào thì người sống không yên; đất lở quách sụp, kiến chui sâu đục thì người chết sao yên được? Nay khuyên người đời ai nấy vun đắp mộ tổ. Người có tiền của thì một mình gánh việc, phúc đến thì mình hưởng; người không có của thì tự bỏ công sức, vong linh được yên thì phúc ấm theo đó mà đến. Chớ tiếc tiền của, chớ lười tâm sức. Nhà vốn giàu có, phải biết vinh hiển hôm nay vẫn là do tổ tiên để lại; nhà mới nổi lên, phải biết sự hanh thông hôm nay vẫn là do mình là con cháu của tổ tiên, chứ mình có công gì, có đức gì mà lập nên (?)? Lúc sống, tổ tiên cho ta mặc, cho ta ăn, ơn cao dày khó đền; khi chết rồi, sớm tối nhớ ơn, thì nơi suối vàng của các ngài càng nên thiết tha lo liệu. Đời đời vun đắp thì con cháu ngươi sẽ lại hậu đãi ngươi; năm năm sửa sang thì sự báo đáp tốt đẹp của thần càng linh nghiệm. Kẻ không tin thì chết yểu, nghèo, chết tuyệt, hèn mọn; người thành tâm tin thì sống lâu, giàu có, yên vui, sang trọng hiển đạt. Từng thấy mộ phần lạnh lẽo là biết đời sau hoang tàn. Bia đá nằm trong khói lạnh, bao họ có con cháu sa sút; gò hoang vùi cỏ mục, những nhà con cháu lụn bại chỉ còn trơ trọi (?)! Người ai không có tình, ai nỡ để vậy! Nay ta nói lẽ thường, các ngươi nên hiểu đạo lý. Người bàn phong thủy vun đắp sa chi (các gò đất, dãy núi nhỏ bao quanh huyệt mộ), nhìn vào còn chọn chỗ được bao bọc che chở; người sửa nền mộ xây bệ thềm, mạch đất còn không chịu làm tổn thương. Vả lại nhà dân thường, ngay ngày mới chôn cất hài cốt cha ông, hai bên đã trồng hàng rào thưa dày, siêng năng đắp từng nắm đất, chất từng hòn đá. Sao trước kia lo liệu như vậy mà đến đời sau lại bỏ hoang? Nay dặn các ngươi: ai nấy khi tảo mộ, nên đắp thêm đất tốt; năm năm khi đến thăm, nên nhổ bỏ cây xấu. Như thế đầu mộ không có cái hại sụt lở, mạch khí càng thêm hưng thịnh; mộ phần có cỏ tốt mọc, rễ cây không đâm vào được. Vong linh tổ tiên yên ổn, con cháu hiền tài đông đúc thịnh vượng. Nếu trái lời ta dạy, ắt bị thần trách phạt. (Lời bình:) Cúi ngửa trầm ngâm, cảm thán xót xa, phong thái thần thái tuyệt vời không ai sánh. BÀI BÀN VỀ ĐỊA LÝ Đất ở giữa tam tài (ba ngôi lớn: trời, đất, người), nên nói đến lẽ của đất thì lẽ của trời và người cũng ứng theo. Người muốn xem đất thì trời cũng xem người; người muốn chọn đất thì đất cũng chọn người. Ở đời vốn có nhiều người bàn lẽ của đất, nhưng có biết lẽ được đất chăng? Lẽ bàn đất do người làm chủ, lẽ được đất do trời làm chủ, còn đất thì lại tùy đó mà giấu đi hay lộ ra. Biết đất tốt khó tìm mà không chịu tìm thì không được; nhưng biết đất tốt khó tìm mà vẫn cố gượng ép tìm cho được thì cũng không xong. Xưa tiên sinh Tử Bình có nói: "Thuyết địa lý vốn không phải sinh ra để che chở cho đời sau; nhưng con cháu dùng nó để yên vong linh tổ tiên, vong linh tổ tiên lại vì thế mà ban phúc cho con cháu; đó là đạo một lẽ xuyên suốt." Nay đất có ba hạng, người được đất cũng chia ba tầng. Đất hạng trên: trên ứng với tinh tú, dưới bày ra hình thế đất đai, do trời đất sinh thành, theo quẻ mà an định, hoàn toàn là công của trời, sức người không can dự; loại đất này chỉ có thánh hiền hào kiệt, những người có nhiều đức hạnh và âm công (công đức làm thầm lặng), mới được. Đất hạng giữa: cũng là cảnh tượng trời sinh, nhưng trong đó có biến hóa, tám quẻ xô đẩy lẫn nhau, ngũ hành thúc đẩy lẫn nhau, một khối chân khí ẩn hiện dồi dào; loại đất này chỉ người già dặn trung hậu, có chút đức hạnh âm công, mới được. Đất hạng thứ: một núi một sông, tùy nơi mà bày ra, mười dặm thấy một chỗ, trăm dặm lại thấy một chỗ, chẳng nơi nào không có, chẳng nơi nào không tìm được; nhưng cũng phải biết rõ long mạch (mạch đất chạy theo thế núi như thân rồng) từ đâu đến, thế núi quay mặt hay quay lưng, màu sắc của đất, khéo chọn lựa cắt lấy, khéo sắp đặt; lấy núi sông mà khớp với la bàn (la bàn phong thủy dùng định phương hướng), không được lấy la bàn mà ép núi sông; đất và người hợp nhau thì mới được thỏa đáng. Loại đất này, phàm người già dặn trung hậu, không gây oán, không làm ác, đều có thể được. Đó là đại ý của ba hạng đất; còn hạng dưới nữa thì không đáng bàn, và tuyệt không có đất tốt dành cho kẻ bất thiện. Đất lành nơi trâu nằm (điển: Đào Khản được người chỉ cho chỗ có trâu nằm làm đất chôn cha, về sau làm quan to) há dễ nói được sao! Than ôi! Người tuy khéo xem đất, trời cũng khéo xem người! Người tuy khéo chọn đất, đất cũng khéo chọn người. Người ta há không gắng làm người tốt để được đất lành sao! Ta thấy ở đời người đi tìm đất rất nhiều, nên viết bài "Bàn về địa lý" để thức tỉnh họ.