Thiên 5 — Quyển 5: Vân thủy tập (thơ mây nước)

 Toàn tập của tiên sinh Trương Tam Phong, quyển năm.

 Lý Tây Nguyệt, hiệu Trường Ất sơn nhân, người Hán Gia, biên soạn lại. Trương Đạo Uyên, tên chữ Tử Thâm, kính cẩn chép.

 Chu Đạo Sinh, hiệu Vãn Thành tử, người Lãng Trung, kính cẩn khắc in.

 Cháu: Chu Anh, hiệu Xuân Thành;

 Chu Toản, hiệu Tố Viên, cùng hiệu đính chữ nghĩa;

 Con trai: Chu Hoàng, hiệu Bàn Khê.

 Lời tựa tập "Mây nước – tập trước" (Vân Thủy tiền tập)

 Tập "Mây nước – tập trước" gồm những bài tiên sinh Tam Phong của chúng ta làm trong khoảng cuối đời Nguyên, đầu đời Minh. Thời Vĩnh Lạc, nhóm Hồ Quảng đã đưa tập này vào bộ "Đại điển" (tức "Vĩnh Lạc đại điển", bộ sách tổng tập khổng lồ do triều Minh biên soạn), nên ngoài đời ít ai có được bản sách. Thời Gia Tĩnh, triều đình xuống chiếu tìm sách về phương thuật, lại lấy tập này từ "Đại điển" ra khắc in, ban cho các vị quốc sư (danh hiệu vua phong cho bậc thầy tôn giáo đáng tôn kính nhất trong nước) cùng nhiều người khác. Năm Khang Hy thứ năm mươi chín (1720), tôi là Tích Linh mua được bản này ở một hiệu sách tại Dương Châu, quý như báu vật mà cất giữ; đó chính là sách tàng trữ ở Hoa Cốc. Về sau nếu có người đứng ra khắc in bản này, ắt sẽ truyền được con người ấy; ai đọc thơ ấy sẽ biết phong thái thanh cao, khí tiết cao vời của tiên sinh là điều không ai theo kịp.

 Đệ tử Viên Thông (tức Uông Tích Linh, tên chữ Mộng Cửu) kính cẩn ghi.

 Mây nước – tập trước

 Ở núi Đại Nga (ngọn chính của dãy Nga Mi) gặp quan quan sát (tên gọi tôn xưng viên quan đứng đầu một "đạo", tức một vùng gồm nhiều phủ) Mộng Cửu, đọc miệng bài thơ tặng

 Vốn là viên quan nhà tiên trên cõi trời, xuống trần làm bậc đại ẩn (người ẩn dật bậc cao, sống giữa chốn đông người mà lòng vẫn ở ngoài vòng danh lợi). Vì dân mà cầu mưa xuống, ngày nào cưỡi gió trở về trời? Đá quay về núi Bồng (Bồng Lai, núi tiên ngoài biển) mà nằm, đào sẽ được trồng nơi vườn Lãng Uyển (vườn tiên trên trời). Công thành rồi trở về là hay, hãy sớm sớm mà luyện linh đài (tấm lòng, cõi tâm).

 Đi dự hội tiên ở Tây Trì (ao ngọc phía tây, nơi Tây Vương Mẫu mở hội đãi các vị tiên)

 Mười châu ba đảo (các cõi tiên ngoài biển xa) hội đủ bậc anh tài, cưỡi hạc, cưỡi chim loan kéo đến Bích Thành (thành ngọc biếc nơi tiên ở). Tiếng kiếm, tiếng ngọc đeo vang xa nơi cửa khuyết bằng ngọc; khói lò hương quấn quanh cung điện khảm vỏ sò trong vắt. Trên điện vàng lật xem kim lục (sách phù chú của Đạo giáo viết bằng chữ vàng), trước nhà ngọc trắng tấu sáo ngọc. Ngọc sáng soi nhà có đến nghìn vạn viên; tu thân, tự mừng mình được sống lâu mãi.

 Từ ngoài trời đến

 Từ ngoài trời đến, từ ngoài trời đến, áo mũ chẳng vương chút bụi trần. Lưng hạc lật mây, vũ trụ trống không; nước dãi rồng phun thành suối, mưa tuôn ra từ khe núi.

 Dạo Tiểu Lôi Môn ở núi Nga Mi (?)

 Đi giữa khoảng không ngoài đồng, vào tận gốc mây (nơi núi sâu, mây sinh ra), tự có thông xanh khóa cửa động. Vách đá đổ ngược dòng nước nghìn trượng, đạo nhân ngồi thanh tịnh trên mỏm đá câu ấm áp.

 Lại một bài

 Nơi sâu thẳm trong mây trắng lại thong thả đi, thổi ngang cây sáo sắt, vách núi vọng tiếng. Chú tiều đi tìm ta mà tìm chẳng thấy, ta đã hóa thành hòn đá lạ – ông tiên sinh từ thuở xưa.

 Thăm Thanh Huy tinh xá (ngôi nhà nhỏ để tu học) của Mộng Cửu bên suối Thạch Đường

 Bóng cây xanh khép cửa nhà đạo nhân, khói hương uốn như nét chữ triện, theo gió nghiêng một sợi. Trong động, hương rượu Trúc Diệp lan tỏa; bên suối, xuân qua mất hết hoa đào. Chỉ còn bọn ta dung nhan mãi tươi, dẫu gặp bụi trần đã có màn che. Đến đây đất trời quả thật khác hẳn, giữa núi rừng thử cưỡi xe mây năm sắc.

 Bài ngâm sảng khoái

 Sướng thay, sướng thay, sướng thay, ở ngoài cõi bụi hồng (cõi đời phồn hoa). Nhàn thay, nhàn thay, nhàn thay, ở giữa mây trắng. Diệu thay, diệu thay, diệu thay, trên vách núi thông một tiếng hú dài. Lại đây, lại đây, lại đây, đảo Bồng Lai hoa đã nở.

 Ở núi Thạch Thất, làm thơ năm chữ toàn dùng thanh trắc (các thanh dấu sắc, huyền nặng… theo luật thơ chữ Hán, khác thanh bằng), viết lên đá

 Suốt ngày ngồi trong nhà đá, động xưa tự lặng lẽ. Trúc che mấy vạn búp măng, lối xanh ít khách qua. Chim hót gọi giờ chính ngọ, khí lặng hướng về vách núi biếc. Bước ra ngoài khe nước, chân hươu giẫm lá kêu xào xạc. Chợt thấy người đốn củi, đối mặt hai người lặng đứng. Hỏi ta họ và tên chữ, ta cười một tiếng, chẳng thể cho biết.

 Qua tĩnh thất (phòng tu tập yên lặng) của Viên Thông

 Đêm nay gió xuân trong lành khác thường, gió lùa gác vẽ, chuông mái hiên leng keng. Hoa rụng đầy đất, nào ai hay biết, gọi người thắp đèn đỏ soi song cửa xanh.

 Đề ở phòng luyện đan của Mộng Cửu, ghép câu thơ người xưa

 Lầu nhìn mặt trời trên biển xanh, vách treo bản đồ núi Côn Lôn. Bậc đại ẩn ở ngay giữa triều đình, chợ búa – một trang nam tử giữa bụi trần.

 Khổ giữa chốn ồn ào

 Cảnh khổ giữa chốn ồn ào thật thê lương, giữa biển trần hát khúc bi ai, lệ rơi mấy hàng. Việc đời như cờ, khó đi nước nào; lòng người như mật đắng, khó nếm nhất. Hỏi ai hiểu được sóng gió hiểm nguy? Kẻ lãng du gặp nhau, mặt mũi tiều tụy. Ta mong kiếp người trôi nổi được nhiều lần dừng chân nghỉ, nơi sâu thẳm mây trắng vui chẳng bờ bến.

 Vui trong tĩnh lặng

 Niềm vui trong tĩnh lặng nhờ ai truyền lại? Cá chim thân với người, chiều đã ngả nghiêng (?). Thong dong bước ngoài đồng là đất phúc thật, ở núi vui sướng chính là hồ thiên (trời đất trong quả bầu – theo tích Hồ Công, chỉ cõi tiên nhỏ riêng biệt). Lấy mây vá núi, trúc xanh nổi lên; dẫn nước thông ao, nuôi sen trắng. Đều là cùng một hương vị thanh sạch, ai biết khách ẩn cư tự vui say.

 Để thơ lại ở viện Thiên Trúc, tặng cư sĩ (người tu tại gia) họ Diệp

 Định đi rồi lại nán nửa khắc chuyện trò, gió xuân lượn vòng quanh ba lối nhỏ. Chẳng hay ngoài cửa hoa nhàn rụng, khẽ gạt tro lò hương, ngồi trong am nhỏ.

 Đi trong núi

 Mưa nhỏ mịt mờ, núi biếc thăm thẳm, núi đẹp vô số bóng lặng sâu. Chùa quê vắng vẻ ít dấu người, cỏ mọc đầy đàn tế tiên, lòng đạo lặng yên.

 Tự kể, gửi anh Uông

 Làm đủ trò điên cuồng, giả đủ vẻ ngây dại, trở về với chân tính, giữ đạo, xa bụi trần. Nơi sóng gió hiểm nguy thì rút mình quay lại, trong ánh trăng trên nước soi mặt mà về. Trên đỉnh núi thỉnh thoảng nghe hạc đen kêu, ngồi chốc lát trên đá có mây trắng bầu bạn. Cảnh như thế này ai có được? Kể cho bạn đồng môn nghe, mắt cười rạng rỡ.

 Bài ca hái sen

 Lá sen hoa sen đang đầy ao, người hóng mát ngồi giữa mặt nước. Chợt nghe thuyền con chống ra ngoài làn khói, khua động hoa sen, thơm ngát cả khe.

 Nghe con của Mộng Cửu là Tư Mẫn đọc sách

 Đáng nghe nhất là tiếng đọc sách, từ viện bên kia vọng sang rõ từng chữ. Dương liễu trước cửa sổ, cỏ mọc đầy đất, đêm xuân mưa tạnh, cả thư phòng trong lành.

 Bài ca đạp mây, tặng Mộng Cửu

 Anh chớ thèm chim hồng bay xa, hạc vút trời; anh chớ khoe báo khoác sương mù, hổ gầm trong gió. Nghe ta hát một khúc, khí thế còn hừng hực hơn. Đất Ác Oa, Dư Ngô sinh ra rồng xanh, tên gọi là thiên mã (ngựa trời; tương truyền ngựa thần sinh ở sông Ác Oa thời Hán Vũ Đế), là con hùng nhất trong loài ngựa. Sang tây vượt sa mạc mấy vạn dặm, một bước nhảy lên thông tới mây xanh. Đường mây xa thăm thẳm, hơi mây mịt mù, ngả đường mây bao la, bóng mây bồng bềnh. Bỗng mấy trận cương phong (gió cực mạnh ở tầng trời rất cao, theo quan niệm Đạo giáo) thổi vào bốn vó, thẳng đạp mười ba vạn nhận (nhận: đơn vị đo chiều dài xưa, khoảng bảy tám thước) lên đến trời xanh. Ôi chao! Nhanh không đuổi kịp, cao không với tới, e chỉ có bậc tiên mới mãi theo sau ngươi.

 Bài ngâm cưỡi gió

 Sống không mong hát khúc "Gió lớn" mà nhớ tráng sĩ (bài ca của Hán Cao Tổ: "Làm sao có tráng sĩ giữ bốn phương"), cũng không mong cưỡi gió dài phá sóng muôn dặm (chí lớn của tướng Tông Xác đời Nam triều). Ta thường mong thân mình như Liệt Tử thuở xưa (Liệt Ngự Khấu, người được kể là cưỡi gió mà đi), tiên thay, tiên thay, vui sướng thay! Hôm nay đạo thành được như thế, phơi phới thay, nhẹ mát thay, mênh mông thay, dựa vào hư không, cưỡi gió mà đi, chẳng biết dừng nơi nào.

 Để thơ lại ở viện Năng Nhân

 Mưa giăng mấy sáng liền, mây phủ mịt mù muôn cây. Tiếng sông theo bờ uốn khúc, tiếng hát người chài vọng qua suối. Trời đất trong thơ trở nên lớn, lầu đài trong tranh rõ từng nét. Chỗ tựa nghiêng bên cửa sổ hoa, khách tiên xa hẳn hơi bụi trần.

 Trời tạnh lúc chiều

 Mưa nhỏ đã thôi, núi xa xanh lại, chiều đến hơi thu đầy giữa sân (?). Sáng mai dẫu có nắng đến, cũng mang hơi mát vào bức bình phong núi biếc.

 Tĩnh thất

 Đất cách bụi hồng, ẩn trong dây leo xanh, giữa tĩnh lặng thường nghe nhiều tiếng mưa. Sáng mai nắng sớm tạnh ráo, mở ra bầu trời biếc, cười giục xe mây lên cõi Đại La (tầng trời cao nhất theo Đạo giáo).

 Đề trong viện của Mộng Cửu

 Trong trời đất nhỏ có trời đất lớn (ý nói trong thân người chứa cả trời đất), trong ấy có cửa "bất nhị" (pháp môn duy nhất, không có cái thứ hai) của nhà ta. Khuyên những người cầu đạo trên đời, chớ theo biển trần mà đi mê muội.

 Đêm đầu thu đến chùa Thiên Phong, nghe người đánh đàn

 Mưa mới rửa sạch cái nóng tàn, đầu thu sinh hơi mát dịu. Đêm dạo ngôi chùa lá vàng, người hát khúc làng mây trắng. Tiếng khánh nhà Phật chìm nơi phương trượng (phòng của vị sư trụ trì), đèn trong khám thờ soi sáng pháp đường (gian nhà giảng kinh). Yêu người kia gảy đàn Lục Ỷ (tên cây đàn quý của Tư Mã Tương Như, chỉ đàn tốt), tiếng trong tự ngân vang.

 Đề đá ở động Tử Chi

 Mây trên sông ẩm ướt, trời trên sông xanh biếc, ngoài làn khói tiếng chuông vừa dứt. Cây xanh thẫm, núi lặng tờ, chống gậy nhàn ngắm, đứng như con hạc. Cửa động cỏ ngọc phong kín đan thất (phòng luyện đan), giữa tĩnh lặng ai hay ông khách tiên thuở xưa?

 Cảnh chiều

 Trăng tối, núi sâu, hổ gầm trong gió, người tráng sĩ đi qua, ánh kiếm đỏ rực. Thần tiên hái thuốc về muộn, nghe tiếng tiều hát vọng giữa dòng nước.

 Viện Trường Thanh

 Mưa xuân, khói xuân, hai lần đến chơi, đều tạm dừng chân ở viện nhỏ này. Mọi việc trong trời đất đều như ở trọ, hoa, rượu, nhàn ngâm, vui thú tự do.

 Chỉ bảo Mộng Cửu

 Có được thanh kiếm (kiếm trí tuệ) thì trừ được phiền não, gảy đàn để dẫn tới then máy của sự tĩnh lặng. Lòng đạo từ đây tỏ ngộ, nước chảy qua mỏm đá câu.

 Đi trong núi, đùa giả dáng địa tiên (bậc tiên còn ở lại chốn trần gian, chưa bay lên trời)

 Khoác khói, khách qua núi Toa Y (Áo Tơi); đội mưa, người về núi Đẩu Lạp (Nón Lá). Chớ bảo rồng rắn không bắt được, khúc hát dài đã vang giữa mây trắng.

 Đêm đi trong núi, qua gác Thanh Huy

 Vỗ tay, chốc chốc ngâm nga hú dài, thong thả vượt sườn núi xanh. Nghìn vách đá vừa được mưa mới rửa, muôn ngọn núi mây ướt bay. Gác đêm tiếng đàn lặng, thềm thu sắc cỏ xanh tốt. Mát mẻ, hứng thú trong trẻo trào dâng (?), tựa cây đứng bên cửa hang đá.

 Núi Cửu Phong

 Qua sông bay lên đỉnh núi xanh, chín ngọn mờ mịt, tú lệ chìm trong khói. Ta đứng bên đình Thanh Âm ngóng trông, từ phía đông bay lại một con hạc giống như tiên ông họ Tô (Tô Đông Pha; trong bài "Hậu Xích Bích phú" có con hạc bay từ phía đông, ông mộng thấy đạo sĩ hóa từ hạc).

 Nhàn ngắm

 Núi mượn ráng mây giấu xương cốt cao ngất, nước đem thuyền bè đưa tiễn người đi. Một lần ngắm khắp đất trời, hứng thơ dồi dào, hóa ra tạo hóa mỗi thứ đều có nguyên do.

 Đầu xuân

 Gió xuân đưa ta, xe hạc rong ruổi, lại đến lúc tụ họp nhỏ ở đàn tiên. Mận mới vừa ngậm nhụy trắng như tuyết, đào non đều nở cành hồng nhạt. Năm trước vừa chia tay nay lại họp mặt, hôm nay cùng gặp, cười vui ngâm thơ. Chẳng cần khư khư giữ dây mực thước kẻ (khuôn phép cứng nhắc), cảnh khói trời đất đều đáng ngẫm.

 Dạo chiều ở lầu Nhạc Dương

 Tiếng côn trùng rả rích thấu qua song cửa vắng, một làn mát mới đã như sang thu. Mưa tàn còn nghe rơi bên mái hiên, chớ cầm sáo dài tựa lầu cao mà thổi.

 Về thôi

 Về thôi, về thôi, cung Bồng Lai mây tan, ánh trăng rạng. Thân cưỡi hạc vàng chín nghìn dặm, đến đan đài (đài luyện đan) này mới nửa đêm.

 Am cỏ của đạo sĩ họ Cao ở núi Thạch Phàm

 Đêm thanh đốt hương, yêu căn lều của ta, ngồi thiền trên bồ đoàn (tấm đệm cói để ngồi tu), vui biết bao! Ánh trăng bay đến ngoài song cửa mùa thu, cười cuốn rèm thưa đọc sách đạo.

 Lại một bài

 Mây ôm núi lạnh, núi ôm căn lều, lòng đạo lắng trong, tự "như như" (trạng thái tâm tự nhiên, yên lặng, đúng như vốn có). Hạc nhàn, hổ nằm dưới vách núi thông, hái thuốc về lại đọc sách.

 Ở Duy Dương (tức Dương Châu) đọc miệng ba bài tứ tuyệt (thơ bốn câu)

 Núi thu mờ mờ, nước xa thăm thẳm, thả thuyền nhàn ngâm bên cầu Nhị Thập Tứ (cầu Hai Mươi Bốn nổi tiếng ở Dương Châu). Liễu xanh nghìn hàng, quạ muôn chấm, chỗ nắng chiều đỏ nghe tiếng tiêu.

 Lại một bài

 Tiếng triều ở bến Qua Bộ (bến sông gần Dương Châu) lẫn tiếng mưa, thu theo chim nhạn đến Vu Thành (tên cũ của Dương Châu). Đến nay đêm trăng sáng "hai phần" (thơ Từ Ngưng: trăng sáng thiên hạ có ba phần thì hai phần ở Dương Châu), vẫn yêu người đất Ngô thổi sáo phượng.

 Lại một bài

 Đời người đến đâu cũng đủ rong chơi, chớ để bụi trần làm già mái tóc xanh. Tay cầm kim đan (thuốc tiên luyện thành) giá trị bằng vạn quan tiền, đường hoàng cưỡi hạc ra khỏi Dương Châu (lấy ý câu xưa "lưng đeo mười vạn quan, cưỡi hạc lên Dương Châu" – ước muốn giàu sang lẫn thành tiên).

 Chơi hiên cúc của đạo sĩ họ Trần

 Đường quanh bờ rào phía đông (gợi thơ Đào Uyên Minh "hái cúc dưới rào đông"), một cây gậy nghiêng, nắng đầy đất soi hoa cúc vàng. Chén rượu xanh in nắng sáng như lụa trắng (?), mũ đen trước gió vẽ ra Mạnh Gia (người đời Tấn, trong tiệc Trùng Dương bị gió thổi rơi mũ mà không hay). Ba lối nhỏ (nơi ở của ẩn sĩ) cỏ mọc, ít dấu bụi trần; hai luống khói tan, bóng râm đồng nội che phủ. Nơi đạo nhân chắp tay sau lưng vừa đi vừa hát, chẳng thấy núi non lộ búi tóc (?).

 Vịnh lá đỏ, đưa người xem

 Cỏ cây vô tình mà lại có tình, cây phong đỏ, cây ô cữu sao mà đáng thương. Lên lầu cười chỉ núi lạnh đỏ như say, tựa lan can thoạt ngờ tuyết nhỏ vừa tạnh. Chân khí (khí sống thật sự) đã khô, chỉ còn màu sắc suông; đối mặt nắng chiều, mãi chẳng một tiếng. Trong núi riêng yêu hoa mai đẹp, giữ sắc trắng, vượt sương giá, thân tự trinh bạch.

 Đình Tây Phong

 Đêm trăng trở về, khách đóng cửa, đình bên sông nước chảy vang núi vắng. Tựa lầu hú dài, tiếng hạc cất lên, ngoài trời một làn khói lẻ trở về trên đỉnh núi.

 Ngâm trong núi

 Trong núi là ngày tháng thuở xưa, trong quả bầu (cõi tiên) là xuân thu dài lớn. Mong họ sớm sớm làm bài "nên thôi", nếu không chịu thôi thì mãi là sầu. Sầu, sầu, sầu, bạc cả mái đầu!

 Đi giữa khe núi Lô Hạp (?)

 Cầu hẹp, nhường người qua trước; trời rộng, mặc ta một mình bay đi. Hai câu thơ mới truyền dấu lòng, lại thấy gió thổi tới, trăng biển trong vắt.

 Rong chơi

 Tới tới lui lui vốn không vướng ngại, lui lui tới tới độ người hữu tình (chúng sinh). Say cưỡi rồng xanh dạo Ngọc Vũ (cung ngọc trên trời), nhàn gọi hạc trắng đến Dao Kinh (kinh đô ngọc của tiên). Lên trời ngồi được cùng bậc cao chân (các vị tiên chân nhân bậc cao), xuống đất theo được kẻ ăn mày mà đi. Lá cây làm áo, mây làm nón, thần thông tự tại chính là tiên sinh.

 Sau mưa ở Lư Sơn, đề lên đá

 Thác bay treo trên vách đá, một lần đổ xuống nghìn trượng. Mưa rào rửa khói núi, mỗi đỉnh chen một dãy núi (?). Gió biển thổi ta đến, mây núi theo ta lên. Đầu cài hoa cỏ ngọc, miệng ca khúc hát nhà chài. Vỗ tay mà lên lầu, gác vắng tiếng đàn vang. Đưa bút viết chữ như rồng rắn (nét chữ thảo uốn lượn), chữ nào cũng như sống. Muốn biết ta là ai (?), hãy trông về đầu ngọn Bút Giá.

 Qua gác Tam Hương, tặng cư sĩ (?)

 Hổ gầm vang vang ra khỏi gò núi, tiếng mõ cá đều đặn vang điện Phật. Nhất là ngoài trăng thưa, bên hoa mai, sách Nho đọc tới canh năm dài.

 Gửi Mộng Cửu

 Ta hát bài "không rễ" mà lại có rễ (ý chỉ bài "Cây không rễ" của Trương Tam Phong nói về đạo luyện đan), hoa quỳnh cỏ ngọc như muốn phong kín cửa. Trong động giấu được một trời đất nhỏ, ngủ trên tảng đá lớn bằng phẳng ấm áp.

 Viện Năng Nhân

 Gió cuốn lá vàng tàn rơi đầy núi, sư già ngồi yên, khép cửa củi. Một cây lạp mai (loài mai vàng nở mùa đông) thơm hơn tuyết, ban ngày không người, ta càng nhàn.

 Chơi Nam Phong

 Núi như bạn tốt thường gặp mặt, nước như người đi đường nhiều lần ngoảnh đầu. Màu xanh thẫm lớp lớp, sóng uốn khúc vàng (?), khiến tôi mỗi bước lại dừng chân lưu luyến.

 Đề tranh vẽ đạo nhân họ Trần

 Cuốn rèm cùng ngắm trời vừa tạnh, gác nhỏ khói trà hương vị trong lành. Đọc vang một quyển "Hoàng Đình" (Hoàng Đình kinh, kinh về dưỡng sinh, tu luyện của Đạo giáo), tiên sinh ngồi trong màn hoa mai.

 Lại một bài

 Phong độ tiên sinh vốn thanh cao, đầu đội khăn vuông, hai chân xếp bằng. Muốn ra núi tạnh xem tuyết sương, đứng dậy mang gậy, treo bồ đoàn lên.

 Đảo Mai

 Gió bắc thổi tuyết, mây cổ lạnh lẽo, hoa mai trên núi lúc này mới đáng ngắm. Trên ba trăm ngọn cây, từng cánh bay, cùng một lúc lượn múa về đầu rừng.

 Trăng móng ngựa

 Trăng móng ngựa, trăng móng ngựa, việc đời bôn ba, vất vả tất bật. Không biết cái khổ của bụi hồng, sao biết cái vui của thanh hư (trong trẻo, trống lặng – cảnh giới người tu đạo)! Vui thanh hư: ngồi thiền trên bồ đoàn, đốt một nén hương, gảy một khúc đàn.

 Đề đá ở Hoàng Sơn

 Ngoài trời gió thổi hạc bay, trong ao nước hiện bóng rồng. Ta nay hú dài mà đi, qua ba mươi sáu đỉnh mây (Hoàng Sơn có ba mươi sáu ngọn chính).

 Đá sinh suối

 Đục đá được suối trong, suối chảy lại rửa đá. Đội nón ra khỏi núi, cười một tiếng, khói không xanh biếc. Ngâm cao vút (?).

 Núi Thiên Đình

 Ngọn Thiên Đình cao vót, cưỡi hạc lên vách núi mà đi. Núi vắng lặng không người, một mình gặp gỡ cùng mây.

 Tự đề tranh vẽ mình

 Gió nắng trong hơn rượu, nước mây nhạt như thơ. Ngồi trong bầu trời đất, là ông thầy tiên già này.

 Thơ bốn chữ

 Ruộng tính (bản tính ví như thửa ruộng) không bị che lấp, đất lòng tự sáng tỏ. Sắc núi sau mưa, rành rành trời xanh trong vắt.

 Lại qua Đài Thành (thành cũ ở Nam Kinh, nơi đóng triều đình thời Đông Tấn và Nam triều)

 Lại tìm đường Đài Thành, lại khua đôi mái chèo dạo chơi. Quạ kêu bờ liễu thưa, ve râm ran mùa thu Lục Triều (sáu triều đại từng đóng đô ở Nam Kinh). Nước quanh co vòng Kinh Khẩu, núi lạ ôm thành Thạch Đầu. Giày cỏ xanh, không mũ đen, mắt cười nhìn chim âu nhẹ bay.

 Bài ngâm rong chơi

 Rong chơi cõi bụi hồng, xuống khỏi sườn núi xanh, sự nghiệp thần tiên chỉ là từ bi. Lòng bình thì vạn vật vốn chẳng có, thuận tay gõ thơ, chẳng cần đắn đo "đẩy" hay "gõ" (điển Giả Đảo phân vân giữa hai chữ khi làm thơ). Khí rồng vận chuyển, mây từng mảng; tiếng hạc ngâm cao, nhà nhà nối nhau (?). Mong người cùng ngộ lẽ sống lâu, bay ngâm giữa trời biển, vui cùng xướng họa.

 Đề sơn phòng Xước Xước của Viên Thông

 Còn dư mà lui bước thì để lại phúc lâu dài, không việc mà rút thân mới là người thấu đạt. Mưa nhạt mây mỏng gió lâng lâng, tiết trời oanh hót hoa nở đang độ thanh xuân.

 Lại một bài

 Hoa nở được hai phần lại càng tươi đẹp mạnh mẽ, trăng ngày mười bốn đã gần tròn. Hai chữ "kịp thời" nếu người hiểu được, sẽ có được cõi trời tiêu dao vui sướng.

 Lời tựa tập "Mây nước – tập sau" (Vân Thủy hậu tập)

 Tập "Mây nước – tập sau" gồm những bài làm sau khi tôi là Tích Linh gặp tiên sinh. Tiên sinh thần du (hồn đi chơi xa) khắp trời biển, hứng thích ngâm vang. Có khi đến dinh quan đạo Kiếm Nam (vùng Tứ Xuyên, nơi tôi làm quan), ắt có thơ mới để lại chỉ bảo. Tôi gom lại chép ra, dày dặn thành quyển, ngày sau sẽ in cùng tập trước, để ghi dấu chân chim hồng (dấu vết để lại) của tiên sinh, mong người đời thấy được sự thần diệu của tiên sinh chúng ta.

 Đệ tử Viên Thông kính cẩn viết lời bạt.

 Tập Mây nước

 Lên núi Hoa Biểu

 Núi Hoa Biểu cao, khí trong lồng lộng; Đinh Lệnh Uy (người Liêu Đông đời Hán học đạo thành tiên, hóa hạc bay về đậu trên cột Hoa Biểu) cưỡi hạc bay lên từ đây. Chợt thấy chân mưa từ trên không đổ xuống, chưa chắc đầu mây ngăn được ta leo. Đứng một mình trên đỉnh núi, lòng rộng mở xa xăm; xa ngóng biển Bột Hải, hứng trào dâng. Năm sau mong bước theo sau Đinh công, hú dài trên tầng thứ nhất của Bồng Khâu (núi tiên Bồng Lai).

 Làm khi chơi các núi ở Liêu Dương

 Nghìn dặm Liêu Dương tự đi lại, sắc núi trước mắt như xem trong tranh. Người khen địa khí từ núi Trường Bạch kéo tới, ta muốn lên đỉnh mây luyện đại đan (thuốc tiên lớn giúp sống lâu). Gió qua những dãy núi như bình phong, giăng ngang làn sương nhạt; mưa tạnh, các ngọn núi đều cao lạnh. Nơi đây tốt để tìm đường trường sinh, vào đời rồi chớ nói ra khỏi đời là khó.

 Mùa thu năm Giáp Tý chơi Yên Kinh (Bắc Kinh), làm bài này

 Ta không mong lên Hoàng Kim đài (đài vàng của Yên Chiêu Vương dựng để chiêu mời hiền tài), ta chỉ mong uống chén rượu hoa vàng (rượu hoa cúc). Trong say lơ mơ quên cả trời đất, danh lợi xưa nay thảy đều là bụi. Thôi đừng rong ruổi, hãy thong thả bồi hồi, sớm dứt duyên trần lúc còn tráng niên, về với năm núi lớn, ba núi tiên thôi.

 Dâng Liêm các lão (tức Liêm Hy Hiến, tể tướng đời Nguyên; "các lão" là tiếng tôn xưng bậc tể tướng)

 Bậc chân nhân không để lộ chân, cửa huyền (đạo môn, Đạo giáo) không để lộ huyền. Phương sĩ (người theo thuật luyện đan, cầu tiên) là thứ gì, tự dâng mình nhốn nháo vô ích! Vua Nghiêu, vua Thuấn được hưởng thọ cao, nhờ vô vi (không làm điều trái tự nhiên), tĩnh lặng và chuyên nhất. Có bao giờ ăn kim thạch (thuốc luyện từ kim loại, khoáng vật) mà được tuổi dài? Ta yêu Liêm phu tử, lòng trung thành khẩn thiết. Dâng thư công kích dị giáo, gan bền như sắt đá. Nhà ta có hai cụ, đến nay đã làm thiên tiên (tiên trên trời). Tử Phòng (Trương Lương) theo thầy học tịch cốc (nhịn ăn ngũ cốc để tu tiên), Chí Hòa (Trương Chí Hòa, ẩn sĩ đời Đường) ẩn trên thuyền câu. Vốn gần gũi với thiên tử, mà không bàn chuyện hống và chì (thủy ngân và chì, hai vị chủ yếu trong thuật luyện đan). Công thành thì dũng cảm lui về, anh hùng là ở chỗ đó. Bậc đế vương tự có việc của mình, há ở bên mây trắng! Phàm làm đại thần, lời răn của Khổng tử phải đặt lên trước. Ta yêu Liêm phu tử, chính khí như bậc hiền Mạnh tử. (Người đương thời gọi ông là "Liêm Mạnh Tử".)

 Đề nhà Chỉ Thiện, dâng chủ nhân

 Nửa điểm bụi trần cũng không cho lấn vào, bốn bề liễu rủ đang xanh rợp. Chủ nhân vốn biết chỗ nên dừng (theo sách Đại học: "dừng ở chỗ chí thiện"), chẳng vật gì lay được tấm lòng chí thiện.

 Liêm Bình chương (?) (bình chương: chức tể tướng) viết thư tiến cử tên ta với thái bảo (một trong ba chức quan tôn quý nhất triều) Lưu Trọng Hối (tức Lưu Bỉnh Trung, mưu thần của Nguyên Thế Tổ), ta cảm động mà vịnh bài này

 Người hiền gần gũi người hiền, được gặp người tiến cử. Hổ thẹn chẳng phải chất rường cột, mà tên làm động đến bề tôi của đế vương. Có ý tìm đất Câu Lậu (Cát Hồng xin làm quan ở Câu Lậu vì nơi ấy có đan sa để luyện thuốc), không lòng chiếm bến trọng yếu (chức vị quyền thế). Từ bỏ chỗ tôn quý để đi thuyết pháp, nguyện hiện thân làm quan (theo kinh Phật: bồ tát hiện thân làm quan để độ người).

 Tiễn Liêm công đi Giang Lăng

 Ta có cha mẹ già, đầu đã bạc rồi. Ta được chức quan nhỏ, là nhờ ơn đức của ông. Ông tự yêu người tài, chứ ta chẳng tham bổng lộc. Ông đi Giang Lăng, dân đều được hưởng phúc.

 Ở Bác Lăng, dâng tướng công Trọng Hối

 Tên họ ta phiền ông ghi nhớ, kẻ ở núi bước vào chốn quan trường. Một chức quan dung chứa kẻ lười nhác, trăm họ đều hiền lành chất phác. Nhà ngục mọc cỏ thu (vì không có tù nhân), kẻ nam nhi nhớ quê nhà. Xin tìm người hiền khác làm quan huyện, ta không ngồi cầm đường (công đường quan huyện, theo tích Mật Tử Tiện chỉ gảy đàn mà huyện vẫn yên).

 Có cảm

 Mao Nghĩa (người đời Hán, vì mẹ già mà nhận chức quan, mẹ mất thì từ quan) từ đó đi ở ẩn, Cát Hồng há luyến tiếc chức quan! Muốn tìm Lý Thái Bạch, cùng bàn chuyện đại hoàn đan (thuốc tiên luyện đến độ hoàn thành). Việc nhà việc nước để người kia gánh vác, côi cút mồ côi chỉ còn mình ta. Rưng rưng hai hàng lệ rơi, bóng nhạn bay cao lạnh lẽo.

 Thư trả lời Lưu tướng công

 Tể tướng giỏi thời thái bình, nghìn xưa được mấy người! Túi xanh (thanh nang – chỉ sách thuật phong thủy) chỉ là việc phụ, không hổ là bề tôi của bậc đế vương. Được ông một lời nặng nghìn vàng, thư ông gửi ta, ta động lòng. Điều ông nói về địa lý (phong thủy) chẳng ai hiểu, chỉ ta lặng lẽ tin chỗ sâu xa của nó. Ông vì sao coi trọng kẻ hèn này, ơn đức như xách tai dạy bảo ta. Thư ông đến chỉ tiếc là muộn, hài cốt cha mẹ đã chôn, không dám bốc lên. Núi Trường Bạch nghìn mạch rồng (long mạch – mạch núi trong phong thủy) dài mấy nghìn dặm, ta đã theo một nhánh nhỏ mà táng rồi. Không mong danh, không mong lợi, chỉ mong cha mẹ yên ổn nơi đất này. Huyệt (chỗ đặt mộ) có núi lớn làm thành bao bọc, núi nhỏ làm cung (?), trước cửa có cầu tiên, rất vừa ý ta. Lấy đó đáp lại ông, xin ông lượng thứ, chớ bảo kẻ nhỏ này gượng bày lời. Ngày sau thăm ông trên đường Hình Châu, dưới núi Bát Bàn xin ông nghĩ lại.

 Đọc truyện tổ tiên Tử Phòng, có cảm

 Lớp lớp sáu nước cùng các chư hầu, bị quét vào cõi Tần, rồi nhà Hán lại thu cả. Nếu Bái Công (Lưu Bang) mà như Hạng Vũ, thì Tử Phòng chưa chắc đã chịu theo họ Lưu!

 Ở nhà không có việc, chợt có đạo nhân họ Khâu đến thăm, lúc chia tay làm thơ tặng

 Ta thấy tiên sinh từ ngoài cõi đời đến, tiên sinh thấy ta, nét cười rạng rỡ. Không làm quan thì tự nên đi tìm Hoàng Thạch (Hoàng Thạch công, người trao binh thư cho Trương Lương), có khách thì ngại gì cùng uống rượu xanh. Lòng xuất thế từ trời biển rơi xuống, hứng vào núi cùng mây núi trở về. Bao giờ đeo kiếm mang sáo dài, cùng đi thăm bậc cao chân ở Bích Đài.

 Từ xa viếng tướng công Lưu Trọng Hối, lúc ấy là thượng tuần tháng mười một năm Chí Nguyên thứ mười một (1274)

 Học rộng chỉ là việc phụ, ông là bậc đại thần kiểu xưa giữa thời nay. Điềm đạm quên mọi ham muốn, cao thay, thoát khỏi gió bụi. Cả đời ai là người hiểu ta? Lên triều nhiều lần tiến cử người. Ngày sau qua núi Bát Bàn, rượu trong xin tế hồn ông.

 Năm ba mươi hai tuổi lên phương bắc

 Trở lại đất U, đất Ký (vùng Hà Bắc xưa), cảm khái quên hết, mũ ô sa (mũ quan) đổi làm áo đạo nhân. Sáng mai đeo kiếm mang đàn đi, lại lên Tây Sơn ngóng dãy Thái Hành. (Tây Sơn là một nhánh núi tách ra từ dãy Thái Hành.)

 Thượng Khúc

 Liễu thưa vàng úa dưới nắng chiều tàn, sông Khấu dằng dặc sạch hơi bụi. Giày cỏ một mình lên đỉnh Nghiêu Phong, ngóng về tây, núi Thường Sơn chỉ thấy mây trắng.

 Hằng Nhạc (núi Hằng Sơn, một trong năm núi lớn, gọi là Bắc Nhạc)

 Nơi tinh khí sao Tất, sao Mão (hai chòm sao ứng với vùng đất này theo thuyết phân dã của thiên văn xưa) kết tụ, khí thế núi Hằng cao vời. Dây leo níu vách đá dựng đứng, tùng bách gào như sóng tung. Đồng bắc sao mà bao la, gió thiêng lại gầm thét. Dựng lều trên đỉnh Vọng Tiên, trông ra hứng dâng hào sảng. (Núi có đỉnh Vọng Tiên.)

 Bài ca dằng dặc, làm ở Bắc Nhạc, lúc ấy là năm Giáp Ngọ, Chí Nguyên thứ ba mươi mốt (1294) (?)

 Ca dằng dặc, ca dằng dặc, bốn mươi tám tuổi uổng tiêu mòn, đời người sống được bao lâu! Giữ khư khư núi Hằng mười sáu năm, qua lại đất Yên, đất Triệu đã thành sóng trôi qua. Chẳng bằng mang đàn kiếm, sửa nón tơi, sang đông đến Bồng Lai hát khúc ca đạo.

 Đi về đông

 Thân này mãi thả giữa mây nước, rong chơi đất Tề, đất Lỗ, hứng tự nhàn. Muốn thăm khách ở Phương Hồ, Viên Kiệu (tên các núi tiên ngoài biển), thần tiên muôn đời ở ba núi tiên.

 Tặng em cùng họ là Hy Mạnh, quan lệnh (quan đứng đầu huyện) ấp Đường

 Ta đến bên sông Thanh Hà, hoa cam đường nở khắp nơi (gợi tích Thiệu công xử kiện dưới cây cam đường, ý khen quan tốt). Anh già cưỡi hổ ra, em ta dùng dao mổ gà mà tới (ý nói người tài lớn làm quan nhỏ, theo tích Tử Du cai trị Vũ Thành). Việc chính sự vào núi tìm bạn, giữa trời đất có tài cai trị (?). Mãi chẳng thẹn với "bốn biết" (trời biết, đất biết, ta biết, người biết – lời Dương Chấn từ chối của hối lộ), cùng ngồi trên đài này. (Trong huyện có xây đài Tứ Tri.)

 Chơi Đại Tông (núi Thái Sơn), họa theo vần bài của em Hy Mạnh

 Vượt qua Thiên Môn lên Thạch Quan, đời người đến đây mở ra cảnh hùng vĩ. Vách tây sừng sững gò thần tiên, biển đông ai thả cần câu của Nhậm công tử (người trong sách Trang Tử ngồi núi Cối Kê câu cá lớn ngoài biển đông)? Bảy mươi hai đời vua làm lễ phong thiện (lễ vua lên Thái Sơn tế trời đất) từ thuở xưa, ba nghìn… phạm vi rộng lớn (?). Cùng em ngồi dưới cây tùng nhà Tần (cây tùng được Tần Thủy Hoàng phong tước), một trận gió trời thổi rát mặt lạnh buốt.

 Sáng sớm ở Nhật Quán (đỉnh ngắm mặt trời mọc trên Thái Sơn) xem mặt trời

 Gà trời gáy một tiếng, cửa biển mở ra, mặt trời trào sóng nhô lên khỏi biển. Muôn dặm tầm mắt đỏ không dứt, đầu ba núi tiên xanh thành đống. Xa nghe tiếng sáo, tiếng hạc từ trên không giáng xuống, chỉ thấy rồng mây mang mưa trở về. Lại có tiên bay vẫy phất trần lông hươu, khiến người ngóng đầu trông về Bồng Lai.

 Trong núi tìm chỗ ẩn cư của Trương Trung (ẩn sĩ đời Tấn ở Thái Sơn), có thơ

 Ở hang uống suối là nếp nhà xưa, nay ta tìm ông mà chẳng gặp ông. Trên gò tiên phát một tiếng hú dài, mây trắng bay giữa núi Thái Sơn.

 Núi Đan Nham

 Trên đỉnh Đan Nham có gác Bồng Lai, trông được Bồng Lai mà không đến được. Gió trời nước biển khuấy động lòng ngực, mênh mông cuồn cuộn tự mở khép. Ta đến Đông Mưu (vùng Đăng Châu, Sơn Đông) tầm mắt trống trải, hứng thơ hào phóng như bậc anh hùng. Buổi sáng (?) trông xa ra ngoài Phù Tang (cây thần nơi mặt trời mọc), lầu đài, cung khảm vỏ sò, cung vàng bạc. Vỗ tay hát dài, mây hạc nổi lên, bậc tiên nhẹ nhàng đến trước mặt. Cầm chén tế biển, khấn thần biển, vì ta mở ánh sáng nghìn vạn dặm. Lòng xa muốn ngắm trời ngoài biển, trời nổi bên biển, biển không bờ. Muốn đánh xe gió bay qua đó, mà chưa vũ hóa (mọc cánh thành tiên) được, lòng mờ mịt.

 Núi Tồ Lai

 Trăm trượng núi lạ, trăm cây tùng, cây tùng nào thân cổ cũng như rồng xanh già. Sáu ẩn sĩ trong núi (nhóm "Trúc Khê lục dật" đời Đường, có Lý Bạch, từng ẩn ở Tồ Lai) nay ở đâu? Mấy phen tìm kiếm đến ngọn núi này.

 Hà Đông

 Ba năm chân bước khắp Hà Đông, đội trăng khoác sao, hai tay áo đầy gió. Lên núi cười tựa một cây trúc, gặp nước nhàn gảy cây đàn ba thước gỗ ngô đồng. Biển núi bao giờ gặp bạn đạo? Cõi trần nơi đâu thăm ông tiên? Chẳng bằng tìm một chốn an nhàn, tỏ tường rồi quên lãng, nuôi tấc lòng.

 Đi chiều ở Lôi Trạch

 Nước lại núi trùng, đường mịt mù, trong này hẳn là làng mây trắng. Chiều đến một mình đi qua Lôi Trạch, trăng sáng gió mát, ngóng núi Thủ Dương (nơi Bá Di, Thúc Tề ẩn cư).

 Chơi núi Trung Điều

 Chín tầng trời nổi sắc xanh, núi cao chót vót, nón xanh áo tơi biếc in lên trời xanh. Lòng tha thiết nghĩ về thượng giới, khách đội áo lông vũ (đạo sĩ) phơi phới đến Trung Điều. Chân chẳng cần rửa ở sông Hoàng Hà, vai lưng thường gánh mặt trời trắng. Hai chiếc vịt bay nhẹ như hạc (đôi giày hóa vịt, theo tích Vương Kiều), bên cầu suối trong hang Vương Quan.

 Ghi chuyến đi Trung Châu (vùng Hà Nam)

 Khắp nam bắc Trung Châu tìm bậc chân nhân, đến đâu cũng hát cao, làm văn viếng người xưa. Cuồn cuộn… bay qua nhà khanh tướng (?), mênh mang mặt trời lặn trên mộ đế vương. Thân như cành gãy trôi theo nước chảy, vai mang đàn quý vương nắng chiều. Ngày mai lại từ Hà Nội (vùng phía bắc sông Hoàng Hà) mà đi, trong tay áo mang theo mây núi Thái Hành.

 Núi Vương Ốc

 Trong các động thiên lớn (cõi tiên ẩn trong núi, theo Đạo giáo) của cả nước, Vương Ốc xưng là thứ nhất. Từ xưa mây trắng bay, đến nay vẫn che chở căn nhà huyền diệu. Hang khe vang tiếng sáo, đỉnh núi treo mặt trời mặt trăng. Ta muốn dựng lều tranh ở, luyện lấy thể chất thần tiên.

 Tung Nhạc (núi Tung Sơn, Trung Nhạc)

 Quẻ Ly kép (ứng phương nam, hành hỏa) cùng sao Đại Hỏa mở vách đỏ (?), làm cột mốc chính giữa Trung Châu, thật cao tột bậc. Tiên linh mờ mờ đứng ở Tam Đài, Thái Thất và Thiếu Thất cao ngất chia làm hai núi. Ta nay tìm đạo như Thanh Liên (Lý Bạch), ba mươi sáu đỉnh lạ đều lên tới đỉnh. Trên đá gảy đàn, ý mơ màng; trong mây hạc bay phấp phới. Bỗng khát, nhớ huyền tửu (nước trong, thời xưa dùng thay rượu trong lễ tế), vốc nước suối núi tạm súc miệng. Chiều đến trăng sáng treo trên cây tùng bên suối, mấy trận sóng thông gầm như sấm. Trong tĩnh có động, động lại càng nhàn, gáo dừa, phất trần bẹ cọ, ngồi giữa núi. Không gặp được chân sư cũng vui sướng, để lại dấu chân chim hồng ghi nhớ Tung Sơn.

 Đi về tây

 Năm núi lớn trong lòng chờ dò hết, Thái Sơn, Hằng Sơn, Tung Sơn đã qua ba. Hôm nay lại lên Tây Hoa (núi Hoa Sơn), chỗ mây trắng mở ra trông về Chung Nam.

 Ở chùa trọ đất Quan Trung, có điều nhớ

 Bỏ quê nhà đi chơi khắp nơi, mây ải trăng quan đã mấy mùa thu. Đinh công có chí về cột Hoa Biểu, Tử Tấn (Vương Tử Tấn, thái tử đời Chu thành tiên cưỡi hạc) bao giờ về gò cũ? Hôm nay ở sông Vị, đất Thương như nhạn trọ, năm ngoái ở Hà Bắc như chim âu nổi. Trên suối thả thuyền tìm câu thơ, hai bờ gió lùa trúc mấy vạn ngọn.

 Hoa Nhạc (núi Hoa Sơn, Tây Nhạc)

 Hoa Sơn lởm chởm cúi nhìn cả đất Tần, núi sông hiểm trở "hai người chống trăm người", nơi này đáng tôn. Mây nổi nơi Trích Tiên (Lý Bạch) gãi đầu, mưa qua chậu gội đầu của thần nữ (chậu đá Ngọc Nữ trên Hoa Sơn). Nhàn từ núi biếc tìm hạt thông, say xem trời xanh, gối chân đá. Ta yêu dấu vết Hy Di (Trần Đoàn, đạo sĩ đời Tống, nổi tiếng nằm ngủ lâu ở Hoa Sơn) nằm cao, nên dắt lớp sau vào cửa huyền.

 Trong núi Minh Nguyệt ở Phù Phong có động Thanh Phong, đi qua đọc miệng bài này

 Trên núi Minh Nguyệt (Trăng Sáng) ngắm trăng sáng, trước cửa động Thanh Phong (Gió Mát) ngồi hóng gió mát. Ngâm gió hú trăng, ta sắp già rồi, đối trăng nghe gió, tiếng vang chưa dứt.

 Đi chiều ở Bảo Kê

 Thoắt chốc chơi đất Tần Phượng, phơi phới đến Bảo Kê. Đường theo nước chảy xa, núi đè mây chiều thấp. Trước mặt ba ngọn núi đứng, lòng chỉ lo một chiếc giường để ngủ. Dựng lều tranh tạm nghỉ chân, ta cũng già ở Bàn Khê (nơi Khương Thái Công ngồi câu cá).

 Đề vách căn lều nhỏ

 Nhà đạo nhân dưới núi Trần Thương, không trồng dâu, cũng không trồng gai. Giấu họ giấu tên, ẩn nơi hẻo lánh, tự kiếm củi, tự gánh nước, sống trọn tuổi già. Mấy lớp vách đá chống đỡ như hổ, một túp lều tranh nhỏ như con ốc. Khí mạnh thân khỏe mà tuổi đã xế chiều, trong trời đất nơi đâu hỏi được đan sa (khoáng chất đỏ dùng luyện thuốc tiên)!

 Liễu Tân Môn

 Liễu Tân Môn, liễu Tân Môn, năm năm tháng tháng, từng sợi từng tơ. Mãi vì nhà quan mà buộc những cuộc chia ly (người xưa bẻ liễu tiễn biệt), có buộc được con đường của khách du tiên chăng? Một tiếng hú dài ra khỏi Thiên Tân, áo nạp rách phơi phới, chẳng ngoảnh đầu.

 Gặp tiên sinh Lã Thuần Dương (Lã Động Tân, một trong Bát tiên) ở Động Đình

 "Lần này gặp nhau chẳng phải không có duyên" (câu của tiên sinh Lã), ta tìm đạo, tìm chân mấy chục năm. Phong độ thanh nhã, phơi phới thổi sáo phượng; oai hùng lẫm liệt đeo kiếm Long Tuyền. Thân từ biển núi đến nơi này, tay phẩy mây hồ, ngắm trời xa. Nguyện học tiên sinh siêng năng độ người đời, chia tay ở Động Đình, đến Tây Xuyên.

 Nhàn chơi đất Yên, đất Triệu, gặp Khâu Trường Xuân (Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ phái Toàn Chân), bèn cùng chơi Tây Sơn

 Trời lạnh, mặt trời trắng nhạt trên đất U Châu, ở chợ Yên lại tìm quán rượu cũ. Mới học điên cuồng làm kẻ say, bạn cũ hào kiệt nay đã thành gò hoang. Bóng ngựa non qua khe (thời gian trôi nhanh) chẳng như ngày tháng trong bầu tiên, mạng kiến như bọt nổi trên nước. Ta gặp bậc chí nhân (người đạt đạo tột cùng) bàn đại đạo, cùng rong chơi giữa tuyết tạnh Tây Sơn.

 Thôn Tích Thúy ở Liêu Dương, hai bài

 Tay cầm cung dài đuổi chim bay, ai biết đó là ông già trở về? Trên mộ cây bạch dương để lại câu thơ, thành quách vẫn còn mà người dân nửa đã khác (theo tích Đinh Lệnh Uy hóa hạc về quê).

 Cảnh tượng lớp lớp rối như tơ vò, việc thân thế vừa tạm xong, sớm xuất gia. Chớ đợi tổ chim nguy như trứng chồng chất, công danh quyền lợi chỉ là hoa trước mắt.

 Từ phủ Quỳ xuống Giang Lăng, làm bài này

 Mười hai đỉnh núi Vu đã rõ ràng đi qua, ở cửa Quỳ hú dài, xuống Kinh Châu. Sáng ngâm trăng lặn bên bãi Nga Mi, chiều nhìn nắng xế trên bãi Yến Vĩ. Núi sông mênh mang, nhớ bạn đạo; trời đất bát ngát, ít bạn tiên. Chẳng bằng tự cưỡi hạc Liêu Đông, ngồi xe về quê thăm mồ mả cũ.

 Hoài cổ Xích Bích. Xích Bích có mấy chỗ, chỗ ở Gia Ngư mới là nơi Chu Lang (Chu Du) phá quân Tào Tháo

 Vách đá lởm chởm đè lên khúc sông, sự nghiệp chia ba thiên hạ (thời Tam Quốc) mở ra từ đây. Rồng tranh hổ đấu nay ở đâu? Trăng trắng gió trong, ta lại đến. Sông dài cuồn cuộn đãi ngày đêm, lũy chiến mênh mang khuấy gió sấm. Hứng say muốn kéo tiên ông họ Tô cùng hú, thổi sáo ngồi thuyền cùng qua lại.

 Làm mây làm mưa thiêng nhất, chớ đem giấc mộng trần so với bậc chân nhân. Vòng ngọc của tiên mờ mờ từ không trung giáng xuống, một mảnh ơn mưa móc là một mảnh xuân.

 Đề ở chợ đất Thục

 Sáng ẩn ở Thanh Thành, chiều vào Nga Mi, qua lại đất Thục gặp nhiều người. Mắt nhìn ngày trắng vội vàng trôi, miệng hát bài "Đạp đạp ca" của tiên Lam (Lam Thái Hòa, một trong Bát tiên, hay vừa đi vừa hát bài này). Một quả bầu là báu vô giá, gió trăng hai xứ Xuyên là ổ an lạc. Núi rừng chợ búa đã dạo khắp, đến đâu cũng đề thơ, có nhận ra không?

 Ngâm hai hồ (vùng Hồ Nam, Hồ Bắc)

 Hóa làm ông chài đẩy thuyền con, Hồ Nam Hồ Bắc mặc sức rong chơi. Rượu cạn muốn nuốt cả đầm Vân Mộng, ngâm xong bay cao qua Ngạc Châu. Muôn dặm xa nhìn trăng đất Ngô, một tiếng hú dài, trời Sở vào thu. Ông lão bên sông Tương gặp nhau cười, tay chỉ Gia Ngư buông lưỡi câu. (Gia Ngư là tên huyện.)

 Viết nỗi lòng

 Lòng và mệnh hoang mang cũng đáng thương, đèn trước gió, chớp trong mưa, thúc ép tuổi xuân. Không lên được Lãng Uyển rốt cuộc thành ma, đỉnh mây nào mới gặp được tiên? Chín lần chết vẫn giữ sức gánh đạo, ba kiếp lại sợ rơi vào duyên trần. Một nén hương trước hướng về Chung Nam khấn, hẳn có chân nhân ngồi bên đá.

 Ở Chung Nam, dâng tiên sinh Hỏa Long (Hỏa Long chân nhân, thầy truyền đạo cho Trương Tam Phong)

 Mây trắng sương xanh trông không thấy, đã đến bầu ngọc biếc của tiên nhân. Liều mòn giày cỏ tìm Địa Phế (tên khác của núi Chung Nam, đất phúc của Đạo giáo), mới được chiêm ngưỡng đại đạo ở Thiên Đô. Trời đất một khí giấu trong đan thất, mặt trời mặt trăng hai viên soi lò đỏ (trong phép luyện đan: hai khí âm dương hội trong lò). Thật tiếc gặp tiên sinh quá muộn, xin từ bi sớm độ kẻ học trò nghèo.

 Ra khỏi Chung Nam, hai bài

 Suốt đời thích làm điều thiện, đi thăm ông tiên, mười vạn vàng buông tay sạch không. Đội ơn bậc chí nhân truyền phép màu nhiệm, ra núi tìm bạn đạo giúp công phu gốc (công phu tu luyện căn bản).

 Một áo tơi một nón lá xuống khỏi Chung Nam, mây trắng núi trong, muôn cảnh hòa chứa. Ngày sau đại đan luyện thành, sẽ trở lại cúi đầu lạy am tiên.

 Đan thành, làm ca

 Trong động sâu giấu mùa xuân thuở thái cổ, lòng trống khí lặng, nuôi nguyên thần (tinh thần gốc, có từ khi mới sinh). Thẳng tìm thuốc nghìn năm ngoài cõi đời, chẳng nhiễm nửa điểm bụi trần gian. Có lúc uống rượu bàn đào, có lúc hái rễ linh chi, như say như dại, khí huyết sinh sôi. Tám lạng chân diên (chì thật), nửa cân hống (thủy ngân) (trong phép nội đan, chì và thủy ngân ví hai khí âm dương; tám lạng bằng nửa cân, chỉ sự cân bằng), trăng tròn hoa hiện, cảnh ấy khó bàn. Bắt hổ bắt rồng (hổ, rồng: ví hai khí âm dương trong thân) thật là dễ, một khí tiên thiên (khí gốc có trước khi sinh ra) phải chuyên cần. Hỏa hậu (mức độ và thời điểm vận "lửa" khi luyện đan) phân minh, số độ chuẩn xác, mười tháng công xong, thoát ra thân thánh chân (thân thật đã thành). Kẻ phàm ngu nơi đâu cầu được phép đan? Đây là cửa "bất nhị" của nhà ta.

 Ở núi Thái Hòa (núi Võ Đương) đọc miệng hai bài tứ tuyệt

 Trên núi Thái Hòa có ổ mây trắng, công phu diện bích (ngồi quay mặt vào vách mà thiền định) sâu như Đạt Ma. Hôm nay đạo thành, nói về chỗ màu nhiệm của đạo: nói ra không bằng làm ra nhiều.

 Chín năm không việc cũng không thơ, lặng lẽ mờ mịt, chẳng tự biết mình. Thiên hạ có ai làm được như ta, nguyện đem phép đan truyền hết cho.

 Đề núi Võ Đương

 Giữa bảy mươi hai ngọn xanh biếc, sắc núi Võ Đương giống Hành Sơn. Sáng mai bay qua Hồ Nam, tự qua lại giữa tám chín bảy mươi hai ngọn (Hành Sơn cũng có bảy mươi hai ngọn).

 Hành Nhạc (núi Hành Sơn, Nam Nhạc)

 Hôm nay chơi trọn năm núi lớn, thân cưỡi hạc vàng dừng trên đỉnh. Từng tới Bắc Trấn trước tiên tìm thăm, thẳng đến Hành Sơn phương nam mới thôi. Muôn dặm, nói chơi rằng đất Yên đất Sở cách xa, hai núi vừa được Khảm Ly thu lại (Khảm: quẻ phương bắc, thuộc nước; Ly: quẻ phương nam, thuộc lửa – trong luyện đan là hai quẻ chủ âm dương). Chỗ màu nhiệm tự nhiên của đạo cùng một vết xe, lại xem sông Tương chảy chín khúc (?).

 Lên lầu Nhạc Dương, dùng vần thơ Đỗ Phủ

 Muốn lên đỉnh Quân Sơn, bay ngâm đến lầu này. Một hồ chia nam bắc, nghìn dặm nước mây trôi. Ngoài bãi cát mấy hàng nhạn, chân trời vài chấm thuyền. Chỗ sông nước đọng tụ, rộng lớn chẳng xô dòng.

 Đi đường qua Hà Nam, các công khanh có nhiều người nghe tên ta, viết bài này để cười họ

 Bỏ công danh mà rong chơi phiêu bạt, thường đem mắt lạnh nhìn bậc công hầu. Văn quan võ tướng đều là đất bụi, mày xanh má hồng đều là đầu lâu. Xe hạc bay cao dưới trăng núi nam, tiếng quạ kêu loạn trong thu Bắc Mang (núi có nhiều mồ mả ở Lạc Dương). Màu cỏ xanh mướt rồi đều tàn úa, sớm lên núi mây hỏi đầu đường.

 Dạo chiều ở Hàm Dương

 Chân trời nhạn bay xếp hàng trên mây, ta cũng ngâm dài trên đường Hàm Dương. Đường xưa Hàm Dương cỏ mờ mịt, vương hầu trăm đời đều khô héo. Đi tây muôn dặm nhiều cảm hoài, đời người sao bằng thần tiên tốt! Mặc cho biển xanh hóa ruộng dâu, dáng hạc vóc thông mãi không già.

 Mang trăng qua Vũ Công, bay đến sạn đạo (đường ván treo bên vách núi)

 Áo nạp vải, gáo cau chẳng chỉnh tề, đêm đến bay qua phía tây sông Vị. Mây trắng gọi nhạn núi Lương kêu vang, trăng mát giục gà quán Lỗ gáy. Ra khỏi đời, thường chơi đường Tần, Thục, tự xem những bài thơ khắc vách đá của người qua lại. Thân đi sạn đạo hiểm như đi đất bằng, mới biết xe loan hơn vó ngựa.

 Cẩm Giang (sông ở Thành Đô)

 Sông từ núi Mân chạy qua đô Thục, xuôi dòng sang đông ra Quỳ, Vu. Thuyền con mong học theo Nguyên Chân tử (Trương Chí Hòa, tự xưng "kẻ câu trên khói sóng"), lại đổi hiệu là "kẻ câu nhỏ trên khói sóng".

 Ngâm trên sông

 Học được điệu hò chèo thuyền của ông chài, hát cao tự lái thuyền gỗ mộc lan. Buồm mây rối loạn, mờ khắp ba vùng Sở, khói nước mênh mang qua Cửu Giang. Thu gom đất trời về chiếc thuyền nhỏ, mặc cho năm tháng trôi theo thác. Thân này phóng lãng vốn không định, nhạn lẻ lướt sóng, bóng thành một đôi.

 Chơi Lư Sơn

 Xa trông đỉnh Bình Phong chín tầng giăng mở, đến nơi mới biết là quê tiên. Gọi hổ núi về ngâm trăng suối, gọi rồng mây dậy ôm cầu đá. Bờ cao gầm vang lúc thác bay, chỗ khói nhạt nổi lên, đầy hương đỉnh Hương Lô. Đạo nhân thêm phần hứng thú u nhàn, tận hưởng ngày tháng dài ở Khuông Lư (tên khác của Lư Sơn).

 Ngâm đất Ngô Việt

 Nam bắc sông lớn mặc chìm nổi, chơi khắp Tô Châu, Hàng Châu, đạo càng sâu. Cưỡi hạc trên núi Ngô mặc ta hú, bay loan về hang Vũ (hang tương truyền vua Vũ chôn ở Cối Kê) tránh người tìm. Mênh mang Lạp Trạch (Thái Hồ) giấu thuyền chài, nhàn nhạt suối Thiều rửa vạt áo khách. Nước đẹp núi lạ trên đường Ngô Việt, phơi phới tự đeo cây đàn ráng chiều.

 Người cùng họ ta là Quang Bật, tên Dục, người Lư Lăng, làm viên ngoại lang (chức quan phó trong một bộ phận) ở Tả ty (một cơ quan hành chính) của hành tỉnh Hàng Châu đời Nguyên. Ta chơi Hàng Châu, gặp ông ở hồ, ông tự nói sắp có chí về với hồ núi (ẩn cư), ta viết bài này để cổ vũ

 Anh với ta gặp nhau, họ lại cùng nhau, chớ gửi chí cao vào chốn hư không. Nay khí thế đời có lúc thư thái có lúc thảm đạm, từ xưa bậc hiền hào biết giữ trọn trước sau. Nghìn năm Tây Hồ nhiều người ở ẩn, bên Lục Kiều (sáu cây cầu trên đê Tô) anh hùng thời Nam Độ (nhà Tống dời đô về nam) đã già. Cưỡi lừa, thả thuyền, để lại chuyện hay, xin cùng tiên sinh nói về phong cách ấy.

 Bài ca ở nhàn núi Thiên Mục

 Khí đẹp đất Lâm An (Hàng Châu) dồn về núi Thiên Mục, sáng sớm tự thả mây trắng ra. Ao đá cao rót nước trên hai đầu núi, ánh sóng tròn trong như mặt trời mặt trăng. Ba mươi tư động thiên của Đạo gia (Thiên Mục là động thiên thứ ba mươi tư), sách quý hộp ngọc truyền muôn đời. Dựng lều tạm ở trên đỉnh núi, cùng loan xanh hươu trắng qua lại. Lúc nhàn liền đến Hàng Châu, cười đùa với hồ núi, được thú thật. Hóa làm sư du phương chống gậy đi, trên đá Tam Sinh (đá ở Hàng Châu, gắn với tích hẹn gặp lại sau ba kiếp) gặp được ai? Đảo mai, đê liễu, sáo ngọc thuyền vẽ tự trôi đông tây. Đạo nhân hú dài trở về núi, ngoảnh nhìn trên đời khói mờ mịt.

 Tặng hòa thượng Quảng Hải

 Vào sâu đạo Phật, dứt tình đời, hạnh xa-ma-tha (phép thiền định làm tâm dừng lặng, dịch âm từ tiếng Phạn) vừa tương ứng. Hoa trời mờ mờ hiện điềm lành nhỏ, lá trong gió xào xạc như tụng kinh Đại thừa (dòng Phật giáo chủ trương độ khắp chúng sinh). Phòng kín ngày nhàn, mây làm lọng; sân trống đêm lặng, trăng làm đèn. Trong định (lúc thiền định) muôn cảnh đều chẳng có gì, đến đây ai còn thấy được ông sư già?

 Gặp ông ngoại sử (danh hiệu tự xưng của đạo sĩ thi nhân Trương Vũ, tức Câu Khúc ngoại sử) Bá Vũ cùng họ, người Hàng Châu

 Thấy rõ kiếp phù du, xa chốn chợ đời, hát bài "đạp đạp" lên núi Mao Sơn. Anh già tặng em không vật gì khác, chỉ có một chữ "nhàn" của nhà tiên.

 Chơi Kim Lăng (Nam Kinh), tặng Thẩm Vạn Tam (phú hào nổi tiếng cuối Nguyên đầu Minh)

 Bên sông Tần Hoài, nhà chài lớn lừng lững, thấy rõ mây nổi như ráng chiều. Nhân trăng thả thuyền mua rượu xanh, cảm anh theo ta hỏi về đan sa. Lẽ màu nhiệm "hoàng trung" (chỗ trung tâm trong thân, nơi kết đan theo phép nội đan) ai biết? Anh hùng đất Bạch Hạ (Nam Kinh) đáng khoe là người này! Nguyện đem của cải tham học đạo pháp, cả nhà vợ con chẳng than thở.

 Từ biệt Vạn Tam

 Quần hùng nhốn nháo đều chinh phạt, ta với tiên sinh bàn chuyện đạo. Nay vương khí ở đông nam đang thịnh, năm khác gặp anh ở tây nam.

 Tây Hồ, hai bài

 Trên hồ có đình đỏ, trên đình có người, nước trước đình phản chiếu thân người trước mắt. Áo tơi xanh nón lá biếc là ai thế? Ta là bóng thật trong bức tranh khói sóng.

 Người hát người cười đầy thuyền son, dương liễu bên đình dài lại đình ngắn. Lại yêu ông chài thật nhàn nhã, tự chèo thuyền con đến Tây Linh.

 Tặng Kim Túc đạo nhân (tức Cố Anh, chủ vườn Ngọc Sơn giai xứ)

 Ngọc Sơn giai xứ là vườn đình đẹp, bao nhiêu khách chơi bước vào bức bình phong tranh. Bỗng chốc đem tất cả buông bỏ hết, lòng trong ý lặng, nước trong veo.

 Ngâm về Thục

 Sáu cõi (bốn phương và trên dưới) là nhà ta, hai vầng sáng (mặt trời, mặt trăng) là đuốc ta. Ta tuy người Liêu Đông, chơi Thục như về Thục. Mây núi Vu nhàn nhạt, trăng Nga Mi cong cong, sóng Cẩm Giang tươi sáng, nước Ba Tử (đất Ba xưa) rộn ràng. Đến đâu cũng mở rộng huyền phong (đạo phong huyền diệu), điên cuồng tự vui thích. Xe loan dừng phương nào? Lại đến Thanh Thành ngủ.

 Về Tần

 Từ Thục đến Tần chẳng tránh Tần (đùa chữ "tị Tần" – trốn nhà Tần, trong tích Đào Hoa Nguyên), ở đất tây Tần lâu ngày như người Tần. Trên đá Bảo Kê đề câu thơ, ai biết được thân tiêu dao ngoài cõi vật!

 Cuối thu năm Bính Ngọ, niên hiệu Chí Chính thứ hai mươi sáu đời Đại Nguyên (1366), ở quán Kim Đài, hồn đi chơi bảy ngày rồi trở về, trao cho Dương Quỹ Sơn một bài kệ thơ, ngụ ý nhà Nguyên hết, nhà Minh bắt đầu; vì năm thứ hai mươi tám tức là năm đầu Hồng Vũ

 Nguyên khí mênh mang trở về Thái Thanh (cõi trời trong cao vời; chữ "nguyên" ngầm chỉ nhà Nguyên), lại theo Chu Tước (chim thần đỏ phương nam; chữ "Chu" ngầm chỉ họ Chu của vua Minh) xuống Dao Kinh. "Lột giường" bảy ngày rồi hồn trở lại (trong Kinh Dịch, quẻ Bác có hào "lột giường" chỉ thời suy, tiếp theo là quẻ Phục với câu "bảy ngày thì trở lại"), thiên hạ cùng thấy mặt trời mặt trăng sáng (chữ "nhật" ghép chữ "nguyệt" thành chữ "Minh").

 Vào Thục

 Kiếm Môn hùng tráng, núi Thục cao, bay đi bay lại, hạc cũng mỏi. Muôn chấm đỉnh xanh lô nhô, nghìn tầng núi biếc mấy vòng quanh. Chốc chốc sáo mục đồng thổi trên cỏ thu, khắp nơi gió tiều gầm như sóng chiều. Yêu nhất trăng trên đỉnh Nga Mi, ánh trong trắng rọi lên áo đạo nhân.

 Lời ông chài

 Mưa sông Tương, mây hồ, đầy áo tơi đi câu, trốn danh giấu họ vui biết bao! Mặt trời mặt trăng mới (chỉ nhà Minh), núi sông cũ (chỉ nhà Nguyên), thành bại hưng vong chớ quản làm gì. Ngủ trên Động Đình đến khi trời dài sáng tỏ, ai biết đây là cao nhân Trương Chí Hòa?

 Tặng tiên sinh Tiêu Thủy Mô

 Tử Lăng (Nghiêm Quang) cao cả làm khuất phục Hán Quang Vũ, một ngôi sao khách (đêm Nghiêm Quang ngủ gác chân lên bụng vua, quan coi thiên văn tâu có sao khách phạm ngôi vua) chiếu muôn đời. Nay ta thấy tiên sinh họ Tiêu, tiết cao tháo trong, ai sánh cùng? Thuở nhỏ với vua Minh là bạn cũ, tiếng tăm phơi phới như Hứa Do, Sào Phủ (hai ẩn sĩ thời Nghiêu không nhận nhường ngôi). Bạn cũ quật khởi làm thiên tử, mấy lần chiếu son đưa đến hốc núi. Một cái giò lợn và một bầu rượu, thẳng đến gặp vua để đãi bạn ta. Gọi to quan Quang lộc (quan lo yến tiệc trong cung) bày món núi rừng, đối ẩm ha ha, cười vỗ tay. Trước chiếu bày ba chiếc đai lưng bằng sừng, bạc, vàng (đai của quan theo phẩm cấp), sai ông lấy để xem lòng. Ông gượng cầm đai sừng làm trò chơi, lòng u ẩn lặng lẽ ở nơi rừng mây. Triều đình từ đó gọi ông là Thiên hộ (chức võ quan cai quản nghìn hộ), tiên sinh cười lạnh, có đáng kể gì. Phơi phới vứt bỏ, vào núi danh tiếng, như Tử Phòng vĩnh biệt Hán Cao Tổ. (Câu mở và câu kết soi nhau, khéo hợp tự nhiên.)

 Ta xem núi sông nhiều năm, nơi từng lưu ý là núi Đại Nga ở Thục và núi Võ Đương ở Sở, nên mỗi nơi dựng một căn lều làm chỗ qua lại ở yên tu chân (tu dưỡng chân tính). Ra thì cưỡi loan xanh đi muôn dặm, vào thì nằm trong một ổ mây trắng. Đêm đẹp trong trẻo, ở lều Thê Vân trên Võ Đương ngóng về lều Lưu Nguyệt ở Đại Nga, làm bài này

 Đất Sở đất Thục thường qua lại, dựng lều nằm cao ở hai núi danh tiếng. Trong tĩnh mà ngẫu nhiên động thì vẫn chưa phải tĩnh, trong nhàn mà yên được mới là nhàn. Chỉ đợi thư tía (chiếu thư từ cung trời triệu lên) từ cửa khuyết đưa xuống, kỹ càng nghiền ngẫm phép đan để độ nhân gian. Ở Võ Đương đêm đối trăng Nga Mi, xa nhớ học trò ta đã bế quan (đóng cửa tu luyện).

 Nhàn ngắm ở lều Thê Vân

 Cây trong mây xanh thẫm phủ đầy sườn núi, đạo nhân nhàn ngắm, đứng bên cửa hang. Chim dữ chim săn không hề nghi ngại, ngoài cửa xông khói, giẫm lá mà về.

 Gió cuốn mây núi bay qua nước, mưa thổi tơ liễu rơi giữa xuân tàn. Lều tu cả ngày không việc gì, hai quyển "Hoàng Đình" nuôi dưỡng chân tính.

 Nhàn ngâm

 Mấy tiếng vượn hạc vang cửa ải thông, ngồi lạnh cùng mây lẻ, ý muốn nhàn. Có dấu vết mà đã khiến như ở ngoài đời, không có lòng thì cần gì rời nhân gian. Dưới bóng rừng ván cờ bỏ dở thế cờ tàn, đáy lò thấy thư hùng (âm dương) thành đại hoàn đan. Nước chảy hoa đào thăm thẳm còn đó, một lần ngoảnh đầu đã cách muôn trùng núi.

 Lại một bài

 Trời đất dằng dặc một làn mây, lòng nào còn kết giao với tiếng tăm (?). Đỏ biếc mơ màng ba cây hoa, trên bãi đất cao thấp một bầy hươu. Tự là trong trống, thông với sương móc trong lành; không vì lá rụng mà than như kẻ sĩ đất Hà Phần (?). Hư vô mà uổng công đục khoét linh đài, hỗn độn từ xưa vốn chẳng chia (theo Trang Tử: Hỗn Độn bị đục bảy lỗ thì chết).

 Sắp đi Ba Thục, dặn học trò Khâu Nguyên Tĩnh

 Khổ tâm khổ hạnh giữ lều Thê Vân, đại đạo ngày sau sẽ trao cho con. Chớ bỏ lều ta mà dễ dàng ra đi, đến nỗi khiến người làm bài văn "Bắc Sơn" (bài văn của Khổng Trĩ Khuê chế giễu kẻ giả ở ẩn rồi lại ra làm quan).

 Đề quán Huyền Thiên, gửi Thục vương

 Thong thả câu xong con ngao khổng lồ trong biển, cười một tiếng trở về như Đào Uyên Minh đời Tấn. Hoa nở đào biếc, xuân đang đẹp; măng mọc trúc xanh, đốt càng cao. Lòng mang cuộc hội ngộ rồng mây nơi cửa khuyết phượng (chầu vua), thân trú thành Quy (Thành Đô) nhọc vó ngựa. Cần gì đến Chung Nam bàn chuyện đường tắt (ẩn ở Chung Nam để mong được triều đình vời ra làm quan), tình làm quan với ta nhẹ như lông hồng.

 Ở Thành Đô, đề lại ở nhà họ Khương

 Tới tới lui lui độ người hữu tình, mang quả bầu rong chơi thành Cẩm Giang. Thân giấu đại đạo, không ai biết, chỉ thích cắm cành mai xuống đất cho mọc lên.

 Bài ngâm từ chối lời vời ra làm quan, năm Hồng Vũ thứ mười tám (1385)

 Nước chảy mây trôi chẳng tự thu về, triều đình cần gì khổ công tìm vời. Từ nay càng phải giấu tên họ, núi bắc núi nam mặc ta rong chơi.

 Đọc tập thơ văn của tiên sinh Dương Liêm Phu (Dương Duy Trinh, hiệu Thiết Nhai), từng làm Đề cử (chức quan coi một ngành việc) đời Nguyên

 Thiết Nhai thổi sáo sắt, tiếng trong vang khắp vách núi. Đời mạt mà danh tiếng lớn, núi sâu mà khí tượng trống trải. Làm văn vượt cả vũ trụ, giữ tiết đến già, bậc anh hùng. Chỉ có vầng trăng Hoa Đình là trong cao giống như ông.

 Ta từng làm "Thiên tám người ở ẩn" kèm tám bài tán (bài văn ngắn ca ngợi) để ghi lòng ngưỡng mộ, nay chép các bài tán vào đây

 Nghiêm Tử Lăng, tên Quang

 Sáng tỏ thay Nghiêm Quang, khiêm nhường thay Quang Vũ. Vua nói: "Tử Lăng, sao không giúp ta?" Nghiêm đáp: "Bệ hạ, đừng làm khổ nhau!" Về câu ở Phú Xuân, một cần câu nghìn đời.

 Pháp Cao Khanh, tên Chân

 Cao vời thay Pháp Chân, nghìn năm được mấy người! Chỉ nghe tiếng ông, chẳng thấy thân ông. Cũng chẳng câu danh, cũng chẳng chìm khuất. Khổng tử nói "ở ẩn để giữ chí", Mạnh tử nói "người dân của trời" (người đạt đạo, thuận theo trời).

 Đào Uyên Minh, tên Tiềm

 Ngay thẳng thay Đào Tiềm, kẻ sĩ hiền nhà Tấn. Năm cây liễu có thể ở, năm đấu gạo (bổng lộc quan nhỏ) khó trói buộc. Mang trăng mà về, hái hoa mà đến. Ở giữa đất Sài Tang, như dân thời họ Cát Thiên (vua thời thượng cổ, dân sống chất phác).

 Đới An Đạo, tên Quỳ

 Hiên ngang thay Đới Quỳ, tự nhận lấy tiết cao. Ôm nghĩa mà ở, từ chối thư vời mà trốn. Tạ Huyền… (?), thân và danh đều yên định. Thảnh thơi tiêu sái, gảy đàn cho vừa tính mình.

 Lư Hạo Nhiên, tên Hồng

 Siêu thoát thay Lư Hồng, ở trên đỉnh Tung Sơn. Cư sĩ tiêu dao, thần tiên vui sướng. Ban quan không nhận, ban áo không mặc. Nhà cỏ ở đâu? Mây trắng đầy trời.

 Hiên Viên Tập

 Lỗi lạc thay Hiên Viên, xa lui về núi La Phù. Ăn quả cây, mặc áo cỏ, đắp chăn mây, gối gối đá. Vua đem đạo ra hỏi, ông lấy đạo mà giấu. Chẳng như thuốc kim thạch, như kẻ bán phấn son (?).

 Trần Hy Di, tên Đoàn

 Bao la thay Hy Di, giữ chính đạo mà ôm điều kỳ lạ. Chẳng khoe đạo luyện đan, chẳng lộ then máy huyền diệu. Chẳng để người dò, chỉ cầu mình biết. Nằm cao trên Hoa Sơn, là thầy của thầy ta.

 Lâm Hòa Tĩnh, tên Bô

 Vượt trội thay Lâm Bô, riêng có núi Cô Sơn. Lìa bụi dứt nhơ, khí sáng, thần nhàn. Đi tìm hoa mai, gọi hạc trở về. Chẳng vào thành thị, hú dài giữa núi.

 Ngoài ra có một bài tán về tiên sinh Tiêu Hiếu Nhiên, tên Tiên, nay phụ vào đây

 Trong sáng thay Tiêu Tiên, bậc hiền cao nhà Hán. Có người bảo là ẩn sĩ, có người bảo là thần tiên. Lều cỏ có thể nương thân, gió sấm vẫn ngủ được. Ba lần chiếu vời không dậy, ôi thay Hiếu Nhiên!

 Sắp đi Vân Nam, gửi trước cho bạn cũ, kèm lời tựa

 Ta từ năm Kỷ Dậu, Hồng Vũ thứ hai (1369), đến năm Tân Mùi, Hồng Vũ thứ hai mươi bốn (1391), ở Võ Đương đã hai mươi ba năm. Trong thời gian ấy viết đan kinh (sách về phép luyện đan), thả tiếng hú trong trẻo, giấu dấu vết, che ánh sáng, mây đến hạc đi. Gần đây nghe Thẩm Tam Sơn (tức Thẩm Vạn Tam) đắc tội với triều đình, bị đày lên đất Điền (Vân Nam), liên lụy đến con rể là anh Dư. Lời hẹn gặp ở tây nam, ta nên đi chăng? Bèn làm bài này, trước để an ủi người bị đày nơi góc biển trời nam.

 Ngày tháng trong bầu, mùa xuân trong động, hai mươi ba năm thân ở trong tĩnh lặng. Xa biết người khách bị đày đến Vân Nam, giữa mưa gió đất man di đang nhớ bạn cũ.
 Ở vùng Điền Nam (phía nam Vân Nam) gặp ông Thẩm Tam Sơn, nhân đó tặng luôn con rể ông là Dư Thập Xá

 Cả một nhà quyến thuộc đều là những vị tiên nhỏ rong chơi, cha vợ và con rể cùng ở vùng biển hồ đất Điền (tức hồ Điền Trì ở Côn Minh). Chàng rể "khe ngọc" là Dư Thập Xá, ông nhạc "trong như băng" là Thẩm Tam Sơn (mượn điển "băng thanh ngọc nhuận": đời Tấn, Nhạc Quảng được khen trong như băng, con rể là Vệ Giới được khen nhuận như ngọc, dùng để khen cả bố vợ lẫn con rể đều thanh cao). Tất cả đều vì "ngà voi" mà chuốc họa (điển "ngà voi đốt thân": voi bị giết vì có ngà quý, ý nói giàu có quá mà mắc vạ), chưa chạm vảy ngược của rồng mà đã sớm làm phật lòng vua (vảy ngược của rồng: ví điều kiêng kỵ của nhà vua). Hôm nay ta đến để cùng độ thoát cả nhà (độ thoát: dẫn dắt người ra khỏi khổ ách trần gian mà thành tiên), có được đại đan (viên thuốc tiên luyện thành, uống vào thì thành tiên) còn hơn cả được "vòng đao lớn" (chữ "vòng" đồng âm với chữ "về", điển xưa dùng vòng trên chuôi đao để ngầm hẹn ngày được trở về quê; ý nói thành tiên còn hơn được tha về quê nhà).

 Tặng hai nữ tiên Thẩm Tuyến Dương và Dư Phi Hà

 Tiên nữ Tuyến Dương là học trò giỏi của Tiết Chân Dương, là con gái lớn của Thẩm Tam Sơn. Còn nhỏ tuổi đã xuất thế (rời bỏ đời tục để đi tu). Khi cha bị đày sang Vân Nam, nàng bỗng tìm đến thăm hỏi, rồi cùng cô gái họ Dư uống đại dược (thuốc tiên lớn, dùng để thành tiên), bay vút lên trời mà đi. Cô gái họ Dư là con gái của Thập Xá, là phu nhân của Tây Bình hầu Mộc Xuân, được ông ngoại truyền cho phép ngoại đan (phép luyện thuốc tiên từ khoáng chất như chu sa, chì, thủy ngân trong lò để uống). "Phi Hà" là tên hiệu do ta ban cho, ta từng viết một tiểu truyện ghi lại chuyện ấy.

 Thập Xá chẳng phải không có con trai, Tam Sơn cũng có con trai. Thế mà tiên cô cùng cháu gái (con của em gái) lại là hai cây linh chi nơi vườn tiên Lãng Uyển. Uống thuốc Thiên Nguyên của ta, hai nàng bay lên trời ở hồ Côn Minh. Ông cụ mở mắt cười tươi: đạo của ta lại thuộc về những cô gái hồn nhiên yêu kiều.

 Dạ Lang (vùng đất xưa, khoảng Quý Châu ngày nay)

 Sáng từ biệt Côn Minh xuôi xuống Dạ Lang, núi cao khắp nơi đều có cõi tiên. Năm cá (?) người ta cùng nhau tế thần Bích Kê (thần gà biếc, được thờ ở vùng Côn Minh), còn trên đường chim bay hiểm trở, ta cưỡi hạc vàng bay cao. Lối nhỏ uốn quanh xa xa núi Quan Sách, các đỉnh núi như đang ôm lấy gò Vũ Hầu (gò mang tên Gia Cát Lượng, tước Vũ Hương hầu). Đất Mộc Mật xưa nay nhiều chốn u tịch, buồn cười thay người phương Nam lại sống nơi này.

 Từ Khúc Tĩnh đến Kiềm Dương

 Trên đỉnh Chân Phong, chim loan tía bay lượn, tiễn ta ngắm núi đến tận Quý Dương. Suốt dọc đường vừa bay vừa ngâm, tiếng chưa tan, mà tiên sinh đã qua làng Cổ Thành rồi.

 Ở núi Phúc Tuyền đất Bình Việt, ngâm bài lễ Đẩu (lễ bái sao Bắc Đẩu để cầu sống lâu)

 Mây nước núi này đều trong vắt, đêm đêm ta đốt hương tỏ lòng thành kính. Đầu đội mũ hoa sen chầu sao Bắc Đẩu, vị tinh quân (thần cai quản ngôi sao) vì ta mà ghi tên vào sổ trường sinh.

 Từ Tư Nam qua sông Kiềm, đề thơ ở quán Ô Nha (quán: đền, chùa của đạo sĩ)

 Sông dài muôn dặm mờ mịt trong ráng biếc, mây hồng bay ánh tới tận Ô Nha. Vách núi lạnh, cây trút lá, cõi tiên khác hẳn nhân gian; nước đẹp núi lạ, cảnh vật tươi sáng. Khách xa nhà trên lầu rót rượu Trúc Diệp, chú bé chăn trâu trên lưng trâu hoa mai rụng lả tả. Hứng đến, ngắm một lượt thấy trời đất bao la, cười ngạo giữa hồ và trời, năm tháng còn dài.

 Ở núi Ba Nhạc tặng nhà sư Định Nhất

 Đất Ba Xuyên nổi lên núi Ba Nhạc, xanh thẳm mấy tầng. Không phải núi Khuông Lư (tức Lư Sơn), vậy mà trong đó cũng có đỉnh Hương Lô. Tình cờ dừng chân nơi đây, mừng được gặp vị cao tăng. Ta có cây gậy trúc, biến hóa thành rồng xanh. Đem tặng vị khách tu thiền, mai sau nếu muốn theo ta thì cứ cưỡi nó mà đi!

 Lầu Bắc Tân ở cách phủ Thuận Khánh năm dặm về phía bắc, nay bia thơ vẫn còn

 Ai gọi ta vào đất Thục rong chơi? Lầu Bắc Tân đẹp hơn cả lầu Nhạc Dương. Khói mờ bờ cát, tiếng hát người chài nổi lên; nước soi thành ven sông, năm tháng lắng lại. Muôn dặm sóng trong sớm chiều trào dâng, nghìn tầng sóng bạc xưa nay vẫn nổi. Chí lớn dâng trào không bờ nơi lên cao ngắm cảnh, mới biết đây là châu số một vùng Quan Nam.

 Đỉnh Lăng Vân

 Cái linh tú của núi đất Thục thuộc về Lăng Vân, cây nước trong đẹp, xa hẳn không khí trần tục. Trong khói chín đỉnh núi, chim loan chim phượng hót vang, tiếng tiên ấy chẳng để người đời được nghe.

 Núi Hạc Minh

 Mua rượu ở Lâm Cùng rồi vào chốn núi biếc, khách xuyên qua vách đá, gánh mây trắng mà về. Tiêu dao khắp hai mươi bốn động thần tiên, hạc đá vui mừng vừa kêu vừa bay.

 Tặng Hoàn Phác Tử đến thăm ta ở núi Võ Đang

 Người như ông thật là bậc hào kiệt trong hàng tiên, cưỡi hổ cưỡi rồng, quả là tráng sĩ! Qua lại khắp thiên hạ phò giúp mặt trời mặt trăng (ý giúp vua giữ nước), trên mũi kiếm đùa chơi mà quát cả mây sấm. Nơi chiến trường ba lần đè bẹp khí thế của Cao Hú (Chu Cao Hú, con vua Vĩnh Lạc nhà Minh), giữa tiếng nói cười hai lần khiến tài của Quảng Hiếu (Diêu Quảng Hiếu, mưu sĩ của vua Vĩnh Lạc) phải hổ thẹn. Hôm nay khuyên ông trở về động phủ (nơi ở của tiên trong núi), "anh nhi" còn phải sinh ra "hài nhi" nữa (anh nhi: thuật ngữ nội đan, chỉ cái "thai thánh" – phần thần tinh túy kết lại trong thân người tu; ý nói phải tu tiếp cho thần ấy thành hình để thoát xác thành tiên).

 Bài ca tặng Vương tiên sinh, bề tôi của vua Kiến Văn (vua thứ hai nhà Minh, bị chú là Vĩnh Lạc cướp ngôi)

 Vương tiên sinh trọn vẹn trung nghĩa, tự xưng là Đại Ngai Tử (anh ngốc lớn), lại gọi là Tính Thiên Nhiên, giấu tên giấu tính, sống như kẻ điên. Có lúc ở trong khe Khâu Điếm núi Ngọc Hoa (?), có lúc ở bên đầm núi Kim Hoa. Các thôn xóm ven núi ông thường qua lại, kẻ sĩ cùng ông làm thơ uống rượu giao du. Say rồi thì xuất thần nhớ chủ cũ, hai mắt đẫm lệ ngửa mặt khóc lên trời. Ngày thường ăn mặc khác người, khoác áo gai đội nón lá để tỏ tâm sự (áo gai là áo tang, ý ông vẫn để tang chủ cũ). Tiên sinh có lần nói với người quê: chết rồi hãy treo ta lên ngọn cây. Phải chăng vì mặt đất không còn chỗ sạch, nên một lòng muốn làm tiên trong tổ hạc?

 Trả lời hoàng đế Vĩnh Lạc

 Kính tâu bệ hạ, phúc đức vô biên. Thần vốn là kẻ quê mùa, chẳng ích gì cho đời. Đội ơn bút tích của bệ hạ nhiều lần gửi xuống núi Thái Hòa (tức núi Võ Đang), xe ngựa mấy phen ruổi tới, khiến vượn và hạc trên núi cũng lấy làm lạ. Cúi mong bệ hạ giữ lòng trong sạch mà lo việc trị nước, gạt bỏ dục vọng, chuộng điều đức; dân có phúc thì vua có phúc, dân sống lâu thì vua sống lâu. Thuốc kim thạch (thuốc luyện từ vàng, đá, khoáng chất) của bọn phương sĩ (kẻ chuyên làm phép thuật, luyện thuốc tiên), tốt nhất là đừng tin. Kính dâng một bài thơ, xin bệ hạ xem qua. Kèm thêm ba chương ca truyền miệng, đều là đạo trừ dục tu thân của kẻ sơn nhân (?), xin đừng coi là thuật lạ, thì thần may mắn lắm.

 Trời đất giao hòa, công cuộc hóa dục đã thành; trong triều ngoài nội đều yên, đường lối trị nước hanh thông. Trong điện Hoàng Cực, rồng hổ lặng yên; ngoài mây núi Võ Đang, chuông trống ngân trong. Thần ở nơi cỏ nội vốn chẳng dùng được việc gì, vậy mà vua hỏi đến kẻ cắt cỏ kiếm củi như có tình. Xin mạn phép đem lời nhỏ nhoi làm phiền tai thánh: giữ lòng trong, bớt ham muốn, ấy chính là trường sinh.

 Chầu chân tiên (chân tiên: bậc tiên đã đắc đạo); làm vào ngày mồng một tháng Ngọ (tháng năm âm lịch) năm Vĩnh Lạc thứ mười bốn, nhân hội chúc thọ Nam Cực (sao Nam Cực, thần coi việc thọ).

 Một sớm vua sáng lại chầu đấng Nguyên Thủy, trong cung Nam Cực bày tiệc gấm. Mặt trời đỏ chiếu thềm, tiếng hô vạn tuế; mây lành đầy tòa, hội tụ các tiên. Đạo thông với "quái khí" (thuyết phối các quẻ Kinh Dịch với khí tiết trong năm), thân ở ngôi Đoài (quẻ Đoài, ứng với phương tây, mùa thu); tên xếp vào hàng hào quẻ, ngôi vị nhường cho Càn (quẻ Càn, tượng trưng cho trời và nhà vua). Tay nâng sách đan (sách ghi phép luyện thuốc tiên) về chốn phúc địa (đất lành, nơi tiên ở), lòng muốn độ người càng thêm vô bờ.

 Đề vách chùa Sùng Thanh, đạo quán ở Nam Kinh

 Kinh luyện đan nghìn xưa đã chép trong sách thánh: chỉ hai chữ "định" và "tĩnh" là có thể kéo dài tuổi thọ. Cần gì phải đi khắp nơi tìm phương thuật, để đến nỗi sách yêu tà làm rối loạn khuôn phép.

 Lại một bài

 Khách ở chốn khói ráng ôm bí quyết sống lâu, kẻ gầy gò nơi núi đầm dạo chơi trong mùa xuân không già. Ai đem lẽ ấy nói cùng nhà vua: chẳng lo sửa đường trị nước mà lại mong tu thành tiên!

 Lại một bài

 Lưới trời đã bủa lấy Thiệu Nguyên Tiết, địa ngục vừa thu Đào Trọng Văn (hai đạo sĩ được vua Gia Tĩnh nhà Minh sủng ái vì thuật luyện đan). Bọn họ nếu có linh đan thì lẽ ra không chết, người đã chết rồi thì còn nói gì nữa!

 Lại một bài

 Viên lại bên án Ngọc Hoàng chẳng có thiên tử nào, lầu đài nơi Kim Khuyết (cung vàng trên trời) thuộc về người ẩn dật. Ta mong quân vương ngồi ngay ngắn chắp tay (ý trị nước bằng đức, không bày việc), lắng lòng gạt bỏ dục vọng, ấy mới là lời huyền diệu.

 Đọc "Bồ Am tập"

 Bồ Am dáng đạo thanh tú mà đầy đặn, nói đến chuyện bể dâu đời đổi thì thường than thở. Không chịu làm quan cho người khác nên cam lòng cạo tóc, muốn giữ lại cái ta ngày xưa nên còn để râu. Đánh chuông mà được câu thơ hay, biết nhờ ai thưởng thức? Bay gậy lên không mà vui với chính mình (phi tích: nhà sư chống gậy đi khắp nơi). Một tấm lòng son giấu ngọn đuốc trí tuệ, ánh sáng ngời ngời soi đường tối tăm.

 Bài ngâm ẩn cư, làm trong hang Nam Nham núi Võ Đang

 Ẩn giả Tam Phong ai mà tìm được, mây núi Cửu Thất sâu lại càng sâu. Khói thông mờ mịt là bức tranh không mực, nước khe róc rách là cây đàn không dây. Vượn đen bầu bạn giúp ta tiêu tan lo nghĩ trần tục, hạc trắng gần người khiến lòng đạo vững vàng. Cười cho bọn đội mũ vàng (tức đạo sĩ) chạy theo phú quý, chẳng có một ai là tri âm.

 Cung từ Tây Uyển (bài thơ về chuyện trong cung, ở vườn Tây Uyển). Tự chú rằng: trong khoảng niên hiệu Chính Đức, Gia Tĩnh, ta từng được nhận sắc phong; lúc ấy trong cung ngày ngày lấy việc thỉnh loan (cầu tiên giáng xuống viết chữ qua cơ bút) làm trò chơi,

 cho nên làm bài thơ này để giữ ý khuyên can, đừng bảo (?) thần tiên không biết thể thống quốc gia.

 Tây Uyển vắng người, ban ngày dằng dặc; đấng chí tôn kính cẩn thờ Lã Thuần Dương (tức Lã Động Tân, một trong Bát Tiên). Thần tiên vốn đã rõ danh phận, không nhận một nén hương của Phân Nghi (tức Nghiêm Tung, người đất Phân Nghi, gian thần thời Gia Tĩnh).

 Lại một bài

 Lấy nhũ vàng viết sớ gửi lên Dao Trì (cung của Tây Vương Mẫu), lặng chờ chim loan xanh giáng lời qua ngòi bút. Thánh giá riêng ôm cái ý của Chu Mục vương (vua nhà Chu từng đi tìm gặp Tây Vương Mẫu), còn cung nhân thì muốn xem tiên nữ cầm bút.

 Lại một bài

 Thỉnh Trương Điên rồi lại thỉnh Chu Điên (Trương Điên: tức Tam Phong; Chu Điên: đạo sĩ điên thời Minh Thái Tổ), viết thảo bài "Không Đồng chí đạo" (bài đạo lý tột cùng ở núi Không Đồng). Đàn chay của thiên tử □□□ (mất chữ), rằng: "Trẫm nay phong ngươi làm thiên tiên."

 Lại một bài

 Mây năm sắc đỡ xe, thánh nhân giá lâm, mới thấy đài thông lên trời riêng có một chốn. Nơi đây chẳng làm lễ giao xã (lễ tế trời đất của nhà vua), chỉ cầm hương lạy một lạy mà trông về Bồng Lai (đảo tiên ngoài biển).

 Bài tựa "Vân thủy tam tập" (tập thơ thứ ba về những chuyến đi như mây nước)

 "Vân thủy tam tập" là những tác phẩm Tam Phong tiên sinh làm khi trở lại chơi đất Kiếm Nam. Trong khoảng niên hiệu Ung Chính, tiên sinh đến đây dắt dẫn quan quan sát (chức quan coi một đạo, gồm nhiều phủ) Mộng Cửu, từng qua lại các núi Cao Tiêu, Lăng Vân; quan quan sát đi rồi thì tiên sinh cũng ẩn mất. Gần đây có Viên Dương lão nhân, Trác Am cư sĩ cùng các khách quê như Độn Viên, Bàn Sơn, chí ở rừng núi, tính mê suối đá; ẩn sĩ xuất hiện thì tiên sinh lại đến. Giữa núi Thanh Thành và núi Đại Nga, khi thì gặp một ông tiều già tiêu dao bên suối đá, khi thì gặp một ông chài già ngâm nga giữa khe núi; lúc mặc áo đen như nhà sư, lúc đội mũ vàng như đạo sĩ, biến hóa đủ cách; lâu dần mới biết trong đó có tiên sinh ở đây, đó cũng là cái may của chúng ta. Dung mạo thật của tiên sinh không dễ cho người thấy, mà dù có cho thấy thì người cũng không nhận ra. Lời lẽ trong trẻo, câu chữ tuyệt diệu, chỉ dùng cách viết ra để trò chuyện. Không nói chuyện lành dữ họa phúc, không bàn thuật hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc) hay đan sa (chu sa dùng luyện thuốc tiên); điều thường nói chỉ là trung hiếu nhân từ, khiêm hòa thanh tịnh mà thôi. Thỉnh thoảng phóng bút thành thơ ca, tiếng vang át cả mây nước. Ngâm vịnh lâu ngày, bút tích ngày càng nhiều, nên yêu quý mà khắc in để giữ lại, cho người biết niềm vui của thần tiên chỉ như thế thôi, có gì lạ đâu!

 Vân thủy tam tập

 Bài ca trở lại chơi Kiếm Nam, kèm lời dẫn

 Từ khi quan quan sát họ Uông rời Kiếm Nam, ta không đến Gia Châu lại đã một trăm năm. Gần đây thấy sao Thiếu Vi (ngôi sao chủ về ẩn sĩ, sao sáng là ứng có ẩn sĩ hiền) chiếu sáng khắp vùng Lăng Vân, Ô Cửu (?), Thanh Y, Trường Ất, bèn làm bài thơ trở lại chơi Kiếm Nam để ghi việc đi thăm.

 Hóa chim loan, hóa chim hạc, hóa mây khói, lại hóa người chài kẻ tiều và ông tiên già. Lúc ẩn lúc hiện ngao du để độ người có duyên, sao Thiếu Vi chiếu sáng đỉnh chín ngọn núi. Có người tìm vào hang núi ngâm thơ, có người ngắm suối đá đùa với nước khe, có người cưỡi nghé vàng đến trước núi, có người ôm đàn xanh ngồi bên gốc thông. Không ai biết đến cũng chẳng hối tiếc mà ở nơi vườn rừng, không ghen ghét không tham cầu mà vun "ruộng tính" (nuôi dưỡng tâm tính). Đó đều là những bậc xử sĩ (người có tài mà không ra làm quan) và cao hiền, ta mong tìm thăm để cùng giao du. Tuyệt diệu thay động thiên (cõi tiên trong núi) xưa ở Thanh Y, nối liền một mạch khí với núi Nga Mi. Kéo ngược gậy sắt tìm nơi u tịch hẻo lánh, trong đó có mấy người đang bàn chuyện tự nhiên. Sướng thay! Không đến Kiếm Nam đã trăm năm, nay trở lại vẫn là Trương Huyền Huyền (một tên hiệu của Trương Tam Phong).

 Am Bạch Vân

 Đúng trưa bóng rừng mang hơi mưa mát lạnh, nghìn cây trúc cao che phủ nhà kinh. Sư già tụng kinh xong thì mây vừa tan sạch, phòng nhỏ thân nhàn, ngày đang dài.

 Mãn Tương ngâm (bài ngâm trên sông Tương)

 Gió từ ngoài hoa thổi đến, hạt quế rụng rơi; khí thu trong vắt, chim hồng nhạn bay cao nơi khúc sông Tương. Khúc sông Tương, một tiếng sáo thổi dài, du tiên vui sướng.

 Ngư phủ từ (bài từ của ông chài)

 Một chiếc thuyền con ngồi nằm đều rộng, chỗ sóng gió hiểm nguy vẫn tự bình an. Mây nhàn nhạt, nước mênh mang, mưa khói hồ Động Đình xem như bài thơ. Sáng ra ngồi một mình dưới núi Quân Sơn, chỉ thấy hoa lau phủ lên cần câu.

 Mưa đêm Thất tịch (đêm mồng bảy tháng bảy, đêm Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau)

 Nghe xong tiếng sênh của Vương Tử Tấn trên núi Câu Thị (?) (Vương Tử Tấn: thái tử nhà Chu thổi sênh rồi cưỡi hạc thành tiên), lại nghe mưa thu leng keng như tiếng ngọc. Gió lớn thổi nước sông Ngân rơi xuống, chẳng thành tiếng thê lương sầu thảm.

 Chơi đất Thục

 Từ vườn tiên Lãng Uyển trở về chơi đất Thục, cả thân thường bị mây trắng giữ chân. Áo tơi khói, nón mưa, ăn mặc nhàn nhã, hóa làm một bác nông phu vui sống tự do.

 Mùa đông lạnh chơi núi Nga Mi

 Nắm tay nhau dạo đỉnh Nga Mi, cái lạnh mùa đông sinh nơi ngọn cây. Gió từ dãy núi phía bắc thổi tới, lá vàng đầy cả hang núi. Trong rừng sâu, giữa những bậc đá gãy khúc, vẫn còn tuyết nghìn năm.

 Gửi Độn Viên

 Ngày qua ngày lại ngày qua ngày, kín đáo lại kín đáo. Có thơ thì thong thả ngâm, có rượu thì nhấp mãi không thôi, trong cơn say cười ngông chẳng ai hay. Bóng cây xanh rợp đất, mặt trời ngang lan can, cùng ông ngồi trên tảng đá Bàn Đà (tảng đá lớn bằng phẳng).

 Khúc nông nhân

 Sân phơi vườn rau trước cửa sổ, mặt nào cũng đẹp, khách đến cùng nhau trò chuyện nỗi niềm nhà nông. Nhà nông vui, thật chẳng sai, gió xuân mưa xuân đến tận nhà tranh.

 Đề thơ kim đan của Hàm Hư (kim đan: "thuốc vàng", viên thuốc tiên; trong nội đan là cái tinh túy kết thành trong thân do tu luyện tinh, khí, thần)

 Một thân cốt tiên, một cây bút, hứng đến thì hát vang trăm bài thơ. Từ nay giá của kim đan càng cao, muôn lạng vàng cũng chớ đem bán.

 Nước suối Bí tràn trề (lấy câu trong Kinh Thi)

 Nước suối Bí tràn trề hiện rõ cơ đạo, nơi sâu đình ao ngắm cá như bay. Một mảnh mây trắng bay vào khoảng không, ánh ráng ngoài trời soi màu biếc.

 Bảo Bàn Sơn

 Chớ có lo, chớ có buồn, chớ đem nỗi lo trần tục quấy rối trong lòng. Trăng sáng trong núi, nước giữa dòng sông, gột rửa lòng dạ thì muôn việc đều xong.

 Ở gác Song Thanh họa lại vần bài gốc của Nhiêm Tiên (ông tiên râu rậm)

 Ngoài gác người đến dăm ba người, trong bầu mặt trời soi đã mấy nghìn năm (trong bầu: cõi tiên riêng biệt, theo điển ông tiên sống trong cái bầu). Các chàng mỗi người gắng sức trên đường mây xanh (đường công danh), bọn ta nên ở lầu ngọc trắng. Cười mà buông tay chẳng đếm năm canh năm tân, ai còn đem năm giáp tý ra ghi lại từ đầu (canh, tân, giáp, tý: các can chi dùng để tính năm tháng; ý nói không màng tuổi tác)! Hội ở núi Bồng năm năm đều vui, chẳng hát khúc phiền não của hồng trần.

 Phụ: bài gốc của Nhiêm Tiên ở gác Song Thanh

 Chữ nghĩa nhét đầy bụng năm nghìn quyển, chớp mắt đã tám trăm năm ở núi Bồng. Từng chấm ánh sao lạnh rơi xuống nước, khí mây mênh mang xa xa nuốt cả lầu. Trên cát đã viết không biết bao nhiêu thơ (ý viết thơ bằng cơ bút trên mâm cát), ngoài gác trồng hàng vạn gốc trúc. Gió đến, cùng nghe tiếng sênh vang lên, đạo nhân vỗ tay đang hát trong trẻo.

 Đông chí (tiết giữa mùa đông, ngày ngắn nhất năm, khí dương bắt đầu sinh lại)

 Hôm qua khí dương nép dưới khí âm, hôm nay trong âm đã thấy dương. Âm dương, nắng ngăn cách (?), tiễn khách đến nhà trên núi. Nhà núi cây trụi lá kêu xào xạc, sương tháng mười lạnh buốt. Sương nhiều, khí âm đông cứng, thấp thoáng nhạn bay về nam. Từ Động Đình cất tiếng huýt dài, một tiếng sáo bay qua vùng ba sông Tương.

 Đêm nguyên tiêu (rằm tháng giêng) trên đài Hiên Nhiên

 Hội lớn gặp đêm nguyên tiêu, lầu đài cùng năm mới đổi mới. Non sông y như bức tranh, đèn đuốc khắp nơi đều là xuân. Rưới khắp nghìn núi cơn mưa, rửa sạch muôn dặm bụi trần. Trăng mờ trên hàng cây khói, nơi đây thấy được cái chân của ta.

 Quán Thanh Y

 Sông Thanh Y bao quanh quán Thanh Y, đầy mắt sóng gợn trong trẻo, người vẽ được thì hiếm. Trên sông khói chiều, bóng buồm xa xa; trong cây mưa xuân, tiếng khánh khe khẽ. Năm nào kết được hội trường sinh, để nơi này thường thấy gậy báu bay tới? Ông già áo tơi nón lá không ai biết, nhàn hát khúc "Hạc về" bên mặt trời.

 Tây Giang Nguyệt (tên một điệu từ)

 Ngoài mây quên hẳn vũ trụ, trong bầu chẳng tính xuân thu. Tháng ba trở về vui tự do, đầy mắt non sông vẫn như xưa. Hoa cây kịp thời vun trồng, đình đài khắp nơi dạo chơi. Từ xưa núi danh tiếng là chốn bọn ta ở, đối cảnh ngâm thơ rót rượu.

 Việc trước mắt ở đạo viện

 Trời xuân âm u che chở cửa đạo, ngoài lan can cành hoa non có vết nhăn. Suốt ngày buông rèm ngồi đối mặt, không tiếng không sắc mà nói chuyện nhân duyên (?).

 Viết tấm biển đài Hiên Nhiên

 Các trò đêm nay cùng ở một phòng, đạo nhân tự tay viết chữ "Hiên Nhiên đài". Không chỉ các trò bàn chuyện kỳ diệu, ngay ta cũng khoe nét bút như có thần đến. Nước biển gió trời theo khuỷu tay ta, cầm bút bất giác chữ chạy như rồng rắn. Lay động năm núi lớn, vượt cả bãi biển xanh, bốn bên ngồi hớn hở cười vỗ tay. Cười vỗ tay, nét chữ còn mãi, đài chẳng mục nát.

 Niềm vui nhà tiên, dùng vần của Hàm Hư

 Trong động Không Thanh là nhà của đạo nhân, lặng lẽ trong trẻo, xa cách ồn ào trần tục. Thác nước bay ngược như mưa trên vách núi đỏ, ao núi nhàn trồng hoa sen trắng. Trong rừng cầm chén rượu cho qua ngày dài thanh vắng, trên đá đặt đàn ôm lấy ráng chiều. Đây là nơi tốt để tu chân (tu luyện giữ cái chân tính để thành tiên), cần gì phải lên núi ra biển tìm linh sa (chu sa luyện thành thuốc tiên).

 Phụ: bài gốc

 Trên đảo Bồng Lai có nhà tiên xưa, tu luyện trường sinh xa cách ồn ào trần thế. Cây sắt thường có hạc nghìn tuổi đậu, đỉnh ngọc vui cười hái hoa bốn mùa. Gọi rồng đang ngủ dậy chơi núi biếc, cưỡi hổ dữ đến chốn ráng đỏ. Thổi một mảnh mây trắng bịt cửa động, một lò lửa thuần nuôi đan sa.

 Tranh ông tiên già rong chơi

 Số "tám trăm, ba nghìn" sớm đã đầy đủ (tám trăm việc công, ba nghìn việc thiện: số công đức người tu tiên phải tích), nay quả lành lại chất cao như gò. Dấu vết kỳ lạ thường hiện ra, gậy trúc dép gai đi khắp nơi. Các ông nghìn tuổi đều thành bạn cũ, lịch muôn năm cùng ghi chuyện trường sinh. Mấy năm nay lẫn dấu dạo chơi trần thế, lại học Phù Khâu Công (một vị tiên thời xưa) đổi họ đổi tên.

 Phụ: bài họa của Lã Tổ

 Theo mặt trời mặt trăng đã lâu, biết phân biệt lúc vơi lúc đầy; chưa nhận lời mây ráng bay lên Ngọc Kinh (kinh đô cõi trời). Năm ông lão nên thêm chỗ cho ông thứ sáu ngồi, tám ông (tám vị khách tiên của Hoài Nam vương) thường tiễn ông thứ chín lên đường. Trong núi thường gặp Xích Tùng Tử, ở đời ai cũng ngỡ là Bạch Thạch Sinh (hai vị tiên thời xưa). Chuyện xưa nay đều đã nhìn thấu, mười châu ba đảo (các cõi tiên ngoài biển) đều biết tên.

 Phụ: bài Hàm Hư cùng làm

 Đêm qua cô gái họ Doanh thổi tiêu (tức Lộng Ngọc, con gái Tần Mục công, thổi tiêu rồi cưỡi phượng thành tiên), nhường cho người tuổi trẻ bước lên kinh đô trời. Lẫn dấu giữa gió bụi ai hay biết, đêm trăng một mình bay trên không. Sớm đã học làm kẻ nhàn tản ở nhân gian, từng thờ vị Cổ tiên sinh ở Thiên Trúc (?). Linh chi, phục linh bữa nào cũng đủ ăn, ngao du biển núi được tiếng sống lâu.

 Phụ: bài Tàng Nhai cùng làm

 Xưa theo Lão Tử lánh nhà Tần họ Doanh, trăm đời năm tháng không gì sánh bằng. Tóc mai xưa râu dài phơ phất, khắp ba núi năm nhạc vừa đi vừa hát. Từng nấu đại dược dùng không hết, lại thấy cây Phù Tang (cây thần nơi mặt trời mọc) khô rồi sống lại. Cười bảo biển Bồng Lai nước đã nông (ý đời đổi bể dâu), đã quên cả họ lẫn tên mình.

 Phụ: bài Bàn Sơn cùng làm

 Uống thần đan rồi khí đầy đủ sung mãn, mây nước tiêu dao khắp bốn kinh đô. Cùng trời đất trôi chảy thật khoái hoạt, huýt dài giữa biển núi một mình rong chơi. Nuôi thành hạc già lại mang thai lần nữa, ăn rồi đào tiên quả lại mọc ra. Xe loan tình cờ ghé mộ Bành Tổ (người tương truyền sống tám trăm tuổi), cười ông tập đạo dẫn (thuật co duỗi thân thể, điều hòa hơi thở để dưỡng sinh) chỉ uổng công mua tiếng.

 Tranh ông tiên già ở ẩn

 Sớm vào vườn đào (Đào Nguyên, chốn người xưa trốn loạn) tránh loạn nhà Tần, không theo bọn ẩn giả để vào yết kiến chốn kinh đô. Nhà dời lên núi biếc lòng càng tĩnh, nói đến bụi hồng thì chân lười đi. Ông lão ôm vò tưới vườn (người ẩn sĩ trong sách Trang Tử, chê việc dùng máy móc) gọi là bạn thân, gã cuồng Tiếp Dư (ẩn sĩ nước Sở thời Khổng Tử) bái làm thầy. Con cháu ai nấy đều thuần dưỡng loan hạc, quên hết lợi danh trong cõi trần.

 Phụ: bài họa của Lã Tổ

 Hóa làm loan hạc, khí đầy đặn, tuổi thọ gần đến trăm vạn năm. Trong động khói ráng mãi ngạo nghễ, trong núi ngày tháng tự trôi. Trồng dưa không giống Đông Lăng hầu (Thiệu Bình, sau khi nhà Tần mất về trồng dưa), lánh đời còn trước cả Bắc Quách tiên sinh (ẩn sĩ thời Chiến Quốc). Nước khe hoa đào ngăn cách trần thế, chưa từng nghe chuyện đời hay tiếng tăm thời thế.

 Phụ: bài Hàm Hư cùng làm

 Lánh đời đâu biết Hạng Vũ diệt nhà Tần, cũng quên luôn việc Lưu Bang mở nhà Hán đóng đô Tây Kinh. Mười mẫu ruộng linh chi, gọi giống rồng đến cày; một cây gậy lê theo hươu mà đi. Động xưa lòng trống không, luôn tự đắc; răng rụng nhiều năm lại mọc. Khe xanh đá trắng nhàn qua lại, đều là giấu tên và tránh tiếng.

 Phụ: bài Tàng Nhai cùng làm

 Tay trồng cây thông xanh đã lớn cao, không lo không nghĩ, khỏi phải sầu muộn. Buông lòng nơi núi Cơ sông Dĩnh (chỗ ẩn sĩ Hứa Do ở ẩn), thấy trời đất trống không; bầu bạn với Sào Phủ, Hứa Do (hai ẩn sĩ đời Nghiêu, từ chối ngôi vua) mà định việc đi ở. Vườn thu ruộng xuân như sống thời thái cổ, chài núi củi sông mà qua hết đời. Không dính nửa điểm việc bụi trần, cứ lấy chữ "không tên" làm họ tên.

 Phụ: bài Bàn Sơn cùng làm

 Không làm kẻ ẩn trong chức lại nhỏ để học Hầu Doanh (người gác cổng thành nước Ngụy, ẩn tài), cưỡi nghé hát vang còn hơn cưỡi cá kình (?). Từng biến hóa giữa bầy vượn bầy chim, một mình bay sâu vào mây ráng. Lấy mai làm vợ, hạc làm con (theo ẩn sĩ Lâm Bô đời Tống) làm quyến thuộc tiên, tóc mai xanh râu bạc ấy là lẽ sinh hóa (?). Chớ lạ ông già có chí cao thượng, gió trong đã lâu chẳng mến danh vinh.

 Núi Nam Phong

 Theo hứng dạo núi, tức là yêu núi, trong núi ngoài núi cùng mây trở về. Áo tơi xanh nón lá biếc đi trên đỉnh núi, trăng mồng năm như mày ngài đang cong.

 Cung Triều Dương

 Tiếng dế rả rích làm ồn điện Phật, nơi thê lương nhất lại chẳng thấy thê lương. Nhàn ngâm bên ngoài mười hai lan can, ánh trăng mờ mờ chiếu đến chùa trên núi.

 Đêm họp ở nhà trên núi

 Gió mát hiu hiu thổi ngoài rừng, trăng lạnh mảnh mai treo ngọn trúc. Đêm nay cùng nâng chén trong phòng hoa, bàn chuyện đạo huyền diệu vỗ tay, đều là bọn tiên.

 Đỉnh núi Ô Vưu

 Sông lớn vòng ngoài, kẹp lấy thành mà chảy tới; trời tạnh trong sáng, núi Ngõa Ốc hiện ra. Nhìn ra ngoài, buồm khách buôn cùng mây xa tít; bên trong ẩn viện sư, trúc tựa vào nhau. Núi lạ chạm thẳng vào sóng nước hùng tráng, khí mát bay xa, khói sương vấn vít. Đất này thật là thắng cảnh ngoài cõi đời, mang bầu rượu đạp lá lên đài cao.

 Chơi núi Thanh Y

 Trời mới tạnh, sắc núi đẹp, nhân dịp này đến thăm Thanh Y. Khách sửa đôi guốc vượt mây, làng phấp phới cờ quán rượu. Mang bầu rượu lên đỉnh cao, quét đá ngồi bàn huyền cơ (lẽ huyền diệu của đạo). Cảnh này ai sánh được? Có chăng là mỏm Yến Tử ở Kim Lăng.

 Chơi núi Để Trụ

 Đường đi qua giữa bụi trúc lạ, người đi trên đỉnh núi cao. Tạm quét rêu hoa ngồi trò chuyện, sâu trong rừng quế tiếng chuông trưa ngân trong.

 Ngoài rừng thông thỉnh thoảng nghe trăm tiếng chim, cùng nắm tay tìm chốn u tịch lên đỉnh cao. Tạm mượn cung Quế viết mấy câu nhỏ, gió cả núi đưa đi tiếng ngâm trong yên lặng.

 Đúng tiết Hoa Triều (ngày sinh của trăm hoa, giữa tháng hai âm lịch) trăm hoa thơm ngát, xách bầu tìm cảnh đẹp lên chùa trên núi. Ta yêu chỗ kỳ tuyệt nhất của núi Ô Vưu, khói ráng đến ôm lấy điện thờ Văn Xương (thần coi việc văn chương, thi cử) lâu đời.

 Vào núi biếc rồi lại ra núi biếc, trong núi Ô Vưu mây trắng bay. Rừng thông, cù lao trúc quấn quýt lả lơi, huýt dài một tiếng rồi bay về ngoài trời.

 Ở trai Trúc Bão nghe học trò Dương Bàn Sơn đọc "Vân thủy tiền tập" của ta

 Chàng họ Dương phong thái gầy gò mà nổi bật, yêu thơ "Vân thủy" của ta năm trước. Đêm gió mát trăng trong ở viện trúc, nghe chàng gãi đầu ngâm chậm rãi.

 Bày tiệc ở hiên Thính Triều tiễn Lý Tây Lai đi Lãng Trung

 Về rồi lại đi, đi rồi sớm về. Rượu cùng người sắp chia tay uống, hiên vì tiễn biệt mà mở ra. Tiếng triều xua bờ xa, ánh trăng làm lạnh chén không. Níu khách bày tiệc lần nữa, qua bên ao cùng bồi hồi.

 Đề trai Trúc Bão

 Lối quanh co dẫn vào chốn u tịch, xa tiếng ồn đời; phòng vắng nửa quay lưng tựa vào thôn sâu. Tiếng chuông trên lầu mơ hồ vọng từ mây, lan can uốn quanh chân đá. Nghìn gốc trúc cao làm chỗ cho bạn chim đậu, một ao nhỏ thả cá con. Thích nhất là sau mưa mở cửa sổ trông ra, vô số núi xanh kéo đến tận cửa chùa.

 Bài ngâm hoa và rượu

 Hoa nở đáng mừng, hoa rụng đáng buồn, trước hoa chớ bỏ qua mấy chén rượu. Uống rượu cài hoa, tinh thần sảng khoái, có hoa có rượu thì đi rồi lại đến.

 Đề hai ao Ấn Nguyệt và Hàm Nhật

 Lan can đỏ in ngược bóng viện Thi Tiên, nước biếc ôm sâu chốn Phật ta ở. Đẹp nhất là đứng dưới hoa tử vi mà nhìn, từng cành bóng cây có cá ao đứng.

 Khúc Thiên Môn, hai bài

 Bước vững qua cửa trời, mắt cười mở rộng, điện bằng vàng, đài bằng ngọc. Người phàm chớ mong xe tiên đến đón, tự mình bắc thang mây thì được phép lên.

 Muốn hỏi thang mây thông đến đâu? Thang mây ở ngay trong thân ngươi. Nếu biết chỗ diệu của luyện khí hoàn đan (luyện khí trong thân cho tinh khí quay về gốc mà kết thành đan), thì từ đất bằng cũng bay lên trời xanh.

 Viện Thi Tiên thờ Lý Thái Bạch và Tô Đông Pha

 Thường dâng nén hương lạy thơ hai ông, văn chương phong lưu là thầy của lớp sau. Tinh thần nghìn xưa nếu tiếp nối được, mọi người cùng cưỡi trăng lên núi Nga Mi.

 Đêm nguyên tiêu ghé nhà cỏ Bàn Sơn mới dựng của Dương tử

 Ta là ông già Tam Phong, trước cửa ngang một dãy núi như chữ Nhất. Đêm nay đến nhà ngươi, phong cảnh rất hợp ý. Khí xuân đến nhà mới, rừng ao chảy vào khúc vịnh nhỏ. Nhà họ Dương vốn tiếng thanh bạch, quả nhiên thoát khỏi cõi trần.

 Đài Hiên Nhiên

 Khách trên đài Hiên Nhiên ngồi lặng, xa hẳn khí bụi trần. Bóng cây nổi trên vách núi đỏ, tiếng chuông gõ vào mây trắng. Ba núi Nga đứng giữa không trung, chín đỉnh phân rõ trong tầm mắt. Đẹp nhất là trên sông lớn, đêm yên nghe tiếng triều thu.

 Lầu bên sông

 Phân thần (tách thần ra khỏi thân xác để đi xa) đi chơi biển núi, huýt dài qua đỉnh núi bên sông. Khí thu đầy lầu gác, cửa sổ cao mây tự khép kín.

 Đề lưu ở sơn phòng Trường Ất

 Không thể ở mà không có trúc, thong dong như có trời riêng. Trong lều chứa cả mặt trời mặt trăng, ngoài vách ôm lấy rừng suối. Thơ rượu vui với nghìn xưa, trời đất giao cho đàn bảy dây. Đáng yêu nhất là phong cảnh đẹp, đèn và trăng soi trước cửa.

 Rượu nhiều thơ càng phóng khoáng, núi tĩnh phòng càng trong. Đêm nay là đêm gì, ngòi bút bàn chuyện tình đạo. Trên án nghìn chữ cổ, ngoài hiên một ngọn đèn sáng. Phóng mắt nhìn làng xóm, chủ nhân nảy hứng thanh tao.

 Đề sách "Đạo Đức kinh Đông lai chính nghĩa"

 Hồi ông (tức Lã Động Tân) viết bài tựa đầu, định lời bình luận; phần mục tự lại mở ra cửa tám đức. Lại thấy khí tía từ Quan Trung kéo đến (điển quan giữ ải Doãn Hỉ thấy khí tía, biết Lão Tử sắp qua), thật thấy dưới cây mận nuôi được cháu huyền (Lão Tử họ Lý, nghĩa là cây mận; ý nói người kế thừa đạo Lão). Muốn khiến đời sau cùng được độ, có thể làm cho đạo tiên thiên (đạo gốc có trước trời đất) càng thêm tôn quý. Bao nhiêu nhà chú giải đều đề cao bản này, hộp báu mãi giữ, trấn tại Côn Lôn.

 Kệ khi tự đốt bức tranh vẽ mình

 Thiên tiên chẳng vướng vào thân xác cũ, một bức tranh sao thấy được đạo! Trong ánh lửa dữ hôm nay ra đi, dương thần (cái thần thuần dương do tu luyện mà thành, có thể rời thân xác mà tồn tại) vỡ tan đầy khắp hư không.

 Đài Hiên Nhiên

 Nơi sâu trong mây trắng, gà gáy sáng, nghe đồng hồ nước điểm canh năm. Đàn nhạn sớm đã vượt ải thu xa, bảy sao Bắc Đẩu chiếu cao, đàn lễ Đẩu trong trẻo. Cười lớn giữa trời đất không bờ bến, bay ngâm nơi đảo biển có sắc có thanh. Đẹp nhất là trên lầu núi thổi sáo ngọc, trăng nghiêng đầu thu qua thành bên sông.

 Dùng vần của Trường Ất

 Ở núi thôi nói chuyện bụi hồng phồn hoa, ngoài cửa giữ mãi dòng sông Trạc Cẩm. Khắp nơi trồng rễ thuốc kéo dài mạng sống, lúc lúc đóng chiếc "cọc định tâm" (giữ lòng vững không lay động). Ta đến gác đẹp, gió nổi nơi chỗ ngồi; người tụng kinh "Hoàng Đình" (kinh dưỡng sinh tu luyện của Đạo giáo), nắng đầy cửa sổ. Thích nhất là tình ý đẹp của chín mươi ngày thu, người lông cánh (tức tiên) cùng hát điệu tiên.

 Thê lương nhất

 Than cho người đời tình trần không dứt, chẳng hề nghĩ đến chuyện tiêu dao ngoài cõi đời. Trong nhà đánh mất của báu vô giá (ý chỉ tinh, khí, thần quý báu trong thân), lấy gì mua đường lên ba đảo tiên? Già uổng, già uổng!

 Họa vần bài gốc của Lã Thuần Dương tiên sinh

 Hòa tiếng thường dùng sáo, luyện khí chẳng rời đàn. Gửi lời cho Viên Dương tử: phải biết tình của đạo lớn. Trời mở ra, vầng trăng lẻ chiếu sáng; mây nổi lên, muôn núi chìm khuất. Người khách nhàn ở đảo khác, cần gì nhọc công tìm rừng lớn.

 Ở gác Song Thanh cùng Phi Tiên làm thơ liên cú (mỗi người nối một câu), hạn dùng vần thứ mười lăm là vần "Hàm"

 Bày tiệc nhỏ núi Bồng, đêm mát vào núi biếc. Trời đất là đường của khách rong chơi, cũng là chức hàm của kẻ tản nhân (người nhàn tản không vướng việc đời). Huýt lớn gọi hạc trong mây, xa gọi buồm trên biển. Cây sa la ở ba đảo tiên, nhạn tiên tháng chín ngậm thư. Nón đội mưa Doanh Châu (một đảo tiên), khói khoác áo hỏa hoán (áo dệt bằng sợi không cháy, bẩn thì đốt lửa cho sạch). Gió thổi tiêu xào xạc, xe rồng ra từ núi chót vót. Gấp thiếp mời trăng sáng, đề thơ viết vào hộp đỏ. Rượu quỳnh bày trong gác vẽ, gậy báu dựa vào cây sam chạm sao. Đất này vốn lìa xa nhơ bẩn, các chân nhân đều cách biệt người phàm. Khúc Nghê Thường hát ở cõi trên, cỏ dao nhặt nơi núi linh. Cười nói chuyện bể dâu, bày biện đỉnh đá như ngọc. Ngẩng đầu lên trời xanh trống không, nối vần đáp lại nhạc Thiều, nhạc Hàm (nhạc cổ thời vua Thuấn, vua Nghiêu).

 Ngày đông từ Bồng Lai đến gác Hành Vân ở đất Thục

 Bay thân huýt dài ra khỏi cửa biển phía đông, lại rời Bồng Lai mà đến nơi đây. Đầy bụng nguyên tinh (tinh khí gốc từ lúc mới sinh) đọng lại sáng ngời, từ đầu đôi tay khéo vận chuyển cái "không không" (?). Muôn hàng chữ thảo, hai ngọn bút rơi xuống; nghìn núi khói ráng đỏ rực suốt đường. Thử nhìn núi Thục, núi nối núi đẹp chồng chất, đáng yêu nhất là lá phong vừa phai sương.

 Nghe Hàm Hư sơn nhân gảy đàn, lúc mưa thu vừa tạnh, đúng khi tiếng nhạn bay qua ải

 Sau mưa núi tĩnh, nghe tiếng đàn; hương vòng đèn bạc soi trong gác. Muốn cùng "thái vô" (cõi hư không tột cùng, trước khi có trời đất) hòa làm một, khiến mọi cái "có" đều trở thành không. Tiếng sông xa xa ứng với trăng lay trên nước, hơi núi vừa lắng, gió lùa vào thông. Đáng yêu nhất là lòng trong truyền qua đầu ngón tay, chẳng cần ngẩng mắt tiễn chim hồng bay.

 Được câu thơ, đưa cư sĩ xem

 Gió đưa tiếng thác ghềnh lên gác, mây mang hơi mưa vào trong núi. Vách tây đốn cây nghe tiếng rìu chặt củi, khe bắc gõ mạn thuyền thả ống câu. Ta cùng người chài kẻ tiều lẫn lộn, ai biết trong núi nước có ông tiên ẩn. Cười đem câu thơ vừa được trao cư sĩ, người ngoài đời đến tìm thì đường vẫn thông.

 Thơ liên cú

 Cùng hưởng gió đẹp ngày lành (Hàn Thanh Phu, tức Hàn Tương Tử), các vị chân tiên xướng họa với nhau (Bạch Tử Thanh, tức Bạch Ngọc Thiềm). Hát dài làm trống cả thế giới (Khâu Trường Xuân), cười một tiếng vượt qua lầu sông (Tam Phong). Khí hợp cùng trời đất (Thanh Phu), lòng u nhã như nước trăng (Tử Thanh). Xưa nay bao nhiêu chuyện (Trường Xuân), quên hết mùa thu nơi động thiên (Tam Phong).

 Bài ngâm trong trẻo

 Trà trong hương trong, lòng đạo trong; phòng chay trong, đêm trong, gảy đàn trong. Người nào tránh được cái đục mà bàn chuyện thanh tịnh, thì nhảy vào núi mây, chẳng ai tìm thấy được.

 Đầu xuân cùng Lý Trường Ất ghé Bàn Sơn uống chút rượu

 Gió đông như đại dược, vừa đến là cỏ héo sống lại. Cỏ ven lối mơn mởn khép kín, vườn rừng chỗ nào cũng thế. Hoa cải vàng như lúa kê, nước thôn sạch hơn lau chùi. Cùng yêu bờ suối Nam Khê, khí tượng núi xanh thật đẹp.

 Tặng Lý Viên Dương

 Sau khi đã trả ấn từ quan về nhà, muôn lần không được còn lúc tham phàm mà sa xuống cõi dưới. Chỉ đem "tính trời" (bản tính trời phú) sớm chiều nuôi dưỡng, đừng để lòng mình có điều gì cho quỷ thần dòm biết. Trời đất bao la, đàn ba khúc; hơi thở điều hòa, sáo một cây. Muốn từ âm dương mà tu ra khỏi đời, phải tu từ bên ngoài âm dương.

 Ngày trùng cửu (mồng chín tháng chín) cùng Hồi ông, Lam Dưỡng Tố, Bạch Ngọc Thiềm chơi núi Nga Mi

 Sau mưa bay lên núi Đại Nga, nhìn xuống cõi trần thấy nhiều khói độc. Các chân tiên họp mặt tao nhã thành hội lớn, muôn dặm trống sáng, ai nấy đều cất tiếng ca. Hạc kêu vào mây, phách của họ Lam gõ nhịp hòa theo; loan hót thông lên sông Ngân, xe của họ Bạch đi qua. Riêng chỉ còn Lã lão không có khúc hát, vung kiếm xuyên vách núi cười khắc chữ lớn.

 Ngày sau tiết trùng dương một ngày

 Xóm khói cây sông cảnh mênh mang, ý họa tình thơ dẫn hứng dài. Gửi lời các đệ tử ở đàn núi: chẳng ngại ngắm mưa để bù lại tiết trùng dương.

 Hẹn các trò chơi động thiên núi Thanh Thành, hai bài

 Muốn tìm viện tiên, thăm dấu tiên, xin mời lên đỉnh thứ nhất núi Mân. Tháng mười tiết "tiểu dương xuân" (những ngày ấm áp như xuân giữa tháng mười) khí trời đẹp, sâu trong động thiên ung dung trò chuyện.

 Viện tiên vẫn như cũ mở cửa sổ biếc, kể tỉ mỉ về Thanh Thành, cảnh có một không hai. Một tiếng khánh trong, cửa mây rạng sáng, trăng núi còn tựa lầu chưa qua sông.

 Núi Lão Quân ở Tân Tân

 Vẫy tay gọi khách tiên lên tận trời mây, Trương tử đến thổi tiêu ngọc biếc. Cảnh diệu Thái Thanh (cõi trời cao nhất trong ba cõi trời của Đạo giáo) ai biết được, chỉ ở trong lòng nhận ra khoảng trời trong vắt. Ha ha, nắm tay tiêu dao; hô hô, cùng bước cầu trời. Hai bầu hồ lô đựng rượu ngon, mọi người cùng say đi thăm Xích Tùng, Vương Kiều (hai vị tiên thời xưa).

 Quán Trường Sinh

 Chỗ cây xanh ngất trời, mây đi đến cung này. Đường vòng ra ngoài lá vàng, núi nằm giữa Xích Thành. Viện riêng thờ Lã lão, ánh sáng còn lưu khiến nhớ Phạm công (Phạm Trường Sinh, đạo sĩ đời Tấn tu ở Thanh Thành). Sáng mai lên đỉnh cao nhất, cưỡi khí lớn bay khắp trời rộng.

 Uống rượu ở đình Hạc Sào

 Nhà tiên uống chút rượu trên đỉnh cao nhất, đúng giữa một điểm Thanh Thành. Vô số mây trắng vây quanh chiếu ghế, những bức bình phong núi cắm vào trời bày hai bên đông tây.

 Cầu gỗ ở động Thiên Sư

 Cầu gỗ bắc ngang khe mây biếc, trong tiếng nước chảy bóng xanh rủ thấp. Đẹp nhất là nơi hai vách núi giao nhau, nghe chim tiên hót cách rừng.

 Thơ liên cú ở núi Thanh Thành

 Đạo sĩ Ngô Đồng (?) vui ngâm dài (Lã Thuần Dương), bay ngoài trời bước trên núi biếc (Tam Phong). Núi mừng mạch rồng đến mở mặt lớn (Lưu Hải Thiềm), các tiên đều dừng hạc nói chuyện đồng lòng (Bạch Tử Thanh). Ba đài thấp thoáng xông khói hiện ra (Trung Sơn), chín thất từng tầng vào sương sâu (Tam Phong). Còn nhớ năm ấy rời lưới đời (Hải Thiềm), phơi phới trên đường mây ngâm dưới bóng thông (Tử Thanh).

 Hai khe Bạch Vân và Thanh Vân

 Mây đi gió nhè nhẹ, núi tĩnh nước róc rách. Ý mát mẻ không cùng, đều đến giữa suối đá. Đạo nhân thổi sáo sắt, sư già đóng cổng tre. Thong thả dạo khe đông khe tây, cùng các bậc chân tiên qua lại.

 Núi Hạc Minh

 Lúc đạo sĩ đến thì hạc đá kêu, bay thần vào Thiên Cốc đề chữ "trường sinh". Nay chỉ còn hai khe nước róc rách, giúp ta tiếng rồng ngâm hổ thét.

 Động Thiên Cốc

 Thiên Cốc vốn là nơi trường sinh, hát dài thì hang đá vang tiếng. Muốn cho thần trú ngụ thì phải ở đất này, ngồi luyện cho đại đan thành tựu.

 Tặng chủ nhân sơn cư Trường Ất

 Mưa thu suốt đêm xua tan hơi nóng, đêm đẹp Trung Nguyên (rằm tháng bảy) vẽ cũng khó bằng. Gió khe trăng núi là bạn thần tiên, giàn đậu lều dưa là nhà xử sĩ. Bọn ta noi theo phép của Lão Tử, sơn nhân lại chú giải được sách của cửa Khổng. Đốt hương đọc Kinh Dịch bàn lẽ huyền, đạo Nho cùng đạo ta chung nguồn từ thuở trời đất mới có (?).

 Chiều thu đến lầu Nhạc Vân

 Trên lầu bên sông thu ngắm đèn thu, từng điểm đèn thu soi nước sáng. Ta từ hai hồ ngâm đến tận đây, trời dài rộng vắng còn vang dư âm.

 Ở núi Phiêu Diểu đùa gọi Viên Dương, Trường Ất

 Đạo sĩ ẩn thân nơi núi Phiêu Diểu, cửa động gió nhẹ nước róc rách. Rồng trắng nằm cao, ao ngọc lạnh; hạc vàng chiều về, ngọn thông nhàn. Tay vê hoa quỳnh tựa ghế đá, vai vác gậy sắt bước lên cửa trời. Hai ông sớm đem hồn phách (?) đến thăm, giữa ba mươi sáu đỉnh, hai mươi bốn khúc quanh.

 Chơi chùa Triều Dương

 Ta từ biển núi đến, mang theo mây biển. Mở tay áo thả mây bay, mây đi bịt kín chùa núi.

 Chơi núi La Phù

 Đùa cưỡi con bướm lớn ở La Phù, hồn đi phơi phới khắp chốn vắng lặng. Bỗng hiện ra dung mạo thật, lại là một áo tơi một nón lá. Trên đỉnh Ngọc Thiềm hãy dạo quanh, xa thấy Hải Quỳnh (hiệu của Bạch Ngọc Thiềm) bay tới. Hai người vỗ tay huýt dài, vách xanh núi chồng sao mà cao ngất. Tiên lông xanh, Hoàng Dã Nhân (học trò của Cát Hồng, tu ở La Phù), trong núi ẩn hiện nhiều chân tiên. Sao không làm chủ nhà, quét đá bày chén uống mấy tuần rượu. Gió biển hiu hiu từ ngoài trời tới, thổi ra cảnh giới đẹp của La Phù. Sướng thay sướng thay thật sướng thay, cùng Tử Thanh nắm tay về Bồng Lai.

 Sau mưa ngắm núi Nga Mi, lấy câu thơ của Pha Tiên (Tô Đông Pha) làm câu mở đầu

 Nga Mi xanh quét trên nền trời sau mưa, tình ngâm man mác, chữ chữ đều tiên. Thu ánh khí núi về dưới ngòi bút, phóng khí hào hùng đứng trước lầu. Trong thơ có họa, ai lĩnh hội được; trong tĩnh không sầu, đáng yêu nhất. Yêu khói ráng trải nửa vách, khiến ta hứng u nhã đầy núi sông.

 Lên núi Ngõa Ốc

 Đồi lớn cao xa đè lên núi Nga, núi Mân; trên đỉnh mây tan, tầm mắt mới mẻ. Muôn cây gió thét mang khí hổ, các đỉnh mưa qua hiện thần rồng. Vách Bích Chi có tuyết nghìn năm, động Di Lặc không nửa hạt bụi. Núi sông mặt đất đều dưới chân, thế giới phương Tây (cõi Phật) nơi đây vượt hẳn mọi chốn.

 Phụ: bài Bàn Sơn cùng làm

 Núi Ngõa Ốc cao, đỉnh bằng như một thanh xà, thiên tiên bay vào thành của "hóa nhân" (người có phép biến hóa, theo sách Liệt Tử). Hào quang tỏa ra, ánh mây trắng xóa; khí mát thu về, hơi đá trong lành. Muôn khe thông sam thổi tiếng sáo trời xa, nghìn vách mưa móc đầy khi trời mới tạnh. Từng dải lụa trắng (thác nước) từ trên không rơi xuống, như sông Ngân đổ ngược lại còn có tiếng.

 Nước sông dâng

 Tây bắc mưa, đông nam tạnh, sông tạnh bỗng thấy sóng dữ nổi lên. Đầy bờ trẻ con cùng vỗ tay, núi chạy nước dựng, tiếng gầm như sấm. Ầm một tiếng sóng xô tung đá ghềnh, như ngựa như trâu phóng vó lao tới. Người tiên từ trên không giáng xuống, chỉ thấy giữa dòng sóng tung như tuyết bay. Hóa làm chiếc bè nổi bập bềnh trôi, theo gió đuổi sóng đến Bồng Lai, Doanh Châu.

 Đầu thu ở núi

 Mưa qua tàu chuối xanh tự nhiên, gió lay hoa sen mát tự tại. Đúng lúc bàn chuyện thiền bên gác nước, trong đó lại có mùi hoa mộc tê (hoa quế) thơm.

 Trong mưa ngắm núi Phúc Bồng

 Núi Trung Nga không chịu lộ hàng mày dài, đúng lúc gió nghiêng mưa nhỏ. Ông chài trước mắt cùng vào trong tranh, mây mực trên đầu gấp giục làm thơ. Núi như đội lọng mà lại chẳng nhỏ, đỉnh vì lùi giấu mà càng thấy lạ. Cười ta một áo tơi cùng một nón lá, cùng ông đối mặt, cả hai mơ màng.

 Ngày sinh Trương Hoàn hầu (Trương Phi) đời Hán

 Đời Đường lưu họ ở Tuy Dương (Trương Tuần giữ thành Tuy Dương, tương truyền là Trương Phi tái sinh), đời Tống lưu tên Vũ Mục (Nhạc Phi), muôn đời quay vòng, chính khí chống đỡ. Giết giặc như sấm sét, quân tinh nhuệ phải chạy; bày mưu trong như băng tuyết, sáng suốt thông minh. Ở Đương Dương quát một tiếng, quân Tào tái mặt; bài minh khắc nơi đồn canh truyền khí thế nhà Hán. Bậc anh hùng Xa kỵ tướng quân văn võ gồm đủ, ở Thành Đô say rượu tế cờ hiệu.

 Tả cảnh, thơ sáu chữ

 Mưa thưa trên cây ngô đồng nhỏ giọt, gió thu thổi hàng dương liễu úa vàng. Vừa đi vừa ngâm trên đầm hoa nghể, ngắm ra bức tranh miền sông nước.

 Mưa dầm

 Gió gió mưa mưa làm tối cả thu mới, tiên nhân cưỡi khí đạp nước rong chơi. Tiếng chuông chùa trong khói ướt ngoài mây, bóng buồm trên sông trời khuất trong sương. Trên đàn ngọc sớm thấy trăng rời sao Tất (trăng đi qua sao Tất thì mưa nhiều, theo Kinh Thi), sáo ngọc ngâm dài, gió đầy lầu. Muốn gọi rồng trắng về động đi thôi, lòng trời việc người cả hai đều xa vời.

 Đêm sau nguyên tiêu một đêm cùng các trò họp ở quán Thính Ngâm Phong

 Gió trúc xào xạc, âm vang đầy lầu, thầy trò đêm trò chuyện nơi rừng gò. Nguyên tiêu đã qua, cần gì nhọc nói, chớ đem thời gian trao cho dòng nước trôi (?).

 Bảo ẩn sĩ, hai bài tuyệt cú

 Đã lâu biết Đoàn Dương là ngôi sao ẩn sĩ, dưới núi Nga Mi nuôi dưỡng chân linh. Nhàn mời kẻ quê bàn quyết đan, đêm (?) khói lạnh, cửa không cài.

 Nơi sâu trong ruộng nước mây trắng bay, nghe trọn khúc hát cấy rồi vào núi biếc. Đêm qua tiếng chim cưu gù không dứt, sáng nay mưa nhỏ lọt vào cửa tranh.

 Đề nhà Vương sinh, tức Trì Bình tử

 Nửa nhà sắc núi soi mái hiên, trúc xanh rợp bóng chiếu màn the biếc. Lão già này ở đây hứng chẳng nhỏ, đúng là nhà người xưa nơi sâu trong động Đào Nguyên.

 Dắt các trò chơi Long Hoằng, hai bài tuyệt cú

 Trong cửa vực Long Hoằng có núi xanh, một khúc một khúc lại một khúc. Hãy đợi tiết thanh minh gió nắng đẹp, lại mang guốc mây đi tìm leo.

 Đúng lúc chuông núi điểm trời chiều, các trò xin lên bồ đoàn cỏ (đệm tròn ngồi thiền). Ta sẽ hóa làm một chú tiên mây, qua lại trong lầu huýt gọi khói chiều.

 Về đài Hiên Nhiên

 Đêm nay phân thần xuống từ cõi Thái Thanh, gió trời thổi xuống tiếng tiêu ngọc. Đường mây mở rộng, ba tầng trời lặng; tuyết trăng cùng chiếu, muôn dặm sáng. Đợi ta toàn thân cưỡi hạc giáng xuống, gửi ông một lời, chờ gà gáy. Quán Thanh Y trên đảo Thanh Y, lầu gác cao thấp như thành ngọc biếc.

 Cuối xuân

 Hôm nay trời đẹp, gió xuân thổi liễu xanh. Nước theo khách đi mà quanh, hoa tự thơm khi qua suối. Bướm bay nương cỏ, phù du múa qua tường. Ta ngắm muôn vật trời sinh, quay đầu than chuyện bể dâu.

 Bài từ Thanh khê lệnh

 Xuân đã qua nhiều rồi, nghe chim đỗ quyên kêu thì canh năm phải dậy. Chim còn chăm chỉ, hỏi người ngồi trên bồ đoàn, ai bỏ qua được điều này? Muốn cho thần sống thì lòng phải chết trước, kẻ có lòng đã chết (ý dục vọng đã dứt sạch) chính là hạt giống thần tiên.

 Tả cảnh trước mắt bảo các trò

 Tri âm từ xưa vốn ít, sắc núi sau mưa lại nhiều. Từng điểm hiện ra bên mây, sừng sững vượt qua đỉnh núi. Rừng suối gió nắng lặng, chùa quê khói nước hòa. Cũng là vật trong ao, sen đỏ soi sóng xanh.

 Tránh nóng mùa hè

 Tránh nóng nên lên lầu Phật xưa, núi non sông nước thu cả trước chỗ ngồi. Gió sông đầy tay áo, sóng mây gầm, cười một tiếng ngâm dài, khí lớn tuôn chảy.

 Cuối hè ở đài Hiên Nhiên, hai bài

 Tiếng thác cuồn cuộn đến cửa chùa, lên lầu tựa gác, bốn bề núi tối. Chỉ còn một chấm đèn đỏ soi, cười cùng các bạn du tiên nâng chén rượu.

 Gió mưa xào xạc vào lầu vẽ, chùa núi mát mẻ đã gần thu. Cây hoang bên kia sông khói mây quấn quýt, như nhờ ngòi bút Nghê Vân Lâm (họa sĩ ẩn dật đời Nguyên, tính khí lạ nên gọi là "Nghê ngông") thu vào.

 Thu mới

 Cán sao Bắc Đẩu nằm ngang sông Ngân, thu mới dần chỉ về phía tây. Gió ngô đồng vừa nổi, thổi trăng qua đê cầu.

 Đêm mưa đầu thu bảo hai người Đoàn Dương và Trì Bình

 Nói đạo bàn huyền chẳng tính năm, tiêu dao ngoài vật là thần tiên xưa. Từng hạt bụi quét đi, từng gốc rễ sạch, mới được phép thiền cao nhất của nhà ta.

 Sắc thu từ phía tây muôn dặm kéo đến, mưa ngô đồng rơi xuống rêu xanh. Cười cầm bút đề mấy câu lên đá núi, ngâm xong tươi cười đối chén rượu.

 Đêm thu trên lầu cao

 Đêm lặng trên lầu cao, sông thu thấy đèn xa. Nhà chài cười nói với nhau, ngồi cạnh nhau vá lưới tơ.

 Mưa thu

 Trời như dột, gió mưa xối xả; đất bằng sinh mây nước. Ba tháng thu mù mịt tối, phơ phất một chiếc nón đi. Tiên bay ai thấy bóng, nhạn đến chưa nghe tiếng. Ta lại cưỡi chim hồng đi, bãi sông Tiêu nối biển trời quang.

 Đêm thu nghe nhạn

 Tiếng mưa tí tách đến canh ba, chuông chùa quê ngân vang càng trong. Đúng lúc đàn nhạn xếp hàng như chữ ngang ải thu, gió tuyết núi ải đường muôn dặm. Lúa gạo nơi vùng sông nước biết ở đâu, ta cười chim hồng bay về nam. Trời dài xanh biếc, than chuyện đi đêm, thần tiên cưỡi ngươi về Tiêu Tương.

 Trời thu tạnh bảo Đoàn Dương, Trì Bình

 Trời cao ban mưa tốt, ao đầm nước thu đầy. Chim mừng lúa đỏ còn sót, tiên cưỡi mây trắng bay. Vật và ta đều nhàn thích, trời đất theo nơi về. Thần đi đùa với tạo hóa, khí tụ gõ cửa thiền. Hứng nhã nối liền núi đỏ, ngâm cao động núi biếc. Thơ mới tùy chỗ làm, cạo rêu trên vách mà viết.

 Ngày mồng chín lên đài Hiên Nhiên

 Năm ngoái ngày này họp ở đình núi, trời vì trùng dương mà riêng cho tạnh. Năm nay vẫn y như lệ cũ, đạo nhân vừa đánh chuông trưa ngân trong.

 Hàn lộ (tiết khí "móc lạnh", khoảng đầu tháng mười dương lịch)

 Ngày này gặp tiết hàn lộ, đêm sâu móc trắng lạnh. Thu mát từ ngoài ải đến, lá vàng rơi đầu rừng. Núi xa đèn lửa hiện ra, mây cao tiếng nhạn vòng quanh. Cười thổi sáo dài mà đi, lầu gác tựa lan can cao.

 Đêm thu ở lầu Vạn Cảnh

 Tùy ý lên cao đến nơi đây, gió trời mênh mang lay động lầu đài. Vung bút phẩy lên khói ráng nổi dậy, bên kia bờ đèn chài hiện ra nơi khúc nước.

 Ngày thu ở lầu Đông Pha

 Hoa thất tinh nở soi trước lầu, chiều rụng sáng nở thật đáng thương. Nhờ có một điểm lòng hoa phù dung chịu sương, nên khiến sắc thu càng thêm đẹp.

 Mai cắm bình

 Trời lạnh nhụy ngọc đang ngậm hương, trồng nơi đất tuyết khí hậu lâu dài. Chớ đem bình đồng ra mà cắm, mới giữ được hương thơm đầy sân.

 Cảnh chiều

 Mây sông lờ mờ nhận ra bãi cát, lại nghe tiếng chuông từ lầu chùa vọng ra. Ta muốn cưỡi gió huýt một tiếng dài, mấy bầy quạ kêu nổi cách làn khói.

 Đối cảnh

 Ngoài lầu sông lớn chảy tới, núi xanh bên kia bờ mở ra. Mây Nga Mi che chẳng hết, ta tự từ núi biển trở về.

 Ngày thu cùng các trò họp ở đài Hiên Nhiên uống rượu hát xướng lẫn lộn

 Vỗ tay đón gió huýt dài, tiếng hát trong cả tòa đều nghe. Ánh nước nổi bên lan can trắng, khí núi vào lầu xanh. Nâng chén bàn lẽ huyền, bên cửa sổ tụng kinh đạo. Các tầng trời chắc cười lớn, thầy trò ai nấy quên mình.

 Đêm thu cùng các trò lại họp ở đài Hiên Nhiên

 Mưa nhỏ ngoài cửa sổ the, tiếng côn trùng ngâm nghe không nỡ. Mây phủ nghìn cây đen, đêm lặng một đèn xanh. Thể thơ "cấm cú" (lối thơ cấm dùng những chữ thường gặp) ai nói được, người trước đều chưa từng trải. Tự nhặt lá chuối mà viết, chữ thảo thành hình rồng.

 Niềm vui này năm nay ít, đêm nay chớ phụ nó. Nghe gió lại nghe mưa, bàn đạo lại bàn từ. Ai nấy hát khúc "Cây không rễ" (bài từ về tu luyện của Tam Phong), thôi khoe thơ hạn vần. Chẳng câu nệ các phép tắc, ngâm cao tự vui vầy.

 Non sông trong ánh trăng

 Non sông trong ánh trăng như tìm trong tranh, tựa gác mở cửa thu cả xa gần. Đỉnh núi đè mây, sâu vào đêm; ngọn trúc thấm móc, đọng nặng hơi thu. Tiếng côn trùng rả rích kêu bên thềm rêu, bóng đèn le lói soi đầu cây. Xa trông bóng đa ngậm sương chiều, hàng cây khói mờ giấu lầu cao.

 Đêm thu

 Đêm sông Ngân nhàn nhạt, gió thu reo rừng quế. Mây mát trên ba lối nhỏ lúc sáng, móc lạnh thấm một lầu. Bóng trúc, lòng cao nơi hẻo lánh; ở núi, ý đạo sâu. Gần đây chẳng có lời gì khác, bụi trần quấy nhiễu lòng uổng lo.

 Đáng than

 Đáng than cho người đời không học tiên, bốn mùa thường sợ bệnh quấn thân. Đâu biết một khí (khí gốc trong thân) vốn không gì địch nổi, khí đầy trong thân thì mạng có thể kéo dài.

 Cười ha hả

 Cười ha hả, lại hát vang, phong lưu say múa ra khỏi làn khói sóng. Khoác áo tơi chài, đi trên sườn núi, chiều tà non sông nhiều chuyện vui. Ta đi qua ngoài thôn lúc nắng xế, ai biết ta say múa lảo đảo!

 Cùng các trò đoán mưa

 Hôm nay mưa lớn từ đông nam kéo tới, gió mùa hoa hòe, mưa mùa mai chín thật động lòng. Trời cao chẳng nói rõ ràng, trong ấy âm dương hợp thành một khí.

 Nhà Ái Trúc

 Mưa trắng gió trong, tươi mát đến từ cung Bồng. Hoa quỳnh đầy đất, hương thơm thoang thoảng, phả lên rèm cửa. Tiết tam phục (ba tuần nóng nhất mùa hè) thế này, nhân gian đều ở trong nóng nực phiền não. Sao bằng niềm vui nhà tiên ta, như cỏ bồng bay trên biển.

 Mừng Quang Vu đến lầu Nhạc Vân

 Có duyên thì nghìn dặm đến gặp nhau, không vướng bận thì một thân mặc sức đi xa. Ta yêu Lý cư sĩ ở Lãng Châu, phơi phới đến tận lầu Nhạc Vân.

 Vui vui vui

 Nói nói nói, vui vui vui, gió vừa lặng, trăng chưa lên, ghềnh đang sáng, khí thu nghiêm. Ta có một điều về tình đạo, nói sâu nói cạn. Người nào trút sạch thói tục trong trần, thì chân khí hậu thiên (khí sống nuôi thân sau khi sinh ra, do ăn uống hít thở mà có) thường được ấm áp mà dùng. Không sợ gió lạnh, không mắc dịch bệnh, tuổi có thể kéo dài, nòi giống có thể nối tiếp. Muôn việc đều do tinh thần làm nên, tinh thần làm nên thì được nhiều phúc. Không cần bùa, không cần thuốc, gặp dịch bệnh theo mùa đều quét sạch cả, vui vui vui.

 Ngâm buổi sớm

 Nhân lúc sớm mai đến đỉnh Nhật Quán (đỉnh ngắm mặt trời mọc ở Thái Sơn), bỗng nghe chùa núi trống chuông thúc giục. Trên ngọn cây Phù Tang gà trời còn gáy, một dải ráng đỏ mở ra sắc trời rạng sáng.

 Bảo Chu sinh, Lý sinh

 Hai ông sắp đến tuổi bảy mươi, rút mình xa chốn chợ ồn. Lòng trong nên bớt ham muốn, nuôi khí phải tránh nói nhiều. Rời sông Lãng nghìn dặm, đến ở núi đẹp một phen. Từ nay tìm lại bản tính, từ đây thoát khỏi lồng trần.

 Đề mộ người trong họ là Đức Hiên

 Nhà hiếu thảo hòa thuận là dòng "Bách Nhẫn đường" (nhà Trăm Nhẫn, điển Trương Công Nghệ chín đời ở chung nhờ viết trăm chữ "nhẫn"), biết giữ đức tổ tiên thì tiếng thơm tự truyền. Đức Hiên yên nằm dưới núi Phương Sơn, sinh ra chín đóa linh chi thơm.

 Bảo Lưu Bạch Tửu, Lý Ngư Khê

 Khách rượu trắng cần câu, phong thái người tu áo vá giữa núi xanh. Hai chàng đều đáng cười, tuổi đang sung mà râu ria như ông già. Ngoài đời khói ráng xưa cũ, ven sông khí tượng trống không. Sớm nghiền ngẫm lẽ thanh tịnh, giữa mấy mảnh mây trắng.

 Tìm chốn u tịch

 Núi đẹp nước đẹp tìm kẻ sĩ thanh nhã, núi lành nước lành vui đón khách quý. Chợt nghe ngoài mây chim loan xanh nói, biết có khách Bồng Lai đến cửa.

 Việc đầu thu, phỏng theo thể thơ của Hồi ông

 Thu mới sau cơn mưa mới, trăng lên hơi mát vừa sinh. Bóng sông ngậm trời xanh biếc, ánh sao soi trời trong. Tựa lầu thổi sáo ngọc, cưỡi hạc vượt kinh đô ngọc. Qua lại không chốn nhất định, bay huýt bước tới Bồng Doanh.

 Tiễn Lãng Tuyền, Lãng Sơn về Lãng Trung, cùng Bích Thành đạo nhân làm thơ liên cú

 Khách mây nước như chim nhạn (Tam Phong), xuân mới bay về phương bắc (Bích Thành). Núi ải nghìn dặm xa (Tam Phong), đạo đức một thân đầy (Bích Thành). Chẳng hỏi trạm đình dài ngắn (Tam Phong), đâu biết chuyện phải trái ở đời (Bích Thành)! Phơi phới qua lại mà đi (Tam Phong), liễu bờ sông tháng chạp lả lơi (Bích Thành).

 Mười ngày đầu tháng hai bảo các trò

 Năm này chẳng giống năm kia, ngày tháng như mũi tên rời cung. Dưới hoa sum họp, tiệc xuân vui, hãy cất hứng ngâm mà xướng họa cùng gió.

 Bay mà ngâm

 Ngâm vang lúc sáng ở Vân Mộng, bay qua mùa xuân hồ Động Đình. Phơi phới không chốn nhất định, vung tay vào núi Nga, núi Mân. Ha ha! Phong lưu thế này ai sánh được? Rằng: Hồi đạo nhân (tên Lã Động Tân tự xưng).

 Đề tranh Ma Tiên Cô nghe Hà Tiên Cô thổi sênh

 Tuần du đảo Bồng vào tận trời mây, muốn tìm nữ tiên ở động Thanh Hà. Một khúc sênh ngọc sao âm điệu lạnh lẽo? Từ biệt vườn tiên Lãng Uyển đã nghìn năm.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video