Thiên 4 — Quyển 4: Huyền yếu thiên (thơ ca và đạo tình về kim đan)

 Toàn tập của tiên sinh Trương Tam Phong, quyển bốn.

 Lý Tây Nguyệt, hiệu Trường Ất sơn nhân, người đất Hán Gia, biên soạn lại; Trương Đạo Uyên, tự Tử Thâm, kính cẩn viết chữ.

 Chu Đạo Sinh, hiệu Vãn Thành Tử, người đất Lãng Trung, kính cẩn khắc in.

 Cháu: Anh, hiệu Xuân Thành;

 Chu Toản, hiệu Tố Viên, cùng hiệu đính chữ;

 con trai: Hoàng, hiệu Bàn Khê.

 Thiên "Huyền yếu" (những điều cốt yếu huyền diệu), phần trên.

 Hai bài phỏng theo người xưa. Tự chú: sách "Tham Đồng" (tức "Chu Dịch Tham Đồng Khế" của Ngụy Bá Dương đời Đông Hán, bộ kinh điển sớm nhất về luyện đan) có câu: "Ta không dám nói suông, chỉ phỏng theo văn của người xưa." Tên bài lấy từ câu ấy.

 Khí tổ thuở nguyên thủy, mộc mạc mờ mịt. Chữ "nguyên" chứa đựng mà chưa có dấu vết, chữ "thủy" hỗn mang mà chưa có tên. Hỗn độn (trạng thái trời đất còn lẫn làm một, chưa phân chia) vừa vỡ ra, Thái Ất (cái Một tối cao, khởi nguồn của vạn vật) liền nảy mầm. Lưỡng nghi (hai mặt âm và dương) hợp đức, mặt trời mặt trăng thay nhau tối sáng. Càn (quẻ thuần dương, tượng trời) giao với Khôn (quẻ thuần âm, tượng đất) thì Khôn biến đổi; Khôn đòi lấy ở Càn thì Càn cũng thành quẻ mới. Tên gọi khác nhau mà cùng một nguồn ra, một gốc chung rễ. Trong và ngoài, rỗng và đặc, cứng và mềm đều cân bằng. Âm dương được điều hòa, biến hóa mà chia thành hình. Tinh thật, khí thật nằm trong cõi mập mờ thăm thẳm. Khảm (quẻ tượng nước, ở giữa có một hào dương, chỉ dương khí chân thật ẩn trong âm) và Ly (quẻ tượng lửa, ở giữa có một hào âm, chỉ âm tinh chân thật ẩn trong dương) đảo ngược vị trí, vận hành ngũ hành (năm hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ). Ký Tế (quẻ nước ở trên lửa ở dưới, tượng nước lửa giao hòa, việc đã thành) thì sinh ra thần; Vị Tế (quẻ lửa ở trên nước ở dưới, tượng nước lửa không giao) thì cái chết kề đến. Đạo tiên thì giữ gìn cẩn thận, đạo quỷ thì nghiêng lệch tà vạy. Người mong đạt tới đạo trời thì hãy mau tránh cửa quỷ. Từ bậc tiên mà vươn tới trời, khí của đạo còn mãi.

 Lại một bài nữa.

 Đạo lớn của trời đất ngậm sự hòa, ôm lấy chỗ giữa. Đó là tổ của cái huyền lại huyền, là tông của cái diệu lại diệu. Huyền diệu thông suốt thì bổ toang hồng mông (khối khí mịt mù thuở trời đất chưa phân). Nơi cửa khiếu có thác thược (ống bễ thổi lửa, ví sự hô hấp đóng mở để điều khí), Chu Tước (chim đỏ phương nam, thuộc hành hỏa, chỉ lửa của tâm) đốt cháy khoảng không. Trăng hiện ở phương Canh (phương tây; trăng non mồng ba hiện ra ở phía tây, ví lúc dương khí vừa mới sinh), phía tây nam được bạn (lời quẻ Khôn, ý nói âm gặp được dương). Cười rót huyền tửu (rượu đen, tức nước trong, ví chất dịch quý trong thân), dự tiệc uống ở hoàng trung (chỗ chính giữa màu vàng, tức vùng trung tâm của thân, thuộc thổ). "Hai tám" (tám lạng bên này, tám lạng bên kia, tức hai vị thuốc âm dương cân bằng) thành tựu, quạ vàng và thỏ ngọc (quạ trong mặt trời, thỏ trong mặt trăng, tức dương và âm) hòa quyện làm một. Ánh sáng của thần lặng lẽ, có ông lão huyền diệu ở trong ngôi nhà vàng (?). Gió Tốn (quẻ Tốn tượng gió, ở đây chỉ hơi thở) thổi phồng, đầy đỉnh (cái vạc luyện đan, chỉ nơi trong thân dùng để luyện) ráng đỏ. Nước lửa tiến lui, sáng theo quẻ Truân, chiều theo quẻ Mông (dùng hai quẻ này làm phép tắc tiến lửa buổi sáng, lui lửa buổi chiều). Giờ Tý, giờ Ngọ thì vận dụng công phu; giờ Mão, giờ Dậu thì không dụng công (để yên nghỉ). Đủ số mười tháng thì các quẻ xoay hết một vòng. Xong phần mệnh, công phu trọn vẹn, khí thuần dương (dương khí tinh khiết, không lẫn chút âm nào) xông lên. Cái máy của thần diệu dụng, đạo pháp vô cùng.

 Hai bài này trong các bản lưu hành ngoài đời đều gộp làm một, đề là "Tổng luận hỏa hầu trong ngoài của kim đan"; trong lòng tôi riêng cho là không đúng. (Kim đan: viên thuốc vàng, chỉ thành quả của việc luyện tinh, khí, thần ngay trong thân để thành tiên; hỏa hầu: độ lửa, tức cách điều chỉnh mạnh yếu, nhanh chậm của ý niệm và hơi thở khi luyện.) Sau được bản cất giữ của vị tiên họ Uông, bất giác thấy sáng tỏ.

 Thang lên trời.

 Người khách phiêu bạt phương xa thời Đại Nguyên, râu phất phơ cứng như ngọn kích. Một khúc "Thang lên trời" có thể thay cây tích trượng bay trên không. Nhớ lại thuở mới đi tìm đạo, lòng như đá không hề lay chuyển. Bỏ quan đi khắp biển núi, vất vả tìm bí quyết luyện đan. Từ biệt mộ cha mẹ đã khuất, núi quê không giữ được ta. Từ biệt người vợ tuổi trung niên, ra cửa thì trời vừa hửng sáng. Bỏ đứa con còn để tóc trái đào, quay đầu rời khỏi nhà lửa (lối nói nhà Phật, ví cõi đời đầy khổ não như căn nhà đang cháy).

 Việc người đời khó làm cho xong, kẻ lữ hành này đã làm xong. Điều người đời khó cắt bỏ, kẻ lữ hành đều cắt được. Muốn chứng quả trường sinh, bay vút lên cưỡi hạc tiên. Thân hậu thiên (thân xác có được sau khi sinh ra) được vun bồi vững chắc, hai chân bôn ba nơi đường xa. Thời gian dằng dặc thúc giục lòng ta, năm tháng trôi nhanh như ngựa chạy qua khe cửa. Ngẩng đầu trông núi Chung Nam, hướng trời ba lần thở than.

 Trời ban cho thầy Hỏa Long (Hỏa Long chân nhân, thầy truyền đạo cho Trương Tam Phong). (Lời chú: âm điệu trầm hùng, ngắt nhịp mạnh, nên đọc như thể ca hành cổ (?)...) Thầy biết nội đan (phép luyện tinh, khí, thần ngay trong thân mình) của ta đã thành, nên không giảng việc trúc cơ (đặt nền: giai đoạn đầu bồi bổ cho tinh, khí, thần đầy đủ). Thầy ban cho ta công phu ngoại đan (ở đây là phần công phu lấy "thuốc" từ bên ngoài thân mình để bổ vào), thương tình dặn dò ân cần tha thiết. Luyện kỷ (rèn luyện chính mình, dẹp sạch tạp niệm) thì quên tình đời, hái thuốc thì theo đúng thời tiết. Phần tiên thiên (cái vốn có từ trước khi thành hình hài) không có cân lạng, hỏa hầu không có số hào số que bói. Chỉ phân biệt già non, chỉ phân biệt lửa văn lửa vũ (lửa văn: lửa nhỏ nhẹ, chậm; lửa vũ: lửa mạnh, gấp). Hoàn toàn dùng chân ý (ý niệm chân thật, chuyên nhất, không tạp) mà cầu, còn đao khuê (cái thìa nhỏ đong thuốc, chỉ phân lượng của đan) thì khó nói cho tỉ mỉ. Mười tháng ôm thai nguyên (thai đan kết trong thân), chín năm lại thêm diện bích (ngồi quay mặt vào vách mà tĩnh tu). Đổi đỉnh lại sinh ra cháu, cưỡi rồng làm nổi sấm sét. Trời đất còn có lúc hoại, ông tiên thì thọ không cùng.

 Khẩu quyết truyền tận miệng.

 Khẩu quyết thầy thánh truyền tận miệng, là phương thuốc nổi danh để lại muôn đời. Truyền cho người đời, được mấy người hiểu. Áo rách thì lấy vải vá, cây suy thì lấy đất vun. Người hao tổn thì lấy gì bù? Chính là cái máy tạo hóa của âm dương. Lấy viên đan ở trong Khảm, hoa vàng hé một nhành. Mây lành mở ở chân trời, ánh sáng điềm lành lấp kín nền móng của cái chết. Thu về rồi thì mờ mịt lặng lẽ, như say lại như ngây. Đại đan nhỏ như hạt kê, thoát vỏ ra thì giữ mãi cảnh vô vi (không làm gì gượng ép, thuận theo tự nhiên). Thong dong trong trời đất rộng lớn, muôn hình tượng như viên ngọc trong lòng bàn tay. Người nào uống được thuốc này thì sống lâu ngang với trời đất. Nếu chẳng kéo dài được tuổi thọ, thì lời ta đều là sai.

 Trả lời hoàng đế Vĩnh Lạc (tức vua Thành Tổ nhà Minh).

 Thiên cơ (bí mật của trời) không chịu để lộ dễ dàng, vẫn sợ người đời nay thiếu chí mãnh liệt. Trải nghìn lần mài giũa, muôn sự gian nan, tốn bao công khó, nay ta truyền lại mạch của trời đất. Hoàng đế tìm ta hỏi về kim đan, tổ sư đã để lại bí quyết trường sinh. Bí quyết trường sinh là thế nào? Đạo đầy đủ, đức thịnh vượng, ấy là kế hay. Tiết chế dục vọng, lắng trong lòng, nhạt bớt lo nghĩ; thần tiên nào có công phu gì khác.

 Dưới đây còn một bài thơ năm chữ: "Kim đan nặng một cân, nhắm mắt lặng giữ thần. Chỉ lấy ngay trong nhà, cần gì ra ngoài tìm. Luyện thành hống (thủy ngân; trong đan đạo chỉ âm tinh chân thật trong Ly, tức thần ở tâm) của gái Ly, nuốt hết tinh của trai Khảm. Kim đan cùng hỏa hầu, từng lời đều là lời chân truyền gốc." Bài này là của Lã Tổ (Lã Động Tân, một trong Bát Tiên, tổ sư của phái luyện nội đan), có lẽ thời ấy viết ra để trả lời hoàng đế Vĩnh Lạc.

 Ca "Đạo tình" (tình ý của người tu đạo).

 Đạo tình chẳng phải tình tầm thường, đã biết thiên cơ thì không được coi nhẹ. Trước hãy buông bỏ hết tình đời, sau đó nghiên cứu đạo lý cho thật tinh tế. Chưa luyện hoàn đan (đan "trở về": luyện tinh khí trở lại trạng thái tiên thiên ban đầu) thì trước hãy luyện tính; chưa tu đại dược (thuốc lớn, tức kim đan) thì hãy tu tâm. Tâm tu được thì tự nhiên tin báo của đan sẽ đến, tính lặng (?) thì tự nhiên dược liệu sinh ra. Dược liệu sinh rồi thì gắng thêm công, tiếng sấm âm ỉ rung động hư không. Chỗ chớp sáng rực thì tìm hạt giống thật, lúc tin gió đến thì tìm về gốc. Muôn đạo ráng sáng bao trùm đỉnh vàng, nghìn trượng mây tía phủ kín thiên môn (cửa trời, chỉ đỉnh đầu). Nếu đến chỗ này thì đừng kinh sợ, vững vàng giữ nguyên thần (cái thần tiên thiên vốn có, khác với ý thức suy nghĩ thường ngày) nơi cửa động.

 Như mèo vồ chuột, như thỏ gặp chim ưng, gấp gấp dồn sức lại thêm siêng năng. Muôn cảnh tượng đều không phải thứ thật, chỉ một hạt ánh đỏ mới là chân thật nhất. Ánh đỏ ấy là ý xuân, trong đó như bụi lấp lánh trong ánh nắng qua cửa sổ. Ở giữa treo một điểm thuốc tiên thiên, nhìn xa như quả nho, nhìn gần như vàng. Đến đây hoàn toàn phải thận trọng, một chút niệm khởi lên là mất thiên chân (cái chân thật trời phú). Đợi điểm ấy tự quy phục, trong thân hóa thành mùa xuân suốt bốn mùa. Một mảnh mây trắng, một đợt hương; mỗi trận mưa qua, lại một lần mới. Suốt ngày liên miên như người say, thong thả chỉ chờ mùa xuân trong động.

 Âm tinh khắp thân bóc sạch, hóa thành một khối vàng thuần dương. Lúc này hơi thở như dứt, như một lần chết nhỏ, hợp thành một khối, ấy là toàn chân. Đến đây công thành mới là xong xuôi, rồi trở lại cõi trần tích lũy công đức. Hạnh đầy công thành thì trời ban chiếu mệnh, dương thần (cái thần thuần dương do luyện mà thành, có thể xuất ra khỏi thân) hiện ra, trọn vẹn chân linh. Lời này chớ nói với kẻ không đáng truyền, không gặp người thông đạt thì chớ bàn bừa. Trong đó tha thiết thông suốt lẽ huyền, ngoài cái chân này không còn cái chân nào khác. Thu xếp hành trang, niêm phong cho chắc, ngày sau thành công có thể đem ra ấn chứng với lòng. Ấn chứng với lòng, năm mươi hai câu này mong anh tìm hiểu. Nếu có lời dối thì bị trời phạt; nói cho kẻ không đáng thì bị roi đánh mất mạng!

 Ca luyện chì (chì: trong đan đạo gọi là "chân diên" – chì thật, chỉ dương khí tiên thiên chân thật ẩn trong âm, ví như chì nặng mà chìm).

 Phép luyện chì có ai hiểu? Được nó là thành chân tiên. Đau than tuổi đã già mà chưa tìm được, đi khắp năm hồ và ba đảo (ba đảo tiên ngoài biển: Bồng Lai, Phương Trượng, Doanh Châu). Sáu mươi bảy tuổi vào núi Chung Nam, gặp được chân nhân truyền báu vật. Chì thật sinh ra trước trời đất, cần gì đến kim loại, đá, cỏ, cây. Luyện đủ chín lần chín nếu công thành, trong cõi thăm thẳm sinh ra báu vàng. Một cây cốt vàng làm rung trời đất, "hai tám" điều hòa sinh ra hình đẹp. Hình đẹp vừa sinh thì ở trong thổ phủ (nồi đất, chỉ vùng trung tâm trong thân nơi ủ đan), phải từng niệm từng niệm niêm giữ cho chắc. Một dương lửa khởi thì phải ôn dưỡng (ủ ấm nuôi dưỡng); hai dương lửa khởi thì có thần công. Nếu đến ba dương mở quẻ Thái (quẻ có ba hào dương ở dưới, tượng âm dương giao thông, yên ổn), lửa mạnh bừng bừng đốt cháy hư không. Lui hết âm phù (giai đoạn lui lửa, thuộc âm) thì sinh ra chất linh, chất linh vừa sinh thì một vòng trời đất đã trọn. Nếu còn hao hụt thì điều hòa lại, lại để vào thổ phủ cho sinh chất linh. Đủ số năm nghìn bốn trăm, mới hết cái thú chân diệu của việc luyện chì. Dặn người cùng chí sau này: chớ coi việc luyện chì là dễ.

 Ca nhất khí tiên thiên.

 Sinh ra vốn là khí tiên thiên, ẩn trong núi hình hài nên người khó gặp. Nói rõ ra rồi anh phải ghi nhớ: một dải nước xuân bao lấy hình thế (?). Đưa từ miệng dưới lên vào miệng mà nuốt (?), mười hai cửa sấm đều kinh sợ (?). Say chừ, say chừ, lại say chừ, đan điền (vùng dưới rốn, nơi tụ khí luyện đan) xuân thấu, đỏ như ngọc. Như đào tiên, tha hồ uống rượu thơm đầu vò, gió Tốn thổi động khí nguyên hòa. Đánh lui ma âm, đầy lồng ngực là xuân, thần gào quỷ khóc, lật cả trời đất. Công xong, hạnh đủ ba nghìn, cưỡi loan cưỡi hạc bay đi thành tiên.

 Ca chì và lửa.

 Đại dược sinh ra có thời tiết: cuối giờ Hợi, đầu giờ Tý, lúc nửa đêm thì phát (?) (chú: chữ "tác" đọc thanh nhập). Tinh và thần giao hợp, quang hoa hòa làm một, trong mập mờ sinh ra vầng trăng sáng. Giao xong thì chảy xuống phun trào sủi bọt, ấy là một dương trở lại, chớ để tiết ra bừa. Phải gấp đóng chặt cửa Thái Huyền quan, dùng lửa ép thuốc đi qua huyệt vĩ lư (chỗ xương cụt cuối sống lưng, cửa ải đầu tiên trên đường khí đi ngược lên lưng). Lúc hái dùng mắt giữ ở nê hoàn (đỉnh đầu, vùng não), rủ xuống bên trái, đưa lên trên rồi ngưng nghỉ. Gọi là "nhìn lý, não lên huyền" (?); bên phải buông xuống rồi lại vòng lên. Đủ số sáu lần sáu thì thuốc sinh ở Càn (đỉnh đầu); dương đến cực thì âm sinh, chuyển sang bên phải. Phải mở cửa ải để lui lửa, mắt nhìn xuống giữ ruộng Khôn (vùng bụng dưới). Bên phải lên, bên trái xuống vừa ngưng lại, xong số "hai tám" là trọn một chu thiên (một vòng khí vận hành quanh thân, như mặt trời đi giáp một vòng trời). Đây là hỏa hầu thật tự nhiên, tự nhiên lên xuống, tự nhiên trừu thiêm (rút bớt chì, thêm thủy ngân, tức tự điều chỉnh tăng giảm). Cũng không có huyền, vọng, hối, sóc (các ngày trăng thượng huyền, hạ huyền, rằm, cuối tháng, đầu tháng, thường dùng để ví độ lửa), cũng không có mộc dục (tắm gội: giai đoạn ngưng tiến lui lửa, để yên mà ôn dưỡng) cùng những thiên dài dòng. Quét sạch tên gọi khác, quét sạch lời ví von, chỉ hai câu này là lời giải chân thật. Hai chữ "trái phải" nên hiểu là "trước sau", chớ lầm. Tam Phong tự ghi.

 Ca xong đạo.

 Thần không rong ruổi ra ngoài, tinh không tiết ra, khí không hao tán thì mầm linh được trồng. Ngũ hành, tứ tượng (bốn tượng: Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ, ứng với mộc, kim, hỏa, thủy) đều vào trung cung (cung giữa, vùng trung tâm thân thể, thuộc thổ), lo gì kim đan không tự kết. Trong có chân thần, ngoài có ứng nghiệm, đầy mắt hoa trong không, tuyết trắng rơi xuống. Một dương trở lại lúc giờ Hợi giờ Tý giao nhau, chính giữa hiện ra vầng trăng tròn. Phải gấp xuống tay dụng công, vàng gặp lúc đã qua rằm (trăng qua rằm thì khuyết, ví thuốc đã quá già) thì không hái được. Hơi thở vận khởi lửa ở huyền quan (cửa ải huyền diệu: khiếu then chốt trong thân, nơi khí tiên thiên phát ra), trời xanh bổ ra, hồng mông nứt toác. Sông Hoàng Hà chảy ngược lên núi Côn Lôn (ví khí từ dưới theo sống lưng chảy ngược lên đỉnh đầu), chín khiếu ba quan (chín lỗ trên thân; ba cửa ải trên lưng: vĩ lư, giáp tích, ngọc chẩm) đều thông suốt. Hóa thành nước ngọc nuốt vào bụng, như người câm ăn mật, khó mà nói ra.

 Đến đây đường công phu phải thận trọng, hái lấy và mộc dục đều theo thời tiết. Hai phẩm âm dương thì vật loại giống nhau, hai thứ trong ngoài thì hỏa phù (phép tắc tiến lửa, lui lửa) khác nhau. Thuốc linh được trong chốc lát, nhưng ôn dưỡng còn cần mười tháng. Cho già dặn lại phải qua ba năm, rồi ba lần ba là chín năm diện bích. Đan thành thì huýt dài ra khỏi núi, lúc ẩn lúc hiện lập công, để lại dấu tích giáo hóa. Thượng đế nghe danh ban thư chiếu tía, gọi ta về chầu trời, bay vào trời biếc. Người sau theo đây siêng tu, chính là khách trong hội Tam Thanh (ba vị thần tối cao của Đạo giáo: Ngọc Thanh, Thượng Thanh, Thái Thanh).

 Ca tĩnh tọa.

 Mới ngồi tĩnh tọa, học tham thiền, tin tức ấy nằm ở huyền quan. Kín đáo, liên miên điều hòa hơi thở, một âm một dương nấu trong đỉnh. Tính phải ngộ, mệnh phải được truyền (tính: phần tâm thần, bản tính; mệnh: phần thân thể, tinh khí), chớ coi hỏa hầu là chuyện thường. Nhắm mắt quán tâm, giữ lấy bản mệnh, thanh tịnh vô vi là cội nguồn. Trong vòng trăm ngày thấy ứng nghiệm, một điểm trong Khảm lật lên trên. Hoàng Bà (bà mai vàng, chỉ chân ý, thuộc thổ, làm trung gian hòa hợp) ở giữa làm mai mối, anh nhi (đứa trẻ, chỉ chân dương, tức chì thật) và xá nữ (cô gái đẹp, chỉ chân âm, tức thủy ngân thật) hai bên đoàn viên. Đẹp không kể xiết, biết nói cùng ai, khắp thân trên dưới khí xông lên trời. Tin tức ấy ai biết được, như người câm nằm mộng không nói ra được.

 Gấp xuống tay, hái tiên thiên, một điểm thuốc linh thấu qua ba quan. Từ đan điền thẳng lên đỉnh nê hoàn, rồi xuống trùng lâu (lầu nhiều tầng, chỉ khí quản ở cổ, tương truyền có mười hai đốt) vào trung nguyên (?). Nước lửa giao nhau thành chì thật, thủy ngân thật; nếu không có Mậu Kỷ (hai can thuộc thổ, chỉ chân ý ở trung cung) thì không thành đan. Tâm phải chết (dứt hết vọng niệm), mệnh phải bền, ánh sáng của thần chiếu khắp ba nghìn thế giới. Dưới cây không bóng gà vàng gáy, nửa đêm canh ba hiện sen hồng. Đông chí là lúc một dương bắt đầu trở lại, một tiếng sét rung động trời. Rồng lại gầm, hổ lại vui (rồng chỉ thần, hổ chỉ khí), nhạc tiên cùng vang chẳng phải tầm thường. Mập mờ giữ lấy cái có cái không, tạo hóa vô cùng nằm trong đó. Trong huyền có diệu, trong diệu có huyền, hà xa (xe sông: ví sự vận chuyển khí theo sống lưng lên đầu rồi xuống phía trước) chở qua ba quan. Trời đất giao hòa thì muôn vật sinh, ngày ngày uống cam lộ ngọt như mật.

 Tiên là Phật, Phật là tiên, một tính tròn sáng không có hai. Ba đạo (Nho, Phật, Lão) vốn là một nhà, đói thì ăn cơm, mệt thì ngủ. Đốt hương giả vờ, lạy lục tham thiền, nào biết đạo lớn ở ngay trước mắt. Mê muội ăn chay mà để lỡ mất, một lần mất thân người thì muôn kiếp khó được lại. Kẻ ngu mê mơ tưởng đường lên Tây Thiên, như người mù đi đêm vào núi sâu. Cơ huyền diệu chẳng phải tầm thường, tiết lộ thiên cơ tội nặng như núi. Lẽ "bốn chính" (bốn giờ chính: Tý, Ngọ, Mão, Dậu) phải chú tâm tham cứu, đập vỡ huyền quan thì diệu thông với huyền. Tý Ngọ Mão Dậu không gián đoạn ngày đêm, sớm lạy minh sư mà kết thành đan. Ai nhận ra được chì thật, thủy ngân thật, người ấy là tiên trường sinh bất lão. Tu một ngày thì vững một ngày, chớ nhìn việc tu hành bằng con mắt chỉ thấy trước mắt. Ba năm, chín năm công phu thành tựu, luyện thành một hạt đan vàng tía. Muốn biết bài ca này do ai làm: đó là Thanh Hư đạo nhân, tiên Tam Phong.

 Ca bí quyết cốt yếu của đạo.

 Ca cốt yếu của đạo, ca cốt yếu của đạo: không biết chỗ cốt yếu của đạo ắt gặp ma chướng. Nhìn vào huyền quan, điều hòa chân tức (hơi thở thật: hơi thở rất nhẹ, rất sâu, như hơi thở của thai nhi); biết hai điều cốt yếu ấy là xong việc tu hành. Đưa nguyên thần vào khí hải (biển khí, vùng dưới rốn), lúc thần và khí hòa quyện lặng lẽ, liền được một "huyền" làm chủ tể thật. Đưa nguyên khí vào hoàng đình (sân vàng, vùng chính giữa thân, khoảng giữa tim và rốn), lúc khí và thần hòa hợp mờ mịt, lại được một "huyền" tròn sáng nhất. Một huyền là diệu, một huyền là khiếu; có dục thì quán khiếu, không dục thì quán diệu (theo ý câu trong Đạo Đức Kinh). Hai cái ấy huyền lại huyền là chân cơ, tên khác mà cùng một nguồn, ai biết được.

 Nhìn huyền quan không có bí quyết nào khác, trước hết từ trong khiếu điều hòa chân tức. Thần yên, khí tĩnh, đến cực điểm thì tự nhiên; cái diệu từ chỗ không mà sinh, hiện ra thái cực. Các tiên ông xưa phần nhiều nói nửa lời, sợ lộ chân cơ nên không nói bừa. Có người nói có chỗ định ở chính giữa, có người nói không có chỗ định, tự mình lĩnh hội lấy. Đến nay ta nói hết: nó ở giữa chỗ có định và không định. Có định gọi là khiếu, không định gọi là diệu, chính là điều Lão Quân (Lão Tử) nói "huyền lại huyền". Chỉ rõ ràng để độ kẻ hữu tình, để lại cho môn phái ta làm tri âm. Gặp được mà không tu thì làm quỷ hạng thấp; làm thánh hay làm phàm là tùy ở người.

 Lúc mới xuống tay rất khó làm, vừa thoát khỏi tán loạn lại rơi vào hôn trầm (mơ màng buồn ngủ). Bậc đại trượng phu có học thật thì ắt phân biệt thần khí trong hay đục. Thần tiên thiên thì trong sáng nhất, thần hậu thiên là vật đục. Quét sạch vật đục, giữ cái trong sáng, đóng kín ba báu (tai, mắt, miệng), ở yên trong hang thiêng. Hang thiêng ấy chính là cái khiếu, điều hơi thở trong khiếu phải suy xét sâu. Một hơi ra, một hơi vào, hơi hơi nương nhau, lúc nào cũng quấn quýt. Âm thầm nhỏ nhẹ không ai hay biết, thần khí đoàn tụ xông lên, chín khiếu mở ra. Theo đây mà làm thì được cái diệu của khiếu, hôn trầm tán loạn từ đâu mà đến?

 Ca đạo lớn.

 Nay anh hãy rửa tai nghe lời ta: đạo có tiên thiên và hậu thiên. Cặn bã hậu thiên là vô dụng, một điểm tiên thiên gọi là chì thật. Không rõ chì thật, mê lầm bản tính, đó là bệnh thứ nhất của người tu hành. Trên điện Ngọc Thanh ít người đi tới, nay ta chỉ rõ cảnh thần tiên. Mệnh phải được truyền, tính phải tự ngộ, vào thánh vượt phàm là do anh làm. Tĩnh công để ngộ tính, động để lấy thuốc; bên trong có rùa rắn (Huyền Vũ, tượng thủy, ví âm dương trong thân) đảo lộn co rút (?). Một dương vừa phát động liền hành công, xoay chuyển thiên quan (cửa trời) phải mãnh liệt. Âm sinh ở giờ Ngọ, dương ở trong Khảm (?); làm vào giờ Mão giờ Dậu thì phải thong thả. Cán sao Bắc Đẩu gạt vòng xoay về tử phủ (phủ tía, chỉ chốn của thần) (?), cười đón "người con kia" làm khách của Hoàng công (?). Trong cung Hoàng Bà gặp xá nữ, xá nữ và anh nhi tự kết đôi với nhau.

 Muốn trúc cơ thì phải luyện kỷ, luyện cho thuần thục, rồi hiểu rõ việc hái lấy. Nhờ thầy chỉ cho ta một công phu "giả" (công phu phụ trợ, mang tính phương tiện), trước hết làm thông cửa ải của chín khiếu. Chín khiếu vốn ở huyệt vĩ lư, trước hết từ huyệt dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân) xông lên. Từ dũng tuyền xông lên dần tới đầu gối, công phu dưới đầu gối phải dồn sức. Nhà Phật gọi chỗ này là "mầm lau" (tích Phật tu khổ hạnh, mầm lau mọc xuyên qua đầu gối), cảm giác như sâu bò, lại như gai đâm. Qua đầu gối từ từ đến vĩ lư, có như vật cứng đến chống vào. Mới làm công phu tối thượng (?), ba công phu "giả" đều có khẩu quyết. Từ đây ba quan một lần xông mở, từ đỉnh nê hoàn chuyển trở về. Xuyên qua cửa khóa vàng, xuống thước kiều (cầu Ô Thước: chỗ lưỡi chạm vòm họng, nối hai mạch trước sau), trùng lâu mười hai tầng thật lạ thay! Trùng lâu tức gọi là nhà của giáng cung (cung đỏ, chỉ vùng tim); giáng cung và hoàng đình đều có chỗ đích xác. Một gian hoàng đình phải tinh, tinh ở một điểm linh chính giữa. Chớ hồ đồ coi là điều bí ẩn, hoàng đình chính là huyền quan thật. Không biết chỗ đích xác của huyền quan, thì chì thật hái về biết đặt ở đâu?

 Anh không thấy thơ "Ngộ Chân" (tức "Ngộ Chân Thiên" của Trương Bá Đoan đời Tống) nói: phải nương vào huyền tẫn (cái huyền và cái tẫn – theo Lão Tử là gốc của trời đất; ở đây chỉ khiếu then chốt) mà dựng nền móng. Tinh thật đã trở về nhà vàng (?), một viên ngọc sáng mãi không rời. Lại không thấy sách "Tham Đồng": hình như bình Bồng Hồ (bình chứa cõi tiên Bồng Lai), ví thế không sai. Đóng ở dưới gọi là không, đóng ở trên gọi là có, phép hai lỗ huyệt, khí cần nhau. Từ nay giảng đạo, bàn lẽ huyền, ngoài điều này ra làm gì cũng đều là hư.

 Ải đã mở, công đã tích, rèn kiếm phải rõ tin tức thật. Kiếm Mạc Da (thanh kiếm báu thời xưa) còn làm từ sắt, huống chi kiếm của ta vốn thẳng. Lấy trời làm lò, lấy đất làm chỗ đúc, kim và thủy cân bằng, chớ để buông tuồng. Hành công giờ Tý giờ Ngọ cho đúc thành, có thể cứng, có thể mềm, có thể lấy, có thể bỏ. Kiếm đã trọn rồi thì hái chì thật, hái lúc hồng mông chưa phân. Nếu hái được khí hậu thiên thì chỉ là kéo dài mạng sống mà thôi.

 Lúc "hai bảy" (?) có chân cơ, phải tìm ở Thần Châu Xích Huyện (tên gọi cổ của đất Trung Hoa) (?). Pháp và của cải đều dùng, nếu cầu được thì nên suy nghĩ kỹ, phân biệt tường tận. Mây hồng phấn, sắc chim trĩ, môi như tô son, da như tuyết. Thông minh trí tuệ, tính ôn hòa hiền lành, ánh mắt như hạt sơn đen, tóc đen tuyền. Khí trong, nhìn ngay, đi đứng đoan chính, mới dùng, ở giữa tính năm tháng. Đủ năm nghìn bốn trăm thì sinh hoàng đạo (đường vàng; ẩn ngữ chỉ lúc chân khí phát sinh) (?), trong thăm thẳm mờ mịt sinh ra mập mờ. Theo đúng thời mà hái, định chỗ nổi chìm, không được sai quá một mảy. Lúc này phải rõ trăng non mồng ba, cái diệu ở phương tây, Canh Tân, sắc trắng (Canh Tân là hai can thuộc kim, ứng phương tây, màu trắng).

 Kiếm trí tuệ linh nghiệm, lòng trong thành thật, gõ trúc thông nhau rồi mới gảy đàn (ẩn ngữ chỉ phép cảm ứng giữa hai bên). Thang trời nên dùng, không thể thiếu, cơ sâu kín nhiệm như thế mấy ai làm được! Con ba ba lớn dưới đáy biển chớ câu bừa, sợ nó kinh hãi bỏ đi không trở lại. Lò chớ để hư, độ lửa phải phân biệt, hái được khí hậu thiên thì kéo dài năm tháng. Một thời thần (một canh giờ, bằng hai tiếng đồng hồ) chia làm sáu hậu, chỉ trong hai hậu là kim đan thành. Còn lại bốn hậu có thần công, cái diệu là ở chỗ truyền bằng tâm, khó mà tiết lộ. Chì thật đến thì phát lửa thần, từ tây sang đông tìm đến ta trước. Vận thủy ngân thật một điểm đỏ của ta, đón nhau rước nhau thành một hạt. Qua ba quan, lên nê hoàn, xuống trùng lâu, vào cung Quảng Hàn (cung trăng). Không ngây cũng không khôn, không tỉnh mà cũng không say. Nếu không phải khắp thân đem hết tinh thần, sao được vợ chồng thành đôi lứa?

 Đan đã định thì lòng vui mừng, hai quẻ Truân Mông ứng theo sáng chiều. Cũng biết trong đó có mộc dục, giờ Mão giờ Dậu không nên tiến lửa. Giữ thành lũy, thôi việc giao chiến, thêm được linh sa đỏ đầy đỉnh. Như thế đủ mười tháng công phu, đồ dùng, phòng luyện đan dẹp sạch hết. Vào núi sâu, ôm giữ nguyên nhất, muôn việc đều không, chẳng tốn sức. Nóng lạnh đói mệt không xâm phạm được, sừng sững chín năm quay mặt vào vách. Sáng ở Bắc Hải, chiều ở Doanh Châu, bỗng đến ngày công hạnh đều trọn. Tam Quan (ba vị quan: trời, đất, nước) ở thủy phủ tính tuổi thọ, một phong đan thư (chiếu thư viết chữ đỏ) từ trời ngọc giáng xuống, loan xanh hạc trắng múa phấp phới, thẳng đến điện Thông Minh (cung điện của Ngọc Hoàng) phong bái xong, mãi làm tiên trường sinh bất lão.

 Ca thác thược chân thật.

 Chớ nói đạo lớn là vô vi không làm gì, cớ sao trong phòng lại đùa thác thược? Lúc dục khởi mà không động, nhàn trong chốc lát, khí tía ánh hồng rực rỡ loạn xạ. Thanh Long (rồng xanh, tượng dương, phương đông) mừng, Bạch Hổ (hổ trắng, tượng âm, phương tây) dữ, Thanh Long quấn chặt mai rùa đen. Hai luồng chính khí thấu tới cung trời, chắc chắn trên đó có gác Tam Thanh. Trong gác rõ ràng có ao ngọc, trong ao có thuốc trường sinh bất tử. Theo đúng thời xuống tay hái về, uống rồi lên Bồng Lai hưởng khoái lạc.

 Ca một khiếu huyền quan.

 Một khiếu huyền quan thông với chân quyết, bổ Càn Khôn ra, bình Bồng Hồ rộng mở. Trong hoàng đình có ông khách nguyên sơ, ôm đàn chờ giữ vầng trăng bên trời. Nước hai trong, nước ba đục (?); hoa vàng nở, đầu Đoài khuyết (quẻ Đoài có hào trên đứt, tượng thiếu nữ, phương tây). Trên núi Nga Mi ráng tía bay, ráng bay làm tan tuyết trong lò đỏ. Rồng ngâm dồn dập, hổ gầm thúc bách, rùa thiêng hút hết máu quạ vàng. Cưỡi rồng đeo kiếm say mà về nhà, vận chuyển ba quan chầu cửa khuyết phương bắc.

 Ca luyện chì.

 Đạo của Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được tôn làm thần) nay lại tuyên giảng lần nữa, vạch rõ tiên thiên và hậu thiên. Người ta chỉ bàn chì sinh sau Quý, không nói dương sinh trước Quý (Quý: can thứ mười, thuộc âm thủy; ở đây chỉ âm thủy hậu thiên). Buộc ngựa ý, khóa vượn tâm (ví ý nghĩ rong ruổi như ngựa, tâm nhảy nhót như vượn), không tạp niệm, ý phải chuyên. Dứt tham lam giận dữ thì ba độc (tham, sân, si) diệt; diệt ái dục thì năm giặc (năm giác quan bị ngoại cảnh lôi kéo) ẩn mất. Nước hoa trì (ao hoa, chỉ dưới lưỡi, nơi nước bọt sinh ra), suối thượng cốc, người xưa dùng để thấm nhuần ba đan điền (trên ở đầu, giữa ở ngực, dưới ở bụng). Nếu biết thuốc trở về gốc kéo dài tuổi, ấy phải là chì hoàn đan nối mệnh.

 Ra Bắc Hải, đến Tây Xuyên, ra tay thợ khéo, trồng sen vàng. Bắt sống tủy hổ luyện trong lò, bắt sống tinh rùa nấu trong đỉnh. Khí tiên thiên, khói Thái Tố (khí chất thuần khiết thuở ban đầu), một lần rót đề hồ (váng sữa tinh khiết nhất, ví chất tinh túy) là giữ được dung nhan. Được rồi mặc cho nóng lạnh đổi thay, uống vào nhảy ra khỏi cửa ải sống chết. Tìm "kinh đầu" (?), tìm trăng non đầu tháng, nay ta chỉ ra cái gốc trong chỗ diệu. Nước lửa giao nhau một lượt, âm dương hội hợp đủ số ba nghìn. Sang bờ bên kia chẳng cần thuyền, diệt lo nghĩ, trừ tình cảm, dứt duyên vọng. Lặng lẽ trong sạch mà nhìn báu vật của mệnh, mờ mịt im lặng mà giữ thai tiên. Chịu khổ cực hai ba năm, dương thần hiện ra, công thánh tròn đầy. Nuôi lửa không lo, tạo hóa vẹn toàn, trường sinh bất lão, thọ ngang trời.

 Ca kim đan.

 Một hạt kim đan nặng một cân, người đời biết được thì sống mãi. Trúc cơ là quét sạch việc trần gian, luyện kỷ chỉ là nuôi nguyên thần. Hoàng đình, thổ phủ, thủy ngân tiên thiên, muôn lo đều không, dứt tình đời. Rời thân mình thì không phải đạo, bám chấp thân mình cũng là không. Nay ta tiết lộ lẽ thiên cơ, nói cho các anh hùng học đạo. Trước mắt sẵn có đường trường sinh, nghìn vạn phàm phu mê mất gốc. Quét sạch linh đài (đài thiêng, tức tâm) không còn một niệm, thân nhàn thanh tịnh mà vận huyền công. Thở trong hư không, thần giữ nhà, trăm mạch về nguồn trong như nước. Trong thân tự có chì thật hiện ra, một hạt ánh đỏ sáng như trăng. Huyền quan qua lại không có chỗ cố định, âm dương lên xuống có giờ khắc.

 Trong năm lấy tháng, trong tháng lấy ngày, rằm trung thu hiện ra vầng trăng. Ba tuần chỉ ngồi ở nhà, lúc nào cũng không rời sao Tử Vi (sao chủ ở chính bắc, chỉ chỗ làm chủ trong thân). Quay mặt về nam đối nhìn cán sao Bắc Đẩu, chính là giữa trưa mà điểm canh ba (ẩn ngữ chỉ âm dương đảo lộn). Phía tây bắc đặt lò luyện thuốc linh, phía đông nam dựng đỉnh làm phép thần công. Đỉnh lò đối nhau, thật sự ra tay, kiếm trí tuệ treo ở cung thủy tinh. Hoàng Bà dắt mối làm mai, rùa thiêng vào lò sâu lại càng sâu. Đề hồ rót lên đỉnh, ấy là thác thược thật, hái lấy cái khí tiên thiên chân thật. Mỗi hơi một lần siết ở huyệt thiên cốc (hang trời, chỉ vùng não), hà xa chở lên Côn Lôn. Qua thước kiều vào hoa trì, xuống trùng lâu mười hai tầng. Qua ba quan vĩ lư, giáp tích (giữa sống lưng), Kim Công (ông Vàng, chỉ chì thật) về nhà vào hoàng đình. Chì đến tìm thủy ngân như mèo vồ chuột, thủy ngân đi tìm chì như thỏ thấy chim ưng. Thần đan chín lần chuyển luyện vào đỉnh vàng, mười tháng thai đủ thì tạo hóa thành. Không biết nóng lạnh là tạo hóa thật, thân biến thành thuần dương là vàng thật. Trong cõi trần tích hạnh đủ ba nghìn, giữa ban ngày bay lên chầu Ngọc Kinh (kinh đô ngọc của Thiên Đế).

 Ca phá mê về kim dịch hoàn đan (kim dịch: nước vàng, chỉ đan dịch luyện thành).

 Quyết hoàn đan, quyết hoàn đan, nay ta nói tỉ mỉ cho anh. Bàng môn (cửa ngách, tức lối tu lệch lạc) tiểu thuật có ba nghìn đường, ngoài kim đan này đều là lệch. Muôn thứ cặn bã đều chẳng phải báu (?), chân âm chân dương mới chính là "trồng ghép" (như ghép cây: lấy dương bổ cho âm). Âm dương giao nhau, chì và thủy ngân nối liền, anh nhi xá nữ bừng bừng giữa không trung. Rồng hổ trên dưới xoay vần bay lên, rùa thiêng đáy biển đùa với sao trăng. Mọc hoàng nha (mầm vàng, chỉ đan mới nhú), bay tuyết trắng, kim lộ trong nước là quyết tiên thiên. Hoàng Bà thật, thác thược thật, kim đan chính là thuốc trường sinh. Trước trúc cơ, sau tiến thuốc, công phu trăm ngày phải ôm giữ chắc. Nếu đuổi được hai khí về hoàng đạo, ba nhà gặp nhau (tinh, thần, ý hợp làm một) thì kết thai tiên. Tính phải luyện, mệnh phải nối, chớ ở nhân gian để năm tháng trôi suông. Nếu đem chì và thủy ngân về chân thổ, thêm thủy ngân, rút chì, mãi không diệt.

 Quạ tám lạng, thỏ nửa cân (nửa cân bằng tám lạng theo cân cũ), hai vật cùng vào thôn Mậu Kỷ. Hai đầu dùng lửa vũ, ở giữa dùng lửa văn, bắt bốn tượng về một chỗ mà nấu. Mười tháng siêng công, hỏa hầu đủ, luyện thành thuần dương, thọ không cùng. Đổi đỉnh dời thai ba năm năm, chín năm diện bích thì xuất dương thần. Huyền là tổ, tẫn là tông, là cội gốc của muôn thứ, có trước trời đất. Điểm mở con mắt thấu đất thông trời, xoay chuyển thiên quan, sao Đẩu đi ngược. Khiếu phải mở, khí tự thông, sấm chuyển cán Đẩu tiếng đang ầm. Đáy biển mây dâng, rồng tung sóng; nê hoàn gió nổi, tiếng hổ gầm. Nếu hiểu phép đảo ngược âm dương, tạo hóa Càn Khôn thành ngay tức khắc. Giảng "Ngộ Chân", nói "Tham Đồng", lẽ này vốn cùng một tông. Thuốc này tuy được từ trong phòng, nhưng việc đại dược kim đan thì khác hẳn.

 Dù có phục khí (nuốt khí), luyện tinh suông, đóng vĩ lư, mong bay lên, không được kim đan thì rốt cuộc không thành. Loài chim thú còn biết giữ toàn vẹn (?): rùa thu hơi thở qua mũi biết điều khí, hươu vận vĩ lư cũng luyện tinh. Lại có hạc ôm thai thường vững vàng, đêm bầu bạn mây và tùng, lặng lẽ nuôi thần. Súc vật còn có tuổi thọ nghìn năm, làm người lại không hiểu lẽ trường sinh. Khắp người đời tham lợi danh, không sợ sổ quỷ của Diêm La. Người có sinh diệt, súc vật có chết, ba tấc hơi dứt thì làm láng giềng với quỷ. Thuốc tiên thiên, thuốc hậu thiên, đó là vật diệu thật của âm dương. Thuốc tiên thiên giúp siêu thoát, thuốc hậu thiên kéo dài cái vỏ thân. Người đời nếu hiểu cơ trồng ghép thì trường sinh bất tử, lại được đại giác.

 Tính phải tu, mệnh phải toàn, hái được tiên thiên trồng vào nê hoàn. Trẻ nhỏ tu thì tinh khí còn toàn vẹn, trong tĩnh lặng một khí có thể bay lên trời. Chỉ người vô vi mà thân chưa phá (chưa mất tinh dương), mới là tiên Đại La (bậc tiên cao nhất, ở cõi trời Đại La) tu chân. Người từ thuở nhỏ đã mất nguyên dương, nửa đường đi tu thì tính tình điên cuồng. Hào Càn chạy vào trong hào Khôn, biến thành quẻ Ly giữa rỗng. Phải lấy hào đặc ở giữa quẻ Khảm, trở về gốc cũ, lại thành thuần dương. Nước lửa thật, phối âm dương, người đời chớ có nghĩ ngợi bừa. Dù anh vô vi ngồi suông, cũng không khỏi chết chôn ở Bắc Mang (núi nhiều mồ mả ở Lạc Dương, chỉ nghĩa địa). Tập tĩnh công, giữ trung hoàng, đến già sai lệch, uổng công một phen. Dù hiểu rõ tính chân như (bản tính chân thật theo nhà Phật), hồn phách âm vẫn đầu thai vào cõi quỷ.

 Thuốc kéo dài mạng, nước gọi hồn về, kim đan chính là vua trong các thuốc. Nếu nuốt một hạt vào bụng, trở già thành trẻ, tuổi thọ dài lâu. Kẻ thì bỏ vợ, kẻ thì nhịn ăn ngũ cốc, giữ chay giảng pháp mong về Tây phương. Mặc anh bàng môn nghìn vạn phép, ngoài phép "đồng loại" (thuốc cùng loài với người) này đều thành cuồng. Ta đã tiết lộ hết thiên cơ, hoàn đan đích thực là phương tiên. Bao đời thần tiên đều từ đây mà được, thoát khỏi cõi trần lên thiên đường. Ta khuyên người học đạo sau này, chớ nghe thầy tà nói ngắn nói dài. Nếu được khẩu quyết thuốc kim đan, sống lâu ở đời, thọ không bờ bến. Lấy đó tu ra đường trường sinh, báo đáp ơn thầy, tạ ơn trời xanh. Ghi lấy quyết này làm thuyền từ bi (ví việc cứu độ người qua bể khổ), hạnh đầy công tròn cảm động Ngọc Hoàng. Bài phá mê kim dịch ai làm? Ấy là họ Trương đời Nguyên (?), lưu truyền muôn thuở.

 Ca chỉ chỗ mê về long hổ hoàn đan.

 Mặc anh đi khắp nơi hỏi thang lên tiên, lúc một dương vừa động mới gọi là lạ. Nước ngập Côn Lôn, lật biển biếc, hổ gầm trên đầu núi đá là nền gốc. Chỉ thẳng chỗ đường tắt tiêu dao: một vầng trăng sáng chiếu núi Tu Di (núi ở trung tâm thế giới theo nhà Phật; ở đây chỉ đỉnh đầu). Hổ trong nước, rồng trong lửa, bát quái ngũ hành rạng rỡ ở giữa. Bắt được rồng thì sinh mù tía, hàng phục được hổ thì hoa vàng hé lộ. Hai tượng vì sao lập được gốc đạo? Chỉ vì lâu nay mượn đường Tào Khê (?) (nơi Lục tổ Huệ Năng truyền thiền). Nam phối với nữ, âm phối với dương, giao hợp rõ ràng như đánh một trận. Lấy đất Mậu Kỷ làm buồng vàng, thần khí trong sạch là vua thuốc. Luyện xong hạt đan vàng tía, cưỡi hạc cưỡi loan chầu Ngọc Hoàng.

 Lại một bài nữa.

 Hổ nấp nơi biển biếc nằm ngủ bên con, rồng từ Phù Tang (cây thần nơi mặt trời mọc ở phương đông) xoay trong mặt trời. Đợi lúc một dương, ý xuân động, hổ phóng ánh vàng, rồng nhả nước dãi. Lưng đeo kiếm báu thu mù của rồng, hổ thấy rồng về thì tự cùng ẩn xuống. Hai vật theo nhau về Mậu Kỷ, một lò lửa thật thong thả nấu. Từ Tý đến Ngọ (?), hỏa hầu nghiêm ngặt, đến Mão Dậu chớ để buông lơi. Nuốt khí tổ, (uống) nước ngọc (?), trong sắc có chân không, ai hiểu tường tận! Luyện chỉ ở chỗ sinh ra thân, mười điện Diêm vương cũng ở chốn này (?). Hãy mau đốn ngộ, chớ si mê tham lam, đừng bảo ông già này nói điều dị đoan. Dù anh lật hết pháp Tam Tạng (ba kho kinh điển nhà Phật) ra bàn, không ngộ được vô sinh cũng là vô ích. Đập vỡ cái bánh bao sắt này (ví điều huyền bí khó cắn vỡ), thì tự tại tiêu dao ức vạn năm.

 Chú giải "Cửu Hoàng Đan Kinh": Ca kim đan tháng thứ ba sinh hồn (phần dương của tinh thần), ba lần hoàn một lần phản.

 Từng tháng, từng tháng (?), đều là tinh huyết thật trong hoa sen non (?). Không cần đặt lò dựng đỉnh, chỉ dùng vô vi mà rút cho thấu. Cũng không đợi khí hai tuần trăng huyền đến, chỉ đợi ở ấn đường (khoảng giữa hai lông mày), cửa sao. Cũng không đợi tám lạng nửa cân làm "hoạt tý" (giờ Tý sống: lúc dương khí trong thân tự động, không kể giờ đồng hồ), chỉ đợi đúng tháng đủ năm nghìn bốn trăm. Không dùng thần giao (thần giao hòa với nhau) và thể cách (thân thể cách xa nhau), chỉ dùng thở ra ở trên, hít vào ở dưới, hai (chữ khuyết) nói (?). Một là toàn thân ấm, hai là thóp đầu thông suốt, ba là thiên mục (mắt trời, ở giữa trán) mở ra, liền thấy đại thiên thế giới. Chỗ hiệu nghiệm như thế mới đích thực là sinh bào, sinh thai, sinh hồn. Dặn người tu tiên: phải hướng vào mây mà cưỡi hạc, chớ để bị chôn trong cát đất.

 Chú giải "Cửu Hoàng Đan Kinh": Ca kim đan tháng thứ tư sinh phách (phần âm của tinh thần, gắn với thân xác), bốn lần hoàn hai lần phản.

 Lão Tổ có tên là Tổ hàng ma hộ đạo, thông suốt bảy phách, chế ngự ở Dậu. Trong Dậu có vàng thật, vàng giữ được trường sinh. Đế chân phách mệnh nguyên, từ đây diệu nguyên nguyên (?). Đêm động phòng hoa chúc, đối cảnh mà quên tình chăng. (Câu chú:) Đáp lý, ma lý, kim trá, mộc trá, đà nam, úm, giống ta vậy, giống ta vậy, nam mô bát nhã ba la mật da.

 Chú giải "Cửu Hoàng Đan Kinh": Ca kim đan tháng thứ bảy mở bảy khiếu của tim, bảy lần hoàn năm lần phản.

 Đạo Quân ngồi ở Thái Vi (cung trời Thái Vi), giáng sinh Đại Thiên Tôn. Để lại lời pháp chân thật này, dẫn người lên cõi Ngọc Thanh. Một chữ làm quyết, bảy tháng hiện hình (?). Trái hai phải ba gọi là năm, thái cực hồn nhiên có năm linh. Năm linh có đủ thì bảy khiếu mở, phải đem thiên mục vận về đây. Dạy người tu chân đích thực là thế, xuyên phá then máy lên đài ngọc.

 Chú giải "Cửu Hoàng Đan Kinh": Ca kim đan tháng thứ mười hình thần bền chắc, mười lần hoàn.

 Tiên cô Lộng Ngọc (con gái Tần Mục Công, thổi tiêu gọi phượng rồi thành tiên) thổi tiêu ngọc, tiếng tiếng thổi vào khiếu nguyên quan. Khiếu này gọi là gốc của trời đất, tiên thiên đủ rồi thì trăm cảnh tự sinh thần. Tám cảnh (tám cảnh thần trong thân theo Đạo giáo) sinh ra hai mươi bốn tầng trời, chín khiếu tự thông linh. Thánh thai vốn mượn chân nhất khí, ao Dao Trì của Vương Mẫu nổi kim dịch, lòng hoa sen. Lòng lòng hợp với mầm vàng, sinh hương ở trong gấm Càn Khôn (?). Đoạt được hương thật, khí diệu ngào ngạt, giữ ta còn mãi qua bao kiếp. Từ khi Thuần Dương đạo tổ (tức Lã Động Tân) một lần tiết lộ điều này, muôn đời người hiền phải dụng tâm kỹ. Đảo Bồng Lai nên lưu danh, hội Doanh Châu phải noi theo Hứa chân quân (Hứa Tốn đời Tấn, tương truyền cả nhà cùng bay lên trời), giữa ban ngày nhổ cả nhà bay lên. Ba năm nay khổ công dặn dò, chỉ mong ai ai cũng được thọ, dương hợp với gốc nguyên.

 Ca giữ kín không rò rỉ.

 Nói huyền diệu, giảng huyền diệu. Vận tinh thần, xoay chín khiếu, ba quan tám cửa đều xông đổ. Đóng buồng vàng, sửa bếp đan, chớ để sáu giặc (sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý bị ngoại cảnh lôi kéo) đến làm ồn. Ông chủ nhà cười ha hả, giữ chặt hoàng đình mà ngạo nghễ đùa chơi (?). Anh nhi đến, xá nữ gọi, hai nhà về một chỗ thành huyền diệu. Kết (?) kim đan, ôm trong lòng, khắp thân một vùng ánh ráng chiếu. Ngồi đan điền, hiệu Thanh Hư, khí tía ánh hồng thường lấp lánh. Trên đến cung nê hoàn ở núi Tu Di, dưới đến dũng tuyền thấu chỗ sâu kín. Trong ao bảy báu lấy trộm báu, tinh tạp khí tạp đều không cần. Cành quỳnh nhụy ngọc hoa vàng tươi mới, làm bằng san hô, mã não, xà cừ.

 Giữ thân không rò, giữ khiếu không rò, không rò rỉ, nồi chắc chảo kín. Mười hai tầng trùng lâu đều khai thông, bảy kinh tám mạch hợp với tam tiêu (theo y học cổ: ba phần trên, giữa, dưới của thân làm đường dẫn khí và nước), trăm xương tứ chi đều thấy hiệu nghiệm. Ruột già lưu thông, ruột non sáng rực, cầu Ô Thước trên dưới bước qua vững vàng. Lên cầu Triệu Châu uống trà, trong sông Cam nghe người gọi. Vận lớn thông, vận nhỏ đến, ba nhà gặp nhau cùng vui vẻ. Ta giữ một thân không rò rỉ cho bền, muôn năm nghìn thuở không già trẻ. Giữ hình hài không rò, luyện thái dương, tinh khí thần đầy đủ, giữ trung hoàng. Chì và thủy ngân nấu thành báu vật, một hạt kim đan tỏa hào quang. Anh nhi hiện hình mãi giữ bên nhau, thọ ngang trời, tránh khỏi vô thường. Ai học được bài "Ca giữ kín không rò rỉ", ấy là phương trường sinh bất lão.

 Ca xong đạo.

 Con sâu lăn lộn đời, lăn lộn trong thế giới, suốt ngày lăn lộn, đành chịu vậy. Khiếu thật, người không hiểu; tìm được rồi thì cửa thật ở đó. Không ai mừng, không ai yêu, không ai chê, không ai trách. Không tham thiền, không lễ bái, không ngồi tĩnh tọa, lười thọ giới. Đi khắp chân trời, ngắm thế giới, gặp rượu uống vài chén, gặp thịt ăn vài miếng, xin bát cơm nhét vào túi da (thân xác), tìm mảnh vải che tứ đại (bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió họp thành thân, tức thân thể), nhà hỏng thì tự mình lợp, ông chủ phải được yên ổn. Không bước vào chốn danh lợi, không bận thành bại, không nợ thuế lương nhà nước, không thiếu nợ con cái. Ai đến tìm ta, ta chẳng vướng bận. Sáng dạo bên năm hồ, tối ngủ trong núi xanh, đá cứng làm gối, trời xanh làm chăn. Hổ báo không xâm phạm được, yêu ma không dám hại, bất giác ngủ đến lúc mặt trời đỏ, không sợ, không kinh, không hãi. Từ nay đập vỡ cửa phải trái, trở mình nhảy ra ngoài cõi trần. Vỗ tay cười ha hả, tự tại, tự tại, thật tự tại.

 Thơ hồi văn (thơ đọc xuôi hay đọc ngược đều thành bài).

 Viện bên cầu đối khúc vịnh ao liễu, đêm trăng sáng cửa khép một nửa. Cưỡi hạc từ xa về động muộn, lặng gảy đàn ngồi bầu bạn với mây nhàn. Đốt đan tìm lửa, không có bếp trống; hái thuốc tìm tiên, có núi đẹp. Bầu treo cây cao, người ẩn đã lâu; bụi ồn dứt hẳn, nước chảy róc rách.

 Ba mươi sáu bài thơ kim đan.

 Nuôi đạo về chân.

 Lận đận giang hồ mấy chục năm, gặp thầy mới cắn vỡ được cái bánh bao sắt. Vị ngon trọn vẹn, ai pha mật? Nửa đêm đèn tàn, nên thêm dầu! Tin rằng hình và thần có thể vào cõi diệu, mới biết tính và mệnh phải tu cả hai. Từ khi (?) hiểu được chút ấy, quên hết muôn hộc sầu nhân gian.

 Lìa trần về ẩn.

 Một tấm lòng nhàn dứt bụi đời, trong cõi đời lặng lẽ nuôi tinh thần. Đàn mộc gảy rơi vầng trăng bên trời, rượu huyền rót cạn mùa xuân đáy vò. Năm khí chầu về gốc (khí của năm tạng cùng quy về nguyên khí) theo ngày lớn dần, ba hoa tụ đỉnh (tinh, khí, thần như ba bông hoa tụ trên đỉnh đầu) theo giờ mới mãi. Luyện thành đại dược vượt phàm mà đi, kỹ càng đề thơ răn người sau.

 Quét cảnh tu tâm.

 Cảnh trong ngoài rối rít như gai, có đất để rong ruổi, việc đáng khoe (?). Buông tay không mê là đường tắt thật, quay đầu soi lại chính là nhà ta. Sáu căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) thanh tịnh không chút chướng ngại, năm uẩn (năm nhóm họp thành con người: sắc, thọ, tưởng, hành, thức) đều rỗng không, dứt mọi tì vết. Rõ rõ ràng ràng, quên quên lãng lãng, tấc lòng lặng yên, một vầng trăng sáng chiếu Nam Hoa.

 Gắng sức chống ma buồn ngủ.

 Khí mờ ham nằm, tai hại chẳng nhẹ, vừa tới canh một đã sinh mệt mỏi. "Ắt phải có việc ở đó" (lời Mạnh Tử: lúc nào cũng phải chú tâm), luôn nơm nớp, chỉ cốt sao lòng luôn tỉnh táo. Dù ý thấy hình như say, hãy gắng tinh thần ngồi đến sáng. Một roi này phải mạnh mẽ tỉnh ngộ, làm sự nghiệp gì mà chẳng thành!

 Tìm huyền quan, bài một.

 Một lỗ huyền quan là đầu mối đường đi, chẳng phải tim, chẳng phải thận, sâu kín nhất. Bàng quang, hậu môn thì tìm uổng công, tì vị, nê hoàn chớ lục tìm bừa. Nền gốc của thần khí thường mập mờ, hãy dò tìm kỹ trong hang hư vô. Hóa ra chỉ là chỗ linh minh (chỗ thiêng sáng của tâm), nuôi thành hoàn đan thì cưỡi hạc rong chơi.

 Tìm huyền quan, bài hai.

 Con rối trên sân khấu biết gật đầu, nên biết đều do sợi dây giật. Giật nó tuy nhờ sức người, nhưng khiến người giật ta thì ai sắp đặt? Vốn nhờ ông chủ luôn sáng như trăng, mong cho đến đâu cũng phong lưu. Luyện đan nếu muốn tìm "đông chí" (lúc một dương vừa sinh), phải tìm trong chỗ lặng của linh đài.

 Bàn chung về huyền quan.

 Thân chính là Càn Khôn, chớ tìm bên ngoài, một khiếu hư linh là sâu kín nhất. Hai với ba tự hứa làm bạn, một với bốn ngại gì cùng làm đôi (theo số Hà Đồ: một là thủy, hai là hỏa, ba là mộc, bốn là kim). Năm là thổ đứng giữa coi việc sinh dưỡng, chỗ gió Tốn nổi lên định cứng mềm. Từ khi biết được cái diệu trở về gốc, trong ba mươi sáu cung xuân lại thu.

 Đúc kiếm thần.

 Thầy truyền phép đúc kiếm Thanh Xà (kiếm rắn xanh), đỉnh Khôn lò Càn rèn luyện mà thành. Chẳng phải sắt chẳng phải vàng mà sinh sát khí, không hình không bóng mà tự thông linh. Rút ra khỏi hộp thì Càn Khôn hóa chật, thu vào trong ngực thì nhỏ như hạt cải. Muôn lạng vàng ròng cũng không tìm được, lặng lẽ ở bên mình chém yêu tinh.

 Trúc cơ hậu thiên.

 Khí suy huyết kém nên bồi bổ nối liền, minh sư tự trao khẩu quyết. Nước ngọc hoa trì theo giờ nuốt, nước quỳnh vườn đào theo ngày hút. Dứt lo quên nghĩ, giữ lòng con trẻ; trở về gốc, phục hồi mệnh là sự nghiệp của tiên. Đan điền ấm áp, mặt trở lại trẻ thơ, cười chết kẻ "ngoan không" (chấp vào cái không trơ, chỉ ngồi suông) đầu bạc như tuyết.

 Luyện kỷ hậu thiên.

 Công phu luyện kỷ ai biết được, tinh linh thường theo ta. Một hạt bụi không vướng, tâm đều lặng; muôn lo đều quên, tính như ngây dại. Giặc tà không lối xâm vào cõi trong, người học suốt ngày hầu thầy nghiêm. Đói thì biết uống rượu trường sinh, ngày ngày ngà ngà say như bùn.

 Luyện kỷ được thuốc.

 Công phu luyện kỷ nối sau trúc cơ, muôn lo trong lòng đã quên hết. Một vầng trăng làm bạn, tiếng sấm năm canh riêng mình biết. Tuyết từ trong tĩnh bay những đốm trắng, mầm từ trong hư mọc cành vàng. Đoạt được dương khí trở về mà thụ thai, sinh ra đứa con nghìn năm cưỡi hạc.

 Xuống tay luyện kỷ.

 Lẽ "thân cách mà thần giao" rất tường tận, rõ ràng xuống tay thì hai bên tương xứng. Đặt lò dựng đỉnh tìm hạt giống thật, đối cảnh quên tình nhận ra quê gốc. Nắm lấy đầu rồng thu mù tía, đục mở đuôi hổ lộ ánh vàng. Một điểm chì thật nuốt vào bụng, muôn vật sáng rỡ, tuổi thọ dài lâu.

 Đỉnh khí tiên thiên (đỉnh khí: đồ chứa để luyện đan, chỉ chỗ trong thân dùng làm nơi luyện).

 Từ khi nhìn thấu khiếu hồng mông, nhận ra lò tạo hóa của Càn Khôn. Không dùng thần công điều nước lửa, linh khí tự nhiên thấu da thịt. Sáng sáng hạc vàng ẩn trong đỉnh vàng, đêm đêm cóc bạc (mặt trăng) rót vào bầu ngọc. Muốn biết việc đích thực của kim đan, hãy dụng công ở chỗ khi thân chưa sinh ra.

 Chì thật tiên thiên.

 Người đời phần nhiều thích vào cõi huyền, vào cõi huyền mà không biết cái tiên thiên này. Trong năm nghìn ngày sinh hoàng đạo, trong ba mươi thời thần nhận ra chì đen. Không ở sau khi Càn Khôn đã phân, chỉ ở trước khi cha mẹ chưa sinh ra. Báu vật ấy nhà nhà đều có, chỉ vì kẻ ngu thấy biết lệch lạc.

 Đại dược tiên thiên.

 Tin rằng lẽ kim đan tinh vi nhất, một điểm tiên thiên ít người hiểu. Không kể giàu nghèo nhà nhà đều có, không luận hiền ngu ai ai cũng sinh. Nuốt vào bụng mới có thai, đem ra lòng bàn tay lại không có hình. Người đời hỏi ta khó trả lời, chỉ xa phía chân trời trăng mọc ở phương Canh.

 Bắt giữ tiên thiên.

 Cười ngắm Thần Châu có huyền diệu, bên tai thiết tha khẽ truyền cho nhau. Đục mở hỗn độn tìm vàng và thủy ngân, bổ toang hồng mông bắt chì của nước. Một viên ngọc như hạt kê chứa cả Bắc Hải, muôn đạo ánh trăng chiếu Tây Xuyên. Nếu ai hái được nuốt vào bụng, lo gì người phàm chẳng thành tiên.

 Ngưng tụ tiên thiên.

 Hiểu được kim đan thì đúng là nên làm, cái nguyên vi chỉ lạ ở chỗ này. Ở cửa tẫn một hạt chì thật động, nơi cửa huyền là nền tạo hóa của ba nhà. Ngưng kết ở đan điền sinh lá ngọc, đưa về thổ phủ mọc cỏ chi quỳnh. Người đời muốn thấu lẽ tiên thiên, phải nhận ra hoa đỏ trên đầu rùa đen.

 Nhận thuốc và hái lấy.

 Đáy biển mặt trời đỏ, đầu núi trăng; trong hội Linh Sơn (hội Phật thuyết pháp ở núi Linh Thứu) tìm màu cà tím. Hoa nở chim hót, một trời xuân; đảo ngược, lấy dãi rồng phối với máu hổ. Ánh thần chiếu vào ruộng bầu ngọc, ngầm đếm quyết Khôn, Thân, Tý, Ngọ. Đao khuê trăm ngày đại đan thành, đan thành vốn làm khách Bồng Lai.

 Chỉ thẳng chì thật.

 Chì thật vốn là tinh hoa trong mặt trăng, tây bắc sinh nhau cùng một nhà. Trong cái mái ôm cái trống là báu nhất, trong đen lấy trắng thấy mầm linh. Kim nhiều thủy ít mới quý, âm thịnh dương suy chưa đáng khoe. Lại phải biết trong đó có bao đất Mậu, lúc nào lửa lò cũng dấy lên đan sa.

 Chỉ thẳng thủy ngân thật.

 Thủy ngân thật vốn là tinh trong mặt trời, đông ba nam hai (theo số Hà Đồ: ba là mộc phương đông, hai là hỏa phương nam) tự sinh nhau. Trong mộc giấu hỏa không phải lời bàn suông, trong cái trống ôm cái mái là báu quý. Chớ để một mảy âm đục vấy vào, phải cho toàn thể sáng như mặt trời. Trong đó có đất Kỷ vun nguyên khí, luyện được mầm linh lớn dần lên.

 Chì và thủy ngân tìm đến nhau.

 Chì thật thủy ngân thật hai bên tìm đến nhau, như sơn như keo, ý chưa thôi. Lấy thủy ngân đến với chì như tắm mặt trời, lấy chì chế thủy ngân như thêm dầu. Chì điều tính thủy ngân, thường nương tựa; thủy ngân yêu tình chì, vui bơi lội. Ngũ hành trong ngoài gom tụ lại, kết thành đầu đan lớn đỏ trắng.

 Diệu dụng của sự đảo ngược.

 Tìm chân hỏi đạo có gì khó, chỉ cần lòng người hiểu lẽ đảo ngược. Chớ vào rừng núi tìm thuốc quý, phải ở thành thị tìm chì thật. Thanh Long khóa chặt, Ly giao với Khảm; Bạch Hổ kéo về, Đoài vào Càn. Thuật này theo đó mà làm, tự nhiên có đường lên trời xanh.

 Hòa hợp đầu đan (đầu đan: mầm gốc của đan).

 Đã sinh hoàng đạo mới sinh rễ, ắt có chân dương ứng giờ trở về. Lửa tam muội (lửa thần do tâm định sinh ra) phát từ ngôi Ly, một tiếng sấm từ cung Chấn (quẻ tượng sấm, phương đông) tới. Khí và thần hòa hợp nuôi chất linh, tâm và mệnh nương nhau kết thánh thai. Thấu được tin tức ở bên trong, ba quan chín khiếu một lúc đều mở.

 Ba nhà gặp nhau.

 Nhờ Hoàng Bà khéo làm mai, từ không sinh có, đội ơn vun trồng. Bởi xá nữ lúc ấy đang chờ, dắt mối chàng trai từ ngoài tới. Hai khiếu thông nhau không ngăn cách, đến giờ (?) tụ hội không rời. Hòa hợp ấm êm, giữ mãi vô hạn, sinh ra đứa trẻ gọi là thánh thai.

 Cửu chuyển đại hoàn (chín lần chuyển luyện thành đại hoàn đan).

 Công phu xuống tay hoàn đan chín chuyển, phải biết "dưới núi có suối chảy ra" là quẻ Mông. Diệu dụng đặt lò nương đất Khôn, công phu vận lửa nhờ gió Tốn. Hổ Đoài rồng Chấn vừa hòa lẫn, trai Khảm gái Ly lại hợp đồng. Từ khi bốn tượng về trung tâm, then máy tạo hóa ở nơi thân ta.

 Hỏa hầu tinh vi.

 Năm tháng ngày giờ gom vào một khắc, một khắc mà không phải khắc (?), âm dương phân biệt. Trừu thiêm theo phù hầu, đến giờ Mão (thỏ), giờ Dậu (gà); công phu lên xuống, rồng hổ dữ dội. Lo hiểm phòng nguy thì ngưng việc lửa, cân từng thù (đơn vị cân rất nhỏ thời xưa) chia từng lạng như số hào số que bói. Tự nhiên đủ số hợp một chu thiên, ngày ngày như thế làm suốt mười tháng.

 Thoát thai thần hóa.

 Đan thành thì mệnh ta không do trời, gò hang mặc nó đổi dời. Vinh nhục chẳng can gì, đến đâu cũng vui; danh lợi không vướng, theo thời mà phóng túng. Chỉ biết cảnh Càn Khôn trong bầu (ví thế giới riêng của bậc tiên), ai nhớ năm giáp tý chốn nhân gian! Muốn hỏi dấu về ở chốn nào, trong cơn say xa chỉ bên mây trắng.

 Chín năm diện bích.

 Chín năm quay mặt vào vách nuôi thể thần, lặng lẽ mờ mịt như lúc luyện kỷ. Không trói không buộc, được tự do; tùy duyên tùy phận, biết dừng lại. Tâm cùng mặt trời mặt trăng rực sáng, ta với Càn Khôn là trong ngoài của nhau. Đập vỡ hư không chẳng phải chuyện thường, thu cả lục hợp (sáu hướng: trên, dưới và bốn phương) vào một hạt kê.

 Đổi đỉnh chia thai.

 Đặt lại lò đỉnh, dựng Khôn Càn, tay khéo dời đan vào thượng điền (đan điền trên, ở đầu). Đạo đức cao vời, thần càng vượt bậc; hư không tan nát, pháp không bờ bến. Từ nay đổi nhà lại thành chất, về sau chia thai lại vào huyền. Con nuôi cháu, cháu lại nuôi con, ông già bà già cùng thành tiên.
 Chuyển hóa, chế luyện đến chỗ thông linh

 Nuôi được đàn chắt (huyền tôn: chắt; ở đây ví hạt đan đã sinh ra rồi được nuôi lớn dần) mỗi ngày một lớn khôn, dòng họ mạnh hơn cả tổ tiên, khéo mưu tính làm ăn. Đêm qua dưới đèn gặp được bạn đời tốt đẹp, hôm nay trước nhà sinh con tuấn tú. Đứa nào cũng như cây ngọc mọc rậm, dòng dõi tiên phơi phới quây quần như những cọng vàng. Cả bầy quý hơn ngọc bích liên thành (viên ngọc họ Hòa thời Chiến Quốc, quý đến mức đổi được mười lăm tòa thành), lại có ruộng tốt không phải nộp thuế, chỉ tự mình cày cấy.

 Chín lần chuyển luyện, biến hóa linh diệu

 Đan sa (chu sa, khoáng chất màu đỏ; trong thuật luyện đan dùng để chỉ chất dương ẩn trong thân) được cửu chuyển (luyện đi luyện lại chín vòng) qua năm tháng lâu dài, nuôi thành xá lợi (vốn là hạt kết tinh còn lại sau khi hỏa táng vị tu hành Phật giáo; ở đây chỉ hạt đan đã kết thành), đến quỷ thần cũng phải kính. Một lò bạch tuyết (tuyết trắng: tên gọi chất thuốc đã thành, trắng sáng) trông hệt như ngọc, đầy đỉnh (cái vạc ba chân dùng để luyện đan) hoàng nha (mầm vàng: tên gọi mầm thuốc đầu tiên nảy sinh trong quá trình luyện) còn quý hơn vàng. Từng thấy chim loan bay cùng chim phượng múa, chỉ cần nhìn cảnh hổ gầm và rồng ngâm (rồng, hổ: hai biểu tượng cho hai khí âm dương trong luyện đan). Ngũ kim bát thạch (năm thứ kim loại và tám thứ khoáng thạch dùng trong luyện đan bằng thuốc bên ngoài) đều thành của báu, lại luyện tiếp đan Thiên nguyên (đan bậc trời, bậc cao nhất) để bạt trạch phi thăng (cả nhà cùng bay lên trời thành tiên).

 Tu luyện đan Thiên nguyên

 Phẩm đan Thiên nguyên, hỏi ai biết được? Từ chỗ không mà sinh ra có, ấy là điều đời hiếm thấy. Lấy trời đất làm lò mới là tạo hóa thật, lấy âm dương làm thuốc tự có chỗ huyền vi sâu kín. Gà ăn phải thuốc hóa hạc bay vào mây xanh, chó ăn phải thì thành rồng bay lên giữa ban ngày (điển Hoài Nam vương Lưu An đời Hán thành tiên, gà chó liếm thuốc còn sót cũng bay lên trời). Đến được đây mới gọi là cao diệu tột bậc, hẹn cùng anh nắm tay nhau cùng về.

 Phóng khoáng, ung dung dạo chơi

 Đạo nhân từ lâu đã dứt tai mắt (không còn để ngoại cảnh lôi kéo), phóng khoáng tự tại, thoát mọi ràng buộc. Sáng theo mặt trời mọc lên từ Phù Tang (cây thần ở biển Đông, nơi mặt trời mọc theo truyền thuyết), tối đến ngủ dưới chân mây núi Côn Lôn (núi thần ở phương Tây theo truyền thuyết). Trâu xanh qua ải đã bao năm rồi (Lão Tử cưỡi trâu xanh ra ải Hàm Cốc đi về phía tây), đạo này vẫn rõ ràng ngay trước mắt. Đêm qua sau ba khúc đàn dao cầm (đàn cầm nạm ngọc), khắp trời gió lạnh, trăng sáng dịu dàng.

 Đắc đạo rồi độ người

 Đôi sáo sắt cùng thổi xé tan khói sớm, gặp nhau lại đã cách bao năm. Từng đem chuyện vô vi (không làm theo ý riêng, thuận theo tự nhiên — chỗ cốt lõi của Đạo) ở ngoài vòng vật chất gửi nơi đầu bút, mà vẫn chẳng truyền hết được. Tóc bạc mấy sợi, anh đã già rồi; đường mây xanh (đường lên tiên) mấy lần ta đi trước? Ở đời tra cứu đến cùng cũng chỉ như thế, sao bằng cùng nhau dạo chơi rồi về động thiên (cõi tiên trong các hang động núi sâu).

 Vịnh chung về việc bên trong (nội đan: luyện đan trong thân)

 Thân tâm thanh tịnh để tu nội dược (thuốc bên trong: tinh, khí, thần sẵn có trong thân), vun bồi khí huyết để trở lại dáng trẻ thơ. Mượn lò đỉnh chì của người (chì: trong đan học chỉ khí dương chân thật, là gốc của đan; "lò đỉnh chì của người" là cách nói của phái âm dương, chỉ nguồn khí ấy ở người bạn tu bên kia) để tìm hạt giống thật, điểm vào thân phàm của ta để bước vào nền thánh. Mười tháng mang thai (giai đoạn nuôi "thai đan" trong thân) thêm lửa liu riu, chín năm diện bích (ngồi quay mặt vào vách như Đạt Ma; giai đoạn tĩnh tọa lâu dài cuối cùng) nuôi đứa con thiêng. Hằng Nga rất yêu đứa trẻ tuổi xuân ấy, đêm đêm sênh ca mở tiệc bên ao ngọc.

 Vịnh chung về việc bên ngoài (phần lấy thuốc từ bên ngoài)

 Chì thật, thủy ngân thật (chân diên, chân hống: hai vị thuốc chính của thuật luyện đan; chì chỉ khí dương chân thật ẩn trong âm, thủy ngân chỉ tâm thần vốn dễ bay động) kết làm vợ chồng, hai ý giao hòa sinh ra một đứa con. Con nhỏ lớn khôn rời bỏ nghiệp tổ, chắt chít làm chủ dựng nền mới. Mở rộng gia đạo thành ba nghiệp (?), mở mang cửa nhà đến cành thứ chín. Vàng chất đầy nhà có gì đáng ham, chỉ mong cả nhà bay lên ở Dao Trì (ao ngọc nơi Tây Vương Mẫu ở, tức cõi tiên).

 Vịnh tiên thiên đỉnh (cái vạc tiên thiên — trong phép song tu chỉ người nữ còn trinh nguyên, được xem là nơi chứa khí tiên thiên)

 Cô gái nhà ai mười bốn tuổi, nơi đầu mày ánh lên sắc rạng ngời. Người đời đều tham ái dục, ta lại xem như mẹ ruột. Một điểm linh đan thấu vào, khắp người mồ hôi thơm như phấn. Chỉ trong chốc lát làm khô thủy ngân của ta, đổi xương thành thuần dương (hoàn toàn là dương, không còn chút âm — trạng thái của tiên).

 Thơ kim đan, hai mươi bốn bài (kim đan: viên đan vàng, tức thành quả trường sinh bất tử của việc tu luyện)

 Hai mươi bốn bài "Thơ kim đan" này tượng trưng cho hai mươi bốn khí (hai mươi bốn tiết khí trong năm theo lịch xưa). Liêu Phục Thịnh ở Lô Châu khắc in sai lầm, chép trộm để mua danh, từng gom thơ ca của các tiên xưa lại thành một bộ, đặt tên là "Tỉnh đạo nhã ngôn" (Lời hay đánh thức đạo), mà tên họ các vị chân nhân thì phần lớn không ghi, muốn khiến người chưa từng thấy ngỡ là do mình làm, đúng như lời ông Phong (Trương Tam Phong) nói: "kẻ quỷ kế, keo kiệt tham lam, ăn trộm đạo huyền". Nay theo bản thật của tiên Uông mà sửa lại, để khôi phục diện mạo cũ, mong cho người mến đạo khỏi bị lầm lạc.

 Hái tiên thiên (khí có trước khi thân sinh ra, là bản nguyên) để luyện hậu thiên (thân và khí có sau khi sinh ra), hai khí xoay vòng nhưng chung một cội nguồn. Muốn biết cái có hình vốn từ không hình mà ra, phải hiểu thượng huyền và hạ huyền (tuần trăng đầu tháng và cuối tháng; trong luyện đan ví thời điểm khí dương non già vừa đúng để hái thuốc). Ở chỗ càn khôn (trời đất; Càn là quẻ trời, Khôn là quẻ đất) mờ mịt sắp phân chia, trong chốn tối tăm trước khi cha mẹ chưa sinh ra mình. Uống vào thì hỗn độn như đang mộng, biến hóa thành anh nhi (đứa trẻ thơ — chỉ thân thần được sinh ra trong khi tu) thọ muôn năm.

 Mặt trăng vốn không có ánh sáng, mượn ánh mặt trời, thường theo ngày hối, ngày sóc (ngày cuối tháng và ngày đầu tháng âm lịch) mà định âm dương. Cóc và quạ (cóc trong mặt trăng, quạ vàng trong mặt trời — tức âm và dương) giao hợp kết thành chất thật, Ngưu Lang Chức Nữ hẹn nhau vào chốn mù mịt. Tự nhiên hồn linh ứng với phách thánh (hồn: phần dương của tinh thần; phách: phần âm gắn với thể xác), mặc cho đất lâu trời dài. Người học hiểu được chỗ diệu trong huyền, tên tuổi thơm treo cao nơi Tử phủ (phủ tía, nơi các tiên ở).

 Bảy ngày dương trở lại (lời Kinh Dịch ở quẻ Phục: khí dương phục sinh sau bảy ngày) thì xuống cầu Ô Thước (cầu chim khách, nơi Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau; trong nội đan chỉ chỗ nối hai mạch Nhâm, Đốc — lưỡi chạm vòm miệng trên, và vùng hậu môn), lên cầu rồi vợ chồng mặc sức tiêu dao. Xoay ngược nước biển chảy về thiên cốc (hang trời — chỉ vùng đỉnh đầu), đảo chiều buồm gió mà xoay cán sao Bắc Đẩu. Tay nắm càn khôn, chia phần tạo hóa, lúc nương theo năm tháng mà đi khắp một vòng. Tay nghề thần tiên vốn thường như thế, đâu thèm cùng kẻ phàm đấu lưỡi!

 Thác thược (túi da và ống thổi của cái bễ lò rèn — ví hơi thở và sự đóng mở của trời đất) thổi phồng nhờ gió Tốn (quẻ Tốn là gió — chỉ hơi thở được ý điều khiển), dời lửa Khôn (quẻ Khôn là đất, ở dưới — chỉ hơi ấm từ vùng bụng dưới) từ chốn hồng mông (khí hỗn độn ban sơ khi trời đất chưa phân). Chậm chậm thu lên đỉnh Côn Lôn (trong thân chỉ đỉnh đầu), dần dần nuốt về cung Thổ phủ (nồi đất — chỉ vùng đan điền giữa bụng). Chì và thủy ngân hợp nhau thành báu vật tột cùng, tinh và thần kết hợp hóa thành hài nhi. Mai này nhảy ra ngoài càn khôn, chẳng còn thuộc vòng tạo hóa của Tuyền Cơ (sao Bắc Đẩu, chỉ vòng xoay của trời đất và số mệnh).

 Đặt lò dựng đỉnh luyện kim đan, nước thì sợ cạn, lửa thì sợ nguội. Lúc Ký tế, Vị tế (hai quẻ Dịch: nước trên lửa dưới là đã giao, lửa trên nước dưới là chưa giao — chỉ lúc nước lửa trong thân giao hay chưa giao) chưa nung thì thường phải giữ gìn, chỗ đi theo Truân, Mông (hai quẻ Dịch dùng chỉ hỏa hầu buổi sáng và buổi tối) phải siêng xem xét. Rút chì thêm thủy ngân (bớt dần phần chì, tăng dần phần thủy ngân theo tiến trình luyện) phải gấp gáp, lo hiểm phòng nguy chớ buông lơi. Sai một sợi tóc thì công không thành, bỏ dở nửa đường thì làm lại rất khó.

 Rồng lên hổ xuống, xoay hà xa (xe sông — chỉ việc vận khí theo vòng: lên theo mạch Đốc sau lưng, xuống theo mạch Nhâm trước ngực bụng), lửa đỏ bắt hái để chế cát trắng. Hai khí kết thai thì chì tự giảm, tam hoa tụ đỉnh (tinh, khí, thần cùng tụ trên đỉnh đầu) thì thủy ngân lại tăng. Mở lò khuấy chậm thành chung nhũ (thạch nhũ — chất trắng đặc), nhấc đỉnh lên nên biết đó là mã nha (răng ngựa — tên một dạng kết tinh trắng của chì). Hai vật cùng nắm chặt chớ buông, buông ra thì mất bông hoa vàng đẹp.

 Hái từ đất Khôn về nhiều nước và kim, trồng vào nhà Càn (quẻ Càn — trời, thuần dương; chỉ phía thân mình) rồi vào sông ái. Dương hỏa âm phù (lửa dương lúc tiến, phù âm lúc lui — phép điều tiết hỏa hầu) theo đúng tiến lui, rồng chì hổ thủy ngân tự điều hòa. Nước thu ở phương Đông thành cam lộ (sương ngọt), rượu uống ở phương Tây say giữa lụa là. Chỉ cần chí thành siêng nâng niu, thai tròn mười tháng hóa thành thanh nga (nàng tiên, tiên nữ).

 Đoạt được một điểm tinh của càn khôn, âm dương giao hợp tự nhiên thành. Vợ chồng hội họp gom ba họ (tam tính: ba nhà — chỉ tinh, khí, thần hay thân, tâm, ý, ba thứ hợp làm một), Mậu Kỷ (hai thiên can thuộc hành Thổ, tượng cho ý niệm ở trung tâm làm môi giới) giao nhau gom đủ ngũ hành (năm hành: kim, mộc, thủy, hỏa, thổ — năm yếu tố cơ bản cấu thành vạn vật). Sóc vọng (đầu tháng và rằm) theo Truân Mông thì gà thỏ nhảy (gà: giờ Dậu, thỏ: giờ Mão — lúc tắm gội, ngưng lửa), hối huyền (cuối tháng và tuần trăng) theo Ký Vị thì hổ rồng tranh nhau. Trời đất thu vào trong huyền quan (cửa huyền nhiệm — khiếu then chốt trong thân), xoay hà xa vang tiếng sét.

 Nước lửa trong thân tức là âm dương, hai khí tin hợp nhau hóa thành ánh tía. Ngày ngày đề hồ (tinh túy của sữa — ví chất thuốc quý nhất) là rượu kéo dài mạng sống, lúc lúc nuốt xuống là nước hoàn hồn. Then máy huyền không cho kẻ tầm thường biết, đại dược phải để người có chí nếm. Chín vòng luyện xong thì trở về thái thủy (lúc ban đầu của trời đất), luyện hết cái mềm của Khôn, biến thành cái cứng của Càn.

 Tính lửa bốc bừng, tính nước chảy xuôi, hà xa vận chuyển tự nhiên tròn vòng. Mảnh ngọc Côn Lôn vốn vô giá, ngọc sáng biển xanh lại bị ném vào bóng tối (minh châu ám đầu: vật quý rơi vào tay kẻ không biết quý). Lửa tam muội (lửa chân thật do tinh thần chuyên nhất sinh ra) mới phát từ dưới quẻ Ly (Ly: lửa, chỉ tâm), một phù bắt đầu nổi lên từ trong quẻ Khảm (Khảm: nước, chỉ thận). Tin tức nơi chính mình ai hiểu được, chớ trước mặt người mà chen lời bàn.

 Tu tiên phải tu thiên tiên (tiên bậc trời, bậc cao nhất), kim dịch thần đan (đan thần bằng nước vàng) phải xem cho tỉ mỉ. Thêm vào cung Ly, rút ra ở Khảm, gửi ở vị Đoài (quẻ Đoài — phương Tây, thuộc Kim), trồng ở Càn. Việc sống chết xong xuôi không phải do thần khí (?), công phu tính mệnh (tính: tâm tính, tinh thần; mệnh: thân mạng, khí lực) nằm ở chì và thủy ngân. Trên đời bao kẻ rối rít bàn đạo, người phàm ở đây mấy ai đạt được chân thuyên (lời giải chân thực)?

 Luyện kỷ (luyện mình — giai đoạn rèn tâm ý cho vững vàng) để tìm cái chân thật vốn không khó, trước hết bắt tủy thỏ phối với gan quạ (thỏ ở mặt trăng, quạ ở mặt trời — tinh âm và tinh dương). Dắt rồng tới hổ về khiếu gốc, chế thủy ngân, thả chì vào cửa phục mệnh. Khí kim qua lại thông lên giáp tích (vùng sống lưng giữa hai bả vai), hà xa vận chuyển lên nê hoàn (cung ở đỉnh đầu, tức não). Vợ chồng cùng vào nhà bà Hoàng (hoàng bà: bà mối màu vàng — chỉ ý niệm thuộc Thổ ở trung cung làm mối cho âm dương), hỏa hầu (cách điều lửa: nhanh chậm, mạnh nhẹ của hơi thở và ý niệm theo từng lúc) điều hòa thì tự kết đan.

 Đóng mở càn khôn theo hình ống bễ, Truân Mông thở hít tinh của Khảm Ly. Đỉnh hòa tứ tượng (bốn tượng: Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ — tức mộc, kim, hỏa, thủy) thì chì thật giáng xuống, lò đủ tam tài (trời, đất, người) thì thủy ngân diệu sinh ra. Một có hai không cùng biến hóa, hai không một có cùng làm nên nhau. Người đời muốn biết chỗ diệu trong huyền, phải phối hợp với thanh nga mà bàn cho kỹ.

 Mậu Kỷ ở trung cung tự biết tri âm, hai vật được làm mối nên cùng một lòng. Xá nữ (cô gái xinh — chỉ thủy ngân, tức tinh thần âm trong tâm) thổi cây sáo không lỗ, Kim công (ông Kim — chỉ chì, khí dương trong thận) ôm cây đàn không dây. Sâu sâu kín kín ai đo được? Mờ mờ tối tối ai biết tìm? Ngày hoàn đan thành tựu sắp tới, sẽ khiến cả mặt đất đều thành vàng.

 Đỉnh chì ấm áp thấu qua rèm trướng, nhận cho đúng giờ hoạt tý (giờ Tý sống — lúc khí dương trong thân tự động, không câu nệ giờ Tý theo đồng hồ) trong thân người. Hổ gầm một tiếng thì vội hái lấy, rồng vừa ngâm thì gấp ra tay. Thủ thành, dã chiến (giữ thành: giữ yên bên trong; đánh ngoài đồng: ra tay lấy thuốc) làm trời lật đất, vào phòng phòng nguy, Khảm rồi lại Ly. Đoạt được tủy rùa phượng tròn trịa, mời anh uống vào rồi đến Dao Trì.

 Vào thất lòng trống không mà luyện đại đan, công thần dụng diệu chẳng có gì khó. Biết nhìn cái khéo của trời mà xét nguyên khí, biết uống đao khuê (thìa thuốc nhỏ — chỉ lượng đan dược rất nhỏ) mà đoạt viên thuốc tía. Sóc vọng phù đến thì ba họ hợp, hối huyền lửa lui thì ngũ hành gom. Vợ Nghệ (Hằng Nga, vợ Hậu Nghệ, trộm thuốc tiên rồi bay lên cung trăng) dù biết chạy lên hang cóc, sao bằng thanh nga cưỡi chim loan sặc sỡ.

 Cát thủy ngân ở trong gỗ, vàng ở trong nước, đừng hoài công tìm ở cung Ly vị Khảm. Chỉ dựa vào càn khôn mà chia chủ khách, lại theo rồng hổ mà định chìm nổi. Cho nên kim mộc thành ba họ, khiến vợ chồng chung một lòng. Về sân nhà sum họp, bà Hoàng làm mối chính là tri âm.

 Lò thật đỉnh thật phát ra then máy thật, hái thuốc phải nương lúc giờ Hợi vừa hết (cuối giờ Hợi sắp sang giờ Tý — lúc âm đến cực thì dương sinh). Mẹ chì mờ mịt, ánh sáng sắp động, thai vàng nhảy nhót khi lửa tới kỳ. Đừng quên khí hầu, điều chân tức (hơi thở thật — hơi thở sâu nhẹ gần như ngưng), chỉ giữ hư vô mà vận Khảm Ly. Ra trận chớ dễ dàng thả giặc, nơm nớp cẩn trọng, càng phải phòng nguy.

 Mười tháng xong công, tạo hóa đã vững, nếu còn thêm hỏa hầu ắt làm hại đan. Khí huyết phòng tiên đều quên hết, đỉnh báu lò vàng chẳng cần nhìn. Chín năm diện bích, hình thoát vỏ, thân vượt tam giới (ba cõi: dục giới, sắc giới, vô sắc giới — toàn bộ cõi luân hồi), mình mọc lông cánh. Chỉ vì nuốt hạt thử mễ (hạt kê — ví viên đan nhỏ như hạt kê) vào bụng, công đức đầy đủ thì cưỡi phượng loan.

 Trên nuốt dưới, hai huyền (?), từng chặng đề phòng mà vào ruộng ngọc (đan điền). Qua qua lại lại, khách trở thành chủ, chồng chồng vợ vợ đảo điên. Kết đan đã mừng có điềm hài nhi, ra khỏi vỏ đều nhờ thánh mẫu vẹn toàn. Xa gần dạo chơi xem bốn chính (bốn phương chính, ứng bốn giờ Tý, Ngọ, Mão, Dậu), đông tây nam bắc mặc sức xoay vần.

 Che ánh sáng, giấu dấu vết, ẩn giữa bụi hồng; việc có làm (hữu tác) ai biết lại càng diệu càng thật. Phục hổ hàng long phải hòa lẫn với đời, vượt phàm vào thánh mới khiến người kinh ngạc. Sâu sâu kín kín tu đan đạo, rõ rõ ràng ràng hiện chí thần. Then huyền của "Dược kính" (sách "Nhập dược kính" của Thôi Hy Phạm đời Đường) đã tiết lộ hết, xưa nay nhờ đó mà đến được bến trời.

 "Kim bích", "Tham đồng" (Chu Dịch tham đồng khế của Ngụy Bá Dương đời Hán, sách tổ của đan học) cùng "Chỉ huyền", "Thúy hư" bàn tính mệnh, cùng Trung tiên (?). "Âm phù" chữ báu hơn ba trăm, "Đạo đức" văn thiêng suốt năm nghìn. Trong "Nhập dược kính" suy về ống bễ, trong "Ngộ chân thiên" (của Trương Bá Đoan đời Tống) xét đến nơm bẫy (đề thuyên: bẫy thỏ, nơm cá — chỉ lời lẽ là phương tiện, được ý thì quên lời). Lời dặn dò thiết thân về kim đan, tóm lại đều bàn tiền huyền và hậu huyền.

 Công phu hỏa hầu vốn tự nhiên, thông được chỗ diệu này tức là thần tiên. Ngũ hành gom tụ thì trộm được trời đất, bát quái (tám quẻ của Kinh Dịch) xoay vòng thì làm nên thánh hiền. Trong lò tạo hóa nấu mặt trời mặt trăng, trong đỉnh càn khôn sinh ra sen vàng. Có ai biết được lẽ tinh vi này, theo ta bay lên chầu trước Thượng đế.

 Thành kính cúi đầu lạy tinh quân (các vị thần sao), kính lễ tinh tú che chở thân mình. Hai mươi tám tú (hai mươi tám chòm sao chia vòng trời) cùng chiếu sáng, ba trăm sáu (mươi?) độ của vòng trời đều bày ra. Bậc thánh trên gom được năm tháng ngày, trung cung giữ hợp khí tinh thần. Soi xuống hẳn cho thêm tuổi thọ dài lâu, chiếu ánh lại đổi mới cùng hai vầng sáng (mặt trời và mặt trăng).

 Thơ đại đan tám bài, viết ở đạo thất núi Võ Đang để chỉ dạy các đệ tử

 Học đạo tu chân ra khỏi bụi đời, dạo chơi mây nước, vui với chân tính hồn nhiên. Linh dược trong thân chẳng phải kim thạch, thần sa trong bụng há là thủy ngân! Công phu hái luyện theo mặt trời mặt trăng, hỏa hầu nấu nung phối với Canh Tân (?) (hai thiên can thuộc Kim). Bà Hoàng làm mối, ba nhà hợp lại, uống rượu xem hoa khắp nơi là xuân.

 Hái gom một vị chì nhà người, bắt tinh luyện khí bù cho tiên thiên. Tiền huyền tám lạng, hậu huyền tám lạng (mỗi bên nửa cân, hai phần cân bằng; một cân xưa là mười sáu lạng), nội dược trở về thì ngoại dược cũng trở về. Tử phủ huyền cung rủ sương báu, hoàng nha bạch tuyết hóa thành cóc vàng. Diệu dụng thần tiên thường như thế, trong lửa trồng được sen chín đốt.

 Sơ quan, trung quan với hậu quan (ba cửa ải: ba giai đoạn tu luyện, hoặc ba ải trên đường khí đi sau lưng), hạ điền, trung điền với thượng điền (ba đan điền — "ruộng thuốc", vùng tụ khí: bụng dưới, ngực, đầu). Thứ lớp vốn chia rành mạch, công lửa phải theo phép "càn càn" (tự cường không nghỉ, như lời quẻ Càn). Cửa sổ phòng sáng rọi khi canh ba tới, ngày đêm đỏ rực, chín đỉnh vẹn toàn. Văn võ (lửa văn: lửa nhẹ; lửa võ: lửa mạnh), âm dương siêng chuyển luyện, mở toang muôn khiếu để chầu trời.

 Công phu trong thân ta tự biết, then trời huyền diệu ai nhìn thấu? Mới tìm rồng hổ đến tranh chiến, lại thấy rùa rắn vui vẻ xướng họa. Trời đất đảo điên, xem Bĩ Thái (hai quẻ: bế tắc và thông suốt), lửa phù khởi dứt ở Hư Nguy (hai sao trong hai mươi tám tú ở chính Bắc, ứng giờ Tý — chỗ âm cực dương sinh). Sao Nam Thần, Bắc Đẩu soi trước sau, mặt trời mặt trăng, quạ cóc bay qua lại.

 Đại đạo tu chân là tổ của càn khôn, hái âm dương làm công tạo hóa. Muốn chế thiên hồn sinh hổ trắng, phải bắt địa phách sinh rồng xanh. Xoay của chí báu về hợp ở chính giữa, biến hóa dương thần (thân thần thuần dương, có thể xuất ra khỏi thân xác) vào thượng cung. Một khí kết thành một hạt đan, người nuốt vào thì mặt như trẻ thơ.

 Đạo pháp bàng môn (đường lối ngoài lề, không chính) có đến muôn nghìn, không biết hỏa hầu thì đều uổng công. Trước phải cùng xét lẽ diệu cho ngộ thật, sau bái minh sư (thầy sáng, thầy chân chính) để được truyền khẩu quyết. Muốn khiến tình ý ba nhà hòa hợp, chỉ nhờ một điểm đạo tâm vững bền. Sớm tối nung luyện tinh, thần, khí, kết thành chân thần lên chín tầng trời.

 Tìm chân phải biết khiếu hư vô, công phu chỉ ở nơi ý đến. Qua lại thuận nghịch mà luyện âm dương, lên xuống Khảm Ly ở chỗ đảo điên. Mập mờ thấp thoáng thì thái cực (khối nguyên sơ chưa chia âm dương) sinh, mờ mịt tối tăm thì hài nhi có điềm. Ra huyền vào tẫn (huyền: đực, dương; tẫn: cái, âm — "cửa huyền tẫn" là chỗ hơi thở ra vào) đều do tự nhiên, như quên như còn mà giữ đàn bếp.

 Biết trước đạt sau mới luyện kim đan, lửa nguội nước cạn thì làm chẳng trọn. Bậc thượng đức vô vi thành chí thánh, công bậc dưới có làm (hữu tác) nằm ở chu thiên (vòng trời — vận khí theo vòng mạch Nhâm Đốc khắp thân). Chỗ một dương động thì nhìn thấu trời đất, lúc hai phẩm hợp thì sinh ra Phật tiên. Trồng hoa trong trăng chẳng mất chốc lát, ánh cóc hiện ra soi Tây Xuyên (phương Tây — phương Kim, nơi thuốc sinh).

 Thơ hoa quỳnh

 Cành quỳnh cây ngọc vốn thuộc nhà tiên, chưa biết nhân gian có hoa này. Vẻ thanh nhã chẳng nhiễm mưa móc phàm trần, dáng cao vời thường mang khói ráng thuở xưa. Trải bao năm tháng nào từng già, khắp đời không hai, chớ khoe khoang bừa. Mấy lần muốn chở về trời, định mượn chiếc bè thiêng của Bác Vọng (Bác Vọng hầu Trương Khiên đời Hán, tương truyền từng đi bè lên tới sông Ngân).

 Thất tuyệt (thơ bốn câu, mỗi câu bảy chữ)

 Chân tâm mênh mông không cùng tận, vô số thần tiên từ đó mà ra. Người đời say đắm thân xác nhỏ bé, một viên huyền châu (hạt ngọc huyền diệu — chỉ đan, chỉ chân tính) người chẳng biết!

 Bài nữa

 Phật Ấn (thiền sư Phật Ấn đời Tống) chỉ ra cái rỗng không mà giác ngộ, Đan Dương (Mã Đan Dương, đạo sĩ phái Toàn Chân) nói toạc cái có trong không. Nắm được điểm chân thật thuở ban đầu ấy, muôn đời nghìn thuở thân không mục nát.

 Bài nữa

 Ngược dòng thẳng lên Bồng Lai (đảo tiên ngoài biển theo truyền thuyết), rải suối ngọt thấm khắp chín cõi. Từ đó đan điền được thấm nhuần, hoàng nha khắp đất cùng nở rộ.

 Bài nữa

 Năm tháng ngày giờ uổng công chấp vào, quẻ hào cân lạng cũng rời rạc vụn vặt. Nếu từng hiểu được ý "miên miên" (liên tục không dứt — lời Đạo đức kinh về hơi thở), thì đó chính là lúc "chớ quên, chớ giúp" (lời Mạnh Tử: không bỏ quên mà cũng không cưỡng ép cho nhanh).

 Bài nữa

 Đại dược chẳng nhiều, chỉ một viên, phải cầu đồng loại hai bên cùng vui. Người đời muốn hỏi quyết trường sinh, trước hãy tìm đan hai phẩm âm dương.

 Huyền yếu thiên, quyển hạ

 Đăng cao đài (Lên đài cao). Xét "Tham đồng khế" có câu "nhắm mắt lên đài cao", ý nói phá toang lớp huyền sâu, khiến lòng và mắt người sáng

 tỏ, như lên đài cao, xa gần đều thấy. Tên điệu lấy từ đó.

 Tạo hóa của kim đan diệu khó nói, đạo lý huyền vi ai phân biện được! May gặp minh sư chỉ dạy, phá toang trời ở trong nước. Trước dạy ta giữ chặt huyền quan, ngồi xếp bằng, điều thần sửa khí, trừ lo nghĩ, "bịt Đoài buông rèm" (ngậm miệng lại, mắt khép hờ). Kế dạy ta thổi động gió Tốn, dời vận nước lửa, giữ vững chân tinh, bảo toàn nguyên dương (khí dương gốc trời phú), xoay chuyển thiên quan (cửa trời — then máy cho khí xoay vòng). Lại chỉ thấy nước Hoàng Hà cuồn cuộn chảy ngược, từ dũng tuyền (huyệt ở lòng bàn chân) rót vào vĩ lư (vùng xương cụt), tới giáp tích, lên nê hoàn. Qua minh đường (vùng giữa trán), vào hoa trì (vùng dưới lưỡi trong miệng), thần thủy (nước bọt quý) dần dâng lên, xuống trùng lâu (lầu nhiều tầng — tức khí quản, cổ họng), vào giáng cung (cung đỏ — vùng tim), thẳng tới đan điền. Đây mới là trúc cơ (đắp nền — giai đoạn bồi đắp lại tinh khí đã hao hụt) và luyện kỷ, từ nay sống ở đời được kéo dài tuổi thọ. Đây là công phu tiểu hoàn đan (hoàn đan nhỏ — bậc đầu, giúp sống lâu khỏe mạnh).

 Lại muốn cầu đạo lý bay lên của tối thượng thừa (cỗ xe cao nhất — pháp môn bậc cao nhất), thầy còn dạy ta lại đặt lò, lại dựng đỉnh, hái tiên thiên phối với hậu thiên. Gặp giờ Tý Ngọ thì chuyên làm hỏa hầu, gặp giờ Mão Dậu thì mộc dục (tắm gội: ngưng lửa, giữ yên cho đan nghỉ ngơi) kim đan. Lại dạy ta trước phải rõ then máy trời đất, sau phân biệt âm dương. Có trời thì trước có mẹ, không mẹ cũng chẳng có trời, đây mới là cội nguồn đạo lớn. Đếm chu thiên từ đầu, đặt càn khôn đảo điên. Hái hậu thiên ân cần luyện ngọc, đoạt tiên thiên mà thành thánh thành tiên.

 Ta đã từng bái minh sư, lòng lòng trao nhau, miệng miệng truyền nhau. Lúc trúc cơ trước phải rõ ống bễ, lúc luyện kỷ chỉ dùng chân chì. Vật đầy ở giữa quẻ Khảm là vật của Ly, quẻ Ly giữa rỗng thì lấy của Khảm mà lấp lại (quẻ Khảm hai hào âm kẹp một hào dương nên "giữa đầy", quẻ Ly hai hào dương kẹp một hào âm nên "giữa rỗng"; lấy hào dương giữa Khảm lấp vào Ly để thành quẻ Càn thuần dương). Đi ngược thì thành tiên, rồng nuốt tủy hổ; đi xuôi thì thành người, hổ đoạt dãi rồng. Mừng là rồng mộc giấu thủy ngân, yêu là hổ kim nhả chì. Trăng tròn còn ở khẩu quyết, giờ Tý diệu ở tâm truyền. Công hái tiên thiên toàn nhờ Mậu Kỷ; đoạt khí hậu thiên là lúc rồng hổ ở sơ huyền.

 Rồng xanh hổ trắng tranh chiến, thỏ ngọc (mặt trăng, âm) ngựa vàng (khí Kim, dương) đánh nhau một chỗ. Phòng chỉ phòng trong thân không có tuệ kiếm (gươm trí tuệ — sức sáng suốt chặt đứt vọng niệm), sợ chỉ sợ đầu ghềnh nước xiết giữ không nổi thuyền, đợi chỉ đợi bà Hoàng dẫn dắt, chờ chỉ chờ thiếu nữ nở sen. Việc này khó nói, trong năm nghìn ngày anh phải tính (?), ba mươi thời thần (một thời thần bằng hai giờ) ngầm suy xét. Trước Tý sau Ngọ phải xem cho rõ: chì dương chưa động thì quý (thiên can thứ mười, thuộc Thủy âm; trong đan thư chỉ thứ nước âm hậu thiên xuất hiện trước khi chì dương sinh) hiện ra trước, chân chì chân dương theo sau. Thuốc đến lò, lúc này chớ lơ là, mau ra tay bắt vào cửa ải, sau đó dùng sáu trăm lần rút thêm (?). Mười tháng thai tròn, hài nhi xuất hiện, chín năm diện bích, một mình lộ rõ chân thuyên, mới làm được vị tiên ngoài vòng vật chất ở Lãng Uyển (vườn tiên trên trời), Bồng Lai.

 Xét từ khúc của tổ sư, trước kia chưa có trong khúc phổ, chỉ cốt để phát minh ý chỉ của đan đạo mà thôi. Nhưng các khúc phổ đều do người xưa sáng tạo, thì việc tự mình đặt ra cái mới như người xưa có hại gì? "Đăng cao đài" vốn là câu trong "Tham đồng", lấy làm tên điệu, vừa khéo hợp nhã với âm điệu huyền diệu. Có người bảo đặt đề thì hay, nhưng chia đoạn (?) quá nhiều; họ không biết trong từ phổ như các điệu "Sáo biến", "Oanh đề tự" cũng có ba bốn đoạn, bài này chia bốn đoạn có gì là không được? Không thể lấy lệnh, mạn, đơn, song (các thể của từ: lệnh là bài ngắn, mạn là bài dài nhịp chậm, đơn điệu là một đoạn, song điệu là hai đoạn) mà bó buộc.

 Thiên tiên dẫn (Khúc dẫn thiên tiên) — tục gọi là "Nam cung từ", tên gốc là "Thiên tiên dẫn". Xét "Ngộ chân" nói: "Học tiên phải là học

 thiên tiên, chỉ có kim đan là đúng đắn nhất", tên gốc lấy từ đó, kỳ vọng ở người rất sâu. Bốn điệu sau hơi khác nhau, theo cách nhà từ chia thể mà bàn thì bài này là thể thứ nhất.

 Vì tìm trời trong lòng đất, vì kiếm chớp trong mây. Lúc lúc hàng phục ngựa ý, khắc khắc khóa vượn lòng (ý mã tâm viên: ý chạy như ngựa, tâm nhảy như vượn). Ngày đêm không ngủ, công luyện kỷ không để gián đoạn, giữ lòng chí càng bền. Đóng tam bảo (ba báu: tai, mắt, miệng) để giữ vực sâu bên trong, bắt ngũ tặc (năm giặc: năm giác quan và những ham muốn do chúng sinh ra) mà ngoài thì ngắm vườn thượng uyển (?). Khiến bên kia bên này như như vững vững, cho âm dương đảo đảo điên điên. Lui đám ma toàn nhờ tuệ kiếm, hái khí đầu tiên của rùa đen, lấy sơ huyền của hổ trắng. Đem thiên căn dựng thẳng, cho nguyệt quật treo không (thiên căn — gốc trời, nguyệt quật — hang trăng: lời của Thiệu Ung; trong đan học chỉ hai đầu âm dương, chỗ dương sinh và chỗ âm sinh). Hiện thần thông trồng sen trong lửa mạnh, dùng tay thợ chống thuyền trên nhược thủy (sông nước "yếu" ở cõi tiên, đến lông hồng cũng chìm).

 Quét sạch cho lòng trong ý tĩnh, nuôi giữ cho tinh đầy khí đủ. Chẳng ham hoa kiều diễm của nó, chỉ chờ cam lộ suối ngọt của nó, đem bộ mặt vô tình mẹ sinh ra mà đối (?). Tấn công Thần Châu, phá Xích Huyện (vốn là tên gọi nước Trung Hoa; trong đan thư dùng chỉ nơi sinh ra thuốc), bắt được kim tinh, dắt cho cẩn thận, đưa vào đan điền. Phòng nguy lo hiểm, trừ tạp niệm, định hơi thở, yên thần, dứt duyên vọng, tắm gội rửa lòng, thôi tranh chiến, thánh thai thoát ra. Chín năm diện bích, luyện thần hoàn hư (luyện thần trở về hư không — bậc tu cuối cùng), ấy là công trình của ta tròn đầy.

 Thể thứ hai

 Xem thiên "Quy căn phục mệnh" (trở về gốc, trở lại mệnh), xem quyển "Dưỡng tính tu chân". Mới biết nước ở trong kim, mới hiểu trời ở trong đất. Vi diệu huyền huyền, hóa ra sống chết chỉ cách một sợi chỉ, rồng hổ ẩn ở hai huyền. Giảng huyền tẫn trong tiên kinh "Đạo đức", xét cùng Mậu Kỷ trong thánh điển "Ngộ chân". Bàn phương Canh là chỗ sinh Kim, nói vị Đoài là nguồn sinh thuốc, rõ ràng chỉ thẳng vào Xích Huyện. Như sương như chớp, như mù như khói, chỉ chờ rùa đen nhả khí, hổ trắng phun dãi.

 Chém tam thi (ba thần ác trong người, xúi giục dục vọng) thì cảnh diệt ma ẩn, bắt ngũ tặc thì ngựa nằm vượn ngủ. Đuổi thần khí về nguyên hải (biển gốc — chỉ đan điền dưới), vận chân khí chảy khắp tới dũng tuyền, hái kim tinh nạp vào đan điền. Tự nhiên xuyên suốt, trăm đốt khắp thân đều lưu thông. Lòng như lửa, ý như chớp, nuôi dưỡng kim đan, thủy ngân dần thêm, ngậm miệng quên lời. Chín năm diện bích, công không gián đoạn, thái cực thần du khắp đại thiên (khắp ba nghìn đại thiên thế giới), thất phản (bảy lần trở lại — một bước trong luyện đan) thì hài nhi tự hiện. Lục tặc (sáu giặc: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) trốn mất, số ngũ hành đầy đủ, bốn biển người đều biết ta về Lãng Uyển.

 Thể thứ ba

 Trước điều hơi thở cho đều, sau đem kim mộc gộp lại. Tinh chì giấu ở cửa tẫn, dịch thủy ngân ẩn ở cửa huyền, đó là gốc của tạo hóa. Trong mờ mịt có tin, mập mờ không thấy không nghe. Nuôi mầm thuốc, thường giữ lò vẹn toàn; lấy hoàng nha, không để đỉnh tổn hại. Khiến nguyên thần không rời phương thốn (tấc vuông — tức lòng), tìm nước kim rót vào Côn Lôn. Nhờ tuệ kiếm đuổi đám ma, đóng tam bảo, giữ lòng ý cẩn thận, bắt ngũ tặc, siêng công luyện kỷ, dứt tham sân, trừ muôn mối lo, gặp cảnh lúc ấy không nhiễm một hạt bụi.

 Ta chỉ chờ trên Khúc Giang trăng nhả ra ở Canh Thân (?) (trăng non mới hiện ở phương Canh phía tây — điềm dương bắt đầu sinh), trong núi hình hài (thân thể) giẫm tuyết tìm xuân. Hái kim tinh vừa rời sông đỏ, hòa chân tức chảy khắp một thân, vận thủy ngân của mình bọc lấy tinh dương. Lò lửa ấm mãi, lúc lúc khắc khắc thêm tinh tiến. Như ngu dốt, như đần độn, ngồi lặng quên lời, hãy giữ cảnh nghèo mà nuôi trọn chân tính. Ta vào núi sâu diện bích không ai hỏi han, phòng tĩnh lòng nguội như tro, chỉ ta với ta. Điều thần tức, theo lời ta dạy, chẳng nói mười tháng mang thai, chỉ nói chín năm cực nhọc, hôm nay hạnh đủ công tròn mới chứng được bản thể gốc.

 Thể thứ tư

 Thong thả xem "Long hổ kinh", lặng ngắm "Nhập dược kính", vốn chỉ có một vị chì, giả đặt ra nhiều tên. Nó ẩn hình dưới đáy nước, gửi mình trên đỉnh hy di (chốn không nghe không thấy), ngồi yên trong hố tạo hóa. Trơ trụi ẩn trong suối ngọt, kín mít giấu trong giếng đan. Ta chỉ chờ tiết đông chí một dương mới động, lúc thu phân hai khí vừa lên. Hoa trì có tin, huyền châu bắn ra; dựa vào lòng nhân mà ban ơn, dựa vào lẽ nghĩa mà đặt hình phạt, phòng nó biến trá, dẫn dụ tình vui.

 Xem Thần Châu khí thịnh, dương bốc lên; thấy Xích Huyện quý động, chì sinh ra. Trần trụi đầu rồng dựng thẳng, đỏ hồng mắt rùa trợn tròn, tối om miệng hổ phát tiếng. Tranh nhau phô tài, khiến âm dương đảo điên, đem kim mộc giao gộp. Bắt tinh rùa Huyền Vũ phương Bắc, khóa vào Hoàng đình (sân vàng — vùng trung tâm thân, giữa bụng). Tắm gội thường quét ba điền cho sạch, ôn dưỡng phải cho chín chuyển linh nghiệm. Tích đủ tám trăm hạnh âm công (việc thiện làm thầm không ai biết), tên ghi ở Thượng Thanh (một trong ba cõi trời cao nhất của Đạo giáo), thần lên Ngọc Kinh (kinh đô ngọc của Thượng đế), dự tiệc đào tiên xong say khướt.

 Thể thứ năm

 Không cho ngựa ý chạy cuồng, sao lại thả vượn lòng. Tam thi không quấy rối, lục tặc đều quy hàng. Cảnh ma đều quên, nuôi cho tinh thần mạnh, điều cho khí huyết khỏe. Mọi lo nghĩ đều quên, rời bỏ tham sân, muôn duyên đều không sinh vọng tưởng. Sai thần nữ hầu lò đúc kiếm, nhờ nước kim phối cứng mềm. Nhờ tay thợ bắt sống dễ như trở bàn tay, mở khóa đao khuê, cởi dây cương rồng hổ. Uống rượu tiên kéo dài tuổi, ăn nước quỳnh nối thêm mạng.

 Đan vào bụng, khắp thân tỏa hương; tình về với tính, đổi xương hồi dương. Thôi lòng với cảnh, niêm chặt nồi đất; diệt ý xuân sâu, đóng kín động phòng. Xa thanh sắc, giữ vững chân thường, đề phòng tổn thương, nếu gặp lúc buông lơi thì chớ dễ làm mất. Sau mười tháng, hài nhi giáng xuống, điều dưỡng cho thông linh, hội thần một mình dạo cõi tiên. Ai biết trong tĩnh lặng càn khôn thật lớn, ta yêu ngày tháng dài trong bầu (điển Hồ công: trong cái bầu có cả trời đất riêng). Mặc cho nhân gian chê bai phải trái, ta khoác áo mây, áo lông hạc, nâng sách đan, chương ngọc, thần tiên Tử phủ cùng chúc mừng.

 Xét "Thiên tiên dẫn" cũng là điệu do tổ sư đặt ra, ý nghĩa đặt tên rất mực trang nhã đúng đắn. Bởi phải có chữ ấy mới là đạo lớn kim đan, nếu gọi là từ điệu Nam Cung thì nhỏ rồi. Nam Cung là phái phù lục (phái dùng bùa chú, sớ điệp), khác với kim đan; hơn nữa người tới Nam Cung còn phải qua luân hồi mới được thành đạo. "Thái thượng độ nhân kinh" nói: "Kẻ học sau đạo còn cạn, phẩm tiên chưa đủ, vận phải diệt độ (chết đi), thân trải qua cõi Thái Âm (cõi âm tối, nơi luyện lại hình sau khi chết); lúc đi qua, bạn đồng học bậc chí nhân vì người ấy dâng hương, tụng kinh mười lần để độ cho hình xác. Đúng phép thì hồn thần lên thẳng Nam Cung, theo công học mà tính ngày được sống lại, xoay vòng không diệt, mới được thành thần tiên." Theo đó thì dòng Nam Cung là hạng đoạt xá (chiếm thân xác người khác mà sống tiếp) và đầu thai lại. Ý chỉ diệu của thiên tiên sao có thể gọi bằng tên Nam Cung!

 Lại nữa, bài từ này không thể chia đoạn, nay chia làm hai đoạn cũng vì có chỗ chia được mà chia. Bản khắc của họ Trương, họ Đặng chia làm ba đoạn: đoạn một gọi "Thước kiều tiên", đoạn hai gọi "Ngọc nữ dao tiên bội", đoạn ba gọi "Vĩ thanh" (đoạn kết), ấy là do người hát đạo tình (thể ca hát dân gian giảng đạo) làm ra. Vả lại "Thước kiều", "Ngọc nữ" là tên khúc xưa; tổ sư sáng tác đã không câu nệ khúc phổ cũ, thì đặt tên bừa có ý vị gì! Nay theo bản họ Uông mà sửa lại.

 Nhất chi hoa (Một cành hoa) — có bản ghi là "Mỹ kim hoa" (Hoa vàng đẹp). Xét bài "Khoái hoạt ca" của ông Ngọc Thiềm (Bạch Ngọc Thiềm, đạo sĩ đời Tống) nói: "Hoàng nha nửa đêm một cành xuân",

 bài "Hậu ngũ canh" trong tập này nói: "Một cành sắc xuân, hoa vàng đẹp", tên điệu lấy từ đó. Lời từ theo bản tuyển của Bành Hảo Cổ, bản khắc Trương Đặng và sách "Thần tiên giám" mà tham chiếu đính chính.

 Làm công tạo hóa (?), ra tay điều nguyên khí. Từ khi thầy truyền cho, một mình giữ vô vi. Ngọc dịch (nước bọt quý trong miệng) thường nâng lên, nguyên khí về đúng chỗ thật. Thấu ba quan, qua vĩ lư, xoay ngược hà xa lên nê hoàn. Đụng Côn Lôn rung chuyển như sấm, suối ngọt thơm sinh ra ngọt như mật. Vào ngọc trì hóa thành kim dịch, tiêu dao uống cam lộ tự rủ xuống. Xuống mười hai bậc trùng lâu, niêm chặt giữ vững kiên trì, hóa ra là ba thứ tinh, khí, thần. Quy căn phục mệnh, hóa ra là năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ gom tụ. Trong huyền của huyền có hoàn đan không chết; trong diệu của diệu có nền tảng nối mạng. Ai không làm, ai không hiểu, ai không làm được, đều chỉ vì mê ở một khiếu hái tiên thiên, sao chịu làm bừa!

 Ta cũng vào giữa khóm hoa, gõ trúc gảy đàn mà lòng như nước. Từ nay thấu rõ tin thật, quên vật quên hình, trước Tý sau Ngọ có thể giữ gìn, giữa Mão Dậu là lúc tắm gội. Giảng gì sinh tử luân hồi, nói gì xá nữ hài nhi, đều chỉ cần hái một hạt thử mễ lúc hồng mông chưa phân.

 Bài thứ hai

 Lòng như sen vừa nhô khỏi nước, ý như chớp giữa mây. Đêm qua vì chuyện nhỏ, lỡ vào Lệ Xuân viện (vốn là tên chốn kỹ viện; trong đan thư ẩn chỉ nơi hái thuốc). Lúc lúc hàng phục ngựa ý, khắc khắc khóa vượn lòng. Ngày đêm không ngủ, công luyện kỷ không gián đoạn. Đóng tam bảo, trong giữ Hoàng phòng (nhà vàng — trung cung), bắt ngũ tặc, ngoài xem thượng viện. Khiến bên kia bên này như như vững vững, cho âm dương đảo đảo điên điên. Lui đám ma, giận rút thanh kiếm sắc bén, dám lấy những bông hoa vượt tường tươi thắm từng đóa, treo lên bộ mặt sắt mẹ sinh ra, ta khiến nó chẳng chút lay động. Dáng vẻ kiều mị, mười ngón thon thon, cũng chẳng dẫn động được ngựa ý vượn lòng của ta.

 Ta là hòn đá thử vàng, cao thấp liền thấy; ta là cái bánh bao sắt, khó cắn vào miệng; ta là biển thanh tịnh, không nhiễm một hạt bụi; ta là viên ngọc dạ minh, treo mãi giữa không trung. Đạo vững chí xa, từ thuở nhỏ thường rèn thân tâm. Dứt danh lợi, không tham lam, bắt tam thi nấu trong đỉnh. Lòng ta vững vàng, cái tạo hóa ta học không ai nhìn thấy. Lo là lo công không thành, danh không toại, uổng để thời gian trôi; lo là lo ngày tháng như thoi giục tuổi trẻ qua mau. Có ngày xoay chuyển thiên quan, bay vút lên lưng trời, lúc ấy mới đem nếp nhà đạm bạc của Đạo giáo mà xiển dương.

 Bài thứ ba

 Trước rõ then máy trời đất, sau đem âm dương phối hợp. Có trời thì trước có mẹ, không mẹ cũng chẳng có trời, đây là cội nguồn của Đạo giáo. Đếm chu thiên từ đầu, đặt càn khôn đảo điên. Trăng tròn còn ở khẩu quyết, giờ Tý diệu ở tâm truyền. Rút thanh kiếm sắc không lưỡi của ta, sợ thì sợ đầu ghềnh nước xiết khó giữ thuyền, cảm thì cảm bà Hoàng dẫn dắt, chờ thì chờ thiếu nữ nở sen, việc này khó nói. Năm nghìn ngày đã gần, vững lòng mà tính, ba mươi thời thần ngầm suy xét. Ta đem đầu rồng dựng thẳng, nó đem hang trăng treo không. Hiện thần thông trồng sen trong lửa mạnh, dùng tay thợ chống thuyền trên dòng nước ngược. Không ham hoa đẹp kiều diễm của nó, chỉ đợi cam lộ suối ngọt của nó. Tấn công Thần Châu, phá Xích Huyện, bắt được kim tinh, dắt cho cẩn thận, đưa vào đan điền. Phòng nguy lo hiểm, trừ tạp niệm, tắm gội tự nhiên. Chín năm diện bích, mới làm được vị tiên ngoài vòng vật chất ở Lãng Uyển, Bồng Lai.

 Bài thứ tư

 Vì cầu đạo lớn huyền diệu, đi khắp chân trời. Bỏ công danh thế lợi, bỏ gia nghiệp ruộng vườn. Muôn phần cay đắng, áo rách giày thủng, khó gặp được thầy. Lo là lo sáu bảy mươi năm thời gian ngắn ngủi, vào núi Chung Nam (núi ở Thiểm Tây) cảm được Hỏa Long (Hỏa Long chân nhân, thầy của Trương Tam Phong) đích thân truyền dạy. Thầy bảo ta ra núi, tìm bạn đồng tu, cầu chì. Đi khắp nơi tìm người hiền danh tiếng, toàn là bọn quỷ kế, keo kiệt tham lam, ăn trộm đạo huyền. Cũng là ta có nhân duyên ra khỏi đời, may gặp Thẩm Vạn Tam (phú hào nổi tiếng đầu đời Minh) trọng nghĩa khinh tài. Ngặt nỗi sức ông mỏng khó lo trọn, ta đành nấu luyện lò lửa. Chín chuyển xong, vào Lệ Xuân viện hái thuốc hành phù, qua năm năm thì vào núi Võ Đang. Diện bích điều thần lại thêm chín năm, chợt nghe mệnh triều đình triệu gọi. Muốn không gặp mặt vua, lại sợ tính mạng Hồ thượng thư (Hồ Doanh, đại thần đời Minh được sai đi tìm Trương Tam Phong) khó toàn. Cưỡi mây thẳng lên điện Triêu Dương, nhà vua thấy thì vui mừng ra mặt. Ta muốn miệng truyền miệng cho vua, lại sợ trái

 lệnh Ngọc Hoàng, ta đành cưỡi phượng ngồi loan lên chín tầng trời.

 Vịnh phép trập long (rồng ngủ đông — phép tu luyện trong giấc ngủ)

 Ngư phủ từ (điệu "Lời ông chài")

 Phép ngủ đông không tiếng mà có tiếng, tiếng tiếng nói cho lòng trong nghe. Thần lặng lặng, khí mịt mịt, rồng ngủ đông tuy ngủ mà ngủ vẫn tỉnh.

 Khúc ngâm rồng ngủ đông

 Thần tiên ngủ, thần tiên ngủ, nằm cao nơi gốc đá quên cả năm tháng, tam quang (mặt trời, mặt trăng, các vì sao) chìm lặn mà tính tự tròn đầy. Từng khí từng khí về huyền khiếu, từng hơi từng hơi mặc tự nhiên. Đừng tán loạn, phải yên lặng, ôn dưỡng cho tính thủy ngân tròn, đợi hoa chì hiện ra. Không để rò rỉ, có phòng giữ, chân hỏa hầu vận ở chính giữa. Làm thất phản không gian nan, luyện cửu hoàn (chín lần trở về) có gì phải than. Lặng xem chiến trường rồng hổ giao tranh, ngầm đem âm dương mà đảo điên. Người bảo ta là gã ngủ lơ mơ, ta ngủ mà như chưa ngủ. Học xong rồi thành thiền nằm thật, nuôi thành rồi thành thai nguyên thật, rồng nằm một khi dậy liền lên trời.

 Phép ngủ đông này ai truyền? Co cánh tay làm gối bắt đầu từ Ni Sơn (Khổng Tử, quê ở Ni Sơn, từng nói: ăn cơm rau, uống nước lã, co tay mà gối, niềm vui ở trong đó), vui ở trong đó mà không ai hay. Năm con rồng bay nhảy ra khỏi đầm sâu (điển Ngũ Long truyền phép ngủ ở núi Võ Đang), trời đem phép này truyền cho Đồ Nam (Trần Đoàn, tự Đồ Nam, đạo sĩ đời Tống, nổi tiếng ngủ lâu). Một phái Đồ Nam ai nối được? Là đạo nhân lôi thôi Trương Phong tiên (Trương Tam Phong, hiệu là Lạp Tháp — lôi thôi).

 Mỹ kim hoa, hai bài

 Ý nghĩa tên đề: Xét "Tham đồng" nói: "Sách xưa đề Long Hổ, Hoàng Đế khen Kim Hoa." "Long Hổ", "Kim Hoa" đều là sách của thánh xưa để lại lời dạy. Nhà đan lấy kim hoa (hoa vàng) ví với chân chì, nên sách "Khế" nói: "Rốt cuộc được kim hoa, chuyển hóa mà nương nhau. Hoa thành dịch trắng, đông lại rất cứng." Ý nói thủy ngân được chân chì thì hóa thành dịch, vào Hoàng đình thành báu vật tột cùng. Lại nói: "Chì bên ngoài đen, bên trong ôm kim hoa." Là vì người làm đan từ trong chì đen lấy ra kim trắng, để chế thổ Mậu (?). Gọi là "mỹ kim hoa" thì kim hoa quý trọng tột bậc. Tên điệu lấy từ đó.

 Hoa vàng từng đóa tươi, không tiền khó mà tu luyện. Chẳng dám nói với người, mỗi mình tính toán vu vơ. Tìm ngoại hộ (người hộ trì bên ngoài, lo tiền của, chỗ ở cho việc luyện đan) chưa gặp bậc hiền, ôm chặt then trời mấy năm trời. Tạm thử nghiệm, diệu lại càng huyền, nhờ tuệ kiếm, hái tiên thiên. Hôm nay mới biết đạo ở ngay trước mắt, mới tin kim đan có chính truyền. Thổi là cây sáo không lỗ, gảy là cây đàn không dây. Mừng là hoàng nha bạch tuyết, yêu là thủ kinh hồng diên (thủ kinh: kỳ kinh nguyệt đầu tiên; hồng diên: chì đỏ — trong đan thư phái âm dương chỉ khí tiên thiên lúc người nữ mới trưởng thành). Uống là rượu tiên kéo dài mạng, dùng là linh đan hoàn hồn. Làm là công việc trong bầu, đùa là cóc vàng dưới đáy biển. Bắt mặt trời mặt trăng luyện trong lò, đoạt càn khôn nấu trong đỉnh.

 Đây là chân quyết tu hành của ta, là tay nghề của người xuất gia. Hận thuở trước ta không có tiền, ngày đêm kêu trời cũng đáng thương; đến nay thời đến vận xoay, chỉ đợi ta hạnh đủ công tròn, buông tay tiêu dao làm tiên ngoài vòng vật chất.

 Bài nữa

 Hoa vàng nhụy ngọc tươi, người đời khó phân biệt. Trường sinh phải phục khí (nén giữ, chế ngự hơi thở), chiết ghép (bổ sung sinh lực đã hao) cần có chân chì. Trúc cơ luyện kỷ, hái hậu thiên ngọc dịch mà hoàn đan. Dù được sống ở đời kéo dài tuổi thọ, còn phải mưu cầu kim dịch cửu hoàn. Đáng thương thay đám đông học thần tiên, ai nấy đều tu mù luyện quáng, từng chặng có ai hiểu được chuyện xét thật hỏi thật! Trong trời đất hoàng nha mọc khắp, đầy càn khôn hoa trắng nở bung, đều chờ lúc nước hết, kim sinh, trăng vừa tròn.

 Ta đây tay xách kiếm báu treo ở núi Nam, giết sạch thất tình lục dục (bảy tình cảm và sáu ham muốn), ân ái vương vấn, quét sạch muôn dặm mây nổi, không nhiễm một hạt bụi. Dọa cho ngũ quỷ tam thi lạnh cả gan. Ta đem âm dương đảo điên, dùng thần cơ ngầm hợp tám phương (?) theo chu thiên, răn thân tâm phòng nguy lo hiểm. Nhẹ nhàng lay trục đất, chầm chậm xoay then trời, sét nổ một tiếng ở cõi trời ngoài trời.

 Nhất quyết thiên cơ (Một bí quyết then trời). Bài "Xao hào ca" (Bài ca gõ hào) nói: "Người đời chẳng thấu lẽ trong hoa, một quyết then trời đáng muôn vàng". Tên điệu

 lấy từ đó.

 Nói cho anh khẩu quyết thật, chỉ cho anh vầng trăng bên trời. Lúc trăng tròn thì nhụy ngọc ra, lúc trăng khuyết thì hoa vàng rụng. Ba lần năm (mười lăm, đêm rằm) theo đúng thời tiết, già non phải phân biệt kỹ. Đưa vào nhà bà Hoàng, đừng để rò rỉ. Chiết ghép, chiết ghép, rùa thiêng hút hết máu quạ vàng; quyết liệt, quyết liệt, làm khách ba đảo Bồng Lai.

 Khúc giao hợp ở huyền quan

 Đạo lớn vốn không nói được, lẽ diệu khó nói cho thấu, một điểm huyền quan là bí quyết của Đạt Ma. Trên tới đỉnh Côn Lôn, cung nê hoàn, dưới tới huyệt dũng tuyền nơi vực sâu. Chì làm mẹ, thủy ngân làm cha (chữ "cha" ở đây đọc cho hợp vần), chì với thủy ngân, âm với dương kết lại, xá nữ hài nhi nghỉ cùng một chỗ.

 Khúc âm dương giao hội

 Đảo Ly ở trong Khảm, rồng hổ gặp hội gió mây. Một điểm huyền diệu bao trùm trời đất, lớn nhỏ chỉ một li mà người chẳng biết, ba lần trở về, năm lần quay lại thì thấu then trời. Ly về Khảm, Khảm về Ly, nước lửa Khảm Ly vận chuyển đông tây, hài nhi xá nữ làm vợ chồng. Âm trộm tinh dương, lấy chỗ đặc của Khảm; dương phục tinh âm, thần của Ly rỗng; ba ba sáu sáu chia trời đất. Công phu này không dễ, biến càn khôn để lộ khí tiên thiên.

 Động thiên thanh xướng (Khúc hát trong trẻo nơi động tiên), sáu điệp. "Thanh thiên ca" của tổ Khâu (Khâu Xứ Cơ, tổ phái Long Môn của Toàn Chân giáo) có câu: "Ngày đêm trong trẻo đầy động thiên", là chỉ lúc chân tính một mình hiện ra trọn vẹn.

 Tên điệu lấy từ đó.

 Điệp một

 Ta chỉ đợi tách vỏ hỗn độn, bổ khiếu hồng mông. Ta chỉ đợi tìm một giọt nước nối mạng, kiếm một cây cỏ hoàn hồn. Ta chỉ thấy hổ gầm, khí như triều dâng, quý động, thuốc sinh mầm. Gặp bà Hoàng đem đàn (?) ra dạy, thấy ông Kim gõ phách trúc. Bất giác đan điền nóng như đốt, hóa ra là mệnh báu đã về hoàng đạo. Lúc ấy điều hòa thần tức, lặng xem nước lửa giao nhau.

 Điệp hai

 Ta đem cái giỏ không đáy nhờ người gánh, ta ôm cây đàn không dây vào lòng. Ta nhẹ nhàng gạt thẳng đầu phượng đỏ, lặng lẽ chui vào khiếu rùa đen. Bắt dương khí, qua cầu Ô Thước, vận âm phù, gấp bọc lại. Chợt thấy nê hoàn như nước sôi, đan điền như lửa đốt. Bày Truân Mông, quên tối sáng, thấu tới tứ chi, hun nóng khắp nơi. Nếu có cảnh ma rủ rê, ta đây chỉ ngồi yên như như không lay động.

 Điệp ba

 Luyện kỷ để dẹp năm giặc, đổi cảnh để gộp bảy tình. Chế phục cho sáu dục yên, quét sạch cho ba điền sạch. Tính định thì tự thông linh, lòng rỗng thì bên trong soi sáng. Phối cứng mềm, kim thủy cân xứng (chữ "xứng" đọc giọng khứ), hội âm dương, đi theo lối đảo điên. Ký tế công thành, muôn thần đều nghe lệnh. Nghe chiếu thì bay lên, trên bậc Đan Đài (đài đan, nơi ghi tên người thành tiên) đã ghi tên.

 Điệp bốn

 Ta chỉ đợi ẩn nơi phố chợ, lặng lẽ làm công tĩnh; ta chỉ đợi chọn đất tốt để ra tay làm việc; ta chỉ đợi nhờ tuệ kiếm vun bạch tuyết, nhờ tay thợ trồng hoàng nha; ta chỉ đợi dời lửa luyện chân không, tìm ánh sáng phá hồng mông; ta chỉ đợi thu hai khí về cửa Ly, hái một dương vào cung Chấn (quẻ Chấn — sấm, phương Đông, chỉ lúc dương mới động). Học theo dấu Tinh Dương (Hứa Tốn, Tinh Dương chân quân đời Tấn, tương truyền cả nhà bay lên trời), bay vút lên cưỡi phượng đỏ (?); bắt chước thần thông của Hiên Viên (Hoàng Đế), bay lên cưỡi rồng lửa.

 Điệp năm

 Hái tinh chì, phối mầm thủy ngân, dựng lò đỉnh, tu điều huyền yếu. Đoạt then máy tạo hóa của càn khôn, hiểu chỗ diệu đầy vơi của mặt trời mặt trăng. Hợp nước lửa, đốt bên trái bên phải, khiến hồn phách qua lại giao nhau. Theo bốn mùa không sai thứ tự, thuận tám tiết (lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí, lập thu, thu phân, lập đông, đông chí) ứng với quẻ hào. Phân biệt sớm tối, rõ lúc tiêu lúc trưởng, xem đạo trời, phải cho chu thiên đủ mười hai vòng.

 Điệp sáu

 Bảy lần trở lại, ngọc lớn sáng tỏ chân tính; chín lần trở về, kim dịch đại đan thành. Sét nổ một tiếng, đã thấy chân nhân ra khỏi đỉnh đầu.

 Từ Lệ Xuân viện, hai bài

 Trong Lệ Xuân viện vầng trăng lên cao, cây quỳnh hoa mới phá tan quạnh hiu. Nửa đêm mở bếp đan, canh ba xoay cán sao Đẩu. Ngân Hà ngọc ai tới được, Ngưu Lang Chức Nữ cười bên trời. Ở Tử phủ họp cùng các tiên, về thôi, bụi tục đã tan.

 Bài nữa

 Trong Lệ Xuân viện ánh mặt trời trong trẻo, kim dịch hoàn đan đã luyện thành. Muốn khiến tình về với tính, phải đem tính hợp với tình. Phú quý công danh thôi đừng hỏi nữa, hài nhi xá nữ phong lưu biết bao. Lò đỉnh tỏa ánh sáng, từ nay đi trên đỉnh Côn Lôn.

 Tây giang nguyệt (tên điệu từ: "Trăng sông Tây")

 Đạo ở một khiếu huyền quan, khiếu ấy bao nguyên khí, nguyên tinh. Nguyên tinh nguyên khí nuôi nguyên thần, thần đầy thì tự nhiên động tĩnh. Động tĩnh ba vòng chín chuyển, chảy khắp biến hóa càn khôn. Càn khôn đảo điên trồng rễ hoa, rễ nảy thì trăng sông Tây vừa chính.

 Tự đề hai bài từ "Vô căn thụ" (Cây không rễ)

 Chá cô thiên (tên điệu từ: "Trời chim đa đa"). Xét điệu này, câu năm và câu sáu nên là câu ba chữ, hiệp một vần, mới là "Chá cô thiên". Một bản chép là "khó

 cùng người đời bàn biện từng điều", gộp hai câu làm một câu, thì lại giống điệu "Thụy chá cô". Nay giữ cả hai. ○ "Thụy chá cô" cùng thể với thất luật (thơ tám câu, mỗi câu bảy chữ).

 Đạo pháp lưu truyền có chính có tà, vào tà trái chính khắp chân trời. Bay vút hiếm thấy phượng xuyên mây, chìm đắm phần nhiều thành ếch rơi giếng. Khó cùng biện luận, rối rắm ồn ào, đều đem đất đỏ làm đan sa. Muốn biết con đường thật thông tới huyền, hãy ngắm kỹ hoa dưới cây không rễ.

 Mại hoa thanh (điệu "Tiếng rao bán hoa")

 Dưới cây không rễ nói về chân thường (cái thật thường còn), lục đạo (sáu cõi luân hồi) hợp linh chung một ánh sáng. Hiểu được chuyện trước sau thời Uy Âm (Uy Âm Vương, vị Phật đầu tiên ở kiếp xa xưa — chỉ thuở chưa có trời đất), vốn không đến không đi, dáng vẻ đường đường.

 "Vô căn thụ", hai mươi bốn bài đạo tình. Đời có hai bản giải "Vô căn thụ", phát minh nguyên lý diệu huyền gần như không

 còn sót, người có chí với đạo nên xem.

 Ý nghĩa tên đề: "Cây không rễ" là chỉ khí chì trong thân người. Nhà đan từ trong cảnh hư vô nuôi ra gốc rễ, tiên thiên hậu thiên đều từ không mà sinh có, nên nói: "Nói tới không rễ mà lại có rễ". Luyện hậu thiên thì phải vào chỗ không mà cầu có, rồi đem cái có gửi vào chỗ không; luyện tiên thiên thì lại phải đem cái có vào chỗ không, rồi từ không trở về có. Gốc rễ của tu luyện chỉ như thế mà thôi. Hai mươi bốn bài đều khuyên người ngắm kỹ hoa tiên dưới cây không rễ; chỗ diệu về dược vật, khí hầu, chiết ghép, hái lấy đều ghi đủ trong đó, đây là những bài đạo tình bất hủ.

 Cây không rễ, hoa đang u nhã, tham luyến bụi hồng ai chịu tu? Việc đời phù du, thuyền trên biển khổ, trôi đi giạt lại chẳng tự do. Không bờ không bến khó neo buộc, mãi trôi nơi hiểm có cá rồng. Chịu quay đầu là đến bờ, chớ đợi sóng gió phá nát thuyền.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang nhỏ nhoi, cây già thì đem ghép cành non. Đào gửi vào liễu, dâu ghép với lê, truyền cho người tu chân làm mẫu. Phép chiết ghép của thần tiên từ xưa, người già vốn có thuốc chữa. Tìm minh sư, hỏi phương thuốc, ra tay tu ngay vẫn còn quá muộn.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang xanh, thần tiên hoa rượu từ xưa đến nay. Trong trại hoa khói (chốn lầu xanh), giữa rừng rượu, không phạm thịt tanh, không phạm dâm. Phạm dâm thì mất báu trường sinh, rượu thịt qua ruột mà đạo ở trong lòng. Mở cửa nói thẳng với anh: không rượu không hoa, đạo chẳng thành.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang lẻ loi, xin hỏi âm dương có được đồng loại không? Trứng gà mái (không có trống) khó ấp thành con, vì trái với lò tạo hóa âm dương. Gái không chồng là oán nữ, trai không vợ là khoáng phu (người đàn ông cô quạnh). Thương kẻ mê lầm quá mơ hồ, ngồi tĩnh tu một mình, khí thành khô kiệt.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang lệch, lìa âm dương thì đạo chẳng toàn. Kim cách mộc, thủy ngân cách chì, dương lẻ âm côi mỗi bên một ngả. Âm dương trên đời là trai phối gái, sinh con sinh cháu đời đời nối truyền. Thuận là phàm, nghịch là tiên, chỉ ở chính giữa mà đảo điên.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang mới, sinh ở phương Khôn, Khôn là người. Hái hoa cài, lấy lòng hoa, nhụy hoa từng lớp xuân rực rỡ. Người đời chẳng thấu lẽ trong hoa, một bí quyết then trời đáng muôn vàng. Mượn tên hoa, làm thân hoa, câu câu trong "Xao hào ca" nói đều thật.

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang rộ, nét cười dáng đẹp như nắm phấn. Phòng vượn ngựa, ương lại lì, treo bộ mặt sắt mẹ sinh ra. Rút thanh kiếm báu thật của rồng xanh, hái hết từng đóa tươi trên đầu tường. Thừa buồm gió, chở đầy mà về, sao chịu tay không đến núi báu!

 Bài nữa

 Cây không rễ, hoa đang bay, rụng rồi nở lại có kỳ hẹn nhất định. Hoa chì hiện ra lúc quý đã hết, vườn Tây lại hoa đầy cành. Đối trăng vừa thu dọn đi, lại hướng mặt trời buổi sớm mà vá áo nạp (áo vá của người tu). Chỗ huyền vi này đời ít ai biết, phải cùng thần tiên suy xét kỹ càng.

 Bài nữa
 Cây không rễ (ví thân người: sống nhờ hơi thở, không có rễ bám chặt vào đất nên dễ héo tàn), hoa đang nở, hái xuống từ trong lò Yển nguyệt (lò hình trăng khuyết — hình ảnh trong phép luyện nội đan, chỉ chỗ sinh ra "thuốc", tức dương khí dùng để luyện thành đan). Kéo dài tuổi thọ, bớt bệnh tai; nên kết bạn hiền, sắm đủ pháp tài (của cải và phương tiện cần cho việc tu luyện). Từ đó có thể thành báu vật trên trời, mặc cho đám người mê cười ta ngốc. Khuyên người tài giỏi, chớ khoe khôn; chưa gặp thầy sáng thì chớ gượng đoán mò.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang tròn, kết quả thu hoạch, mùi vị đầy đủ. Như quả quýt đỏ, giống viên đạn tròn; phải giữ gìn, đắp đê phòng bị, chớ để lơ là. Học lấy phép cây cỏ thu tinh hoa về gốc (cây cỏ đến mùa thu thì thu nhựa sống về rễ), trở lại mệnh, về cội rễ, quay về nguồn ban đầu. Chọn đất thiêng, dựng am tu đạo, hội hợp cái tiên thiên (cái vốn có từ trước khi sinh ra: nguyên khí, nguyên thần nguyên sơ) mà hoàn thành đại hoàn (viên đan lớn đã luyện xong, tức đắc đạo).

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang thịnh; nói là không rễ mà lại có rễ. Khiếu (cửa, chỗ then chốt) của tam tài (ba ngôi: trời, đất, người), tinh của nhị ngũ (tinh hoa của hai khí âm dương và năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ); lúc trời đất giao nhau thì muôn vật sinh ra. Mặt trời mặt trăng giao nhau thì nóng lạnh thuận mùa; nam nữ giao nhau thì thai mới thành. Thật rõ ràng, nói cho anh biết, chỉ sợ gặp rồi mà nhận không đúng.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang đẹp; trước cảnh quên tình, ngắm ánh trăng. Kim tinh (tinh khí thuộc hành Kim, chỉ dương khí tiên thiên) thịnh, chói hoa cả mắt; chớ ở trong vườn chọn nhầm dưa. Năm thứ kim loại, tám thứ đá (các khoáng vật dùng trong phép luyện ngoại đan, tức nung thuốc trong lò thật) đều là giả; muôn thứ cỏ cây ngàn vạn loại đều là sai. Cóc vàng, quạ ngọc (ẩn ngữ: cóc ở mặt trăng, quạ ở mặt trời, chỉ hai khí âm dương), nhận ra được chân diên (chì thật — ẩn ngữ chỉ dương khí tiên thiên, vị thuốc chính để luyện đan) mới là bậc thạo nghề.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang nhiều; lúc nở khắp mặt đất lại bị sông ái (dòng sông ái dục — chữ nhà Phật, ví lòng ham muốn nhấn chìm người) ngăn cách. Khó vin khó bẻ, biết làm sao; bước bước đi đi trong hang rồng hổ (long hổ: ẩn ngữ chỉ hai khí âm dương, tức thần và khí). Đem được hoa vàng (ẩn ngữ chỉ thuốc đan, dương khí mới sinh) về động, tên ghi ở Tử phủ (cung tía, nơi tiên ở, ghi tên người đắc đạo) mãi không phai. Cười ha hả, núi mây trắng; sửa soạn thang trời lên Đại La (tầng trời cao nhất của Đạo giáo).

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang thơm; đỉnh diên (đỉnh: cái vạc nấu thuốc, chỉ chỗ trong thân dùng để luyện đan; diên: chì, tức dương khí) ấm áp hiện ánh báu. Đứng trên cầu vàng, trông về Khúc Giang (vốn là tên hồ ở Trường An; trong sách đan, chỉ chỗ âm dương hội tụ trong thân); trong mặt trăng thấy rõ mặt trời (ý: trong âm có dương). Nuốt gan quạ và tủy thỏ (gan quạ của mặt trời, tủy thỏ của mặt trăng: tinh hoa dương và âm), thay sạch ruột gan cũ đầy bụi trần. Chốn danh lợi, làng ân ái — nếu không quay đầu thì chỉ luống tự bận rộn.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang tươi; phù hỏa (tức hỏa hầu — phép điều tiết "lửa" luyện đan, lúc mạnh lúc nhẹ, lúc tiến lúc lui) cùng nấu hống (thủy ngân — ẩn ngữ chỉ âm tinh, cũng chỉ thần) với diên. Lúc tới bên lò, cảnh hiện trước mắt; hái lấy hoàn toàn nhờ chiếc thuyền pháp đưa qua. Tay thợ cao cường giữ chặt bánh lái, mặc cho sóng lớn dưới đáy biển cuộn trào. Qua tam quan (ba cửa ải dọc sống lưng: Vĩ lư ở xương cùng, Giáp tích ở giữa lưng, Ngọc chẩm ở sau gáy, nơi khí phải vượt qua khi vận lên), thấu nê hoàn (vùng đỉnh đầu, trong não), sớm làm thông suốt chín khiếu (chín lỗ trên thân: hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng và hai lỗ dưới) khắp mình.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang nồng; nhận lấy chân diên là tổ tông chính. Tinh, khí, thần (ba báu của thân: tinh là chất tinh túy, khí là sinh khí, thần là tinh thần) nấu chung một đỉnh; nữ chuyển thành nam, già hóa trẻ thơ. Muốn sang phương tây bắt hổ trắng, trước hãy sang nhà phía đông hàng phục rồng xanh (rồng xanh phương đông thuộc Mộc, chỉ thần/hống; hổ trắng phương tây thuộc Kim, chỉ khí/diên). Cùng một loại giống nhau, hãy chịu khó dụng công; ngoại dược (thuốc bên ngoài — khí tiên thiên thu từ ngoài vào) thông thì nội dược (thuốc bên trong — tinh khí thần sẵn có trong thân) cũng thông.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang kiều diễm; trời ứng với sao, đất ứng với thủy triều. Kiếm giết rồng, dây trói hổ; xoay chuyển sao Thiên cương, vặn cán sao Đẩu (Thiên cương là sao ở cán chòm Bắc Đẩu; ý nói nắm quyền xoay chuyển âm dương trong thân). Nung luyện mặt trời mặt trăng thật trong một lò, quét sạch ba nghìn sáu trăm lối (các phép tu tà, ngoài cửa chính đạo). Bước lên mây trời, tha hồ thong dong; tội lỗi bụi trần một nét bút xóa sạch.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang cao; sóng biển ngất trời, trăng đùa thủy triều. Theo đường sông Ngân, thấu chín tầng trời; bóng bè vắt ngang không trung, đậu ở đầu cán sao Đẩu (điển: có người cưỡi bè theo sông Ngân lên trời). Sờ được hòn đá kê khung cửi của Chức Nữ (điển: người đi bè được Chức Nữ cho hòn đá kê khung cửi đem về), đạp khắp cầu Ô thước mà Ngưu Lang đi qua (cầu chim khách bắc qua sông Ngân cho Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau; trong đan pháp, "cầu Thước" còn chỉ chỗ nối hai mạch Nhâm, Đốc). Gặp đám tiên, gan dạ hào hùng, trộm được đào tiên của Vương Mẫu ở Dao Trì (ao ngọc nơi Tây Vương Mẫu ở; đào tiên ăn vào thì sống lâu).

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang có đôi; rồng hổ lên đàn đánh một trận. Diên ném vào hống, phối âm với dương (nguyên văn chép "âm âm" (?)); hình tượng phép tu là huyền châu (hạt châu huyền diệu, tức viên đan) vô giá. Đây là hạt giống thật của vườn nhà, già trở lại trẻ, thọ mệnh dài lâu. Lên thiên đường, đến cõi cực lạc, khỏi phải luân hồi (vòng sinh tử lặp đi lặp lại) mà gặp Diêm vương.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang lạ; vun trồng trong mặt trăng chỉ một lát. Tay vói mây, bước thang mây, hái lấy cành đầu tiên của tiên thiên. Uống rượu cài hoa, thần khí sảng khoái; ông tiên cười lăn, say mềm như bùn. Gửi lòng cho người tri kỷ, cẩn thận giữ gìn, chỉ sợ hỏa hầu trong lò bay mất.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang vàng, sinh ra ở làng Mậu Kỷ chính giữa (Mậu Kỷ thuộc hành Thổ, ở trung ương; trong đan pháp chỉ chân ý — ý niệm chuyên nhất, làm môi giới hòa hợp âm dương). Cô gái nhà đông, chàng trai nhà tây, phối làm vợ chồng vào động phòng. Hoàng bà (bà mối vàng — ẩn ngữ chỉ chân ý thuộc Thổ, mối lái cho âm dương gặp nhau) mời uống rượu đề hồ (váng sữa tinh khiết nhất, ví vị thuốc quý), ngày ngày hun ngấm say một trận. Phương tiên này là nước hoàn hồn, cải tử hoàn sinh, là vua các thứ thuốc.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang sáng; vía trăng nơi lòng trời áp sát hồn mặt trời. Tủy quạ vàng, tinh thỏ ngọc, bắt hai vật về một chỗ mà nấu. Dương hỏa và âm phù (lửa dương lúc tiến lửa, phù âm lúc lui lửa) chia theo giờ Tý giờ Ngọ (Tý là nửa đêm, dương bắt đầu sinh; Ngọ là giữa trưa, âm bắt đầu sinh); mộc dục (tắm gội — giai đoạn ngừng lửa, giữ yên cho thuốc tự ấm dưỡng) gặp cửa Mão Dậu (giờ Mão sáng sớm, giờ Dậu chiều tối, lúc âm dương cân bằng). Giữ Hoàng đình (vùng chính giữa thân, khoảng dưới tim trên rốn — chỗ giữ ý và nuôi đan), nuôi cốc thần (thần trong hang trống — chữ của Lão Tử, chỉ nguyên thần hư linh, bất tử); đàn ông mà mang thai (ẩn ngữ: kết thánh thai, tức đan thành trong thân), thật buồn cười chết người.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang đỏ. Hái hết hoa đỏ, cả cây trống không. Không tức là sắc, sắc tức là không (chữ nhà Phật: "sắc" là mọi hình tướng sự vật, "không" là không có tự tính cố định); nhận thấu chân không ở ngay trong sắc. Rõ thấu chân không thì sắc tướng diệt, mà pháp tướng (hình tướng chân thật của Pháp) còn mãi, không rơi vào trống rỗng. Hiệu là Viên thông (thông suốt tròn đầy), xưng là Đại hùng (bậc anh hùng lớn — danh hiệu của Phật); chín đời tổ tiên được siêu thăng lên chín tầng trời.

 Bài nữa:

 Cây không rễ, hoa đang không; không bóng không hình, khó mà vẽ. Không tên không họ, mà gọi thì thưa; bắt vào lò tạo hóa ở chính giữa. Vận lửa tam muội (lửa của định tâm — sức nóng do tâm chuyên nhất sinh ra) đi đủ một chu thiên (một vòng: khí theo mạch Đốc sau lưng lên đỉnh đầu rồi theo mạch Nhâm phía trước xuống), nung luyện chân không trở về Thái vô (cõi hư vô nguyên thủy). Yết kiến đô thành tiên, nhận phù trời (sắc lệnh của trời phong làm tiên), mới là đấng nam nhi đại trượng phu.

 Đạo tình bốn mùa (đạo tình: một thể ca hát của đạo sĩ, nói chuyện tu đạo, khuyên người)

 Sắc xuân đáng yêu, đáng yêu, hoa đào hoa hạnh nở đầy mắt tươi mới. Cảnh vật vườn núi non tơ, ngắm vào cũng chẳng buồn phiền. Tiên thích là đến động phủ dạo xuân; tiên sinh Tử Tấn (Vương Tử Tấn, thái tử nhà Chu, giỏi thổi sanh, sau thành tiên) thổi sanh ngọc, sanh ngọc thổi cho người tri âm nghe. Còn ta thì lúc rảnh rỗi, đốt một nén hương, gảy một khúc đàn.

 Hè ngắm ao sen, ao sen, đôi uyên ương bay trên mặt nước. Xếp thành từng đôi, gió mát trăng thanh, rảnh rỗi vui chơi. Tiên thích là chuyện Lã Tổ (Lã Động Tân, một trong Bát Tiên) gặp Chung Ly (Chung Ly Quyền, thầy của Lã Động Tân); hai ông để lại đất trường sinh, trên núi Chung Nam cưỡi mây mà đi. Còn ta thì lúc rảnh rỗi, đốt một nén hương, đánh một ván cờ.

 Cảnh thu mây thưa, mây thưa, núi xa xanh vàng, lá cây khô héo. Đêm nhìn sông Ngân trải dài, Ngưu Lang sang đón Chức Nữ qua. Tiên thích là chuyện bán bói ở ẩn tại Thành Đô: tiên sinh Quân Bình (Nghiêm Quân Bình đời Hán, xem bói ở chợ Thành Đô, mỗi ngày kiếm đủ trăm đồng thì đóng quán) xách bầu ngọc, ngày được trăm đồng thì đem mua rượu. Còn ta thì lúc rảnh rỗi, đốt một nén hương, xem một quyển sách.

 Cảnh đông tuyết bay, tuyết bay, muôn dặm núi ải như đống ngọc. Hòa Tĩnh (Lâm Bô, hiệu Hòa Tĩnh tiên sinh đời Tống, ở ẩn núi Cô Sơn, trồng mai nuôi hạc) đóng lều mà ngủ, trời lạnh, hạc canh giữ trong Cô Sơn. Tiên thích là chuyện Tương Tử (Hàn Tương Tử, một trong Bát Tiên) độ cho Văn công (Hàn Dũ, chú của Tương Tử, đời Đường); nhiều lần khuyên quay đầu không chịu quay, đến trên đường Lam Quan (cửa ải Lam Quan, nơi Hàn Dũ trên đường bị đày gặp tuyết lớn) mới gặp lại. Còn ta thì lúc rảnh rỗi, đốt một nén hương, vẽ một cây mai.

 Bốn bài đạo tình này là do ta làm lúc ở ẩn núi Chung Nam để tự hát. Thể điệu mang dáng Trúc chi (một thể dân ca), từng đoạn chuyển ngắt cứng, xem như không liền mạch, mà chỗ hay chính ở cái không liền mà liền ấy. Tự ghi.

 Bốn bài đạo tình đề lưu ở cung Thanh Dương (đạo quán nổi tiếng ở Thành Đô)

 Tìm bạn cũ khắp chân trời chẳng thấy, than cho đám người lầm lạc muốn học thần tiên. Có hạng giữ ngoan không (ngồi lặng giữ cái trống rỗng chết, không biết gì), có âm không dương, là luyện một mình; có hạng dùng đỉnh khí (lấy người khác giới làm "lò đỉnh"), liều chết quên sống bàn chuyện thái chiến (phép phòng the hái tinh khí người khác giới khi giao hợp). Mỗi người giữ một đầu, chẳng biết huyền quan (cửa huyền diệu — chỗ then chốt trong thân nơi âm dương giao hội, không có vị trí cố định, phải được thầy chỉ truyền) ở bên nào. Chớ đem vô vi (không làm gì, để tự nhiên) ra mà tô vẽ, toàn là mặt tiền rỗng. Ước gì có được bạn mây bạn ráng, cùng hòa lẫn với đời, giấu ánh sáng của mình (sống lẫn giữa người đời, không phô bày) qua mấy năm. Hỏi đạo cần phải hỏi tiên thiên; tiên thiên là thần tiên chính miệng truyền cho thần tiên, mà thần tiên chỉ ngủ giữa hoa.

 Bài nữa:

 Luyện hạt kê (hạt đan nhỏ như hạt kê) cần phải có đủ hai thứ: pháp và tài; việc trong lòng cần nhờ hai ba người làm bạn. Ước gì có được Trương Hoàn Vệ (?) cùng bàn huyền lý, Mã Bán Châu (?) cùng tu luyện? Tiết Đạo Quang (đạo sĩ đời Tống, vốn là nhà sư) từng hoàn tục, Vương Trùng Dương (tổ phái Toàn Chân đời Kim) may gặp duyên lành. Ông Bá Đoan (Trương Bá Đoan, tác giả sách Ngộ chân thiên đời Tống) tìm bạn ở huyện Phù Phong, tổ Đạt Ma (tổ Thiền tông) xong đạo ở viện Lệ Xuân (?) (một chốn lầu xanh). Mới biết phố hoa ngõ liễu (chốn lầu xanh) cũng chính là chỗ tham thiền; đừng nhắc nữa chuyện thanh tịnh vô vi ngồi không. Hỏi đạo cần phải hỏi tiên thiên; tiên thiên là thần tiên chính miệng truyền cho thần tiên, mà thần tiên chỉ ngủ giữa hoa.

 Bài nữa:

 Tìm thầy sáng, ân cần biết bao nhiêu; ai cũng nói là thực truyền chân truyền, là đồng môn của vị thần tiên nọ. Người thì bảo bổ thượng điền (đan điền trên, vùng giữa hai lông mày, trong não), người bảo bồi hạ nguyên (vùng dưới rốn). Người bảo giữ trung hoàng (vùng giữa bụng) là chính pháp nhãn (con mắt chánh pháp — giáo pháp chân chính), lại buồn cười kẻ lấy chỗ giữa hai quả thận làm huyền quan. Cứ như thế, nghìn cửa vạn nhà, cây sào trăm thước, làm lỡ vô số người tài giỏi. Hỏi đạo cần phải hỏi tiên thiên; tiên thiên là thần tiên chính miệng truyền cho thần tiên, mà thần tiên chỉ ngủ giữa hoa.

 Bài nữa:

 Người học tiên hãy nghe lời ta, chớ có tu mù luyện quáng. Phải biết âm dương trong ngoài, cái gọi là "đồng loại" là vật gì. Phải nương âm dương mà tu ra khỏi âm dương, nương phép đời mà tu ra khỏi thế gian. Thuận thì thành người, nghịch thì thành tiên (thuận theo dòng sinh hóa thì sinh ra người; đi ngược lại, đưa tinh khí trở về gốc thì thành tiên) — một câu ấy vượt hơn nghìn vạn lời. Đừng nhắc nữa chuyện thanh tịnh vô vi; không được hoàn đan (đan luyện xong, tinh khí trở về gốc) thì đều uổng công. Hỏi đạo cần phải hỏi tiên thiên; tiên thiên là thần tiên chính miệng truyền cho thần tiên, mà thần tiên chỉ ngủ giữa hoa.

 Đạo tình năm canh

 Ý đề: "năm canh" phải hiểu linh hoạt, chỉ mang ý công phu không ngừng; đừng bảo canh một là công phu của canh một, canh hai là công phu của canh hai. Các chỗ khác cứ thế suy ra.

 Đầu canh một, một mình chăn trâu xanh (ví giữ tâm như chăn trâu), không để chạy càn, không thả đi rong. Ở chỗ ta, đổi cảnh dời tình, vin hoa bẻ liễu, kín đáo luyện, lặng lẽ tu. Đóng sáu cửa (sáu giác quan: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý), vô vi lặng giữ; bắt năm giặc (năm thứ dục vọng do giác quan gây ra, làm hại người) có phép giam cầm. Phối hợp cứng mềm, chịu được năm tháng. Khí thịnh thần đầy, hái thuốc lo gì!

 Bài nữa:

 Trong canh hai, phối hợp điều hòa, đuổi tan các khí âm, đánh lui bầy ma. Ta chỉ cần gọi phượng về tổ, gọi rùa về hang, dắt hổ về ổ. Thấy diên sinh ra phải biết cẩn thận giữ gìn; gặp trăng hiện, có nhận đúng chăng? Bắt tay vào chớ sai, trông xa thì lỡ thời; ngọc ở sông Xích Thủy (điển sách Trang Tử: Hoàng Đế đánh rơi huyền châu ở sông Xích Thủy, sau tìm lại được — ví viên đan, chân đạo) đã hợp lại, tạo hóa múa may thay!

 Bài nữa:

 Giữa canh ba, một hào dương vừa nhú (nhất dương sinh: dương khí đầu tiên bắt đầu sinh ra, như tiết đông chí), cửa Xích huyện (?) (ẩn ngữ chỉ vùng đan điền dưới) mở ra, chân khí mới bốc lên. Lúc này hé lộ tinh hoa của chì, mới ngậm nhụy ngọc, nửa nhả tinh vàng. Khóa khỉ tâm thì rồng ngâm mây ứng, buộc ngựa ý thì hổ gầm gió nổi (tâm như khỉ, ý như ngựa — ví tâm ý chạy nhảy không yên). Hái một hạt tinh hoa linh chi (ví thuốc đan), đưa vào Hoàng đình, niêm kín không lo, trăm ngày công hiệu linh nghiệm.

 Bài nữa:

 Cuối canh tư uống xong đề hồ, Trương Khiên cưỡi bè (Trương Khiên, sứ thần đời Hán, tương truyền cưỡi bè lên tới sông Ngân) làm Ma Cô (nàng tiên từng ba lần thấy biển xanh hóa ruộng dâu) cười lăn. Nhờ một chút ấy mà tưới ba điền (ba đan điền trên, giữa, dưới), thông suốt trăm mạch, nhuần thấm da thịt. Chảy khắp xong thì đóng chặt thổ phủ (nồi đất — chỉ đan điền giữa, chỗ thuộc hành Thổ); lên xuống xong thì cẩn thận giữ như cũ. Ý nghĩ đều không, tiếng và sắc dứt hết. Ôn dưỡng thai tiên (bào thai tiên — đan đã kết, được nuôi dần như thai nhi), công phu mười tháng.

 Bài nữa:

 Hết canh năm, thêm hống rút diên (dần bớt chì, thêm thủy ngân: giảm phần khí, nuôi phần thần lớn lên), đổi đỉnh chia đan, dời đan lên thượng điền. Từ nay dương lớn âm tiêu, tính thành mệnh đủ (tính: phần tâm thần; mệnh: phần thân khí), thân thể bền chắc. Lặng lẽ điều thần, qua một vòng (?) dần lớn; chăm ngồi quay mặt vào vách chín năm (điển Đạt Ma ngồi diện bích chín năm) mà trở về nguyên. Hạnh đầy công tròn, đủ tám trăm, ba nghìn (ba nghìn công đức, tám trăm việc thiện — số công hạnh cần có để thành tiên), hợp chân với đạo, ấy là thần tiên.

 Đạo tình năm canh

 Trong canh một, diên hống đầy đủ, ba thi sáu giặc (tam thi: ba con trùng trong thân xui người làm điều ác, rồi lên trời cáo tội người; lục tặc: sáu giác quan cám dỗ người) đều tan chạy. Khỉ tâm ngựa ý buộc chặt, đỉnh diên ấm áp mãi không lạnh, các ma không dám ngẩng đầu nhìn. Yên thần, lặng hơi thở, mặc theo tự nhiên; rồng tự ngâm, hổ tự vui. Lẽ diệu này thực hành đã quen, khắp mình nước lửa phối Ly Khảm (hai quẻ Kinh Dịch: Ly là lửa, chỉ tâm/thần; Khảm là nước, chỉ thận/tinh). Thành tiên thành thánh, than thở làm chi; muốn làm người trường sinh cũng chẳng khó. Từng nhớ Hỏa Long (Hỏa Long chân nhân, thầy truyền đạo cho Trương Tam Phong) chỉ thẳng mà được hoàn đan, tiêu dao tự tại, làm thần tiên tự tại.

 Bài nữa:

 Trong canh hai, chiếu đan (chiếu chỉ của trời triệu người đã thành đan) đến, cưỡi rồng cưỡi phượng ra ngoài trời xuân. Đại hoàn đến tay, ai ai cũng yêu, mới tin kim đan (đan vàng — viên đan bất tử luyện trong thân) là dược liệu tốt. Mẹ gặp con yêu, chụm lại một chỗ, ngủ yên ổn, hãy cứ giả ngây. Đất trong lặng hư không, chẳng vướng bụi, từ nay dứt hết nợ oan gia. Làm người trường sinh bất lão, nuôi thành má đào mặt hạnh.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, giờ Tý sống (không phải giờ Tý trên đồng hồ, mà là lúc dương khí trong thân tự động nảy sinh), cảnh đẹp nhà tiên hiện ở Hoa trì (ao hoa — chỉ miệng, nơi tiết ra nước bọt). Rùa thiêng hút hết tủy quạ vàng, phượng đỏ ngậm đến mỡ thỏ ngọc. Rượu huyền minh, say như ngây; các khí âm hết sạch, đến kỳ nắng dương rực rỡ. Một cành xuân sắc, hoa vàng vừa vặn (?); giai nhân có ý, lòng hứa hẹn; chàng trai thưởng ngoạn, hai tình vui vẻ. Được trở về nguyên, quay về gốc, thọ ngang trời.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, giờ khắc đã khuya, diên sinh sau Quý thì âm dương tách bạch (Quý: thiên can thuộc nước, chỉ lúc âm tinh vừa hết, dương khí liền sinh ra sau đó). Đúng lúc một huyền (vầng trăng nửa, ví khí kim và thủy mỗi bên một nửa, cân bằng) kim thủy đầy đặn, giống như mùa xuân tháng hai oanh hót hoa nở. Không tham của, không ham danh. Uống nước quỳnh, nghe tiếng ngọc. Trời biếc liền nguồn, sóng trong sạch (?); trước nhà Hư bạch buộc ngựa ý, dưới cây không bóng khóa khỉ tâm. Ba vòng chín chuyển (luyện đan qua nhiều vòng chuyển hóa) thì chân nhân hiện; gặp được đại đạo tiên thiên, thọ sánh trời đất.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, hái được nó, công danh phú quý đều vứt bỏ. Một lòng mong cảnh Bồng Lai (núi tiên ngoài biển), lấy mười châu ba đảo (các cõi tiên ngoài biển) làm nhà. Khỏi lửa dục, không vướng bận; cái trường sinh ấy ở ngay nhà mình. Ơn dưỡng dục chớ có sai, gặp người chớ nói lời gian nan, binh đao, hổ dữ hoàn toàn không sợ. Mặc cho sắc đẹp buông rèm, không còn luyến liễu bên đường, hoa bên tường (gái lầu xanh).

 Đạo tình năm canh

 Trong canh một, vào thiền phòng, thân tâm thanh tịnh, không cần vội vàng, khỉ tâm ngựa ý chớ dễ buông. Giữ chặt ánh ngọc trắng nơi linh đài (đài thiêng — tức tâm), chân nhân vô sự ẩn bên trong. Ông chủ ngồi ngay ngắn trên Côn Lôn (ẩn ngữ chỉ đỉnh đầu), Hoàng bà dẫn vào động phòng. Anh nhi và xá nữ (cậu bé và cô gái đẹp: ẩn ngữ chỉ chân dương trong thận và chân âm trong tâm) phối thành đôi, ba nhà (tinh, khí, thần) hội hợp trên Khúc Giang.

 Bài nữa:

 Trong canh hai, lên bồ đoàn (đệm cói ngồi thiền), nghĩ về lúc cha mẹ chưa sinh, thì mặt mũi xưa nay (bản lai diện mục — chữ nhà Thiền, chỉ chân tính vốn có) thường hiện ra. Hái lấy tiên thiên bù cho hậu thiên (phần hao tổn sau khi sinh ra), vận chuyển qua tam quan đến nê hoàn. Thần thủy ở Hoa trì (nước bọt) luôn nuốt xuống, nước lửa giao nhau làm ấm hạ điền (đan điền dưới, dưới rốn). Trong lò Yển nguyệt nấu báu vật, ba vòng chín chuyển mà luyện đan.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, một dương sinh, Khảm Ly giao hợp kết hôn nhân, không vướng không bận, thường thanh tịnh. Trâu đất dưới đáy biển (ẩn ngữ: khí từ dưới thân vọt lên) thẳng lên mà chạy, một khí liên miên thấu tới Côn Lôn. Vợ chồng kim thủy đến giao hợp, tuyết trắng (ẩn ngữ chỉ tinh khí tinh khiết) trường sinh ở Hoàng đình. Luyện thành kim đan, thân không hư hoại, mới thấu biết tính của huyền quan.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, tìm tông phong (gia phong của tông phái — giáo chỉ chân truyền); ý lớn từ phương tây đến (chữ nhà Thiền: ý của tổ Đạt Ma từ Tây sang, tức tâm yếu Phật pháp) ở ngay trong đó; lúc nào cũng dụng công phu. Trăng sáng giữa trời, đỏ thấu đỉnh đầu, soi thấy ông chủ (chân tâm, chân ngã) của mình. Mới biết trong lò diên ném vào hống, trong tháp linh lung hiện ra chân tông. Kim đan luyện thành, đạt chân không, nghìn năm vạn năm thân không lay động.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, hợp cơ trời; một khiếu huyền quan ít người biết, ai người biết được chốn sinh tử! Hoàn toàn nhờ Mậu Kỷ sinh ra anh nhi, ánh vàng rực rỡ hiện châu mâu ni (ngọc báu như ý, ví viên đan). Báu vật quý nhất cất trong đan điền (ruộng đan — chỗ luyện đan dưới rốn), nuôi thành rễ thiêng ngang trời. Dương thần (thần thuần dương, có thể xuất ra khỏi thân) với thể diệu như cõi hư không lớn, một hạt châu như hạt kê bao trùm trời đất.

 Đạo tình năm canh

 Trong tĩnh lặng nhìn mặt, nhìn tượng, tìm kiếm cội nguồn khiếu đạo. Trong lò Thái Ất (lò của thần Thái Ất — chỉ lò luyện đan trong thân) vận chu thiên, dùng lửa tam muội thật mà nung luyện. Mũi tên bắn trống sắt chín vua (?), ba quan vận chuyển đến nê hoàn. Cầm vầng trăng báu phối với mặt trời mà ngủ, lúc ấy diên hống gặp nhau.

 Trên đây theo điệu Tây giang nguyệt (tên một điệu từ). Xét: đây là bài từ hát của tiên xưa, Tổ sư mượn làm phần mở đầu cho Đạo tình năm canh, nên giữ nguyên.

 Trong canh một, ngựa đã yên thì chớ thả khỉ nhảy. Khí lặng thần trong, tự nhiên lòng được quét sạch. Trông giữ Hoàng đình, vận chuyển đạo tiên thiên. Thanh tịnh rảnh rang mà xem, lộ ra chỗ diệu trong huyền. Nhân một lúc tâm vừa định, tính ở chân trời, mệnh ở đáy biển, ngộ ra tấm gương đồng xanh. Gương đồng xanh, không hình mà sáng, cứng như cục sắt (?). Ngươi xem đó, biến đổi càn khôn, hái tinh mặt trời, thảy đều nghe lệnh Pháp vương (vua của Pháp — tức Phật).

 Bài nữa:

 Trong canh hai, trong lò muôn đóa sen nở. Luyện thành hoàng nha (mầm vàng — ẩn ngữ chỉ đan mới kết, như mầm vừa nhú), một điểm từ trời giáng xuống. Trong cái chết khơi ra cái sống, không hình lại có hình. Soi khắp mười phương, đâu đâu cũng sáng tỏ. Xem ngòi trời (?) sáng rực, chăn thả bầy dê vỗ tay cười, sớm nhảy qua Vân Mộng (?). Nhảy qua Vân Mộng, chân đạp linh đài, cất tiếng gọi to. Ngươi xem đó, lĩnh bài vàng, dâng tên lên, chứng được đạo vô vi.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, điều lý, sừng sững hoàn toàn không động. Gối một mình ngủ, nhận ra giấc mộng kê vàng (điển: Lư Sinh nằm mộng cả đời vinh hoa, tỉnh dậy nồi kê chưa chín — ví đời người phù du). Quạ trắng đến chầu, động Thái cực sáng rỡ. Nước biển khô cạn, từng hạt ngọc châu đùa nghịch. Ở cung Tử Dương một mình đứng (diệp lợi (?)), trong cung Thủy tinh rảnh rỗi vui chơi. Đẹp thay đất vô sinh chín phẩm (cõi Tịnh độ chia chín bậc, nơi không còn sinh tử), đại đường Đô soái, kim cương đứng thành hàng (?). Ngươi xem đó, lên thang trời, làm sao biết được đá san hô, lưu ly thật?

 Bài nữa:

 Trong canh tư, dũng mãnh muốn đánh ma vương. Trong cung không hình, múa ra kiếm hai đuôi. Đánh lui ma vương, muôn dặm thành một mảnh. Thân hình tung hoành, lại vào viện Bồng Lai. Tin tức này ai biết, tự mình suy nghĩ, tự mình cười. Đẹp thay chỗ diệu trong huyền, chỗ diệu trong huyền: một bộ quân cờ náo nhiệt trên bàn. Ngươi xem đó: sĩ, tượng, tốt, bày pháo, tiến xe, mã, chiếu tướng.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, mới tỉnh, tự thấy lòng khai ngộ. Gấp rút thêm công, lại tiến thêm bước trên đầu sào (chữ nhà Thiền: đầu sào trăm thước tiến thêm một bước — đã cao vẫn tiến nữa). Chạy tới cung Tử Dương, thấu ra đường Tào Khê (nơi Lục tổ Huệ Năng truyền Thiền, ví chính đạo). Công phu này chớ dễ dàng kể với người. Nâng dung nhan vàng (?), nắm chuôi kiếm, tự mình thu cất chớ để rò rỉ. Thả rồng thuồng luồng ra đấu, rồng thuồng luồng đấu, chớ để dê đói đến gầy. Ngươi xem đó: đề phòng nghiêm ngặt thì giặc không trộm được; giữ không chặt để chạy mất thì hỏng hỏa hầu chu thiên.

 Đạo tình năm canh

 Cuốn ngược sông Hoàng Hà, một mạch thông suốt (ẩn ngữ: đưa tinh khí đi ngược lên theo sống lưng), nuôi đến mềm yếu như trẻ thơ. Người đời nếu hỏi đường trường sinh, cười chỉ Bồng Lai phía đông biển biếc.

 Trong canh một, tu hành phải kỹ, chớ để ngựa ý chạy đông chạy tây, chạy đông chạy tây. Khỉ khóa ở chỗ vuông tấc (tức tâm), con trâu xanh này ông lão (?) cưỡi được. (Lời chú: lặp lại một câu; các bài dưới cũng như thế.) Hoa kim đan, điệu thứ nhất (?), kiếm báu cắm trong lò. Rồng hổ giao nhau, hội Khảm Ly, nước lửa đảo lộn thành Ký tế (quẻ Ký tế: nước trên lửa dưới, ví nước lửa giao hòa, việc đã thành). Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô (kính lễ, quy y) Hỗn Độn Thế Giới Phật, Nam mô hoa nở lá rụng. (Lời chú: hoa nở hoa rụng là ví lúc dương sinh âm hết. Nếu là hoa thường thì hoa nở lá cũng mọc. Các bài khác theo đây.)

 Bài nữa:

 Trong canh một, tu hành giữ chánh niệm (ý nghĩ chân chính), trước ngã tư đường luyện kim đan, luyện kim đan. Không dùng nước lửa, không dùng than, chỉ cần ngộ, ngồi tọa thiền tham thiền. Hoa kim đan, điệu thứ hai, Hoàng bà dắt anh nhi đi. Lên nê hoàn, thấu huyền quan, anh nhi xá nữ hai bên đoàn tụ. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Thích Ca Mâu Ni Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh hai, tu hành cần đoàn tụ, xá nữ anh nhi ở hai bên, ở hai bên. Hoàng công Hoàng bà làm mối, kết nhân duyên cho hai nhà. Hoa kim đan, điệu thứ ba, nói đến sinh tử chẳng khó. Nói chẳng khó, lại cũng khó; không ở bên mình thì ở bên kia. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Tây phương Như Lai Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh hai, tu hành cần chuyên tâm, tay cầm một thanh kiếm không bóng, kiếm không bóng. Đuổi sáu giặc đến điện ma vương, chém đầu ba thi ngay trước mắt. Hoa kim đan, điệu thứ tư, nay ta gặp được thầy sáng. Chỉ cho ta một con đường, lúc nào khắc nào cũng dụng công phu. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Đại Đỗ Di Lặc Phật (Phật Di Lặc bụng lớn), Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, tu hành phải đề phòng hiểm nguy, chớ để sáu giặc giỡn trêu ngươi, giỡn trêu ngươi. Tụ khí ngưng thần đều dời xuống dưới. Đốt giấy tiền mà tiễn chúng đi. Hoa kim đan, điệu thứ năm, nay ta được công phu. Hái tiên thiên, bù hậu thiên, lăn ra khỏi cửa mây tới trời ngoài trời. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Tiếp Dẫn Chuẩn Đề Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, tu hành chớ để lộ cơ, Hoàng Hà cuốn ngược lên thang trời, lên thang trời. Ở huyền quan đứng vững móng trâu xanh, đảo đi đảo lại mà lấy Khảm lấp Ly (lấy hào dương giữa quẻ Khảm lấp vào hào âm giữa quẻ Ly cho thành quẻ Càn thuần dương — ví trở về tiên thiên). Hoa kim đan, điệu thứ sáu, sư tử luyện thành khỉ lửa (?). Nay ta nghĩ đi chơi mây, vượt qua một vòng giáp tý (sáu mươi năm) mà tới Doanh Châu (đảo tiên ngoài biển). Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Thập Bát La Hán Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, tu hành cần dụng tâm, trong rừng song thụ (rừng cây sa la mọc từng đôi, nơi Phật nhập niết bàn) thắp đèn trí tuệ, thắp đèn trí tuệ. Soi thấy Thế Tôn (tức Phật) ra đi, trước cửa nước Cực Lạc đợi một chút. Hoa kim đan, điệu thứ bảy, trong không trung có người dìu dắt. Cưỡi trâu xanh, qua huyền quan, luyện viên kim đan tròn lại tròn. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Nhiên Đăng Cổ Lão Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, tu hành cần dụng công, phải xem phía tây nam nổi gió Tốn (gió của quẻ Tốn — ẩn ngữ chỉ hơi thở dùng để quạt lửa đan), nổi gió Tốn. Nước lửa Ký tế, dùng theo lối đảo ngược, đem thuốc và lửa cùng vào lò. Hoa kim đan, điệu thứ tám, anh nhi xá nữ vinh hoa. Ông chủ nhận ra được nó, hòa thành một khối mới là bậc thạo nghề. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Đại Bằng Kim Sí Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, tu hành, gà vàng gáy; người mê chẳng phải đường này, đường này. Cây sắt nở hoa, nhụy chẳng ít; tròn đủ rồi tự có gốc ngọn. Hoa kim đan, điệu thứ chín, nói ra thì ai cũng có. Nói là có, lại là không; nói không nói có mãi không thôi. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Khổng Tước Minh Vương Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, tu hành, mặt trời đỏ, phải đề phòng hỏa hầu một phen thành công cốc, công cốc. Muôn đạo ráng sáng, sen vàng trào dâng, tròn đủ rồi tự nhiên thành công. Hoa kim đan, điệu thứ mười, nay ta đã về đến nhà. Gặp chủ nhân, cười hì hì, ta hỏi chân nhân ở đâu? Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Trường Nhĩ Định Quang Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Niệm xong năm canh đến sáng, chính phía đông vụt hiện sắc đào hồng nhỏ, sắc đào hồng nhỏ. Mặt trời mọc đông lặn tây giục người già, tránh ba tai họa để báo đáp ơn thầy. Hoa kim đan, điệu thứ mười một, nay ta vào trong núi sâu. Dựng một am tranh, hàng rồng phục hổ, tự nhiên thong thả. Hoa kim đan vui vẻ niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô A Di Đà Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Niệm xong năm canh, một vùng sáng tỏ, một đạo hào quang đỏ là chí chân. Rồng vàng thấu lên đỉnh tam quan, đến hôm nay cưỡi hạc bay lên. Hoa kim đan mười hai đóa cùng nở, ông Ngọc Hoàng gửi sách son (chiếu thư phong tiên) tới. Mặc áo tiên, hóa đài sen, luyện thành thân vàng hoàn toàn không hoại. Niệm, niệm một tiếng Phật: Nam mô Vô Lượng Thụ Phúc Phật, Nam mô hoa nở lá rụng.

 Đạo tình chín canh. Thời gian không có chín canh, mà ở đây lấy tên "chín canh" là vì chữ "canh" đọc thanh khứ (nghĩa là thay phiên), ý nói thay phiên tu luyện,

 để thành số chín chuyển.

 Cửa sinh ra ta là đường giết ta; mấy người tỉnh, mấy người ngộ? Đêm đến, kẻ gan sắt tự suy ngẫm: trường sinh bất tử là do người làm nên.

 Xét: đây là câu của tổ Chung (Chung Ly Quyền), cũng được Tổ sư dẫn ra làm phần mở đầu cho Chín canh.

 Trong canh một, quay lòng hướng thiện, vì việc sinh tử thực là gian nan. Từ khi rời Linh Sơn xưa, lúc hỗn độn mới phân chia, xuống thế gian. Phương tây có gốc, mà bỏ lại cội nguồn. Đến cõi Đông độ, tính mệnh rơi vào phàm trần. Đã mê mất cái thuở trước khi lão mẫu (Vô Sinh Lão Mẫu — người mẹ nguyên thủy của mọi linh hồn trong tín ngưỡng dân gian) chưa sinh ra.

 Bài nữa:

 Trong canh hai, lớn khôn thành người, trong thành thị cắm rễ nảy mầm. Đói thì biết, khát thì biết, biết trên biết dưới, mà chẳng biết sinh tử phát ra từ đâu! Ở trong hai phòng (?), không biết thật giả. Không tu đường ra, chỉ lo trước mắt. Theo sáu giặc, làm hỏng mất ông chủ nhà mình.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, chớ nghĩ chuyện tà dâm, khóa chặt ngựa ý khỉ tâm. Phố hoa ngõ liễu bớt ham chơi, đừng lấy vợ con gái người khác làm người chung chăn gối. Đều là phá giới, đều là ma quấn. Hai quỷ sứ đến bắt, không dám ngoái nhìn; vào địa phủ, lúc ấy khó thấy mặt Như Lai.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, hiền ngu khó phân, người tỉnh ngộ nhìn thấu then máy. Thấy người đời chẳng được lâu, trăm năm thời gian nhanh như tên bắn. Sớm quay đầu lại, đang lúc trung niên. Bái cầu thầy sáng, truyền cho khẩu quyết, chỉ cho anh gương mặt vốn có từ khi mẹ sinh ra.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, quy y Như Lai, vì sinh tử mà cắt đứt ân ái. Nhìn việc đời thật thương lòng, sợ chuốc lấy món nợ luân hồi. Khóa chặt khỉ tâm, chớ để hư hỏng. Nâng chánh niệm lên, không bờ không cõi; nhân gió thơm, đúng lúc sớm trở về.

 Bài nữa:

 Trong canh sáu, nhận kỹ tông gốc, khóa khỉ trong phòng. Dù đến dù đi chớ buông lỏng, ngày đêm đeo kiếm giữ cung sâu. Bốn cửa khóa lại, đè yên gió yêu. Nhìn thấu cõi trần, đều là hư không; ông chủ lúc nào cũng tụng chân kinh.

 Bài nữa:

 Trong canh bảy, muốn thoát bụi trần, nhờ ơn thầy dìu dắt. Giữ ba quy (quy y Phật, Pháp, Tăng) và năm giới (năm điều cấm: giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, uống rượu), phát thệ lớn mãi không phá. Việc đời đều nhỏ, việc sinh tử mới lớn. Chém đứt luân hồi, thân kim cương bất hoại; giữa sóng cuồn cuộn hiện ra một cành sen trắng.

 Bài nữa:

 Trong canh tám, giữ chân diên, Phật Di Đà xưa ngồi ngược ở huyền quan. Hô hấp nguyên dương chuyển lên chuyển xuống, trước sau ba ba thành một gánh (?). Hoàng Hà cuốn ngược, trâu đất cày ruộng. Chim khách làm tổ trên đầu (điển: Phật ngồi định lâu đến mức chim làm tổ trên đầu — ví định sâu), đất trồi sen vàng; trên đỉnh Tu Di (núi trung tâm thế giới trong Phật giáo, ở đây ví đỉnh đầu) lộ ra một đạo ánh sáng thiêng.

 Bài nữa:

 Trong canh chín, khổ luyện ba nhà, trong lò đỏ hỏa hầu không sai. Dưới cây không bóng hiện hoa vàng, hai chữ tính mệnh phát cả hai đầu. Ba cỗ xe chở chuyển (tam xa: xe dê, xe hươu, xe trâu — ví ba giai đoạn vận chuyển tinh khí lên), Triệu Châu rót trà (điển thiền sư Triệu Châu ai hỏi gì cũng bảo "uống trà đi" — ví đạo ở ngay việc thường ngày). Đi tới phương tây bái nhà Phật; đứa bé thấy mẹ cười ha hả, mừng quá.

 Bảy bài đạo tình than chuyện xuất gia

 Bảy bài "Xuất gia", đám đạo sĩ phần nhiều chép lấy làm của mình; lại có người ngờ là La Hồng Tiên (nhà Nho đời Minh) làm, không phải vậy. Bài cuối có câu: "năm mươi hai câu lý trong huyền, rõ ràng nói cùng anh", ấy là chỉ bài ca đạo tình. Xét theo đó thì đích thực là Tổ sư Tam Phong truyền, không còn nghi ngờ. Lại xem bản của họ Uông, càng có thể làm chứng.

 Than xuất gia, cũng lạ thay, nhìn thấu đường đời như mây với bùn. Một lòng không vướng việc bụi trần, mặc cho danh hão lợi đẹp, mặc cho con yêu vợ đẹp. Nhọc thân chẳng bằng về núi, ta sao chịu suốt ngày chạy vạy? Ta sao chịu suốt ngày lo nghĩ? Tu hành nên phát chí xông trời, làm một nam tử khảng khái, đánh phá then máy sinh tử, không phiền không não không lo.

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng sâu lắng thay, dứt bỏ vọng niệm lo buồn. Người sống đâu thể không bụi nhơ, ta sao chịu ham lợi tham cầu? Ta sao chịu luống tự bỏ dở? Quyết không rơi vào tay vô thường (cái chết), phát thệ lớn đi tìm thầy, phát thệ lớn rồi tu thật. Tự nhiên có ngày đan thành, mặc ta cưỡi hạc ngồi thuyền, mặc ta dạo bước thong dong; đạo huyền diệu chân thật, ai người tham thấu!

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng sâu xa thay, học lấy chút mượn giả tu thật (mượn thân giả tạm để tu chân tính). Đi đứng ngồi nằm định chân tâm; thích là nuôi khí nâng thần, mừng là Mộc giáng Kim thăng (ẩn ngữ: thần thuộc Mộc hạ xuống, khí thuộc Kim bốc lên, giao nhau). Ánh thiêng hiện ra tròn như gương, chốc lát các khiếu đều thông linh. Nước Hoàng Hà vận chuyển lên Côn Lôn, tự nhiên nhận ra sự huyền hóa chân thật.

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng huyền diệu thay, nhìn thấu chuyện ngồi thiền tham thiền. Ông chủ hiện ra là vật gì? Lý trong huyền im lặng không lời, ở chỗ động tĩnh mà thêm hống rút diên. Như say như ngây, thần không mỏi; lúc tiến lửa thì văn võ cùng nấu (văn hỏa là lửa nhẹ, võ hỏa là lửa mạnh), lúc ôn dưỡng thì sau giờ Tý trước giờ Ngọ, nước lửa Ký tế cùng nấu luyện.

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng tinh vi thay, chuẩn bị như tướng mạnh quân hùng. Đề phòng sáu giặc đến khuân dời, mặc chúng cưỡi sương đạp mây, mặc chúng quen trận giỏi đánh, hoàn toàn nhờ diệu dụng mà thắng chúng. Mở mắt tuệ, muôn kỵ cùng xông; cầm kiếm tuệ, chém đứt ma tinh. Ba thi bó tay, ma vương quy thuận. Hiện ra tấm lòng son trung thành. Tự nhiên thấy nước giàu dân yên, một trận công thành, mọi bề yên tĩnh.

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng cao thay, học được chút nhàn nhã tiêu dao, thuận nghịch đảo lộn, thông chỗ huyền diệu. Một bầu cơm ăn được bao nhiêu, ba chén rượu mặt đỏ như đào tiên, ở phố hoa ngõ liễu cười ha hả. Bầu nhỏ thường đeo bên lưng, mang theo mấy gói vạn linh đan, đến đâu cũng giúp người. Gặp duyên thì rượu ngon món tốt, lúc đạm bạc thì giỏ cơm bầu nước. Giàu sang nghèo hèn do trời định, mặc người thân khoác áo tía (áo quan lớn), mặc người ngựa hay mũ đuôi điêu vàng (đồ của quan sang). Chớp mắt khó tránh vô thường tới, ba tấc hơi mờ mịt, cả nhà khóc lóc kêu gào, nào kể con hiền cháu hiếu! Tính ra tu đạo là cao nhất, kéo dài tuổi thọ, bệnh bớt tai tiêu. Không lo không nghĩ không phiền não, đợi thời đến bước lên mây, hội Bát Tiên lên cầu tiên, lúc ấy mới tỏ chỗ diệu trong huyền.

 Bài nữa:

 Than xuất gia, cũng chân thật thay, rửa nguồn tâm phải cho thanh tịnh. Lý trong huyền mới thấy rõ được, tu chân dưỡng tính ai đến hỏi? Ta cũng từng qua những núi hiểm đèo cao, đi qua những châu huyện phủ thành, phần nhiều hòa lẫn nơi chợ búa. Có hạng không phạm đồ tanh, không phạm dâm. Có hạng lòng rộng nhịn giận, tiền của phân minh, trên đất tây nam kính trọng bạn bè (lấy ý quẻ Khôn: "đi về tây nam thì được bạn"). Cái lý ngày trước say như mê man; mở mắt tỉnh nhìn chúng sinh bốn biển, bụi hồng cuồn cuộn, hoa vàng còn non. Trăng chân trời ai nhận thật? Việc đời việc nào rõ ràng? Ai cũng ôm hứng tu tiên; năm mươi hai câu lời trong huyền, rõ ràng nói cùng anh. Bái thầy sáng phải tìm người cao, ân cần mới được ban cho trường sinh.

 Chín bài đạo tình "Trăng chân trời" — lấy ý trăng mọc ở phương Canh (trăng đầu tháng mới hiện ở phía tây, vị trí của can Canh; trong đan pháp ví lúc dương khí vừa sinh)

 Trăng chân trời, bóng trăng sáng, soi thấy nhân gian như chậu úp (chỗ tối tăm ánh sáng không chiếu tới, ví nỗi oan khuất), dưới chậu úp bao nhiêu trận oan gia. Tu nhiều kiếp mới được thân người, mất đi rồi muôn kiếp khó tìm, khó tìm cái tính chân như (bản tính chân thật vốn có) quý như tám báu. Tham vợ con thì như dê đi giữa bầy hổ. Khoe giàu sang, cậy thế ức hiếp kẻ nghèo; ức hiếp kẻ nghèo còn có trời báo ứng. Chẳng bằng nhảy khỏi cõi trần, bái thầy sáng, sớm đi tu hành, lúc ấy tự có phần làm tiên.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng u tịch, tham luyến vinh hoa ai chịu thôi; không thôi thì đâu có duyên tiên tìm đến. Than người đời như con thuyền lẻ bị buộc, giống như bọt nổi trên nước, bọt tan rồi khó mà nương. Chẳng bằng sớm quay đầu, bái thầy sáng, ngồi ngược trâu xanh, tích công góp hạnh; sau khi đan thành, lúc giữ chí thì bốn biển chơi mây, lúc đắc chí thì bước lên Doanh Châu, lúc ấy họ tên mới được tâu lên thềm vàng.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng lạnh, làm thần tiên cũng chẳng khó; chẳng khó nhưng phải chém ba thi. Bát hàng rồng, miệng truyền miệng; chậu phục hổ (bát, chậu của nhà sư hàng phục rồng hổ — ví phép điều phục tâm ý), diệu quyết khó nói; khó nói, chớ bày cho kẻ không xứng. Thần thông lớn trồng sen trong lửa, thợ giỏi chống thuyền ngược nước; chống thuyền ngược nước chớ để rối. Ông chủ nắm chắc buồm gió, giữa sóng cuồn cuộn hái chân diên, lúc ấy mới tới điện Linh Tiêu (điện của Ngọc Hoàng).

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng cao, có vị thần tiên bắc cầu Thước; đường cầu Thước hiểm, rất khó tới. Ở cung Hoàng đình hái mầm thuốc, trong sông Ngân thường có thủy triều; có thủy triều mới tỏ chỗ diệu trong huyền. Có Ngưu Lang giáng xuống từ Thiên tào (nha môn trên trời), Chức Nữ vội vẫy tay, Ngưu Lang Chức Nữ cùng vui cười. Mong trời ban cho một Hoàng bà, nhân duyên tốt, trong mập mờ mà giao nhau, công tròn hạnh đầy thì có chiếu thư trời ban.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng lẻ loi; người tu hành là đại trượng phu. Đại trượng phu mới vào đường tu hành; Trương tiên cô từng bái Lã Tổ. Có Long nữ (con gái Long vương dâng ngọc cho Phật rồi thành Phật — điển kinh Pháp Hoa) dâng ngọc báu, ngọc báu nổi lên có Hằng Nga che chở. Cung nê hoàn rỏ xuống sữa quỳnh, như quýt đỏ ủ thành rượu đề hồ, đề hồ đến miệng ngọt như cam lộ (sương ngọt từ trời). Tiến dương hỏa thì phải lui âm phù, vào đan điền niêm chặt, lúc ấy tự có đường thông lên trời.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng phiêu phiêu, có vị thần tiên thổi tiêu ngọc, tiêu ngọc thổi ra khiếu thông trời. Địa thiên Thái (quẻ Thái: đất trên trời dưới, âm dương giao hòa, thông suốt) không động không lay; dùng lối đảo ngược, tay nghề mượn giả phải cao (?); tay nghề cao mới tỏ chỗ diệu trong huyền. Tuyết trắng bay bay lên chín tầng trời, mầm vàng lớn dần thành mầm thiêng; chỗ huyền diệu của tiên thiên ai biết! Hạt châu lăn trên mâm khó vẽ khó tả; điện mâu ni bền chặt kiên cố, lúc ấy mới báo được ơn thầy.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng thấp, mười tám đệ tử đùa với châu mâu ni (?), châu mâu ni đi thẳng vào đất trường sinh. Ý từ tây đến như say như ngây; Quán Tự Tại (Bồ Tát Quán Thế Âm) thanh tịnh vô vi, mà diệu dụng vô vi lại khởi từ hữu vi (có làm). Diên ném vào hống, thọ ngang trời; nước lửa giao nhau, mãi giữ không lo; ba thi rụt đầu, ma vương lánh xa. Rượu thêm thọ, không dùng chén, ngọt như mật, tự uống một đao khuê (thìa thuốc nhỏ — ẩn ngữ chỉ một chút đan dược), ngà ngà đi dự hội bàn đào (tiệc đào tiên của Tây Vương Mẫu).

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng tròn, dưới cây tùng cổ ngộ chân huyền; chân huyền chỉ tự mình thấy được. Loan phượng bay lượn trên núi cao, vẹt hát canh giữ ở nê hoàn; ở nê hoàn thấy được mặt anh nhi. Ngậm tinh hoa trăng, không trước không sau; ôm mặt trời mà ngủ, không đất không trời. Không trời lại hóa thành điện linh lung; mong trời ban một làn khói trong, ôm hạt kê lên tận đầu mây, lúc ấy mới tới điện Linh Tiêu.

 Bài nữa:

 Trăng chân trời, bóng trăng không, không tướng không hình khó vẽ; đã khó vẽ thì khó đưa vào phổ tu hành. Không tên họ mà gọi thì nghe, không phương hướng không hình thể, ai nhận thân sơ? Diệu dụng thân sơ hoàn toàn không lộ. Lúc không có niệm thì dùng công phu gì, chỗ không có tưởng thì bản thể như như (y như vốn có, không đổi khác); như như mới là con đường từ lúc mẹ sinh. Vô sắc giới (cõi trời cao nhất trong Phật giáo, không còn hình sắc) có một con đường thật, không vướng ngại có một đô thành tiên, lúc ấy mới bước lên mây ngũ sắc.

 Mười hai bài đạo tình "Quét sạch trơn"

 Quét sạch trơn, soi thấy cái thật, vỗ vỗ đầy lòng đều là xuân. Ngọc chẳng phải báu, châu chẳng phải quý, trên đường Bắc Mang (núi nghĩa địa ở Lạc Dương — ví đường xuống mồ) chúng chẳng theo thân. Có tượng có hình đều là giả, không tiếng không mùi mới là thật. Thân chẳng phải đạo, đạo chẳng phải tâm, chớ coi thân tâm là chân nhân.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy bậc quân chủ, dưới hoa dưới trăng say ngà ngà. Văn chẳng phải chữ, học chẳng phải văn, Đông quân (thần mùa xuân) cười người ít thấy ít nghe. Đào đỏ liễu xanh hoa mận trắng, một nét vung là thành, chẳng cần nghĩ tìm. Người lũ lượt, vật rối ren, chẳng khác người mà tự vượt khỏi bầy.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy đấng chúa tể, then máy thần hóa một sớm khế hợp. Cá tự nhảy, diều tự bay (ý Kinh Thi: diều bay chạm trời, cá nhảy dưới vực — đạo hiển lộ tự nhiên khắp nơi), tạo hóa nào từng ngầm tính toán! Khí hóa thì hình sinh, nền móng mới chớm, một điểm khí xung hòa (khí âm dương hòa hợp trong lặng) trở về gốc cuống. Bao trùm hư không, sinh ra trời đất, một khi thấy rồi thì trăm việc như ý.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy ông chủ, bỗng sáng tỏ nhìn thấu con đường lúc đến. Đường bộ đi xe, đường thủy đi đò, không dời một bước đã là chốn thiên đường. Chốc lát mà thành, lý chân thật nhất; lập tức lên cõi thánh, lời chẳng sai. Không nhòm cửa sổ, không ra khỏi cửa, mà biết thiên hạ, nắm chắc trong tay (ý Lão Tử: không ra khỏi cửa mà biết thiên hạ).

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy sự sống, một điểm xung hòa là tinh của nhị ngũ. Tính tức là lý, mệnh tức là tình, diệu dụng của khí trời đất quyện hòa một lúc mà thành. Lúc mê mà nắm lấy thì chỗ nào cũng sai, sau khi ngộ mà cầm lên thì chỗ nào cũng thần diệu. Chết tự chết, sống tự sống; cây trồng thì được vun, cây nghiêng thì bị đổ (ý sách Trung Dung: trời tùy theo vật mà đối đãi).

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy cái linh, sớm dạo tối nghỉ ở đình linh lung. Tỉnh cũng yên, ngủ cũng yên, xuân đến chỗ nào cũng xanh. Tai thông không nghe đàn có dây, mắt sáng phải đọc kinh không chữ. Chớ hoảng hốt, chớ mờ mịt (hai chữ Lão Tử dùng tả đạo mông lung khó nắm), thường yên, thường lặng, thường tỉnh táo.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy cái Một: một mà xuyên suốt, một mà trọn vẹn, một mà quy về một. Thánh cũng một, hiền cũng một, trời đất muôn vật không gì không phải là một. Trăm mối lo ở đời đều về một mối, đường thiên hạ khác nhau mà cùng quy về một. Tiên cũng một, phàm cũng một, một xong thì trăm việc thỏa, tự nhiên giản dị.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy cái tâm: sách Nho, kinh Phật, kinh của tiên, đều là bướu thừa, đều là u dính, đều là người nói đạo của riêng mình. Lập hình bày tượng uổng phí tâm sức, khéo ví von quanh co luống khua môi. Không cố chấp dấu vết, không câu nệ chữ nghĩa, ấy là người hiểu thấu mà vận dụng thần diệu.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy cái sáng; lúc hỗn độn mới chia đâu có chữ nghĩa! Nhà Tần đốt sách, nhà Hán chú kinh; chú kinh thì kinh mất, đốt sách thì sách còn. Tâm và miệng truyền nhau, chữ nghĩa trao nhau, đều là không việc lại gây việc. Không y bát (áo cà sa và bình bát — vật truyền thừa của Thiền tông), không kiếm đàn (vật truyền của đạo sĩ), mới tính là người không nhiễm một hạt bụi.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy tiên, mới tin chữ "thông" cũng là lời gượng nói. Khiếu chẳng phải diệu, tẫn chẳng phải huyền (huyền tẫn: "con cái huyền diệu" — chữ Lão Tử, chỉ cửa sinh hóa muôn vật), chẳng phải nước, chẳng phải lửa, chẳng phải hống diên; cũng không có vô cực hợp với hữu cực, cũng không có tiên thiên với hậu thiên. Tính về với mệnh, mệnh về với trời, trở lại mệnh, về gốc, trước cả hỗn độn.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy Phật, phải biết bờ bên kia (bờ giải thoát) không có Phật. Phật chẳng phải tâm, tâm chẳng phải Phật, uổng công giữ chay niệm Di Lặc (lời chú âm: chữ "Lặc" đọc là "lục"). Chớ coi Linh Sơn (núi Linh Thứu, nơi Phật thuyết pháp) là đất Phật, ngoài Linh Sơn riêng có Phật. Tròn vành vạnh, sáng rực rỡ, nghìn thánh không truyền nước cờ này.

 Bài nữa:

 Quét sạch trơn, soi thấy thánh, thông trời suốt đất một vầng gương. Trong tĩnh có động, trong động có tĩnh, mặc cho muôn vật không xâm phạm nhau. Hoa nở hoa rụng, đất vẫn ngay chính; mây đến mây đi, trời vẫn trong sạch. Chính đại thì sáng, sáng lớn thì chính; chia ra mà hợp được, định mà ứng được.

 Giá cô thiên (tên một điệu từ)

 Đánh ma thì trước hết phải đánh ma ngủ, đây là roi đầu tiên của việc tu hành. Trước mắt chịu khó thức một đêm, ngày tháng trong bầu (cõi tiên trong bầu của tiên ông — ví thời gian cõi tiên) đổi được nghìn năm. Việc trúc cơ (đắp nền — giai đoạn đầu, bồi bổ lại tinh khí đã hao), chí phải bền, phải nhờ huyền tẫn mà tìm cái huyền của huyền. Thần về, khí lại, thành thể đan, sau đó mới mở lò bàn chuyện luyện diên.

 Đạo tình năm canh

 Trong canh một, muôn việc thôi, chấn tinh thần, ngồi đầu giường. Sừng sững không động, ông chủ canh giữ; trong lò Yển nguyệt, mầm vàng nhú ra; trong rừng bảy báu (?), dịch chính (?) chảy; chân dương một xông là thấu tam quan. Chốc lát nước lửa Ký tế, tưới lên nê hoàn rồi giáng xuống trùng lâu (lầu nhiều tầng — chỉ khí quản ở cổ, gồm mười hai đốt).

 Bài nữa:

 Trong canh hai, lòng phải bền, thần ba thi ở ngay trước mắt. Bảy tình sáu dục đến mài giũa, trước mắt tuốt kiếm thanh phong (kiếm sắc), ngồi ngược trâu trắng mà lên núi, dương thần đi đánh quân âm. Chốc lát nước lửa Ký tế, một thoáng xông qua tam quan.

 Bài nữa:

 Trong canh ba, phải giữ mà làm, hái tiên thiên như thỏ gặp chim ưng (ví phải nhanh, chớp đúng thời cơ). Từ trong chỗ thăm thẳm tối tăm, tin thật tới; diên hống ném vào nhau, về lò đỉnh; lấy Khảm lấp Ly, vào nội đình; Hoàng bà dùng ý dẫn dụ. Chốc lát nước lửa Ký tế, trời tháng sáu mà đáy giếng thành băng.

 Bài nữa:

 Trong canh tư, dụng công chăm, phải giơ cao đèn trí tuệ. Mới bắt được rồng hổ vững vàng; Tử Dương (Trương Bá Đoan, hiệu Tử Dương) song tu tính và mệnh: tan thì thành khí, tụ thì thành hình; chín lần trở lại, bảy lần quay về (các vòng luyện đan) thì nhận ra chân nhân. Chốc lát nước lửa Ký tế, lui âm phù mà luyện thành dương thần.

 Bài nữa:

 Trong canh năm, chớ buông lơi (?), đem trâu trắng đuổi lên núi. Anh nhi ra mặt, ngọc sáng hiện; một hạt kim đan như hạt châu, thu về thả đi, mặc tới mặc lui. Giặc thi bị khóa ở điện Không vương (vua của Không — tức Phật). Chốc lát nước lửa Ký tế, công phu trăm ngày, già đổi thành mặt trẻ.

 Huyền cơ vấn đáp. Trước đây thấy bản chép tay của đạo sĩ có hai điều Tam Phong tiên sinh tự hỏi tự đáp, cực kỳ huyền diệu. Có người cho rằng đó là vua Vĩnh

 Lạc (Minh Thành Tổ, từng nhiều lần sai người đi tìm Trương Tam Phong) từ xa hỏi mà tiên sinh từ xa đáp; đó cũng là một thuyết.

 Trong đó nói:

 "Này đạo nhân, mở miệng là giảng đạo, ta hỏi ngươi: hơi thở này, ai thu ai đóng? Ai nâng ai nhấc? Lúc cha mẹ chưa sinh, một điểm chân dương này động hay tĩnh, ở đâu mà tu rễ nuôi cuống? Ở đâu mà lập mệnh đặt nền? Ngươi hãy giảng cho ta tiếng gốc (lời chân thật cốt yếu), làm rõ đạo lý, chớ có giảng sai, lấp liếm!"

 Lời đáp rằng:

 Đạo nhân kia cúi đầu vái chào, liền đáp: "Ngươi xem ta: hơi thở này tự thu tự đóng, tự nâng tự nhấc; lúc cha mẹ chưa sinh, một điểm chân dương động tĩnh ấy, ở trong hư vô mà tu rễ nuôi cuống, ở trong hư vô mà lập mệnh đặt nền. Ấy là tiếng gốc ta giảng, đạo lý ta làm rõ, cần gì phải chỉ đông đoán tây!"

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video