Trương Tam Phong tiên sinh toàn tập, quyển ba
Trường Ất sơn nhân Lý Tây Nguyệt, người đất Hán Gia, biên soạn lại; Trương Đạo Uyên, tự Tử Thâm, kính cẩn chép.
Vãn Thành tử Chu Đạo Sinh, người đất Lãng Trung, kính cẩn khắc in.
Cháu là Anh, hiệu Xuân Thành,
cùng Chu Toản, hiệu Tố Viên, hiệu đính chữ;
con trai là Hoàng, hiệu Bàn Khê.
BÀN VỀ ĐẠO LỚN
Thiên thượng
Đạo là cái tên gọi chung cho cái sinh ra trời, sinh ra đất, sinh ra người, sinh ra muôn vật. Nó chứa then máy của âm dương động tĩnh (âm và dương là hai mặt đối lập mà nương nhau của mọi sự vật: âm là tĩnh, tối, mềm; dương là động, sáng, cứng). Nó có đủ cái lý sâu kín, nhiệm mầu của tạo hoá (sức tự nhiên tạo ra và biến đổi muôn vật). Nó bao trùm Vô cực và sinh ra Thái cực. Vô cực là trạng thái hư không tuyệt đối, chưa có hình, chưa có tên, trước cả khi có trời đất. Thái cực là cái gốc nguyên sơ, từ đó bắt đầu phân ra âm dương.
Vô cực là cái không có tên. Cái không có tên là khởi đầu của trời đất. Thái cực là cái có tên. Cái có tên là mẹ của muôn vật. Từ cái không tên mà có cái có tên, thế là trời sinh ra, đất sinh ra, người sinh ra, vật sinh ra.
Nay chỉ nói riêng về sự sinh ra của con người. Trước khi cha mẹ sinh ra mình, chỉ có một khoảng Thái hư (khoảng hư không mênh mông, trống lặng), gửi vào chốn sâu xa lặng lẽ của mệnh trời; đó là lúc Vô cực. Vô cực là âm tĩnh; âm đã tĩnh thì dương cũng tĩnh.
Lúc cha mẹ bắt đầu trao sự sống, một luồng linh khí nhập vào thai; đó là lúc Thái cực. Thái cực là dương động; dương đã động thì âm cũng động. Từ đó âm dương đẩy nhau, cương nhu cọ xát nhau (cương là cứng, thuộc dương; nhu là mềm, thuộc âm), bát quái lay động lẫn nhau (bát quái là tám quẻ của Kinh Dịch, tượng trưng cho tám hiện tượng gốc: trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm). Thế là đạo Càn thành nam, đạo Khôn thành nữ (Càn là quẻ thuần dương, tượng trời, tượng cha; Khôn là quẻ thuần âm, tượng đất, tượng mẹ).
Cho nên lúc nam nữ mới giao hợp, tinh của cha và huyết của mẹ hoà lẫn thành một vật; đó chính là gốc của thân người. Về sau tinh của cha chứa ở thận, huyết của mẹ chứa ở tim; mạch tim và mạch thận nối liền, thai nhi theo hơi thở của mẹ mà thở. Đủ mười tháng thì hình hài hoàn chỉnh, rời khỏi bụng mẹ.
Lúc ấy, tính còn mờ mịt, chưa có hiểu biết, lại lấy Vô cực mà ẩn giữ cái thần. Mệnh nhờ vào sự sống đã có, lại lấy Thái cực mà nuôi cái khí. (Tính là bản tính, phần tâm linh, sáng suốt bẩm sinh; mệnh là phần sự sống, sinh lực của thân thể; thần là tinh thần, ý thức linh diệu; khí là sinh khí vận hành trong thân.)
Khí mạch yên tĩnh mà bên trong ẩn chứa nguyên thần (tinh thần gốc có từ lúc chưa sinh), thì gọi là chân tính (bản tính thật). Thần trí yên tĩnh mà bên trong nảy lớn nguyên khí (sinh khí gốc bẩm thụ từ trước khi sinh), thì gọi là chân mệnh (sự sống thật). Hồn nhiên nguyên vẹn như thân thể của đứa trẻ thơ, đó chính là cái gọi là "tính trời, mệnh trời". Người nếu theo được tính trời ấy để khôi phục mệnh trời của mình, thì đó có thể gọi là đạo; vậy sao lại có chuyện tu đạo mà không thành đạo được!
Ngặt nỗi, sự khôn lanh mỗi ngày một lộ ra, sự hay biết mỗi ngày một sâu, khí huyết được nuôi lớn, tuổi mỗi năm một thêm. Thế là thất tình lục dục, muôn mối nghìn đầu, ngày đêm không lúc nào ngơi nghỉ. (Thất tình là bảy thứ cảm xúc: mừng, giận, buồn, sợ, yêu, ghét, ham muốn; lục dục là sáu thứ ham muốn sinh ra từ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý.)
Tâm động lâu thì thần dần mỏi; tinh hao nhiều thì khí càng kiệt. Tuổi già dồn tới, thành ra hoạ bệnh tật và chết chóc; lại không có gì bồi bổ, thì bệnh lao hay sinh luôn. Mà muốn giữ thân mình còn mãi thì khó lắm.
Xem con đường sống chết ấy, người ta cho là chuyện thường, thật đáng tiếc. Thế nhưng khi bệnh tật đến thân, cũng có người tìm thầy thuốc chạy chữa, mong khỏi bệnh nặng lâu ngày, toan kéo dài năm tháng. Lúc ấy mới có lòng cầu sống thì còn ích gì?
Ta thấy thường tình ai cũng ghét chết, bèn đi tìm phép màu để sống lâu. Vất vả mấy năm, được nghe tiên đạo. Tiên đạo là đạo sống lâu, mà người đời phần nhiều coi nó là dị đoan (học thuyết lệch lạc, trái với đạo chính).
Cái mà Hoàng Lão truyền lại (học thuyết của Hoàng Đế và Lão Tử, gốc của Đạo gia) cũng là lẽ làm cho lòng ngay thẳng, tu sửa bản thân, trị nước, làm cho thiên hạ yên bình; sao lại lấy làm lạ mà cho là dị đoan! Người sửa cho thân và tâm ngay chính, thì chân tinh, chân thần tụ lại trong đó, tài lớn đức lớn cũng từ đó mà ra.
Sách thánh (sách Đại Học) có câu: "Lòng có yên rồi sau mới suy tính được." Lời ấy thật sâu sắc thay! Ta từng bàn về điều đó. Như Trương Tử Phòng (Trương Lương, mưu sĩ giúp Hán Cao Tổ lập nhà Hán) sống yên ở Hạ Bì, rồi sau mới giúp nhà Hán báo thù cho nước Hàn. Như Gia Cát Lượng nằm yên ở Nam Dương, rồi sau mới phò nhà Thục đánh nhà Ngụy. Như Lý Nghiệp hầu (Lý Bí, đại thần đời Đường) tu dưỡng ở núi Hành Sơn, rồi sau mới phục hưng nhà Đường, dẹp giặc ngoài.
Lại như Cát Trĩ Xuyên (Cát Hồng, đạo sĩ đời Tấn) làm quan lệnh ở Câu Lậu, Triệu Thanh Nguyên làm thứ sử (quan đứng đầu một châu) ở Gia Châu, Hứa Chân Quân (Hứa Tốn, đạo sĩ đời Tấn) cai trị huyện Tinh Dương. Họ đều là người đạo đã thành mà vẫn ở lại đời, ra làm quan giúp dân yên ổn. Lòng họ há chẳng đều có lòng nhân nghĩa đối với vua, với cha hay sao!
Khổng Tử khinh những kẻ "tìm điều bí hiểm, làm điều quái lạ"; Mạnh Tử bác bỏ Dương Chu và Mặc Địch. "Bí hiểm" là loại thuyết sấm vĩ (sách đoán điềm lành dữ, nói lời tiên tri) và loại sách bàn về lễ phong thiện (lễ vua lên núi Thái Sơn tế trời đất). "Quái lạ" là hạng người như Vi Sinh Cao, Trần Trọng Tử (những kẻ làm ra vẻ ngay thẳng, thanh liêm một cách giả tạo, trái lẽ thường). Nhà tiên không như vậy.
Khâu Trường Xuân (đạo sĩ đời Nguyên) vào chầu, đáp lời vua, đều là ý thương dân, quý vật. Trần Hi Di (Trần Đoàn, đạo sĩ đời Tống) về núi, ôm chí cương trực, thanh cao. Có gì là "bí hiểm", "quái lạ" đâu!
Dương Chu chỉ biết vì mình, Mặc Địch coi nhẹ tình thân; nhà tiên không như thế. Ba nghìn công hạnh của nhà tiên lấy việc cứu người, lợi đời làm vốn đầu tiên. Trong hai mươi bốn tấm gương hiếu thảo, Ngô Mãnh và Đinh Lan đều là tiên. Vậy sao có thể đánh đồng với Dương, Mặc được!
Khổng Tử nói "tìm cầu chí mình", Mạnh Tử nói "đề cao chí mình". Hỏi đó là chí gì? Đáp: chỉ là nhân và nghĩa mà thôi.
Nhân thuộc Mộc, trong Mộc chứa Hoả, đại để là cái dụng nuôi lớn, soi sáng, nên gọi là nhân. Nghĩa thuộc Kim, trong Kim sinh Thuỷ, đại để là cái dụng cắt đặt, lưu thông, nên gọi là nghĩa. (Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả, Thổ là ngũ hành, năm yếu tố gốc theo quan niệm xưa, sinh khắc lẫn nhau, dùng để giải thích mọi biến hoá.)
Hống và diên của nhà tiên chính là mầm giống của nhân nghĩa. (Hống là thuỷ ngân, diên là chì; trong thuật luyện đan bên trong thân, hống tượng trưng cho thần, cho tính; diên tượng trưng cho khí, cho mệnh.) Kim và Mộc giao hợp, Thuỷ và Hoả nuôi nhau. Cho nên phải ẩn cư để tìm cầu chí mình, đề cao chí mình, rồi sau hống và diên mới sinh, đạo luyện đan mới kết tụ (luyện đan ở đây là luyện tinh, khí, thần trong thân thành "đan", tức viên thuốc trường sinh bên trong).
Chí bao gồm nhân nghĩa và hống diên, lại kiêm cả tứ tượng Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả (bốn tượng, bốn phương diện). Người tìm cầu chí, đề cao chí, phải lấy lòng thành mà làm. Ý thuộc Thổ hợp vào, thế là đủ ngũ hành. Việc của đạo lớn như vậy là đầy đủ.
Cho nên Khổng Tử, Mạnh Tử thuở ấy chỉ bác bỏ "bí hiểm", "quái lạ", Dương Chu, Mặc Địch, chứ chưa từng nghe các ngài bài xích Phật và Lão. Từ đời Đường, đời Tống trở đi, mới có hai bậc hiền là Hàn Dũ và Chu Hy ra sức bài xích hai nhà ấy. Các bậc đại nho hùa theo; đám tiểu nho nhặt nước bọt thừa của họ để mong bám đuôi. Rốt cuộc bài xích được chỗ nào? Chỉ khiến đức Thế Tôn (Phật Thích Ca) mỉm cười, đức Thái Thượng (Lão Tử) thở dài. Bọn tiểu nho chẳng qua là thổi sáo bừa cho đủ số, chưa chắc có được kiến thức như Hàn, Chu.
Sao lại nói vậy? Hàn, Chu bài xích hai nhà là bài xích bọn chẳng ra Phật chẳng ra Lão, chứ không bài xích người học Phật, học Lão thật sự. Nếu không thì trong "Xương Lê thi tập" (tập thơ của Hàn Dũ), thơ tặng đáp qua lại sao lại có rất nhiều người thuộc hai nhà ấy! Như tiễn đạo sĩ họ Trương có thơ, tiễn sư Đại Điên có thơ, tiễn sư Huệ, sư Linh đều có thơ.
Có người cho rằng ông mượn người để nói ý mình, nên với sư Huệ thì viết: "Ta ghét kẻ rong chơi biếng nhác, nhưng thương ngươi ngu mà chân chất"; với sư Linh cũng viết: "Đang muốn thu ngươi về đạo của ta, lại muốn đội mũ lên đầu ngươi (tức bắt hoàn tục)". Dường như là chê trách đó. Nhưng sao với đạo sĩ họ Trương lại không có lời chê nào, với sư Đại Điên lại hoàn toàn không có lời mỉa mai?
Bởi hai vị ấy là đồ đệ của tiên thật, Phật thật. Vị tiên họ Trương vì làm quan thượng thư mà không được dùng nên quay về với đạo chân. Vị Phật Đại Điên nhờ trí tuệ bát nhã (trí tuệ thấu suốt chân lý theo nhà Phật) sáng suốt mà thông hiểu Thiền. Dù là Hàn Dũ cũng không thể ra tay bài xích, mở miệng chê bai.
Vả lại nhà ông còn sinh ra vị tiên Hàn Tương; câu thơ "tuyết lấp ải Lam Quan" (lúc Hàn Dũ bị đày, gặp Hàn Tương giữa tuyết ở ải Lam Quan) cho thấy ông đã biết người từ xa đến ấy chẳng phải người thường.
Chu Tử lúc còn trẻ cũng từng ra vào hai nhà, nhưng vì không tìm được cửa mà vào, bị bọn bất chính trong hai nhà làm cho mê lầm, nên ngờ rằng hai nhà ấy hư vô hoang đường, vắng lặng mờ mịt, bèn quay đầu chống lại. Đến lúc tuổi già học rộng, ông lại thích đọc "Tham Đồng Khế" (sách luyện đan của Nguỵ Bá Dương đời Hán), và nói: "Sách Tham Đồng vốn không phải để làm sáng tỏ Kinh Dịch, mà là mượn Kinh Dịch để gửi vào đó các thời điểm tiến lui khi hành công." Ông lại viết thư cho người khác rằng: "Gần đây đi đường không mang sách nào khác, mới được nghiền ngẫm kỹ Tham Đồng." Thế là ông càng say sưa thấy tiên đạo có ý vị.
Vậy thì hai bậc hiền Hàn, Chu chỉ bài xích bọn chẳng ra Phật chẳng ra Lão, chứ không bài xích người học Phật, học Lão thật sự. Nếu không, trước sau cùng một người mà tự mâu thuẫn, thì hai bậc hiền cũng đáng cười.
Ta không có tài, trộm từng học xem trăm nhà, gom lý của ba đạo (Nho, Phật, Lão), và biết rằng ba đạo cùng chung một đạo này. Nho lìa đạo này thì không thành Nho, Phật lìa đạo này thì không thành Phật, Tiên lìa đạo này thì không thành Tiên. Mà nhà tiên riêng được gọi là "Đạo môn" (cửa Đạo), là càng nhận lấy đạo làm trách nhiệm của mình; còn nói gì nữa!
Bàn một cách công bằng (?) thì: Nho là người thực hành thông suốt để giúp đời; Phật là người ngộ đạo để giác ngộ đời; Tiên là người giữ đạo để độ người. Mỗi bên giảng cái hay riêng, hợp lại giảng cái tốt chung, hà tất cãi nhau phải trái!
Đạo chẳng qua là cùng tận cái lý, trọn vẹn cái tính, để đạt tới cái mệnh mà thôi (lời Kinh Dịch: hiểu thấu lẽ vật, sống trọn bản tính, rồi đạt tới chỗ tột cùng của mệnh trời). Khổng Tử giấu điều này trong chỗ ít nói; nhà tiên thì nói thoải mái, nói bằng ví von. Chữ thì nhiều mà nghĩa của đạo thì tinh vi, nên người ta không biết.
Người do trời đất nuôi, cũng do cha mẹ sinh. Thuận theo mà dùng thì từ ông tổ đến cháu chắt nối tiếp nhau mà thành; ngược lại mà dùng thì tiên thật, thánh bậc cao cũng nối gót nhau mà ra. Lý vẫn là một. (Thuận là để tinh khí chảy ra ngoài sinh con cái; nghịch là thu tinh khí quay vào trong để luyện thành đan.)
"Ngộ Chân Thiên" (sách luyện đan của Trương Bá Đoan đời Tống) nói: "Việc tu thân không câu nệ nam hay nữ. Đây là đại dược kim đan (thuốc lớn kim đan, tức viên thuốc trường sinh luyện từ tinh, khí, thần trong thân, quý và bền như vàng); dù là người quê mùa ngu muội, được nó thì lập tức lên ngôi tiên."
Không kể sang hay hèn, hiền hay ngu, già yếu hay trẻ khoẻ, chỉ cần thường ngày làm âm đức (việc tốt làm thầm, không cho người biết), nhân từ thương xót, trung hiếu, thành tín, làm trọn đạo làm người, thì đạo tiên tự nhiên không xa.
Lại phải thấu hiểu âm dương, tham cứu sâu vào tạo hoá, xét rõ thật giả, được chính khí của âm dương, tìm ra gốc thật của diên hống; như vậy mới có thể đổi xương, sống lâu, ở cõi trời không có đêm, ngắm cảnh xuân mãi mãi, cùng trời đất lâu dài, cùng mặt trời mặt trăng sáng tỏ. Đó chính là việc trong bổn phận của bậc đại trượng phu.
Còn những lối bàng môn tà kính (cửa ngách, đường tà, tức các phái tu sai lệch): giao hợp với đàn bà để hút âm khí, uống luyện tam hoàng (ba thứ khoáng chất màu vàng như lưu huỳnh, hùng hoàng, thư hoàng), nung ăn bát thạch (tám thứ khoáng thạch như chu sa, đá vôi…), đó là bàng môn, không có công hiệu.
Lại có kẻ lấy xoa bóp, đạo dẫn (vận động co duỗi thân thể kết hợp dẫn khí), thổ nạp (thở ra cái cũ, hít vào cái mới), phép thở "ha", thở "hư", tu luyện uống thuốc cỏ, làm phương dưỡng sinh. Tuy tạm trừ được bệnh, nhưng khó thoát cảnh già yếu, hết số, và bị người thông đạt chê cười.
Ông Bá Đoan nói: "Phép bế tức (nín thở, giữ hơi), nếu quên được mưu toan, dứt được ý niệm, cũng có thể nhập định (vào trạng thái tâm hoàn toàn lặng yên) và xuất thần (cho thần thức thoát ra khỏi thân)." Nhưng tinh, khí, thần ấy thuộc âm, ngôi nhà thân thể khó giữ bền, nên không khỏi chịu cái khổ phải dời chỗ ở (tức phải bỏ thân này mà đầu thai nơi khác).
Lại có phép đưa khí vào, bổ huyết, gọi là thuật trừu thiêm tiếp mệnh (rút bớt cái hao, thêm vào cái thiếu để nối dài mạng sống), cũng có thể tránh bệnh, kéo dài tuổi, giữ thân khoẻ mạnh. Nhưng nếu muốn dùng nó để nuôi thành thai tiên (cái "thai" tinh thần kết thành trong thân, về sau thành tiên) thì quyết không thể được. Những bàng môn tà kính khác mới thật là dị đoan của đạo ta, có đáng nói gì!
Có người bảo sống chết của con người đều do số định sẵn, há có ai trái số trời mà trốn được cái chết. Sao họ không nghĩ rằng phúc là tự mình cầu, mệnh là tự mình tạo, âm chất (việc thiện làm thầm) có thể kéo dài tuổi thọ. Người học trường sinh chỉ cần lấy âm công làm thể (cái gốc), lấy kim đan làm dụng (cái dùng), thì số trời cũng có thể thoát được.
Kính nghĩ: Thái Thượng Đạo Tổ của ta, cùng các bậc thánh và hai vị chân nhân (?), mở lòng thương sự sống, rộng nguyện độ người, mở mang Huyền giáo (đạo huyền diệu, tức Đạo giáo), bí truyền phương thuốc tiên, gọi là kim đan. Truy từ đầu đến cuối, nhân đó lộ hết thiên cơ (cơ mầu của trời), tiết lộ hết lẽ huyền diệu.
Trong đó, diệu dụng của sự hành trì (thực hành tu luyện), tam hậu (ba thời điểm hành công) tam quan (ba cửa ải mà khí phải vượt qua theo đường sống lưng lên đầu), cửu cầm cửu kiếm (?), dược tài (vật liệu thuốc, tức tinh, khí, thần), pháp khí, hoả hậu (mức lửa: thời điểm và độ mạnh nhẹ của ý niệm, hơi thở khi luyện), phù chương, đều đã bày giải đầy đủ. Mỗi người nên xét kỹ các kinh để trở về gốc của tính và mệnh.
Lời ta tuy nôm na mà nghĩa lý rất hay, đúng là thật chứ không hư. Nếu người được đọc không nghi ngờ gì, thì có thể bắt tay vào thực hành. Dù không gặp được thầy sáng, bạn tốt, mà gặp được sách này thì cũng như có thầy bạn trước mặt, tự có thể bỗng chốc ngộ ra đạo cao nhất. So với các sách luyện đan đang lưu hành, đều hợp chung một lý, không chỗ nào không thấu suốt. Đây thật là con thuyền từ bi giữa biển khổ, là ngọn đuốc trí tuệ chỉ lối cho kẻ lạc đường. Tuy nói làm mới khó, nhưng chớ vì sợ khó mà cầu an qua ngày.
Lại có lời răn: sau khi thân đã ôm được kim đan, thì nên ẩn cao nơi động thiên, giấu sâu nơi phúc địa (những chốn núi non linh thiêng tiên ở), chớ đem thuật hoàng bạch (thuật luyện ra vàng bạc) ra khoe khoang với triều đình, làm kẻ dẫn đường cho bọn phương sĩ (người làm phép thuật, luyện thuốc). Lúc ẩn lúc hiện để độ đời, chờ có phù chiếu của trời thì giữa ban ngày bay lên. Không để lộ góc cạnh, như thế mới là chân nhân bậc thượng thượng vô thượng, trải muôn kiếp không hư hoại. Những người cùng chí về sau, hãy nghiền ngẫm và lấy đó soi mình.
Thiên dài, quy mô lớn: trước tìm đến nguồn gốc của đạo lớn, rồi giảng lẽ sinh ra của con người cùng nguyên do sinh, già, bệnh của đời người, dẫn người ta quay đầu hướng về đạo, tu thân ngay chính, trị nước, bình thiên hạ. Như các anh hùng, thần tiên xưa, thân và danh đều dựng nên, trung và hiếu đều vẹn, không giống Dương, Mặc hay bọn "bí hiểm", "quái lạ". Khiến người ta biết đạo này cũng chính là đạo Nho, nuôi hống bồi diên chẳng khác gì sống theo nhân, làm theo nghĩa. Bảo rằng Hàn, Chu bài xích hai nhà chỉ là bài xích bọn đồ đệ giả của hai nhà, lại càng là lời bàn thông suốt. Bên ngoài thì quét sạch bàng môn tà kính, quy hết về đạo cùng lý, tận tính để đạt tới mệnh. Đây là tiếng vang lớn làm kẻ điếc nghe được, kẻ mù tỉnh ra, là áng văn lớn sắp đặt cả trời đất.
Thiên trung
Trong khoảng trời đất, linh thiêng nhất, quý nhất là con người; gấp gáp nhất, nhanh nhất là thời gian; có thể lớn, có thể lâu là kim đan. Tiếc thay người đời phần nhiều chìm đắm trong trường công danh phú quý, trong vòng ái dục ân tình, tham như sói không thôi, lao vào như thiêu thân bao giờ mới ngớt. Một sớm hạn chết đến thân, lúc ấy hối sao kịp! Chỉ đành cam phận chờ hết, đi tới cái chết mà thôi. Ai biết có phương trường sinh bất lão, ai ngộ ra cái diệu của kim đan linh dược; thật đáng tiếc thay!
Kim đan linh dược này không phải thứ thế gian không có, cũng không phải thứ trên trời không thể có được; chỉ cần tìm trong đồng loại, đó là vật vốn có sẵn từ khi thân mình sinh ra. Giản dị mà dễ, rất gần, không xa.
Ta từng có bài "Kim Đan Phú" ghi lại, lời rất sáng sủa trôi chảy; nay nhớ lại một đoạn (?) trong đó rằng:
"Phàm luyện kim đan, ban đầu mượn Càn Khôn làm huyền tẫn (cái cửa mẹ huyền diệu, nơi âm dương giao nhau mà sinh ra muôn vật), học cách tạo hoá nơi âm dương. Biết nhị bát tương đương (hai phần "tám lạng" bằng nhau, tức chì và thuỷ ngân, khí và thần, phải cân xứng), biết Khảm Ly giấu lẫn nhau (Khảm là quẻ Nước, giữa có một hào dương; Ly là quẻ Lửa, giữa có một hào âm; ở thân người ứng với thận và tim, với mệnh và tính, cái này chứa tinh tuý của cái kia). Chờ kim khí (khí dương thuần, cứng như kim loại) đầy đủ, nghe nước triều dâng mênh mang (dấu hiệu khí sinh lớn mạnh).
Tiếp đến, xem diên hoa (hoa chì, tức tinh khí dương tiên thiên chớm nảy) sau lúc Quý (Quý là can thuộc Thuỷ âm, chỉ thứ tinh hậu thiên; sau Quý là lúc dương khí thật vừa nhú), ngắm trăng đêm ở phương Canh (trăng non đầu tháng hiện ở phương tây, tượng dương khí mới sinh). Chế đao khuê (một liều thuốc nhỏ, chỉ thuốc đan vừa kết) trong chốc lát, dẹp yên chiến trường long hổ (long là rồng, chỉ thần/hống; hổ là cọp, chỉ khí/diên; hai bên giao tranh rồi hoà hợp). Gọi Kim công (ông Vàng, chỉ diên) về nhà, phối với Ngọc nữ (chỉ hống) vào phòng."
Nếu quả làm được đạo này, thì dù ngu ắt sáng ra, dù yếu ắt mạnh lên. Bậc nho đời trước nói: "Thánh nhân không nói là dễ, để khỏi thêm mối ngờ cho người; cũng chưa từng nói là khó, để khỏi cản bước người." Nếu người dốc ý theo đuổi, ân cần tu luyện, thì tự ắt vào bậc thánh, vượt cõi phàm, mãi mãi lên cõi thọ, hưởng mãi niềm vui vô cùng; há phải là chút ích nhỏ đâu!
Vả lại người vì công danh phú quý cũng có kẻ phải chịu cùng cực khổ sở rồi mới thành. Nếu đem tấm lòng chịu khổ ấy đổi làm tấm lòng tu luyện, sẽ thấy cửu hoàn (đan luyện chín lần quay về, tức đan đã thành tựu) đến tay, muôn kiếp giữ được thần; so với công danh phú quý, bên nào ngắn, bên nào dài?
Trọng Ni (Khổng Tử) nói: "Bất nghĩa mà giàu và sang, đối với ta như mây nổi." Lại nói: "Người làm điều nhân không để điều bất nhân dính vào thân mình." Bất nhân bất nghĩa không gì hơn sự tham lam điên cuồng, tưởng nghĩ viển vông. Họ Hồ nói: "Có chí với đạo thì vật bên ngoài không đủ làm luỵ đến thân."
"Ngộ Chân Thiên" nói: "Nếu hiểu được sát cơ, rõ được lẽ phản phục, mới biết trong cái hại lại sinh ra ơn." (Sát cơ là then máy giết, ở đây là sức dứt diệt dục niệm; phản phục là quay ngược trở về gốc.) Như vậy biết rằng muốn cầu hoàn đan (đan "trở về", tức tinh khí thần quay về trạng thái ban sơ mà kết thành đan), trước hết phải dứt dục. Muốn dứt dục thì phải siêng dùng sát cơ: lúc nào cũng có thanh kiếm thiêng trong tay, dục vọng bên ngoài vừa xâm lấn, phải lập tức khởi sát cơ, chớ để buông ý. Lâu dần thuần thục, đối với cảnh mà lòng không động, thì có thể làm đạo quay về gốc rễ.
Phần "Dịch Dực" (phần giải thích của Kinh Dịch) nói: "Suốt ngày gắng gỏi không ngừng, đó là đạo phản phục." Đạo phản phục là được quả chứng trường sinh. Sao người không gắng mà làm? Muôn vật như loài cỏ cây còn biết quay về gốc rễ để sống qua năm tháng. Người là linh thiêng nhất trong muôn vật, mà hơi động là vào chỗ chết, thế là trái lại không bằng cỏ cây; há không thẹn sao?
Đạo quay về gốc rễ này lại không phải là thuyết bàng môn tà kính. Người đời nên lấy đức hạnh làm đầu, lấy âm công làm gốc; xét then máy tạo hoá của âm dương, tìm cái diệu của huyền tẫn Càn Khôn, phân biệt vật nhị bát Khảm Ly, định thời kim hoa thuỷ nguyệt (hoa vàng, trăng nước, những ẩn dụ chỉ lúc dương khí thật sinh), ra uy hàng long phục hổ (chế ngự rồng và cọp, tức thu phục thần và khí), rõ chỗ lập mệnh sinh thân.
Trong quá trình ấy, làm cho tâm trống rỗng đến tột cùng, giữ sự yên tĩnh; bên kia làm chủ, ta làm khách (để khí tiên thiên tự nhiên vận động làm chủ, ý mình chỉ thuận theo, không cưỡng ép); mặt trời mặt trăng giao ánh sáng (thần và khí, tính và mệnh hoà hợp); lấy Mậu Kỷ làm dụng (Mậu, Kỷ là hai can thuộc Thổ, chỉ chân ý làm môi giới điều hoà hai bên), thì đan thành dễ như trở bàn tay.
Kinh Dịch nói: "Nam nữ giao tinh, muôn vật hoá sinh." Người có được thân này cũng nhờ cha mẹ; nếu không có cha mẹ thì thân từ đâu mà có? Cho nên đạo làm kim đan cũng giống việc sinh ra thân người, chỉ là thuận thì thành người, nghịch thì thành tiên. Giữa thuận và nghịch cách nhau như trời với đất. Chỉ cần dùng ngược âm dương thì tự nhiên thành tựu, chứ không phải bàng môn tà kính.
Những điều ta bàn ở đây tiết lộ lớn chân cơ, đều là ý chỉ các bậc thánh miệng truyền lòng trao. Người theo đó bắt tay thực hành, tự có thể đoạt được công huyền diệu của trời đất, cùng tận được lẽ sâu kín khôn lường của quỷ thần; đây thật là khẩu quyết (bí quyết truyền miệng) của kim đan. Ngoài ra không còn truyền thụ nào khác.
Bậc hiền đời trước nói: "Khi thánh nhân chưa sinh, đạo ở nơi trời đất; khi thánh nhân đã qua, đạo hiện trong Lục kinh (sáu bộ kinh của Nho gia)." Lời bàn nhỏ mọn của ta tuy không dám sánh với kinh thánh, nhưng cũng có thể là con đường chính để hỏi đạo, như vén mây mù mà thấy trời xanh, như phát gai góc mà tìm ra đường lớn: thênh thang không vướng, rộng mở có cửa. Người học nếu chuyên tâm nghiên cứu, tự nhiên ngầm hợp duyên tiên; mong chớ coi nhẹ. Muôn vàng khó đổi, trăm báu khó cầu; chớ đưa cho kẻ không xứng, hãy quý trọng nó.
"Ngộ Chân Thiên" nói: "Học tiên phải học thiên tiên (bậc tiên cao nhất, thân thần đều siêu thoát lên trời), chỉ có kim đan là đúng đắn nhất." Thiên này chuyên giảng ngoại dược của kim đan (thuốc ngoài, tức khí dương tiên thiên được thu từ "bên ngoài" ý thức thường), mà nội dược kim dịch (thuốc trong, tức tinh và tính sẵn có trong thân, ví như chất lỏng quý như vàng) cũng được xếp kèm trong đó. Lặp đi lặp lại, chung quy là khuyên người kịp thời tỉnh ngộ, luyện kỷ (rèn chính mình, dẹp tạp niệm, giữ tâm yên) để cầu diên. Tấm lòng thương đời như lòng bà mẹ, truyền thần trên trang giấy. Mấy câu trong bài phú cũ, câu nào cũng là khẩu quyết; người có chí lại tìm cầu khẩu quyết trong khẩu quyết, thì hoàn đan không khó.
Thiên hạ
Một âm một dương gọi là đạo; người tu đạo là tu cái đạo âm dương ấy. Một âm một dương chỉ là một tính, một mệnh mà thôi. Sách "Trung Dung" nói: "Tu sửa theo đạo gọi là giáo." Thánh nhân của ba đạo đều dựa vào đạo này mà lập giáo. Đạo này bắt nguồn từ tính, gốc ở mệnh.
Mệnh như là lệnh: trời dùng mệnh mà ban lệnh cho người. Tính tức là lý: người dùng tính mà noi theo lý của trời. Muốn noi theo lý ấy, thì bên ngoài làm trọn luân thường (các đạo lý giữa người với người như vua tôi, cha con, vợ chồng, anh em, bạn bè) là lý ấy, bên trong làm trọn thận độc (giữ mình cẩn trọng ngay cả khi ở một mình không ai thấy) là lý ấy.
Trung với vua, hiếu với cha mẹ, hoà với bạn, kính với anh, là ở trong lòng; nhưng ánh sáng của nó hiện ra thì ở ngoài. Mừng, giận, buồn, vui hiện ra bên ngoài; nhưng giữ được lúc chúng chưa phát thì ở bên trong. Trời sáng rỡ, đất sống động; làm trọn tính thì nội đan (đan luyện ở bên trong, về phần tính) thành.
Muốn giữ trọn lệnh ấy, thì điều phải ân cần trông giữ là lệnh ấy, điều phải theo phép mà dùng là lệnh ấy. Giữ lòng, nuôi tính, đó là sự cần mẫn trông giữ mệnh; gom góp việc nghĩa để sinh khí, đó là phép tắc dùng lệnh. Luyện khí hoá thần, luyện thần trở về trời. Khôi phục tính, lại khôi phục cả mệnh, thì ngoại đan (đan luyện về phần mệnh, nhờ thu khí bên ngoài) thành. Ta mong người đời sau tu đạo chính này, nên nói thẳng ra.
Tu đạo lấy tu thân làm lớn, nhưng tu thân trước hết phải làm cho lòng ngay, ý thành. Ý thành, lòng ngay thì dục vọng về vật chất đều trừ; sau đó mới giảng đến gốc của việc lập nền: khí làm kẻ sai khiến, thần làm chủ.
Người học lúc mới bắt tay, phải biết thời điểm nhất dương mới động (một điểm dương khí vừa nhú lên, như lúc đông chí khí dương bắt đầu sinh), lúc chân diên (chì thật, tức khí dương tiên thiên) mới sinh. Khí ấy nhanh như chớp, không thể ở lâu trong trạng thái tiên thiên (cái vốn có từ trước khi thành hình, nguyên sơ, chưa bị vẩn đục); trong chốc lát đã sinh ra Quý thuỷ (thứ nước âm, chỉ tinh hậu thiên), chớp mắt đã biến thành dòng tinh chảy ra; đến khi sinh thành hình chất thì đã thuộc hậu thiên (cái đã thành hình, chịu ảnh hưởng của đời sống và dục vọng), không thể dùng được nữa.
Trên đỉnh Côn Lôn (ẩn chỉ đỉnh đầu) có huyền môn (cửa huyền diệu), khiếu (lỗ, huyệt, điểm then chốt trong thân) của nó rất nhỏ. Lúc âm dương hội hợp, không được lay động; chờ tình và tính cảm ứng với nhau, tự nhiên bên kia và ta thông với nhau. Phàm cái gì có hình chất đều không thể lên vào trong khiếu ấy; chỉ có chân khí vận hành như ống bễ (co vào giãn ra theo nhịp thở) mới vào được trong khiếu.
Cho nên thánh nhân chỉ thẳng ra rằng phải dùng tiên thiên nhất khí (một luồng khí nguyên sơ có trước khi thành hình) để xông mở khiếu này. Lại nói: "Đây là con đường tu hành, có thể nối mệnh, kéo dài tuổi; tu chân mà giữ trọn chân, không đến không đi, không sinh không diệt."
Bọn ngu ngày nay nghe nói có đạo dùng dương khí sinh ra, lại đi làm cái trò xảo trá giao hợp với đàn bà, chẳng khác gì khoác áo gai đi cứu lửa, thiêu thân lao vào đèn. Tham sắc đẹp, buông tuồng ngang dọc; ngày thì cậy sức làm lụng quá nhiều, đêm thì mặc tình buông dục, khiến thần mờ khí bại, tuỷ cạn tinh khô mà vẫn không tỉnh ngộ, cam phận chờ chết.
Người hiền đời xưa không như thế: trung hiếu vẹn cả hai, nhân nghĩa ban rộng khắp, ngầm làm điều tiện lợi cho người, lặng lẽ tích âm công; chỉ lấy chuyện sống chết làm điều nghĩ đến, không bận lòng vì danh lợi. Ngày thì ít lo, không nghĩ ngợi; đêm thì lòng trong, ít ham muốn. Nhờ vậy thần vẹn, khí mạnh, tuỷ đầy, tinh tràn. Họ thường than thân phàm này như đốm lửa loé trong đá, như bọt nổi trên mặt nước.
Người chưa nghe đạo thì gấp tìm thầy, người đã nghe đạo thì gấp tìm thuốc. Lại rộng tham khảo, khắp thu nhặt, tin nhận và vâng làm, tìm đại dược tiên thiên, tìm phương đan thoát khỏi cõi đời, vội vàng bắt tay tu gấp, chỉ sợ thời gian không chờ người.
Đạo này há phải là nghề mọn bàng môn, mà là đạo diệu kim dịch hoàn đan do bậc chí nhân (người đạt đạo đến tột bậc) miệng truyền lòng trao. Không phải là pháp định tức (ngồi định, dừng thở) của nhị thừa (cỗ xe thứ hai, tức pháp môn bậc thấp), mà là đạo tối thượng nhất thừa (cỗ xe duy nhất, cao nhất): từ hữu vi đi vào vô vi (hữu vi là có làm, có dụng công, có phương pháp; vô vi là không làm, để tự nhiên), lấy ngoại dược tu nội dược, lấy mình mà cầu bên kia, lấy âm phối dương, lấy diên bỏ vào hống, lấy khí hợp với thần.
Vô vi không phải là phép phòng nguy giữ thành, hay việc ôn dưỡng (giữ ấm, nuôi dưỡng nhẹ nhàng) mộc dục (tắm gội, tức tạm ngừng tăng giảm lửa để đan tự điều hoà), mà là công thoát thai thần hoá sau khi đã được đan. Hữu vi không phải là thuật thái chiến đề hấp (thuật giao hợp để hái âm, hút tinh) hay phép "cửu nhất" lay động thân xác, mà là đạo yên tĩnh hư không, "giữ phần mái, không tranh phần trống" (giữ thế mềm, thuận, không cưỡng), lặng yên không động, cảm ứng thì liền thông suốt. Đó là việc luyện kỷ, trúc cơ (đắp nền, tức bồi bổ cho tinh khí thần đầy đủ làm nền móng) trước khi được đan.
Hữu vi và vô vi, đầu cuối của thể và dụng, đã thấy ở chỗ này; nội dược và ngoại dược, hình tướng của nơi phát ra, lại nói kỹ ở chỗ kia. Ngoại dược sinh ra trong hang tạo hoá; nội dược sinh ra trong thân mình. Nội dược là tinh, ngoại dược là khí; nội dược nuôi tính, ngoại dược lập mệnh. Tính mệnh song tu (tu cả tính lẫn mệnh) mới hợp đạo thần tiên.
Người đại tu hành muốn cầu ngoại dược tiên thiên, phải luyện kỷ để chờ dương sinh, dùng thần và khí luyện thành tuệ kiếm (thanh kiếm trí tuệ, chỉ sức tỉnh giác chặt đứt vọng niệm), hái kim thuỷ, phối đều cương nhu. Người xưa hái thuốc, tiến lửa đều nhờ vào vật này. Nó trừ được hoạ của thất tình, bỏ được hại của ngũ tặc (năm tên giặc, tức mắt, tai, mũi, lưỡi, thân bị cảnh ngoài lôi kéo).
Nếu không luyện kỷ để trừ hoạ hại của giặc, thì không thể thường ứng thường tĩnh, hồn phách (hồn là phần tinh thần thuộc dương, phách là phần gắn với thân xác thuộc âm) sao chịu sự chế ngự? Tình dục há lại không xen vào? Nếu muốn vào phòng kín làm công, đến lò mà bắt tay (lò là nơi luyện đan trong thân, thường chỉ vùng bụng dưới), thì ngoại hoả tuy động mà nội phù (dấu ứng bên trong) không đáp lại. Chỉ vì cương nhu chưa phối hợp, nên tuệ kiếm không có mũi nhọn, các loài ma làm hại, tâm thần không yên, dục niệm xen nhau nổi dậy. Vì thế lòng trôi dạt theo cảnh, khiến lửa hống bay tung, thánh thai (cái thai thiêng, tức đan đã kết thành hình) không kết được.
Nếu luyện kỷ thuần thục, thì lòng không tạp niệm, thân như thái hư, một hạt bụi cũng không vướng, muôn mối lo đều trống không. Tâm chết thì thần sống, thân trống thì khí vận hành; lúc ấy mới được cầu đạo nhất dương, công nhị hậu (hai thời điểm hái thuốc). Hoàn đan thì dễ, luyện kỷ mới khó nhất!
Dựa vào tuệ kiếm mà bổ toang cõi hồng mông, duỗi tay thợ khéo mà đục mở cõi hỗn độn (hồng mông, hỗn độn: trạng thái mù mịt nguyên sơ chưa phân). Rồi dùng phép âm dương điên đảo (đảo ngược vị trí âm dương), đạo thuỷ hoả ký tế (nước và lửa giúp nhau thành công, như quẻ Ký Tế: nước ở trên, lửa ở dưới), làm cho đất trời giao hoà như quẻ Thái (quẻ Địa Thiên Thái: đất trên, trời dưới, tượng âm dương giao thông, mọi sự thông suốt). Khiến dương ở dưới thì lửa ắt chiếu lên; khiến âm ở trên thì nước mới thấm xuống. Chỉ cần khổ hạnh nhẫn nhục, thân tâm không động; tính của mình nếu dừng lại, thì khí của bên kia tự quay về. Người làm được như vậy liền được hiệu quả "giữ phần mái không tranh phần trống, lặng yên không động, cảm ứng thì liền thông suốt".
Vào lúc thái cực sắp phân, tĩnh đến tột cùng mà chưa chuyển sang động, dương vừa trở lại mà chưa lìa âm; chờ khí tiên thiên chân thật ấy giáng xuống, dùng phép mà đuổi bắt, thu lấy, đưa vào trong hoàng đình (sân vàng, chỉ vùng trung tâm trong thân, khoảng giữa bụng). Mỗi ngày vận hống của mình, bao bọc kín đáo; khí hống dần nhiều, khí diên dần tan, hợp thành đan trong đỉnh (cái vạc luyện, chỉ nơi chứa đan trong thân).
Lại phải điều hoà chân tức (hơi thở thật, hơi thở sâu nhẹ gần như ngưng), cho lưu chuyển khắp lục hư (sáu phương trống: trên, dưới, đông, tây, nam, bắc, tức khắp toàn thân), đến khi tiếng thở lặng mà ý hợp, khí đều mà mạch như dừng, thì đan mới ngưng kết. Đợi thánh thai khí đủ, công mười tháng tròn, thì thoát thai thần hoá, sinh ra anh nhi (đứa trẻ, chỉ dương thần mới thành). Điều dưỡng cho thuần thục, ra vào dọc ngang, qua lại không vướng, không bị các ma dẫn dụ. Chỉ đợi cửu chuyển (chín lần luyện chuyển) công thành, đến lúc diện bích (ngồi quay mặt vào vách, tức giai đoạn tĩnh tu lâu dài cuối cùng), luyện tinh thì hoá khí, luyện thần thì hoá hư, hình và thần đều nhiệm mầu, hợp với đạo thành chân. Đó là lúc đại trượng phu công thành danh toại.
Đạo này người xưa không truyền ra đời, vì kẻ ngu tin không vững, làm không siêng, lại còn sinh ra phỉ báng, nên giữ kín không truyền. Ta từ khi được gặp chí nhân, thuật lại bí yếu tu thân này để cảnh tỉnh người học đời sau. Những người cùng chí, mỗi người hãy gắng sức, cùng lên chốn tiên đô.
Thiên này cùng tận cái thật của tính mệnh, phát huy lý của thánh hiền tiên Phật, từ gốc đến nguồn, như lời sớ, lời chú giải. Thứ tự của hữu vi và vô vi, sự phân biệt nội dược và ngoại dược, chỗ nhiệm mầu của việc nuôi thai và thoát thai, đều ghi hết trên trang sách; xem đến đây là trọn vẹn, không thể thêm gì nữa.
HUYỀN CƠ TRỰC GIẢNG (Giảng thẳng về then máy huyền diệu) — Đây là tác phẩm của người trước được Tổ sư sửa chữa để chỉ dạy cho người, nên phụ thêm vào toàn tập.
Bàn về hoả hậu luyện đan, hai thiên
Phàm khi bắt tay làm công phu, không được chấp vào hữu vi, vì hữu vi đều là hậu thiên. Đạo môn ngày nay phần nhiều sa vào cái tệ này, nên trên đời hiếm người toàn chân (giữ trọn cái chân). Cũng không được dính vào vô vi, vì vô vi dễ rơi vào ngoan không (cái không trơ lì, chết cứng). Thích môn (nhà Phật) ngày nay phần nhiều mắc cái tệ này, nên thiên hạ ít Phật tử thật. Đạo này không được thực hành là do đạo không được sáng tỏ.
Công phu đầu tiên là dứt lặng duyên tình, quét sạch tạp niệm. Trừ tạp niệm là bước thứ nhất của công trúc cơ luyện kỷ. Nhân tâm (lòng người, đầy toan tính) đã trừ thì thiên tâm (lòng trời, trong sáng tự nhiên) trở lại; nhân dục đã sạch thì thiên lý thường còn.
Mỗi ngày, trước hãy ngồi yên một thời (một canh giờ, khoảng hai tiếng đồng hồ), đợi thân tâm đều yên định, hơi thở đều êm hoà, mới khép hờ hai mắt, buông rèm mắt mà quán chiếu (nhìn vào bên trong bằng ý) khoảng một tấc ba phân ở dưới tim, trên thận. Ắt phải tìm thấy chỗ có khí hoạt động thì mới không rơi vào trống rỗng, mới không bị chấp trệ. Không bám mà cũng không lìa, chớ quên mà cũng chớ cố thúc; muôn niệm đều tắt, chỉ một điểm linh giác còn lại; đó gọi là chính niệm.
Lúc ấy, trong niệm này thì sống động, trong khí kia thì thong thả nhẹ nhàng. Thở ra đến trên, trên không xông vào tim; hít vào đến dưới, dưới không xông vào thận. Một khép một mở, một đến một đi; làm như vậy một thất, hai thất (bảy ngày, mười bốn ngày), tự nhiên dần dần hai thận như có lửa hun, đan điền (ruộng đan, vùng bụng dưới rốn nơi tụ khí luyện đan) ấm áp; hơi thở không cần điều mà tự điều, khí không cần luyện mà tự luyện.
Khí và hơi thở đã hoà, tự nhiên ở trên, giữa, dưới đều không ra không vào, không đến không đi; đó là thai tức (hơi thở như thai nhi trong bụng mẹ, không qua mũi miệng), là thần tức, là chân thác thược (ống bễ thật), là chân đỉnh lô (vạc và lò thật), là quy căn phục mệnh (về gốc, trở lại mệnh), là cửa huyền tẫn, là gốc của trời đất.
Khí đến lúc này như hoa mới thành nụ, như thai mới thành bọc; tự nhiên chân khí hun đúc vinh vệ (khí dinh dưỡng chạy trong mạch và khí bảo vệ chạy ngoài mạch, theo y học xưa), từ Vĩ Lư (huyệt ở chót xương cụt), xuyên qua Giáp Tích (vùng giữa sống lưng, ngang hai bả vai), lên Nê Hoàn (vùng trong đỉnh đầu), xuống Thước Kiều (cầu chim khách, chỗ lưỡi chạm vòm miệng nối mạch trước và sau), qua Trùng Lâu (lầu nhiều tầng, tức khí quản ở cổ), đến Giáng Cung (cung đỏ, vùng tim), rồi rơi vào trung đan điền.
Đó là hà xa (cỗ xe chở nước, chỉ sự vận chuyển khí theo vòng sau lưng lên, trước ngực xuống) mới động. Nhưng khí đến mà thần chưa vẹn thì chưa phải là động thật, không nên để ý đến nó. Ta chỉ khẽ ngưng ý soi chiếu, giữ ở trung cung (cung giữa, vùng giữa bụng), tự có sinh cơ vô cùng; cái gọi là "nuôi ngân ngạc" (nuôi cái nền mầm của đan, như cái đài bao lấy hoa) chính là đây.
Làm như vậy một tháng, hai tháng, thần ta càng tĩnh. Tĩnh lâu thì khí càng sinh; đó là công thần sinh khí, khí sinh thần. Hoặc trăm ngày, hoặc hơn trăm ngày, tinh thần càng lớn, chân khí dần đầy, hoả hậu ấm ấm, huyết thuỷ có dư, tự nhiên Khảm Ly giao hợp, Càn Khôn hội hợp, thần hoà khí thông; trong chốc lát chân khí hoà quyện. Tự có một trận gió xoáy xông lên trăm mạch; đó là hà xa động thật.
Ở giữa, nếu cảm thấy có một điểm linh quang trong đan điền, đó là "ngọc huyền dưới đáy nước", là "hoàng nha trong đất" (mầm vàng, chỉ mầm đan mới nhú). Lúc ấy nhất dương trở lại, giống như mặt trời đỏ mới mọc chiếu vào giữa biển xanh, như sương như khói, lúc ẩn lúc hiện; thế là lửa diên sinh ra.
Lúc Càn Khôn, Khảm Ly chưa giao nhau, hư không lặng tắt, thần ngưng ở giữa; công phu không gián đoạn, đánh thành một khối; đó là ngũ hành phối hợp. Đến khi nước và lửa giao nhau, hai hậu thì hái thuốc, hà xa quay ngược, bốn hậu thì được thuốc (chia thời điểm hành công thành nhiều "hậu": hai hậu đầu để hái, bốn hậu sau để luyện). Thần ở bên trong, ánh sáng của đan không lìa; gọi là đại chu thiên (vòng chu thiên lớn: khí vận hành trọn vẹn khắp thân như mặt trời đi một vòng trời), gọi là làm phép cửu chuyển đại hoàn.
Lúc này một điểm tinh chí dương ngưng kết ở bên trong, ẩn giấu vào lúc dục đã sạch, tình đã lặng, mà có tượng có hình. Đến địa vị này, hơi thở dừng trong thai, trong ngoài ôn dưỡng, không sai lệch chút nào trong từng khoảnh khắc; lại gọi là công phu mười tháng.
Thiên thứ hai
Công phu tĩnh nằm trong một khắc (một khoảng thời gian ngắn, xưa chia một ngày đêm thành trăm khắc, mỗi khắc chừng mười lăm phút). Trong một khắc cũng có đủ công phu luyện tinh hoá khí, luyện khí hoá thần, luyện thần hoàn hư (luyện thần trở về hư không), chứ không riêng mười tháng mới như vậy. Một thời, một ngày, một tháng, một năm cũng đều như thế.
Ngồi xuống, nhắm mắt, giữ thần, khiến tâm tĩnh, hơi thở điều hoà; đó là công luyện tinh hoá khí. Hồi quang phản chiếu (quay ánh sáng ý thức soi vào bên trong), ngưng thần nơi đan huyệt, khiến chân tức qua lại; bên trong tĩnh đến cực thì động, động đến cực thì tĩnh, thiên cơ vô hạn; đó là công luyện khí hoá thần. Như vậy chân khí chầu về nguồn, âm dương quay vòng, giao hợp một phen, tự nhiên gió êm sóng lặng. Ta lúc ấy đặt chính niệm dừng nơi đan điền; đó là hoả hậu phong cố (niêm kín, giữ chặt). Năm, tháng, ngày, giờ, lâu lâu làm ba bước công phu này, chứ không chỉ khi nhập hoàn (vào thất kín bế quan) mười tháng.
Cho nên nói: vận một khắc thì có chu thiên của một khắc; vận một thời, một ngày, một tháng, một năm thì có chu thiên của một thời, một ngày, một tháng, một năm. Nhưng trong một khắc, nửa khắc đầu là ấm, là tiến hoả (thêm lửa), là ngày vọng (rằm), là thượng huyền (trăng đầu tháng), là "sáng dùng quẻ Truân", là xuân hạ; nửa khắc sau là mát, là thoái phù (lui lửa), là ngày hối (cuối tháng), là hạ huyền (trăng cuối tháng), là "chiều dùng quẻ Mông", là thu đông. (Theo Tham Đồng Khế, sáng dùng quẻ Truân, chiều dùng quẻ Mông để chỉ nhịp lên xuống của lửa.)
Một thời thì có chia bốn khắc trên, bốn khắc dưới; một ngày, một tháng, một năm đều như vậy. Đây gọi là gom góp âm dương ngũ hành, công phu một khắc đoạt được khí hậu của một năm. Đến đây là chân không chân tĩnh; hoặc một hai năm cho đến mười năm, trăm năm, đánh vỡ hư không, cùng thái hư làm một thể; đó là công luyện thần hoàn hư.
Công mười tháng trước đã đủ, phải luôn trông nom anh nhi: mười bước, trăm bước, nghìn dặm, vạn dặm, dần dần mà cho ra. Nếu buông thả không giữ gìn, ắt sẽ lạc mà không về. Tiên kinh nói: "Thần vào khí thì thành thai, khí về thần thì kết đan", tức là câu "một điểm rơi vào hoàng đình". Nhưng người ít tạp niệm thì được đan sớm, nhiều tạp niệm thì được đan muộn. Phép này giản dị, chỉ tiếc người không chịu dũng mãnh mà thôi.
Nếu bền lâu thực hành, ắt xuyên được vàng, thấu được đá, vào nước đạp lửa, thông trời suốt đất. Lại tích công dồn hạnh, uống luyện thần đan đại dược, ắt hình và thần đều nhiệm mầu, giữa ban ngày bay lên, cả nhà cửa cũng được cất lên theo; điều này lại tuỳ công đức sâu hay cạn thế nào. Giả như không uống thần đan, chỉ lo cho dương thần (thần thuần dương đã luyện thành, có thể thoát khỏi thân xác mà tồn tại) xông lên, ngoảnh nhìn hình hài cũ chỉ là một đống bụi đất, thì cũng là giữa ban ngày mọc cánh, muôn kiếp còn mãi, có thể cùng vũ trụ chung một mùa xuân.
Bàn về dấu nghiệm của việc quay về
Phép thất phản cửu hoàn (bảy lần quay lại, chín lần trở về, chỉ quá trình luyện cho tinh khí thần trở về trạng thái nguyên sơ), khi bắt tay làm công: trước đem chân âm trong dương ở khiếu trên, đưa vào trong kim đỉnh khí hải (biển khí, vùng dưới rốn), phối hợp với chân dương ở khiếu dưới. Chân âm trong dương chính là nguyên thần của mình, thuộc tam hồn; chân dương ở khiếu dưới chính là nguyên khí trong thân, thuộc thất phách. (Theo Đạo giáo, người có ba hồn thuộc dương, gắn với tinh thần, và bảy phách thuộc âm, gắn với thân xác.)
Hai khí trước sau ấy hễ hợp lại thì Khảm Ly tự giao, hồn phách hoà hợp, thần khí ngưng kết, thai tức tự định. Mỗi ngày giống như vợ chồng ngoài đời giao tình sung sướng, nhưng tuyệt đối không được vướng vào cảm giác ấy. Nước lửa tự nhiên giúp nhau, phát vận ra tứ chi, giống như lửa bên ngoài bốc ngọn rừng rực; chỉ cần nước lửa cân bằng; đó là tiểu chu thiên (vòng chu thiên nhỏ: khí chạy một vòng theo mạch sau lưng lên đầu rồi xuống phía trước).
Hoả hậu điều hoà hun đúc, hơi thở nơi cổ họng quay ngược về nguyên hải (biển gốc, tức khí hải), thì dương bên ngoài tự nhiên vào trong, chân hoả tự nhiên xông lên, khắp người tê mềm, sướng khoái vô cùng; trong bụng như có con rồng sống chuyển động lên xuống, một ngày có mấy chục kiểu biến hoá. Anh nhi và xá nữ (cô gái đẹp, chỉ hống, tức thần) tự nhiên kết hợp; đó là một đoạn "hái âm bổ dương" (ở đây là âm dương trong thân, không phải chuyện nam nữ).
Tu luyện ngọc dịch hoàn đan (đan nước ngọc, giai đoạn đầu của luyện đan) tức là trúc cơ luyện kỷ, tích lũy pháp tài bên trong (pháp là phép tu, tài là của cải; ở đây chỉ vốn tinh khí thần dồi dào và điều kiện để tu), suốt ngày ung dung, ngày đêm thường sáng; đó là bậc đầu của trường sinh cửu thị (sống lâu, mắt thấy mãi không mờ).
Người đời thường nhờ ngũ cốc nuôi mạng, vài ngày không ăn thì khí đói mà chết. Nếu người già, hạ nguyên (gốc khí phần dưới) hao tổn, xương tuỷ đều trống rỗng, không chịu nổi khí của ngũ cốc; thế là ngũ cốc nuôi được người mà cũng giết được người. Nếu biết cách cho trong ngoài giao tiếp, nước lửa giúp nhau, khí huyết chảy ngược, khí ngũ tạng hoà hợp, tỳ vị thông thoáng, thì thức ăn vào bụng cũng có thể hoá khí, sinh tinh, nuôi thần.
Người nếu được thiên cơ để bắt tay, đợi đến khi xương tuỷ đầy tràn, bụng rốn giống như đàn bà có mang, nhưng không phải là có hình tướng của thai, chẳng qua là khí đầy, tinh tràn, thần vẹn mà thôi. Nếu quả ba thứ ấy đều vẹn, thì nung luyện thật sự, điều thần luyện hư; đó là lúc đại trượng phu công thành danh toại.
Xin khuyên người học hãy đi tham vấn tông sư, khổ công tìm chí nhân, vạch phá thiên cơ trong ngoài của một thân, hiểu rõ rồi bắt tay tu gấp, luyện kỷ chờ thời, đợi nhất dương đến. Chọn đất vào thất, luyện long hổ đại đan này. Phải ở nơi vắng vẻ không nghe tiếng gà chó; bên ngoài lại cần có đạo hữu tri âm hộ trì, không để một người tạp nhạp nào đến, phòng làm kinh động, tan mất nguyên thần.
Trước kia nói "hoà quang đồng trần" (hoà ánh sáng của mình, cùng chung bụi bặm với đời, tức sống lẫn giữa đời thường), nay lại nói nơi vắng vẻ, là vì sao? Luyện kỷ thì ở chốn bụi tục, dưỡng khí thì ở núi rừng; đây là lúc vào thất làm công, bắt tay hành pháp.
Muốn vượt phàm vào thánh há phải là việc nhỏ? Phải một hạt bụi cũng không vướng, muôn mối lo đều quên, mảy may không vương víu, một dao chặt đứt, mãi làm khách nơi đất khách, trọn đời không có lòng thoái lui hối hận. Giữ cái không mà luyện thần, giữ cái hư mà luyện tính, khắp thân, ngũ tạng, gân xương, khí huyết đều hoá thành khí xanh. Chuyên tâm dốc chí, luyện thần cho thuần thục, thành hình mà chịu sai khiến, như sao xoay, Bắc Đẩu chuyển, tuỳ tâm mà biến hoá.
Nuôi đến mức khắp người không có một nếp nhăn, giống như con nhện (?), bảy khiếu ở trên (hai mắt, hai tai, hai lỗ mũi, miệng) sinh ra ánh sáng, ngày đêm thường sáng. Thân như thái hư mới là đúng thời hậu, mới có thể cầu tiên đạo. Dấu nghiệm này cho thấy khí đầy thần vẹn, pháp tài rộng lớn; lúc ấy mới có thể luyện đại đan, mới gọi là một "đan khách" (người luyện đan).
Công phu đã có được, thời hậu tự đến: bảy khiếu sáng tỏ, ba dương mở thông như quẻ Thái (dương khí đã thịnh), thần kiếm thành hình. Nhân lúc nước xuôi gió thuận mà phát hoả, sấm nổ chớp loé, mới đoạt được thiên cơ bên ngoài, bắt tay bắt giữ, hái chân diên ở ngoài thân ta, đem rồng gả cho cọp, đuổi cọp đến với rồng.
Nếu biết gom góp, không lỡ thời tiết, thì lặng lẽ thu lấy vàng dưới đáy biển (chỉ dương khí thật ở vùng dưới), liền mở Giáp Tích, lên Nê Hoàn, rơi vào trong Thuỷ Tinh cung (cung pha lê, chỉ vùng trong đầu), phối hợp với Mộc hống. Chẳng qua nửa khắc, sự gom góp đã định, chân hoả xông vào tứ chi, khắp người xương thịt như lửa đốt, dao cắt, khó chịu đựng nhất; dù là hảo hán mười phần, đến đây cũng không còn một phần làm chủ được mình.
Phải phòng nguy lo hiểm, tắm gội thân tâm, cho nước lửa giúp nhau. Chốc lát khắp người như rang đậu, cùng nổ bung một lượt; khí huyết khắp người đều như thành hình mà nói chuyện, náo động thành một đám ngay trên thân. Dưới cuống lưỡi lại có hai huyệt, bên trái là Đan Tỉnh (giếng đan), bên phải là Thạch Tuyền (suối đá); đây chính là huyệt Liêm Tuyền. Chúng theo xương mạch cùng mở ra, nước thận dâng lên như suối nước bên ngoài, nuốt không hết, mùi vị rất lạ, so với đường mật lại càng khác.
Lại có điều diệu nhất: lúc mới đến lò bắt tay, đất sắp sinh ra sen vàng, trời cũng rủ xuống sương báu; bỗng một điểm chân hống giáng xuống, thấu tim mát lạnh như băng. Liền vận một điểm thần hoả theo đó gom vào trong cung giao cảm, hồn nhiên lặng trong, như nghìn nghìn trống trận vang, như vạn vạn tiếng sấm gầm. Đó cũng chính là sự biến hoá của khí huyết trăm mạch trong thân mình, chớ có kinh sợ.
Chỉ cần đạp cang bước đẩu (bước theo hình sao Bắc Đẩu, nghi thức của pháp sư Đạo giáo, ở đây chỉ giữ vững chủ ý), cầm kiếm nắm ấn. Chỗ này chính là chỗ hung hiểm; ba vòng chín chuyển, gọi soái triệu tướng, phòng giữ như vậy. Trong hư không có khi thấy rồng cọp giao nhau, trời đất giao hoà, mặt trời mặt trăng giao cung, thấy các vị tiên, các vị Phật. Công phu đến đây, các cảnh đều hiện ra, tuyệt đối không được nhận lấy, sợ dính phải tà khí bên ngoài.
Đã nhận được nguyên thần, hống và diên hoà vào nhau, ba ngày mới sinh đại dược. Trong ba ngày ấy khó vượt qua nhất: khắp thế giới đều là cảnh tà, bốn phía thần gào quỷ khóc, tám phương sát khí, khói báo động. Đây chính là công phu đại khai quan (mở lớn các cửa ải); đến đây mười người thì chín người bị doạ chết. Lòng không được có sợ hãi. Bởi mình tuy đã hoá thành thần, nhưng là âm thần (thần còn mang tính âm, chưa thuần dương); âm thần rất linh, có thể nghìn biến vạn hoá, các cảnh làm hại, nó há chịu ngoan ngoãn hàng phục?
Người trước nói thật hay: "Ngươi biết lục thông thần (sáu phép thần thông như thấy xa, nghe xa, biết lòng người, biết kiếp trước…) mới thoát được sinh tử; ngươi nếu không biết lục thông thần, đừng mong thành đạo hỗn độn."
Lại đến ba mươi thời thần, tức hai ngày rưỡi, khí với khí thông nhau, khí đầy đến cực, bỗng sống động mà nghịch ra một hạt thái dương lưu châu (hạt ngọc lăn của mặt trời, chỉ hạt đan dương thuần), thoát vỏ vào miệng, trăm vạn long thần đều kinh hãi. Đây là chân đan dược nguyên dương; vào miệng rồi mới biết mệnh ta không do trời.
Cổ tiên nói: "Lần này chết lớn, nay mới sống lại", lại nói: "Một trận mà thiên hạ yên", chính là địa vị như vậy; đây mới thật là trời đất giao hoà, mặt trời mặt trăng giao cung. Thuốc chân dương đến miệng, chốc lát lửa chu thiên phát lên, xương và thai hoá thành một đống bùn thịt, dương thần thoát khỏi thân, buông tay không vướng. Chuyên tâm dốc chí, giữ cái không, nuôi cái hư; lấy không nuôi thần, lấy hư nuôi tâm, theo tâm mà biến hoá thần.
Muôn vật đều do trời đất sinh phát ra (?), muôn thần chầu lạy mà thần phục. Chán ở cõi trần, tiêu dao ở đảo Bồng Lai, tự có ba nghìn ngọc nữ hầu hạ, suốt ngày dự hội bàn đào, uống rượu tiên, cài hoa tiên, tứ đại (bốn yếu tố tạo nên thân: đất, nước, lửa, gió) lâng lâng, khắp người trong suốt long lanh. Rùa rắn dưới đáy biển hiện ra (rùa và rắn tượng trưng cho thuỷ và hoả, mệnh và tính quấn lấy nhau), muôn thần chịu sai khiến; đó mới là chân diên chân hống điên đảo. Khắp người mây tía, hào quang, nghìn luồng khí lành; đó là phép ngũ long đại trập (năm rồng ẩn mình lớn) (?).
Luyện một trăm ngày, huyền quan (cửa ải huyền diệu, khiếu then chốt trong thân) tự mở, anh nhi hiện tướng, rùa rắn hiện ra, tự nhiên quấn quýt. Người học đến địa vị này, trong miệng mới làm khô được ngoại hống. Luyện sáu tháng, thân như cao bạc, máu hoá nước trắng, khắp người hương thơm ngào ngạt, hơi thở ra thành mây; đó là linh đan chín muồi, một khối hống khô, người uống vào mãi không chết, cũng có thể chữa người chết sống lại.
Luyện mười tháng, dương thần thoát khỏi thân, một thân hoá được nghìn vạn thân. Chỉ đợi đủ mười hai tháng, đoạt hết toàn số của trời đất, dương thần đã thành, ra vào khắp thân, có đến tám vạn bốn nghìn (?) dương thần, đi dưới mặt trời mặt trăng không có bóng, vào vàng đá không vướng, xuống nước không chìm, vào lửa không cháy, đao binh không làm hại được, quỷ thần không lường được, biến hoá vô cùng, đã thành chân nhân.
Khí hậu khắp thân không gì không phải là thuốc thật; gà ăn vào thành phượng, chó ăn vào thành rồng. Lý này quỷ thần cũng khó hiểu; nếu chưa từng thấy những lời như vậy, ắt không tin có đại dược kim đan.
Công phu tạo hoá, ba vòng chín chuyển, bảy lần quay lại tám lần trở về, hoả hậu tinh vi, khẩu quyết gom góp, chỉ trong ba năm ngày mà đảo ngược cả trời đất; đều là tự nhiên. Tạo hoá âm dương trong thân người cũng là tự nhiên. Nhưng phải noi theo tạo hoá của trời đất mới thành tựu được. Việc phải từng làm, từng thấy, qua thử nghiệm, ứng nghiệm cho đến chỗ tự nhiên. Công phu tuy là một năm, hoả hậu tinh vi chỉ trong trăm ngày, động tĩnh hung hiểm chỉ trong vài ngày.
Trong một thời được trong ngoài gom góp, chốc lát lặng trong, thánh thai thành tựu, sinh ra hạt ngọc nhỏ bằng hạt kê, nuốt vào bụng, lửa chu thiên đủ, thoát thai đổi xương; chỉ cần giữ cái không, nuôi cái hư, ngoài ra đều tự nhiên. Người nay nếu được thầy sáng chỉ bảo, trước luyện kỷ ở chốn bụi tục, tích diên ở nơi chợ búa, gom năm góp tháng, gom ngày góp giờ, trong đại định (trạng thái định tâm sâu nhất) chỉ trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn), không quá nửa thời thần mà đảo ngược cả trời đất; làm công vận lửa mười tháng, noi theo phép tự nhiên của trời đất. Nếu không thể trong chỗ chết mà tìm sự sống, thì sao thoát được tam tai (ba tai hoạ lớn: lửa, nước, gió) đại nạn!
Bàn về việc uống đại đan
Bổng lộc của Tam Thanh (ba vị thần tối cao của Đạo giáo), lương cấp của Ngọc Hoàng, nếu không phải là bậc thánh hiền, triết nhân đời trước, thì sao nhận được? Như Hứa Tinh Dương (Hứa Tốn), Cát tiên ông (Cát Huyền), Ân chân quân… hơn tám trăm nhà, đều là sau khi đã thành đạo mới luyện thuốc để uống, để độ chúng sinh mê lầm. Tiên có câu: "Nội đan thành thì ngoại đan mới nên"; đó là người xưa được chính truyền.
Trước hết tích tinh dồn khí, thu góp pháp tài trong ngoài, nuôi đến khí đầy thần vẹn, ánh sáng vàng hiện ra, ngày đêm thường sáng; như vậy thì nội đan trong thân ta thành, mà ngoại đan của thân ta cũng hiện tướng. Phàm đọc sách không được theo tranh mà tìm ngựa (máy móc bám vào chữ). Người học lúc ngày đêm thường sáng, mầm thuốc đã sinh, mới có thể hái thuốc ngoài thân ta, phối với thư hùng (mái và trống, tức âm dương) trong thân ta, để được kim đan vào miệng.
Hoả hậu chu thiên phát hiện, chốc lát lặng trong, buông tay không vướng, mới là "ve vàng lột xác" (dương thần thoát khỏi thân xác), lặng lẽ chầu Thượng Đế, giữa đường gặp tiên cất lên (?), nhận lộc trời, muôn thần chầu lễ, có thể bẻ trời vá đất, hái sao nắm trăng, đuổi sấm xoay Bắc Đẩu, gọi gió kêu mưa; động ý một cái thì muôn thần theo, nhìn trời đất như lòng bàn tay. Phúc đức ấy hơn ba đời thiên tử, trí tuệ hơn bảy đời trạng nguyên. Đến lúc ấy mới có thể luyện kim đan để uống.
Đan này như một hạt kê, rơi xuống đất thì ánh sáng vàng chiếu rực trời, mới gọi là thần đan. Nếu chưa thông thần, sao dám nói đến chuyện uống ngoại đan! Lý này sâu kín nhiệm mầu, thiên cơ sâu xa: vàng thì trồng ra vàng, bạc thì trồng ra bạc, bên ngoài không có linh thần nào khác.
Thuật hoàng bạch này không phải là vàng bạc ở trần gian, dùng làm "mẹ" để chế giữ khí (?). Nếu quả được chính truyền, sinh ra được đại dược tiên thiên, nhận ra được hoàng nha bạch tuyết (mầm vàng, tuyết trắng, chỉ tinh hoa dương khí và âm tinh trong thân), đó mới là "hoàng bạch", mới có thể làm "mẹ" để chế giữ khí mà luyện thần đan. Còn các thứ thuốc vàng, bạc, thuỷ ngân đều thuộc hậu thiên, lại không biết chân âm chân dương là đồng loại, quyết không thể thành.
Than thay người học trên đời không phân biệt thật giả, không gặp người chân chính, đều tu mù luyện quáng. Người thật lòng tu tính mệnh, nếu chưa gặp chân sư thì hãy để tâm đọc sách. Sách đan của bậc thánh không nói suông một chữ, không nói bậy một câu. Chỉ là người đời sau không biết chính tà, lại không biết trong sách thánh hiền đều là lời ẩn, lời ví von, gặp phải thầy tầm thường, chấp nhận bàng môn, thuốc độc vào tâm, lại không biết biến thông.
Tựa như phải mà thật là trái, tự cao tự cho mình đúng, giọng nói sắc mặt cự người ngoài nghìn dặm, thì bậc cao nhân ngoảnh nhìn rồi bỏ đi, huống gì tiên thánh! Người học khi chưa gặp người chân chính, nên cẩn thận, hạ mình, tích công dồn hạnh, gặp ma chớ lùi, bị chê bai chớ giận, trọng đạo khinh của. Một khi gặp được người chân chính, dốc chí khổ cầu, vạch phá hai tin tức thật trong và ngoài của một thân, bỗng chốc tỉnh ngộ các sách, mới không bị người làm mê lầm.
Nếu là quân tử chí lớn, thật lòng vì mệnh, thì quét sạch bàng môn, chỉnh lại tâm viên (lòng khỉ, tâm chạy nhảy không yên như con khỉ), dựng lại chí khí, hạ lòng hạ ý, trải ma qua nạn, khổ công tìm thầy sáng, tìm cho cùng cái thuở ban đầu khi thân sinh ra, nhận lấy khí. Cái "ban đầu" ấy là nguyên thuỷ tổ khí (khí tổ gốc nguyên sơ); khí này hợp một điểm chân dương, chân âm.
Chân dương chân âm sinh ra trước trời đất, vào lúc đầu của hỗn nguyên (khối khí nguyên sơ chưa phân). Viên ngọc báu linh minh nhỏ như hạt kê này treo giữa hư không, sáng rỡ rực rỡ. Nhưng người chưa được thầy sáng chỉ phá thì như trong cơn say, giấc mộng; lìa cái này ra thì từng bước đều là bàng môn. Viên ngọc báu linh minh này, ở giữa hư không, bao hàm muôn tượng, ẩn chứa muôn sự có, phát sinh muôn vật, đều là cái này.
Bàn về một hạt kê
Vật này trong Đạo môn được ví là chân diên chân hống. Một lần được thật là được thật. Không được bám vào chữ Càn Khôn, mặt trời mặt trăng, nam nữ, mà chỉ ở trong và ngoài thân mình đặt lò dựng vạc, luyện kỷ giữ tâm; lúc sáng lý thấy tính, gom góp phát hoả, không quá nửa khắc thời thần, liền lập được ngọc huyền nhỏ như hạt kê, hiện trên Khúc Giang (sông Khúc, ẩn ngữ chỉ một vùng trong thân) (?). Đao khuê vào miệng, chốc lát một khiếu mở thì trăm mạch cùng mở, khắp thân gân xương, ngũ tạng, máu thịt đều hoá thành khí, giống như thuỷ ngân bên ngoài. Đến lúc này, dùng công lửa trăm ngày mới có linh diệu; một lần được là được mãi, không còn quay trở lại nữa; ở đời mà giữ hình, luyện thần trở về hư, cùng đạo làm một.
Vật này trong Phật môn được gọi là chân không chân diệu giác tính (bản tính giác ngộ, vừa trống không thật sự, vừa nhiệm mầu thật sự). Bắt tay cho đúng thì luyện ma mà thấy tính, công phu trong chốc lát, phát khởi Tam muội chân hoả (lửa thật của định tâm; tam muội là trạng thái tâm chuyên nhất, định tĩnh), trở về gốc nguồn, nhìn mọi sự như một thể, mặt đất thành báu, muôn đạo hào quang, đủ ngũ nhãn (năm thứ mắt: mắt thịt, mắt trời, mắt tuệ, mắt pháp, mắt Phật) và lục thông, luyện thành thân kim cương bất hoại (thân vững như kim cương, không bao giờ hư hoại), thấu được chỗ nhiệm mầu mà quỷ thần không lường nổi.
Vật này trong Nho môn được gọi là "Vô cực mà Thái cực". Theo trời đất bên ngoài mà bàn: Vô cực là khoảng bao quanh trời đất, lúc trước khi mặt trời mặt trăng chưa phân, bốn phương trên dưới mù mịt hỗn độn như sương mù hơi nước; đến khi thời đã tới, khí đã đầy, xô động lẫn nhau, mới là Thái cực.
Lúc ấy mặt trời mặt trăng đã sinh, trong và đục tự phân: ở trên là trời, ở dưới là đất. Khí trong của trời là thuần dương, khí đục của đất là thuần âm. Mưa móc từ trời rơi xuống, ấy là dương sinh được âm; muôn vật từ đất mọc lên, ấy là âm sinh được dương. Trời đất là một khoảng hư không, bao chứa vô cùng tận, không bờ bến. Sao trời và thần linh trên trời, động tĩnh xoay vần, đều có phương vị; muôn vật dưới đất theo bốn mùa tám tiết (tám tiết khí chính trong năm như lập xuân, xuân phân, lập hạ, hạ chí…) tự nhiên phát sinh. Nói chung lại, chỉ là hư không.
Mặt trời, mặt trăng là tinh hoa của trời đất, trên chiếu ba mươi ba tầng trời, dưới chiếu chín cõi cùng tận và muôn dòng suối (?), xoay vần đông tây, lên xuống trên dưới, nóng lạnh qua lại. Mặt trời là thể thuần dương, bên trong chứa một điểm tinh chân âm, thuộc về Thanh long (rồng xanh), xá nữ, Giáp mộc (can Giáp thuộc hành Mộc), thuỷ ngân, kim mã (?), tam hồn; tức là phần ngoài. Mặt trăng là thể thuần âm, bên trong chứa một điểm khí chân dương, thuộc về Bạch hổ (cọp trắng), anh nhi, Canh kim (can Canh thuộc hành Kim), chu sa, ngọc thố (thỏ ngọc), thất phách; tức là phần trong.
Tạo hoá trong thân người giống như trời đất, cho nên thân người cũng có mặt trời, mặt trăng thật. Đạo ở ngay gần, sao người lại đi tìm xa! Tam hồn thuộc tính, tính ở bên trời; thất phách thuộc mệnh, mệnh ở đáy biển. Trong ngoài thông suốt được hai chữ "tính mệnh" là xong cả muôn quyển sách đan. Tính thuộc thần, là âm; mệnh thuộc khí, là dương; cho nên nói: "Một âm một dương gọi là đạo." Nghìn kinh vạn quyển đều chỉ là những tên gọi khác nhau; nhưng đâu là tính mệnh thật, đâu là hình tượng ví von giả, nếu không được chân truyền thì lại không thể biết được.
Tiên có câu: "Bốn đại một thân đều thuộc âm, chưa biết vật gì mới là dương tinh." Lại nói: "Nước mũi, nước bọt, tinh, tân dịch, khí, huyết, dịch, bảy vật linh ấy thảy đều thuộc âm"; đó là thứ âm đục cặn bã của hậu thiên, không phải chân âm. Chân âm đối với chân dương; chân âm đã không biết thì sao biết được chân dương? Người học ngày nay không chỉ không biết chân dương, mà cũng không biết chân âm; nếu biết chân âm thì ắt cũng biết chân dương. Không gặp thầy sáng thì làm sao đoán được!
Người học hãy tìm cho cùng cái diệu của tam tài (ba ngôi: trời, đất, người) trong một thân, tìm cho cùng chỗ đúng đắn của lò vạc thật trong và ngoài một thân, cùng tin tức thật của âm dương trong và ngoài một thân. Nếu không được chỉ dạy ý chỉ, thì vừa thấy những tên gọi khác nhau trong các sách, lòng không có chủ kiến, liền chấp vào bàng môn, không phân biện được lý. Đã không biết cùng tận cái lý thì lòng không sáng; lòng không sáng thì không thấy được tính; đã không thấy được tính thì sao đạt tới mệnh được? Người xưa nói: "Chỉ vì kim đan không có khẩu quyết, biết bảo anh kết linh thai ở chốn nào!"
Bài chỉ đường lên trời cho người lầm lạc
Đạo (cái lẽ gốc sinh ra và vận hành muôn vật) là cái sinh ra trời đất, nuôi lớn muôn vật. Buông ra thì bao trùm cả hư không, thu lại thì lui về ẩn nơi sâu kín. Lưỡng nghi (hai mặt âm và dương), mặt trời, mặt trăng, ngũ hành (năm hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ, tức năm loại khí sinh ra nhau và khắc chế nhau) đều chỉ là sự tạo hóa ở trong đạo mà thôi. Mỗi vật đều có đủ một thái cực (cái gốc nguyên sơ hợp nhất, có trước khi chia ra âm dương), đó chính là đạo. Trong lòng mỗi người đều có cái tiên thiên (cái vốn có từ trước khi sinh ra, chưa bị đời sống làm vẩn đục), đó cũng là đạo.
Ngũ hành vận hành thuận chiều thì sinh ra người, sinh ra vật; vận hành nghịch chiều thì thành tiên, thành Phật. Cho nên có câu: "Ngũ hành thuận thì cả pháp giới (toàn cõi thế gian) là hố lửa, ngũ hành nghịch thì khắp mặt đất là thất bảo (bảy thứ báu)". Tinh hoa của ngũ hành ẩn kín ở một chỗ bí mật, không ở trong cũng không ở ngoài, của "núi hình tứ đại" (tức thân xác, do bốn yếu tố đất, nước, lửa, gió hợp thành). Chỉ là dân chúng hằng ngày dùng đến mà không biết đó thôi. Câu "dân có thể khiến họ làm theo" là nói đường thuận; câu "không thể khiến họ hiểu" là nói đường nghịch. Cá ở trong nước mà không biết đó là nước; người sống trong khí mà không biết đó là khí. Thí dụ này nên lắng lòng tra xét đến cùng, hồi quang phản chiếu (quay ánh sáng của tâm soi vào bên trong), minh tâm kiến tính (làm cho tâm sáng, thấy được bản tính thật của mình), thì chứng quả thành tiên thành Phật có gì là khó!
Người học đạo ngày nay ai cũng khoe khoang thông minh, tự cho mình lanh lợi, tự xưng là người thạo nghề, rốt cuộc chẳng ai giác ngộ. Lại có hạng căn cơ thấp kém, mù quáng, thấy các bậc thánh đời trước nói đến âm dương bên ngoài, lô đỉnh (lò và vạc luyện đan; trong đạo luyện đan ở trong thân, đây là tiếng ví cho thân người) bên ngoài, dược vật (nguyên liệu luyện đan; ở đây là tinh, khí, thần) bên ngoài, liền mê muội cho rằng phải lấy con gái làm đỉnh khí (cái vạc để luyện, tức lấy phụ nữ làm vật để hút tinh khí theo tà thuật phòng the), thật đáng thương thay! Tôi từng thấy những người rất ham thuật lô hỏa (đốt lò nung kim loại, khoáng chất để luyện thuốc tiên, tức ngoại đan), trăm người không thành được một. Lại có kẻ nghe nói Hiên Viên (tức Hoàng Đế) đúc chín cái đỉnh mà thành đạo, liền cho rằng phải dùng chín người làm đỉnh khí, thật sai lầm quá lắm! Tôi từng thấy có kẻ đã dùng qua năm bảy "đỉnh" mà cũng chẳng thành tựu gì. Vả lại, hễ ý niệm trong người vừa động thì sự chất phác tiên thiên liền tan mất. Tiên thiên đã mất thì phần hậu thiên (phần có được sau khi sinh ra, tức thân xác và tâm ý thường ngày) tuy còn đó, rốt cuộc có ích gì cho thân và tâm, chẳng qua chỉ tạm giữ được cái xác thân tứ đại mà thôi. Những kẻ ngu tột bậc như thế, sao biết được cái huyền diệu của "trời không nói mà bốn mùa vẫn vận hành, trăm vật vẫn sinh sôi"!
Sự tạo hóa trong thân người giống như của trời đất. Có điều người ta không biết trời nhờ đâu được cái "một" mà trong, đất nhờ đâu được cái "một" mà [yên] (?); lại cũng không biết ai là kẻ làm chủ sự tạo hóa. Nếu biết lấy thanh tĩnh (trong lặng, yên tĩnh) làm thể, lấy sự vững vàng định tĩnh làm nền, lấy thiên tâm (cái tâm chân thật trời phú) làm chủ, lấy nguyên thần (cái thần gốc, ý thức tinh thuần vốn có từ trước khi sinh) làm dụng, khéo dùng cái cơ "trộm" (đoạt lấy tinh hoa của trời đất về cho mình), trả về cái chân tính trời cho, quy căn phục mệnh (trở về cội gốc, khôi phục sự sống nguyên sơ), thì lo gì không đạt đến ngôi thánh ngang với trời đất. Còn chuyện dùng "văn đỉnh" (?) thì tuyệt đối không có lẽ ấy.
Giả sử người có duyên gặp được thầy thật, trước hết làm phép ngọc dịch hoàn đan (giai đoạn đầu: luyện tinh khí ngay trong thân để định tâm, bồi bổ cái đã hao hụt), luyện kỷ (rèn luyện chính mình, gột sạch tạp niệm, ham muốn), hòa quang (hòa ánh sáng của mình với đời, sống ẩn lặng giữa người thường), giữ gìn nuôi dưỡng, hồi quang phản chiếu; đó chính là việc kiến tính minh tâm. Đã thấy được tính rồi lại cầu việc cao hơn, tức là kim dịch hoàn đan (giai đoạn cao: thu dương khí tiên thiên trở về hợp với tính), tình lai quy tính (cái động của tình trở về hợp làm một với tính), thẳng đến địa vị chân không (cái trống rỗng chân thật, không còn chấp vào gì), cái đại dụng hiện ra trước mắt, "long nữ dâng một viên ngọc báu" (theo kinh Pháp Hoa, long nữ dâng ngọc rồi thành Phật ngay; ở đây ví lúc viên đan hiện ra), ánh sáng vàng phát hiện; đến đây mới gọi là "một lần được thì được mãi mãi".
Vào lúc giao giữa giờ Hợi và giờ Tý (khoảng nửa đêm), khoảng giữa quẻ Bác và quẻ Phục (lúc âm đã cực, dương vừa sinh trở lại), khi dương khí vừa động thì bắt tay vào công phu, "tay dò hang trăng, chân đạp gốc trời" (nguyệt quật là chỗ âm bắt đầu sinh, thiên căn là chỗ dương bắt đầu sinh; ý nói nắm đúng lúc âm dương chuyển đổi), xoay khí trở lại cho hòa hợp; từ đó có cái diệu linh nghiệm của công phu trăm ngày. Đó là kim dịch hoàn đan, là đại đạo của âm dương ngũ hành. Ngoài đạo ngọc dịch, kim dịch, tính mệnh song tu (tu cả tính tức tâm thần, lẫn mệnh tức thân và khí), thanh tĩnh tự nhiên này ra, còn lại đều là bàng môn (cửa ngách, tà đạo) và phép nhỏ.
Tôi ở trong và ngoài một thân này đã an lò lập đỉnh (xác lập chỗ luyện đan trong thân), nắm được khẩu quyết toàn thốc (gom góp, quy tụ năm hành về một chỗ), những điều tinh vi về dược vật và hỏa hậu (mức độ, thời điểm vận dụng ý niệm và hơi thở, ví như lửa lớn lửa nhỏ khi nấu thuốc) đều đã được; nhưng vì không biết phép tắc của hư không, liền vào nhập thất (vào phòng kín tu luyện chuyên nhất), làm việc lớn là đưa ngoại dược (dược tiên thiên thu về từ bên ngoài cái thân hậu thiên) vào bụng, phát lửa hành công. Đến chỗ bí mật thì có muôn thần trong hư không đến chầu lạy, tiếng nhạc tiên vờn trên đỉnh đầu (?); việc này quỷ thần cũng khó hiểu. Khổ nỗi vì tự mình chưa luyện kỷ được giữa chốn trần tục, chưa tích diên (gom tích "chì", tức dương khí tiên thiên) được giữa chốn chợ búa, khí mạch lại chưa thật định vững, nền móng cũng chưa đủ ba thứ (tinh, khí, thần), lý tuy đã thông mà tính chưa thấy; cho nên muôn cảnh hiện ra hung hiểm, tâm thần mơ hồ, không làm chủ được. Lại vì bên ngoài không có bạn đạo tri âm giúp đỡ canh giữ, chạm phải âm thanh sắc tướng, làm nguyên thần kinh hãi tán loạn, khuấy động đỉnh, lật đổ lò, tâm như vượn trở nên hư hỏng, ý như ngựa chạy mất (tâm viên ý mã: tâm ý chạy nhảy không yên), thần không giữ chỗ ở, khí không trở về gốc, liền gặp phải âm ma (ma chướng do khí âm sinh ra).
Âm ma là gì, nếu tôi không nói kỹ thì người học sau không biết. Đều do chân dương một khi tan mất thì khí âm làm chủ, ngày đêm trong thân có thần quỷ gây hại; bất kể mở mắt hay nhắm mắt đều thấy quỷ thần qua lại, ngay trong tai cũng nghe tiếng quỷ thần ồn ào. Ban ngày thức thì còn chịu được, đến tối là khổ nhất, không dám tĩnh định lấy một lúc. Cái chủ mệnh ở "đáy biển" (vùng hội âm dưới cùng của thân) của thân ta và của "nhà kia" (bỉ gia: phía bên kia đối với ta, chỉ phần dương tiên thiên cần thu về), tức là Mậu thổ (phần thổ dương, cái ý lúc động) của Đoài kim (quẻ Đoài thuộc hành Kim), xung ngược trở lên (?); khí huyết năm tạng đều theo đó bốc lên, thân không giữ nổi nó, có thể mất mạng, thật đúng là việc của nhà quỷ.
Tôi bèn tạm bỏ công phu trước, theo lời thầy chỉ dạy, ẩn lớn giữa chợ búa, tích diên giữa chốn trần tục, thu tình về với tính, đảo ngược cái cơ trộm đoạt (vốn trời đất trộm của người, nay người trộm lại của trời đất). Cái chân tính trời cho mà từ nhỏ đến già đã bị trời đất, người và vật trộm mất, nay ở trong hư không, giữa sắc trần, phải đoạt lại đem về trong thiên tính của mình, mới được đủ cả ba thứ nguyên tinh, nguyên khí, nguyên thần (tinh, khí, thần gốc, vốn có từ trước khi sinh). Đến đó tâm mới sáng, lý mới thông; lý thông thì thấy tính, thân tâm định vững, ngũ hành quy tụ, bấy giờ mới đi làm việc bậc trên mà hoàn tất đại đạo.
Nghĩ các bậc hiền triết đời trước, nhiều người bỏ dở nửa đường, đều vì chưa từng luyện kỷ giữ tâm, chưa để "kim" trở về với tính, đến nỗi ở hậu thứ hai đã được dược, đến lúc tiến hỏa (tăng lửa, tức tăng cường ý niệm và hơi thở) ở hậu thứ tư thì không biết phép tắc của hư không, lại thô tâm sơ ý; vì thế Bạch Ngọc Thiềm (đạo sĩ đời Tống, tổ phái Nam tông) mới có lời than "lại phải chặt đốt trúc mùa thu" (?) (ý nói phải làm lại từ đầu). Ai biết rằng tin tức của hư không cực kỳ vi tế, cực kỳ hung hiểm, cực kỳ dữ dằn, nếu không bắt giữ được thì nhất định không tha người. Nếu người học biết rõ hai tin tức chân thật ở trong và ngoài một thân, hiểu thấu không vướng mắc, rồi mới giữ gìn nuôi dưỡng, khắc phục lòng riêng tư của mình, khôi phục lẽ trời, thì công phu hoàn đan cực kỳ giản dị. Suốt ngày hái hoàng nha (mầm vàng, tức mầm đan mới nhú) ở ngoài thân ta để chờ nước ngọc tiên thiên; đó chính là cái diệu "uống rượu cài hoa mà ngộ được trường sinh" (sống ung dung giữa đời mà vẫn tu được).
Còn việc hỗn nguyên (hợp nhất trọn vẹn, giai đoạn cuối) thì không có ý riêng, không quyết đoán chắc, không cố chấp, không có cái "ta"; mặc sống mặc chết, quên người quên vật; như kẻ du thủ du thực, không lo làm ăn, suốt ngày đi qua phố qua ngõ, ngắm cảnh vui lòng, vào nhà kỹ nữ, quán rượu, ngồi lặng quên lời; há chẳng khiến người đời kinh ngạc nghi ngờ sao! Thu giữ cảnh mà tích diên, dùng cả phép tu lẫn tiền của, há chẳng khiến kẻ tục cười chê sao! Vì vậy phải nhờ những nhà có thế lực ở các thành lớn làm ngoại hộ (người che chở, giúp đỡ bên ngoài), "mắt vừa nhìn là thấy đạo ở đó", giấu ánh sáng, ẩn dấu vết. Lời tiên rằng: "Muốn tham của báu trên trời, phải dùng tiền của thế gian." Của báu trên trời không phải nói ở trên trời xanh, mà là chỗ ở của "đỉnh chín dương" (?) trên thân ta; cho nên Hiên Viên đúc chín đỉnh mà bay lên trời.
Những kẻ mê lầm ở đời, vừa nghe ba chữ "báu trên trời" liền chấp mặt trời, mặt trăng trên trời là thủy hỏa, bèn lúc trăng mọc ở phương Canh (phía tây, nơi trăng non hiện ra đầu tháng) thì dùng hai mắt vận theo độ số mà hái, cho đó là chân thủy, chân diên (nước thật, chì thật); lúc mặt trời mọc vào giờ Mão cũng vận hai mắt mà hái, cho đó là chân hỏa, chân hống (lửa thật, thủy ngân thật). Kỳ thực những chữ trên trời dưới đất, càn khôn khảm ly (bốn quẻ: Càn là trời, Khôn là đất, Khảm là nước, Ly là lửa), nam nữ, lô đỉnh trong ngoài, đều là ví cho âm dương trong và ngoài một thân ta mà nói, hoàn toàn không có tướng nam tướng nữ. Lời tiên rằng: "Phàm cái gì có tướng đều là hư vọng." "Hoàn đan vốn không có hình chất", lời ấy thật là đến nơi đến chốn.
Người tốt ở đời ắt không làm việc hại người lợi mình. Nam nữ trong vũ trụ nhờ đó mà sống chứ không chết, chỉ là một chút dương tinh ấy thôi. Há có người học tiên lại hút tinh của đàn bà để làm lợi cho thân mình! So với kẻ giết người ở đời thì có khác gì? Lại nữa, các bậc thánh đời trước nói "nhà kia", "nam nữ", "hai nhà hai nước", cùng những thuyết lô đỉnh trong ngoài; nếu người không được truyền đúng thì hiếm ai không nhận lầm. Tôi từng gặp thầy sáng suốt, kề tai dạy bảo tận mặt, vạch phá hai tin tức chân thật ở trong và ngoài hư không. Tôi không dám giữ riêng cho mình, liều phạm lệnh cấm mà truyền lại: đem sự tạo hóa của trời, đất, người trong một thân, kinh sách của ba đạo (Nho, Phật, Lão), dược vật, hỏa hậu, sự giao hợp của mặt trời mặt trăng, độ số đầy đủ, đều vạch phá hết; không lập văn chương, chỉ nói lời chân thật, khiến người học khỏi lầm lẫn mà tu sai.
Sách này ở đâu thì có thần vật che chở; nếu kẻ hạ lưu không có duyên thấy được thì cũng chẳng qua như lời ca của người mù hát rong mà thôi. Đại đạo kim đan này muôn kiếp khó gặp, đúng là "đi rách giày cỏ tìm không thấy, đến khi được lại chẳng tốn chút công". Người học nếu quả thật biết nuôi dưỡng ngay trong lúc vội vàng, vấp ngã, trôi dạt, giữ tấc lòng này không mất, thì lẽ trời được khôi phục. Lẽ trời đã khôi phục, sau đó mới cầu việc bậc trên là đưa ngoại dược vào bụng; trong chốc lát lặng trong, đổi xác thay xương, trọn thành một đạo ánh sáng vàng, khắp mặt đất thành báu. Ngoài thân lại sinh thân, dương thần (cái thần thuần dương do tu luyện mà thành) thoát ra khỏi xác, giữ cái không, nuôi cái hư; đó là phép "năm rồng ngủ đông lớn" (?) (một phép tĩnh tọa, nằm ngủ mà luyện), hưởng mọi sự tiêu dao, vượt khỏi ba kiếp nạn gió, nước, lửa, không còn ở trong sinh, già, bệnh, chết, khổ nữa. Người nay không chịu tu hành, lại có kẻ tham thuật lô hỏa, uống thuốc ngoại đan (thuốc tiên luyện từ kim loại, khoáng chất), thì lại càng mê lầm quá lắm.
Xét: bài này là phần nói chung về đạo tình (các bài ca, khúc hát nói về đạo) ở thiên dưới của sách "Huyền Yếu". "Đăng thiên chỉ mê" (chỉ đường lên trời cho người lầm lạc) là tên gọi chung của các bài ca khúc đạo tình. Cuối bài nói: "Kẻ hạ lưu thấy được thì chẳng qua như lời ca của người mù hát rong", chính chỗ đó có thể biết đây là phần nói chung về đạo tình.
Chú giải bài "Luận về rồng hổ, chì và thủy ngân" trong "Cửu Hoàng đan kinh"
Đạo Quân bàn về long hổ (rồng và hổ: tiếng ẩn chỉ hai phần dương và âm), diên hống (chì và thủy ngân: tiếng ẩn chỉ khí dương tiên thiên và thần), trừu thiêm (rút bớt, thêm vào: điều chỉnh lửa và dược trong khi luyện), chính là muốn người đời sau có căn có duyên từ đây mà bắt tay vào tu. Tuy có câu "thần tiên thì vẫn do thần tiên làm", ta lại cứ nói "người phàm cũng làm được thần tiên". Chỉ sợ không hiểu lẽ kim đan (viên đan vàng: thành quả bất hoại của việc luyện tinh khí thần trong thân), thì mới vào địa ngục làm loài thú (?). Con rồng này thuộc dương, từ khi dương một lần mất đi thì toàn là âm; con hổ này thuộc âm, từ trong âm có của báu thì lại là một dương. Rồng tức là huyền quan (cửa ải huyền diệu, khiếu then chốt trong thân) của ta; hổ tức là huyền tẫn (cửa sinh huyền diệu thuộc âm) của bên kia.
Rồng thì ưa dâm, nhưng ta không để tiết ra; thêm một chút "thổ" vào chữ "thủy", cứ muốn ghép thành chữ "Dao" (?) (nghĩa là ngọc quý), thành món báu ngọc dịch. Hổ thì ưa ăn, nhưng ta không để tiết ra; chân hỏa thêm chữ "Giản", cứ muốn ghép thành chữ "Luyện" (chữ "luyện" gồm bộ lửa và chữ "giản"), thu lấy làm món báu kim dịch. Hổ ơi hổ ơi, mặc ngươi há miệng nhe răng làm người ta hồn bay phách lạc, ta có thủ đoạn (?) phục hổ, coi ngươi là "sắc trong không, không trong sắc", dùng rồng đùa với ngươi một phen, khiến ngươi thành cuộc "rồng hổ gặp gió mây"; không sợ ngươi không để ta bắt được hổ con trong hang hổ, đưa vào tam điền (ba đan điền: trên ở đầu, giữa ở ngực, dưới ở bụng) của ta. Rồng ơi rồng ơi, mặc ngươi là loài dâm dục, ta có thủ đoạn hàng long, mặc ngươi biến hóa vô cùng, ta dùng vòng kim cương của Na Tra hàng phục ngươi, rút gân ngươi làm một chiếc đai vàng nuôi tính nối mệnh, lúc nào cũng thắt vào; không sợ ngươi không đến trước Thái Cực chân nhân xin một pháp môn "chân nhất bất nhị" (một mà chân thật, không có hai) về cho ta làm đại đạo hỗn hợp.
Chì tức là chì của hai huyền (thượng huyền và hạ huyền, hai lúc trăng nửa vầng, ví lúc âm dương cân bằng nhau), thủy ngân tức là thủy ngân của trời đất trong thân ta. Có ánh sáng của mặt trời mặt trăng thì trời đất mới thành quẻ Địa Thiên Thái (đất trên trời dưới, tượng âm dương giao thông, hanh thông), không thành quẻ Thiên Địa Bĩ (trời trên đất dưới, tượng âm dương cách trở, bế tắc). Thân người từ cha mẹ sinh ra vốn có một phần thủy ngân, một phần chì, đó là lẽ nam nữ giao hợp; cho nên nói: "Càn là cha, Khôn là mẹ, nam nữ hợp tinh thì muôn vật hóa sinh", "Dịch là thái cực tiên thiên". Người không hiểu lẽ này, chỉ đem thủy ngân bỏ vào chì thì sinh con trai con gái; không đem chì bỏ vào thủy ngân để thành Phật thành tiên. Cái "bánh bao sắt" này (ví nan đề khó cắn vỡ) mà cắn vỡ được, thì làm Tam Phong của các Tam Phong có gì là khó.
Chú giải bài "Bách Tự Bi" (tấm bia trăm chữ) của Lã Tổ (Lã Động Tân)
Nuôi khí, quên lời, giữ (cái một),
Phàm người tu hành, trước hết phải nuôi khí. Phép nuôi khí cốt ở chỗ quên lời (?), giữ cái một. Quên lời thì khí không tán, giữ cái một thì thần không ra ngoài. Khẩu quyết rằng: Ngậm lưỡi thì tĩnh, ôm thần thì định.
Hàng phục tâm, làm mà như không làm.
Tâm người thường dao động không ngừng. Người tu hành muốn tâm vào tĩnh, quý ở chỗ chế phục hai con mắt. Mắt là cửa ngõ của tâm, cần phải thùy liêm tắc đoài (rủ mắt khép hờ như buông rèm, ngậm miệng lại). Mọi việc đều lấy tâm làm gươm, nghĩ rằng việc đời không ích gì cho mình, thì lửa tâm hừng hực lập tức dứt, đừng tham đắm. Khẩu quyết rằng: Mắt nhìn mũi, mũi nhìn rốn, trên dưới nhìn nhau, tâm và hơi thở nương nhau, để ý vào huyền quan thì có thể hàng phục được suy nghĩ.
Động hay tĩnh đều biết tông tổ (cội nguồn),
Động tĩnh là một âm một dương. Tông tổ là chỗ sinh ra thân. Người tu hành nên biết cái trước khi cha mẹ sinh ra mình, tức là sự huyền hóa (?). Chỗ hội tụ của càn khôn, bát quái (tám quẻ), ngũ hành, tứ tượng (bốn tượng: thái dương, thiếu âm, thiếu dương, thái âm) trên dưới một thân là do một điểm linh quang có trước khi trời đất phân chia mà thành, tức là thái cực. Dưới tim, trên thận, trong chỗ mơ hồ phảng phất, nơi ý niệm khởi lên mà không có hơi thở, đó chính là tông tổ. Gọi là động tĩnh, tức là điều hòa chân khí, an định chân nguyên (?). Thở ra thì nối với thiên căn (gốc trời), hít vào thì nối với địa căn (gốc đất); tức là "đóng cửa gọi là Khôn, mở cửa gọi là Càn". Thở ra thì rồng ngâm mây nổi, hít vào thì hổ gầm gió sinh; một đóng một mở, một động một tĩnh, quý ở chỗ tâm ý không động, mặc cho hơi thở thật qua lại, liên miên như còn như mất. Điều hòa hơi thở đến mức hơi thở như không thở, hợp thành một khối, thì thần có thể ngưng tụ, đan có thể thành.
Không việc gì, còn tìm ai nữa.
Nếu biết nuôi khí, quên lời, giữ cái một, hàng phục thân tâm, thần trở về khí huyệt (huyệt chứa khí ở bụng dưới), ý chú vào quy trung (chỗ chính giữa trong thân), hòa tan thành một khí, như gà ấp trứng, như rồng nuôi ngọc, lúc nào cũng nghĩ đến, không rời trong chốc lát, ngày lâu công sâu, tự nhiên hiện ra hạt châu bằng hạt kê (hình ảnh viên đan vừa kết), sáng rực như mặt trời, âm thầm hóa thành nguyên thần, linh minh không lường được; chính là điều này.
Cái chân thường phải ứng với vật, ứng với vật cần không mê.
Đạo này là đạo chân thường (chân thật và thường còn); vì khi ứng phó với việc dễ bị mờ mê, cho nên tiếp xúc với vật không được mê vào việc trần tục. Nếu không ứng tiếp thì lại rơi vào trống không, lặng ngắt, hư vô. Cần phải việc đến thì ứng, việc qua thì không giữ lại. Sáng sủa, ngay thẳng, đó là không mê; chân tính thanh tĩnh thì nguyên thần ngưng kết. Khẩu quyết rằng: Cố ý thì việc nào cũng sai, không làm gì thì lại rơi vào trống không.
Không mê thì tính tự dừng, tính dừng thì khí tự về.
Tính người thường nóng như lửa; mừng, giận, buồn, vui, yêu, ghét, muốn, hận biến đổi thất thường; hễ có gì chạm động liền sinh vọng tưởng, khó mà tĩnh tính. Phải thật sự răn giận thì lửa hạ xuống; thật sự bớt ham muốn thì nước dâng lên. Thân không động gọi là luyện tinh; luyện tinh thì hổ gầm, nguyên thần ngưng chắc. Tâm không động gọi là luyện khí; luyện khí thì rồng ngâm, nguyên khí được giữ. Ý không động gọi là luyện thần; luyện thần thì hai khí giao nhau, tam nguyên hòa lẫn, nguyên khí tự trở về. Tam nguyên là tinh, khí, thần; hai khí là âm dương. Người tu hành ứng với vật mà không mê thì nguyên thần tự về, bản tính tự dừng yên. Tính đã yên thì khí tiên thiên trong thân tự trở về; phục mệnh quy căn có gì là khó! Khẩu quyết rằng: Hồi quang phản chiếu, giữ trong một tâm; ý nghĩ bên trong không ra, ý nghĩ bên ngoài không vào.
Khí về thì đan tự kết, trong bầu phối hợp Khảm và Ly.
Người tu hành tính không mê vào việc trần thì khí tự về; sẽ thấy hai khí lên xuống ở trung cung (vùng chính giữa thân), âm dương phối hợp trong đan đỉnh (cái vạc luyện đan trong thân). Bỗng thấy một luồng khí nóng từ thận xông lên tâm, tình về với tính, như vợ chồng hòa hợp, như say như dại. Hai khí quấn quýt hòa quyện, kết thành chất đan; trong khí huyệt thì nước lửa giao nhau, xoay vòng không dứt; thế là thần điều khiển khí, khí giữ lại hình, không cần thuật tạp nham cũng tự trường sinh. Khẩu quyết rằng: Tai, mắt, miệng là ba báu, đóng kín đừng cho thông ra. Bậc chân nhân lặn xuống vực sâu, bơi nổi mà giữ ở quy trung. Cho đến khi khí ở đan điền đầy đủ thì kết thành đao khuê (vốn là cái thìa nhỏ đong thuốc; ở đây chỉ viên đan nhỏ do hai khí hợp lại).
Âm dương sinh ra lặp lại, khắp nơi hóa một tiếng sấm.
Công phu đến đây thì thần không chạy ra ngoài, khí không tiết ra ngoài, thần về khí huyệt, Khảm Ly đã giao; càng phải hăng hái tinh tấn, đạt đến tột cùng của hư, giữ đến chỗ dày đặc của tĩnh, thân lặng trong chỗ mờ mịt thăm thẳm, tâm trong ở cõi "không có gì cả", thì hơi thở thật tự dừng, trăm mạch tự lặng, mặt trời mặt trăng ngừng bóng, tuyền cơ (chòm sao Bắc Đẩu; ở đây chỉ vòng vận hành trong thân) không quay, thái cực tĩnh mà sinh động, dương sinh ra ở quẻ Khôn phương tây nam. Khôn tức là bụng, còn gọi là Khúc Giang. Bỗng có một điểm linh quang lớn bằng hạt kê, đó là tin tức dược sinh. Ánh sáng chói lòa thấu ra, hai thận như nước sôi nấu, bàng quang như lửa nướng, trong bụng như gió lớn gào, trong ruột như tiếng sấm vang; đó là lúc thiên căn của quẻ Phục (quẻ một hào dương sinh dưới năm hào âm, tượng dương bắt đầu trở lại) hiện ra.
Thiên căn hiện thì giữ vững tâm vương (tâm làm vua trong thân), dùng thần giúp nó, thì khí ấy như lửa ép kim loại, đi lên xuyên qua vĩ lư (cửa ải ở xương cụt), nhẹ nhàng vận, lặng lẽ đưa lên. Một khối hòa khí như sấm động, lên đến nê hoàn (đỉnh đầu, đan điền trên), khắp thân trào dâng, đó là quẻ Thiên Phong Cấu (quẻ một hào âm sinh dưới năm hào dương, tượng âm bắt đầu sinh). Từ nguyệt quật đến ấn đường ở giữa hai lông mày, lộ ra ánh sáng gốc; đó là thái cực động mà sinh âm. Hóa thành thần thủy cam lộ (nước thần, sương ngọt), bên trong có hạt châu bằng hạt kê, rơi vào hoàng đình (vùng chính giữa bụng, trung tâm của thân), điểm vào linh hống ở trong Ly của ta, kết thành thể thánh tướng; làm hỏa hậu chu thiên một vòng (vận khí theo mạch sau lưng lên, theo mạch trước ngực xuống, đủ một vòng). Nấu nó, luyện nó, đan tự kết.
Mây trắng chầu lên đỉnh, sương ngọt rưới núi Tu Di.
Đến địa vị này thì dược đã được. Hai khí kết thành đao khuê, các cửa khiếu mở thông, lửa hạ nước lên, một khí lưu chuyển khắp nơi, từ trong thái cực làm động thiên căn, qua cửa Huyền Cốc, lên hai mươi bốn đốt xương sống, đến cửa Thiên Cốc (ở đỉnh đầu); nguyệt quật sinh âm, vị thơm ngọt ngon, chảy xuống trùng lâu (lầu nhiều tầng, chỉ cổ họng), không ngừng không nghỉ; gọi là "sương ngọt rưới núi Tu Di" (núi Tu Di vốn là núi thiêng trong đạo Phật, ở đây ví cho thân). Khẩu quyết rằng: Sương ngọt đầy miệng thì lấy mắt đưa nó đi, lấy ý đón nó, đưa xuống nồi đan, ngưng kết nguyên khí mà nuôi nó.
Tự uống rượu trường sinh, tiêu dao có ai hay.
Nuôi khí đến đây thì các đốt xương đã mở, thần thủy không ngừng, chảy khắp trên dưới, qua lại không nghỉ, lúc nào cũng nuốt xuống; gọi đó là rượu trường sinh. Khẩu quyết rằng: Ngọc chảy tưới nuôi linh căn của tính, người tu hành biết hay không biết?
Ngồi nghe khúc nhạc không dây, hiểu thông cơ tạo hóa.
Công phu đến đây thì tai nghe tiếng nhạc tiên, lại có âm vang chuông trống; ngũ khí triều nguyên (khí của năm tạng cùng quy về một gốc), tam hoa tụ đỉnh (tinh, khí, thần cùng hội lên đỉnh đầu), giống như cảnh quạ chiều về đậu; tâm điền sáng sủa, trí tuệ tự sinh, hiểu thông kinh sách ba đạo, lặng ngộ được căn gốc kiếp trước, biết trước lành dữ sắp tới, núi sông mặt đất như ở trong lòng bàn tay, mắt nhìn được muôn dặm, đã được cái diệu của lục thông (sáu phép thần thông); đây là điều có thật. Ta thực hành đã đến chỗ này; nếu có lời dối để làm lầm người học sau, trời ắt giết ta. Gặp mà không làm thì mắc tội bị trời trừng phạt. Không gặp thầy thì việc này khó biết.
Gồm cả hai mươi câu, thật là thang lên trời.
Từ câu "Nuôi khí quên lời" đến đây là hai mươi câu, đều là khẩu quyết công phu chân chính của Lã Tổ, không có nửa điểm hư ngụy, là bậc thang để người tu hành lên trời. Ai ngộ được khẩu quyết này cùng lời chú, nên gấp rút thực hành, chớ tiết lộ bừa, chớ đưa cho kẻ không xứng, kẻo bị trời trừng phạt. Trân trọng mà làm theo thì có thể lên được cửa trời.
Lã Tổ ôm nguyện lớn độ người mà truyền "Bách Tự Bi" này; Trương Tổ ôm nguyện lớn độ người mà chú giải "Bách Tự Bi" này; tâm của Trương Tổ chính là tâm của Lã Tổ. Cho nên nói: Thuần Dương (đạo hiệu của Lã Động Tân) và Tam Phong là tai mắt trong hàng thần tiên. Lời bạt viết vào tháng Dậu (tháng tám âm lịch).
Bài nói về đạo bằng lời nông gần
Đạo thì về thứ bậc phải biết tam hậu tam quan (ba giai đoạn, ba cửa ải của việc tu luyện). Đại khái không ngoài bốn câu: "Sau vô vi (không cố ý làm, để tự nhiên) thì tiếp đến hữu vi (có dụng công làm); sau hữu vi lại trở về vô vi" mà thôi.
Công phu nội đan (luyện đan ở trong thân bằng tinh, khí, thần) cũng có tiểu tam hậu (ba giai đoạn nhỏ): tích tinh góp khí là hậu đầu; mở cửa ải, mở khiếu là hậu giữa; trúc cơ (đắp nền, bồi đủ tinh khí thần đã hao) và luyện kỷ là hậu thứ ba. Bắt tay vào thì tìm ở hậu đầu: đại khái là lòng trong sạch, bớt ham muốn, trước hết đóng ba báu bên ngoài (tai, mắt, miệng), nuôi ba báu bên trong (tinh, khí, thần) mà thôi.
Thiên "Hệ Từ" (phần lời giải của Kinh Dịch) nói: "Xét cùng lý, làm trọn tính, để đạt tới mệnh"; đó chính là thứ bậc của đạo gia, công phu từng bước nối nhau. Thế nào là xét cùng lý? Đọc sách chân thật, tìm khẩu quyết chân thật, quan sát tạo hóa, tham cứu Hà đồ Lạc thư (hai đồ hình cổ về số và lẽ âm dương), nhân lúc thanh nhàn mà giữ khí, giữ tinh thần để trúc cơ. Một mặt xét cùng lý, một mặt làm trọn tính, mới có thân xác không hư hoại để mưu cầu thuốc diệu bất tử. Tính là bên trong, mệnh là bên ngoài; lấy trong nối ngoài, hợp làm một, thì đại đạo thành. Ba chữ "để đạt tới" rõ ràng có chứa khẩu quyết lấy tính lập mệnh (?), đưa hậu thiên trở về tiên thiên; chỉ là không có người thành tâm tìm cầu cái quyết trong quyết để hoàn tất mà thôi.
Tám chữ "ngưng thần điều tức, điều tức ngưng thần" (gom thần lại, điều hòa hơi thở) chính là công phu bắt tay vào. Phải làm liền một mạch, chia thứ bậc nhưng không gián đoạn mới được. Ngưng thần là thu cái tâm đã lắng trong mà đưa vào bên trong. Khi tâm chưa lắng trong, đừng nhắm mắt bừa; trước hết phải tự khuyên tự gắng, khuyên được tâm quay về, mát mẻ điềm đạm, rồi mới thu vào khí huyệt; thế mới gọi là ngưng thần. Ngưng được thần rồi, sau đó như ngồi trên núi cao nhìn muôn núi muôn sông, như thắp đèn trời soi chín cõi u tối; cái gọi là "ngưng thần vào chỗ hư" chính là thế. Điều tức không khó: tâm thần một khi đã tĩnh, hơi thở tự nhiên theo đó; ta chỉ giữ cái tự nhiên ấy, thêm ánh sáng của thần soi xuống, tức là điều tức. Điều tức là điều độ hơi thở ở âm kiêu (mạch Âm Kiêu; ở đây chỉ vùng hội âm dưới đáy thân), cho gặp với khí trong tâm ta ở khí huyệt.
Tâm đưa xuống dưới rốn gọi là ngưng thần; khí về dưới rốn gọi là điều tức. Thần và hơi thở nương nhau; giữ cái thanh tịnh tự nhiên ấy gọi là "chớ quên"; thuận theo cái thanh tịnh tự nhiên ấy gọi là "chớ giúp" (đừng gượng ép thúc đẩy). Chớ quên chớ giúp, lặng lẽ mềm mại, hơi thở linh hoạt mà tâm tự tại; liền dùng quyết chữ "Toản" (dùi khoan, tức chuyên chú đi sâu vào). Lấy hư không làm chỗ chứa tâm, lấy sự mờ lặng làm chỗ cho thần nghỉ; ba lần bốn lượt, lắng lại càng lắng, bỗng nhiên thần và hơi thở đều quên nhau, thần khí hòa làm một; bất giác mơ hồ dương sinh, mà người như say vậy.
Tin tức thật là lúc huyền quan hiện ra. Phàm trong ý chỉ đan đạo, chỗ nào có chữ "tiên thiên", chữ "chân", chữ "nguyên" đều là từ trong đỉnh âm dương sinh ra, đều là sinh ra sau lúc mờ mịt lặng tối, giống như các vị thánh chân lúc hỗn độn mới mở; về sau xem đan kinh có thể suy ra mà hiểu.
Học đạo rất khó, truyền đạo cũng không dễ. Người truyền đạo rất siêng năng, người học đạo há được lười? Người truyền đạo chịu nhẫn nại, người học đạo há được không nhẫn nại? Học không tinh, công không siêng, tâm không trong, thần không thật, lấy đó mà vào đạo thì muôn phần không thành một. Khổng Tử nói: "Biết được cái cơ thì là thần chăng!" Không nói là niệm hay ý của người ấy, mà nói là thần của người ấy; đủ thấy hơi động nhỏ nhiệm thì không phải thần thì không biết được. Nay chia ra mà nói: động nhỏ gọi là cơ, động lớn gọi là thẳng. Muốn biết cái cơ mà dùng tâm, dùng ý, dùng niệm thì rốt cuộc không thấy được. Thần thay! Thần thay!
Thần phải là chân thần mới tính là tiên thiên. Chân thần là: chân niệm là nó, chân tâm là nó, chân ý là nó. Làm sao phân biệt được cái thật? Khẩu quyết rằng: Lửa huyền quan phát ra, từ chỗ mờ mịt bừng tỉnh, chỉ một điểm linh riêng biết, đó chính là nó. Nhà đan nói: "Một niệm khởi từ quy trung", tức là chân thần, tức là chân niệm. Lại nói: "Trong chỗ mờ mịt, ánh sáng tâm phát hiện", tức là chân thần, tức là chân tâm. Lại nói: "Trong định sinh tuệ, một ý xoay chuyển", tức là chân thần, tức là chân ý. Chân thần từ chỗ không thần mà luyện ra, người học nên biết.
Người học đạo vốn có những khuôn phép thường cần phá bỏ, mới dẫn được tâm vào lý. Lòng nóng (ham danh lợi) đi thì lòng nguội lạnh (với thế sự) đến; lòng người dứt thì lòng đạo hiện. Đó là lý do ta gạt bỏ công danh quyền lợi, bỏ con cái nhà cửa. Học đạo thật sự thì phải coi đạo như món hàng hiếm đáng tích trữ, mới có hiệu nghiệm.
Đại đạo lấy tu tâm luyện tính làm đầu. Tính ở trong tâm, tâm bọc ngoài tính. Vậy tính là chủ nhân của lẽ định, tâm là ngôi nhà cho tính ở. Tu tâm là giữ tâm; luyện tính là nuôi tính. Giữ tâm là làm vững thành quách, không để nhà cửa đổ sụp, tức là trúc cơ. Nuôi tính là vun tưới ngân ngạc (cái nền, chỗ bám chắc để đan kết thành), cốt làm cho nội dược thành tựu trọn vẹn, tức là luyện kỷ. Tâm sáng sủa, tính yên ổn, tình dục không xâm phạm, không nghĩ không lo, tâm và tính trong ngoài thản nhiên, không phiền không não; đó là hiệu quả của tu tâm luyện tính, tức là nội đan.
Đời có người học đạo mấy tháng mà không thấy tiến chút nào, là vì không có lòng thật hướng về đạo. Người nếu có lòng với đạo thì tự nhiên lòng không vướng việc; người nếu coi trọng đạo thì tự nhiên coi nhẹ việc; người nếu đậm đà với đạo thì tự nhiên nhạt nhẽo với việc. Giữ tính thì không tán loạn, giữ thần thì không mê muội, lại sao có cái quấy nhiễu của buồn ngủ và tạp niệm! Hừ! Lý thắng dục thì còn, dục thắng lý thì mất.
Lắng tâm xuống vực sâu thì thần không chạy ra ngoài; tâm bị việc lôi kéo thì lửa động ở bên trong. Lửa động ở bên trong ắt làm lay động tinh. Tâm tĩnh thì hơi thở tự điều hòa; tĩnh lâu thì tâm tự định. Cho tâm chết đi để nuôi khí, dừng cơ mưu để tâm thuần nhất. Tinh, khí, thần là ba báu bên trong; tai, mắt, miệng là ba báu bên ngoài. Thường khiến ba báu bên trong không theo vật mà chạy, ba báu bên ngoài không lọt vào trong (?) mà quấy nhiễu; hơi thở liên miên, đi sâu vào đan điền. Khiến hơi thở như vợ chồng, thần và khí như mẹ con; mẹ con vợ chồng tụ lại không rời. Cho nên tâm không chạy ra ngoài, ý không nghĩ ra ngoài, thần không đi ra ngoài, tinh không động bừa, thường hun hơi khắp tứ chi; đó là chính tông của đại đạo kim đan.
Đại đạo vào cửa từ chữ "trung" (giữa). Chữ "trung" ấy, một cái ở trong thân, một cái không ở trong thân. Công phu phải làm hai tầng. Thứ nhất, tìm cái "giữa" ở trong thân: Chu Tử (Chu Hy, nhà Nho đời Tống) nói "giữ cái giữa để chế ngự bên ngoài"; giữ cái giữa thì phải hồi quang phản chiếu, chú ý vào quy trung, ở chỗ dưới rốn một tấc ba phân, không dính sát cũng không rời xa; đó là tìm cái giữa ở trong thân. Thứ hai, cầu cái "giữa" không ở trong thân: sách "Trung Dung" nói "lúc mừng giận buồn vui chưa phát ra"; lúc chưa phát ấy, không nghe không thấy, răn giữ thận trọng (?) khi ở một mình nơi kín đáo, tự nhiên tính định thần trong, thần trong thì khí sáng; đến đây mới thấy được bộ mặt vốn có (bản tính nguyên sơ); đó là cầu cái giữa không ở trong thân. Lấy cái giữa ở trong thân để cầu cái giữa không ở trong thân, sau đó lòng ham muốn dễ sạch, lẽ trời sáng lại; các bậc thánh hiền tiên Phật nghìn xưa đều lấy đây làm công phu bước đầu.
Trong lúc ngồi tĩnh tọa, cốt yếu nhất là ngưng thần điều tức, thong thả mà chỉnh tề, chớ giúp chớ quên; chưa có ai làm vậy mà công phu không tăng lên từng ngày.
Ngưng thần điều tức chỉ cần tâm bình khí hòa. Tâm bình thì thần ngưng, khí hòa thì hơi thở điều. Chữ "bình" trong "tâm bình" là tuyệt diệu nhất: tâm không nổi sóng gọi là bình, tâm giữ đúng cái giữa gọi là bình; bình tức là ở trong cái giữa này. Tâm ở trong cái giữa này thì không nổi sóng. Cái giữa này tức là khiếu huyền quan trong đan kinh.
Tu luyện mà không biết huyền quan thì chưa nói gì khác, chỉ riêng điều này đã như vào phòng tối, biết bắt tay từ đâu? Huyền quan là khí huyệt. Khí huyệt là thần vào trong khí như ở trong hang sâu. Thần và khí quyến luyến nhau thì cái thể của huyền quan đã lập.
Tiên xưa nói: "Điều tức phải điều cái hơi thở của hơi thở thật, luyện thần phải luyện cái thần của chỗ không thần." Hơi thở của hơi thở thật là thở cái hơi thở của nó; thần của chỗ không thần là thần diệu của cái thần ấy. Tóm lại phải không có lòng người, có lòng đạo, đem lòng đạo này trở vào hư vô, mờ mịt lặng lẽ, giữ ở quy trung, mới nuôi được hơi thở của hơi thở thật, được cái thần của chỗ không thần.
Người mới học phải từ nội hô hấp (hơi thở bên trong, như thai nhi thở trong bụng mẹ) mà bắt tay. Hơi thở này là chỗ rời cha mẹ mà lập lại bào thai; người biết lập công từ chỗ này thì như lúc mẹ thở ra mình cũng thở ra, mẹ hít vào mình cũng hít vào, giống như thân được sinh lại vậy.
Phàm khi ngồi tĩnh tọa, phải lấy thần ôm lấy khí, lấy ý buộc lấy hơi thở, để nó uyển chuyển du dương trong đan điền, tụ lại không tán, thì khí chứa bên trong và khí từ ngoài vào kết giao ở đan điền. Ngày đầy tháng thịnh, lan đến tứ chi, chảy khắp trăm mạch, xông mở giáp tích song quan (cửa ải ở giữa lưng, hai bên cột sống), đi lên nê hoàn, rồi lại hạ xuống giáng cung (vùng tim, đan điền giữa), xuống đan điền dưới. Thần khí giữ nhau, hơi thở nào cũng nương nhau, thì đường hà xa (xe sông: vòng vận chuyển khí trong thân) đã thông. Công phu đến đây thì hiệu quả trúc cơ đã được một nửa, cốt là phải siêng luyện ở chỗ hư (?) mà thôi.
Điều tức phải lấy hơi thở hậu thiên để tìm chỗ hơi thở của chân nhân. Xưa nói: "Hơi thở hậu thiên khởi lên như gió nhẹ, dẫn ra công phu hơi thở của chân nhân." Nhưng điều hơi thở hậu thiên thì phải mặc nó tự điều, mới điều được hơi thở tiên thiên; ta chỉ đạt đến hư, giữ lấy tĩnh mà thôi. Hơi thở thật một khi động thì huyền quan không còn xa. Theo đó mà tiến công thì trúc cơ có thể đạt được trong chớp mắt, không cần đến trăm ngày.
Hai câu "đạt đến tột cùng của hư, giữ cho dày đặc cái tĩnh" trong "Đạo Đức Kinh" có thể giảng gộp, cũng có thể giảng tách. Giảng gộp thì chỉ là dạy người công phu nhập định. Giảng tách thì "hư" là hư vô, "cực" là trung cực (điểm chính giữa tột cùng), "tĩnh" là yên tĩnh, "đốc" là chuyên nhất dày dặn. Như nói: đưa thần ta vào khoảng hư vô mà nhắm đúng chỗ trung cực; giữ thần ta trong chỗ yên tĩnh, ắt phải làm hết công phu chuyên nhất.
Tâm người có hai: một thật, một vọng. Cho nên tìm chân tâm thì không sinh vọng niệm, đó chính là chân tâm. Tính cách của chân tâm rộng lớn nhất, sáng sủa nhất; chỗ ở của chân tâm yên ổn nhất, tự tại nhất. Lấy chân tâm mà đọc (?) sách thì nghìn điều quy về một mối; lấy chân tâm mà tìm đạo thì muôn khác biệt chung một gốc. Nhưng người ta muốn dùng nó để ứng việc thì phải nuôi cho nó lớn mạnh, giữ cho nó an nhàn, rồi sau mới làm việc mà không mệt, tĩnh mà vẫn ứng được. Đan quyết nói: Tâm chạy thì thu về, thu về rồi lại buông xuống, dùng xong lại cầu yên, cầu yên thì sinh ngộ. Ai bảo trong chỗ ồn ào không thể lấy được tĩnh?
Đi khắp nơi hay ngồi khô một chỗ vốn không phải là đạo. Nhưng không đi dạo ở thành thị, núi mây, thì phải lấy khí mà đi dạo trong các cửa khiếu khắp thân mới được; không ngồi tĩnh tọa ở nhà lạnh như cây khô, thì phải lấy thần ngồi trong khiếu diệu của thân này mới được.
Học đạo lấy nền đan làm gốc. Nền đan đã ngưng, có thể về nhà tự cày cấy nuôi cha mẹ, làm bậc cao sĩ, nhà Nho thuần hậu vài năm, sau đó vào núi tìm thầy, hoàn tất đại đạo. Còn những kẻ bỏ nhà dứt vợ, tụng kinh đốt hương, chẳng qua là bọn sống cho qua ngày, đâu đáng kể!
Giữ thân lấy việc yên tâm, nuôi thận làm chủ. Tâm yên thì lửa Ly (lửa của tâm) không chập chờn ra ngoài; thận được nuôi thì nước Khảm (nước của thận) không tràn ra ngoài. Lửa không chập chờn ra ngoài thì không có bệnh thần dao động, mà tâm càng yên; nước không tràn ra ngoài thì không có chứng tinh khô cạn, mà thận càng trong. Thận trong thì mệnh hỏa (lửa của sự sống ở thận) không xông lên; tâm yên thì thần hỏa (lửa của thần) soi xuống được. Thần và tinh cùng ngưng kết, mới trừ được bệnh, mới nói chuyện tu luyện được.
Phàm khi người ta nuôi thần nuôi khí, thần chính là chủ tể thu khí. Thu được một phần khí là được một phần báu; thu được mười phần khí là được mười phần báu. Khí quý báu đến nỗi vàng ngọc tầm thường ở đời dù trăm lạng cũng không đổi được một phân. Người tu đạo cần gì tranh lợi lộc với đời? Lợi nhiều thì sinh giận hờn; giận hờn thuộc hỏa, khí cũng là giống lửa; giận hờn một khi sinh ra thì khí theo đó mà chạy, muốn giữ cũng không giữ được. Nặng hơn nữa thì cả mẹ lẫn con cùng bay tán. Cho nên nuôi khí thì răn giận hờn là cốt thiết; muốn răn giận hờn thì vẫn lấy nuôi tâm nuôi thần làm cốt thiết.
Công danh phần nhiều đến ngoài ý muốn, không nên giữ lòng cầu bổng lộc. Khổng Tử nói: "Cứ học đi, bổng lộc ở trong đó rồi." Tu đạo cũng vậy, không nên tham hiệu nghiệm trước. Mỗi lần ngồi tĩnh tọa, phải tâm tĩnh thần ngưng, không khởi một mảy lòng đoán định mong cầu, chỉ cần ôm lấy nội hô hấp mà làm công phu.
Phép luyện tâm là từ nhỏ đến lớn. Như nay giữa tiết tam phục (ba tuần nóng nhất mùa hè) nóng gắt, một bát cơm là được, cầu no hơn thì không được; một chút mát là được, cầu thật mát thì không được; vài con muỗi không đáng sợ, cứ đòi không có muỗi thì không thể được. Từ nhỏ đến lớn, ngay trước mắt chính là cảnh để luyện tâm. Từ trong khổ tìm ngọt, từ chỗ chết tìm sống, đó là lời bàn đúng mực của việc tu đạo.
Đạo kim đan tuy nói là dễ biết khó làm, nhưng không thể không cầu biết, để làm chỗ đứng cho việc làm. Biết nếu không đúng thì làm đi đâu? Biết nếu không tinh thì làm vào đâu? Biết còn chưa thuần thục thì nói gì đến khẩu quyết!
Người học đạo phải trong lòng trong ý mới được dược vật thật trong sạch. Chớ buông theo cái tính khí chất (tính nết hậu thiên), chớ vận dụng cái thần suy nghĩ lo toan, chớ dùng cái khí của hơi thở thường, chớ dùng cái tinh giao cảm (tinh của việc giao hợp). Nhưng chân tinh động vào lúc nào, chân thần sinh ở chỗ nào, chân khí vận ở phương nào, chân tính nuôi ở nơi nào, đó là điều không thể không phân biệt rõ ràng mà nói tỉ mỉ.
Khí sáng thì thần tự trong; khí chính là cái biểu hiện ra ngoài của thần (?) trong thân người, có gì khó biết? Chỉ lo tâm không tĩnh định mà thôi. Tiến khí (?) là công phu bước đầu quan trọng của tu đạo; nếu không tĩnh tâm tham xét kỹ thì không biết được chỗ cuối chỗ đầu, làm sao bắt tay được? Bắt tay một cách mơ hồ thì biết cái này không biết cái kia, trong lòng bận rộn mãi, bèn lúc nào cũng có lòng vụn vặt mà không tụ lại; cho nên vốn một tâm mà chia thành mấy tâm, làm sao một lòng làm công phu được? Phàm học đạo cốt phải thành thật chuyên nhất, một ngọn giáo hạ ngựa địch, khỏi phải đánh lại trận khác.
Phàm khi bắt tay ngồi tĩnh tọa, phải tâm và thần đều tĩnh, trống rỗng lặng lẽ, quỷ thần cũng không biết được. Công phu ấy chỉ nên tự xét tự tin để tự mình đạt được. Cái gọi là "làm cho ý thành thật" tức là đừng tự dối mình. Thành thật ở bên trong thì tự hiện ra bên ngoài; vì thế người quân tử ắt phải thận trọng khi ở một mình.
Phụ lục: Những lời do Tam Phong tiên sinh sưu tập
Tiên sinh nói: "Động Không Thanh (một động tiên) xưa nay có nhiều bậc tiên chân đến chơi, để lại đan quyết rồi đi; đó cũng là tấm lòng độ người, thức tỉnh đời. Người trong núi hà tất phải tìm cỏ ngọc khác, hái hoa tiên khác; chỉ những điều này là bùa cứu mạng, thuốc kéo dài tuổi thọ. Nay đặc biệt trích chép giữ lại để chia cho những người ham đạo."
Bài "Điều tức quyết" của Bạch Tử Thanh (tức Bạch Ngọc Thiềm) nói: Điều tức có phép tắc, có khí cụ, có hỏa hậu; ba thứ ấy có diệu dụng đan xen phối hợp lẫn nhau, phải biết cho thuần, nghĩ cho chín, thì khi bắt tay tự nhiên mọi việc rời ra suôn sẻ. Hỏa hậu của điều tức có hơi thở thu lấy: phải hư được, khiêm được, thì tinh mới vào đỉnh; đó gọi là phép rút đất. Có hơi thở hái lấy: thần phải không động không lay thì dược tự vào khuôn phép; đó gọi là tay bắt mây. Có hơi thở giao hợp: phải sáu cõi (?) định vững, không sinh một mảy niệm. Có hơi thở tiến hỏa: lấy ý mà ép nó, tức là cái gọi là "khởi gió Tốn (gió của quẻ Tốn, ví hơi thở), vận lửa Khôn". Có hơi thở thoái phù (lui lửa, giảm bớt công): lấy thần thu nó lại, tức là cái gọi là "về gốc, phục mệnh". Có hơi thở mộc dục (tắm gội: lúc ngừng tăng giảm lửa, để yên mà nuôi) ở Mão Dậu, chỉ là một chữ "mềm" mà thôi. Các loại điều tức nên xem đối chiếu với phép tắc và khí cụ. "Điều" là điều độ cho thích đáng.
Bài "Huyền quan quyết" của ông Tử Thanh nói: Huyền quan là cửa ải để tìm cái huyền, là then máy của sự huyền diệu. Có thể, có dụng. Thể là gì? Lặng yên không động. Dụng là gì? Cảm mà liền thông. Không động có thời điểm của nó. Lúc thần khí mới giao hợp, quấn quýt hòa quyện, mịt mùng hỗn độn, là một cửa ải; tức là cái gọi là "chỗ tứ đại ngũ hành không bám vào được". Lúc thần khí đang giao hợp, mờ mịt lặng lẽ, thăm thẳm u huyền, lại là một cửa ải; tức là cái gọi là "không tiếng không mùi, không trong không ngoài". Đến khi tĩnh cực sinh động thì cái dụng mới ra; liên tiếp nối nhau, cuồn cuộn bốc lên, chân khí từ quy trung khởi lên, lại là một cửa ải; tức là cái gọi là "chỗ ý niệm khởi lên là huyền tẫn". Chỗ ý niệm khởi lên, như say rồi tỉnh lại, có một cái linh giác, ngay đó giác ngộ, lại là một cửa ải; tức là cái gọi là "giờ đến thì thần biết". Lúc này lấy linh giác làm dụng, như dây giật con rối, máy động khí chảy, nhè nhẹ ép qua vĩ lư, lại là một cửa ải; cái gọi là "xoay khôi cương (các sao ở đầu chòm Bắc Đẩu), vận cán Đẩu (cán chòm Bắc Đẩu)" chính là lúc này. Mộc dục ở cửa Mão lại một cửa ải; bay lên nê hoàn lại một cửa ải; về gốc phục mệnh, mộc dục ở cửa Dậu lại một cửa ải; nghỉ ngơi lớn, thanh tĩnh lớn, trống rỗng quên hết, trở về chỗ tĩnh tột cùng lại một cửa ải. Thể và dụng của huyền quan là như thế; nghìn kinh muôn luận đều ở đây.
Bài "Lô đỉnh quyết" của ông Tử Thanh nói: Trong "Tứ Bách Tự" (bài "Kim đan bốn trăm chữ" của Trương Bá Đoan) nên đọc kỹ bài thơ "Khiếu này không phải khiếu thường", nói hết cái diệu của đỉnh khí. Hai chữ "khiếu này" phải chia làm trong và ngoài mà xem. "Không phải thường" là lời khen. Càn Khôn hợp lại là khiếu ngoài; thần khí ẩn trong đó là khiếu trong. Thần khí giao thì Khảm Ly sinh; Khảm Ly giao thì nguyên tinh sinh ra. Tinh này không phải tinh thường, mà là báu vật "kinh đầu tiên của bạch hổ" (?) (tiếng ẩn chỉ dương khí tiên thiên đầu tiên vừa sinh), ai được thì lập tức lên cõi tiên. Đó là nói về hoàn đan. Nếu là phép tiểu đan thì thử nói với người rằng: "Khiếu này không phải khiếu thường, do âm dương cùng hợp thành; gọi là huyệt hai khí, bên trong có chân dương sinh ra." Thế là có thể hiểu rõ. Nhà tiên có ba điều bí mật: hỏa hậu, dược vật, lô đỉnh; bài thơ này nói hết cái diệu của lô đỉnh.
Bài "Động cơ luận" của ông Tử Thanh nói: Khổng Tử nói: "Cơ là cái nhỏ nhiệm của sự động." Lại nói: "Càn, khi động thì thẳng." Mạnh Tử lấy cái thẳng mà nuôi, tức là lấy cái thẳng của sự động nhỏ nhiệm mà nuôi cho đến lớn, đầy khắp khoảng trời đất. Thẳng là khí cứng mạnh, tức là cái "một" của hào Càn (vạch liền, tức hào dương), tức là hào Sơ Cửu (hào dương ở vị trí dưới cùng của quẻ), tức là cái "một" mà Nhan Tử (Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng Tử) "được một điều thiện thì giữ chặt". Thẳng và một là một. Sự động ở trong khiếu của người, mười hai giờ đều có. Cốt phải tĩnh để giữ nó, mới động mà xét được nó. Trong chỗ không mùi vị tìm ra mùi vị, trong chỗ không có việc tìm ra việc, có phải là ở đây chăng?
Lục Tiềm Hư (đạo sĩ đời Minh) được ông Lã (Lã Động Tân) độ vào khoảng niên hiệu Gia Tĩnh đời Minh. Bài "Luận về phép điều tức" của ông nói: Thế nào là chớ quên? Đáp: giữ cái tự nhiên. Thế nào là chớ giúp? Đáp: thuận cái tự nhiên. Giữ thế nào? Đáp: nương theo hơi thở. Thuận thế nào? Đáp: làm bình hơi thở. Nương theo hơi thở thì hơi thở thông được; làm bình hơi thở thì hơi thở đều được. Hỏi: giữ và thuận là hai hay là một? Đáp: biết vì sao giữ thì biết thuận; biết vì sao thuận thì biết giữ. Là hai hay là một, vốn đều không sai. Từ rộng trở về gọn, chỉ ở chỗ ngưng thần; tuyệt đối đừng dùng ý; nếu dùng ý thì không phải chân ý. Chân ý sinh từ trong tĩnh, như lúc hồng mông (khí hỗn độn ban sơ) mới phân, không vướng nhiễm gì, mới dùng được. Cho nên phải chết đi rồi mới biết sống; không biết sống thì cũng không biết chết; sống chết là cơ sâu xa của động tĩnh.
Bài "Lại luận về phép điều tức" của ông Tiềm Hư nói: Phàm điều tức để dẫn hơi thở thì chỉ cần ngưng thần vào khí huyệt. Thần ở trong khí huyệt, lặng lẽ chú vào âm kiêu, không giao mà tự giao, không tiếp mà tự tiếp; cái gọi là "cách thân mà thần giao, lẽ ấy rất rõ", tiên xưa đã nói chắc chắn rồi. Cái gọi là "rời hình mà giao khí" thì riêng có khẩu truyền. Cái gọi là "nam không cởi áo, nữ không cởi dải lưng, kính như thần minh, yêu như cha mẹ", đều chỉ là ngưng thần tụ khí này mà thôi; cho nên nói "đạo quy về tự nhiên". "Tham Đồng" (sách "Chu Dịch tham đồng khế", kinh điển đan đạo) nói: "Việc làm của tự nhiên, chẳng phải có điều tà mà thành đạo"; chính là nói điều này.
Bài "Ba lần luận về phép điều tức" của ông Tiềm Hư nói: Nước hợp với nước, lửa hợp với lửa, gió hợp với gió, mây hợp với mây, đó là lẽ thường. Điều tức là lấy khí hợp với khí, cần gì phải gượng làm? Chỉ cần ngưng thần vào khí huyệt, ánh sáng của thần soi xuống mạch âm kiêu, không hẹn mà gặp; đó là một khí cảm thông, tự nhiên mà như thế. Quẻ Truân nói: "Lấy cái sang hạ mình xuống cái hèn, nên được lòng dân lớn." Quẻ Hàm nói: "Dừng mà vui, nam ở dưới nữ, cho nên hanh thông." Kinh Dịch đối với đạo giao tiếp đã nói rất xác đáng. Nhưng phép điều tức có phép công, có khí cụ, đan đạo từ đầu đến cuối không rời chúng.
Tiên sinh nói: Ta cùng Hàm Hư tử bàn về đạo đại đan kim dịch thất phản cửu hoàn (bảy lần trở lại, chín lần quay về: số bảy là số của Hỏa, số chín là số của Kim; chỉ việc đưa Hỏa và Kim trở về gốc). Hàm Hư nói: theo lời tiên sinh thì đều là diệu dụng của đao khuê cả. Ngày khác thấy Hàm Hư làm bài "Mậu Kỷ nhị thổ" (hai thổ Mậu và Kỷ), rất hợp ý gốc, mến mà chép lại truyền đi. Người học muốn hoàn tất trường sinh, bỏ điều này thì không thông thần được.
Hàm Hư nói: "Ngộ Chân Thiên" (tác phẩm đan đạo của Trương Bá Đoan) nói: "Ly Khảm nếu không có Mậu Kỷ, tuy chứa bốn tượng cũng không thành đan. Chỉ vì hai bên đều mang chân thổ, nên kim đan mới có sự trở về." Bốn câu thơ này nói hết cái diệu của việc hòa hợp đầu đan. Bởi vì trong lửa sinh ra thủy ngân thuộc Mộc, trong nước sinh ra chì thuộc Kim; Mộc, Hỏa, Kim, Thủy chứa bốn tượng ở giữa Khảm và Ly; lúc này trong Ly có Kỷ, trong Khảm có Mậu, hai thổ làm mối thì bốn tượng có thể hợp lại. Có người bảo chân ý thuộc Thổ, Thổ có Mậu Kỷ, há chẳng phải có hai ý sao? Đáp: giống vậy, nhưng không phải. Gọi là ý thì là một, gọi là thổ thì là hai; lấy một ý chia làm hai ý, mới có hai thổ để gọi tên, mới có trong ngoài để phân biệt; nhưng ắt phải biết động biết tĩnh.
Xét gốc thì Mậu thổ là ngoại dược, là chân dương ở trong âm, lấy động làm chủ; cho nên lúc lấy Khảm chỉ dò xét lúc nó động; biết động là ý, tức lấy lúc biết động làm một thổ. Kỷ thổ là nội dược, là chân âm ở trong dương, lấy tĩnh làm chủ; cho nên sau khi lấp Ly (lấy hào dương giữa quẻ Khảm lấp vào chỗ trống giữa quẻ Ly) thì dồn sức nuôi trong tĩnh; biết tĩnh là ý, tức lấy lúc biết tĩnh làm một thổ. Đó là một ý chia làm hai ý mà có thể gọi là hai thổ. Lại lấy hai ý hợp làm một ý, thì không có hai thổ để câu nệ, cũng không có trong ngoài để chấp; nhưng ắt phải động được tĩnh được. Xét gốc thì Kỷ thổ là nội đan, cũng có thể biến làm Mậu thổ: lấy mặt trời Ly chiếu vào mặt trăng Khảm, trồng chì được chì, chỉ thấy Mậu mà không thấy Kỷ, đó là tĩnh có thể vào trong động. Mậu thổ là ngoại đan, cũng có thể hóa làm Kỷ thổ: lấy dương của Khảm bù âm của Ly, trồng thủy ngân được thủy ngân, chỉ thấy Kỷ mà không thấy Mậu, đó là động có thể nhập vào tĩnh. Đó là hai ý hợp làm một ý mà không câu nệ là hai thổ.
Vậy thì "hai bên đều mang chân thổ" là mỗi bên mang một thổ chăng? Hay là cùng mang chung một thổ chăng? Người thông minh linh hoạt tự hiểu rõ. Đạo trở về của kim đan, không có chân ý này thì không làm được. Không chỉ hòa hợp bốn tượng, mà còn sai khiến được bốn tượng. Vì sao? Bởi vì trong Mộc chứa Hỏa, ném vào làng Thủy thì lửa phát; Mộc chở Kim lên, thủy ngân đi rồi lại đến; Hỏa được Kim mà thành "phản" (trở lại). Trong Thủy sinh Kim, nấu bằng công lửa thì nước sôi; Kim theo Mộc lên, chì đi rồi lại về; Kim được Hỏa mà thành "hoàn" (quay về). Thuật trở về của Kim và Hỏa chính là đại đan kim dịch thất phản cửu hoàn. Người muốn đại đan thành tựu, bỏ chân ý này thì do đâu mà được?
Tử Dương (đạo hiệu của Trương Bá Đoan) nói: "Rồng đỏ hổ đen mỗi con một phía đông tây, bốn tượng giao nhau trong Mậu Kỷ." Đào tiên nói: "Rồng từ lửa ra, rồng xanh biến thành rồng đỏ; hổ hướng nước sinh, hổ trắng đổi tên thành hổ đen." Chỉ bốn chữ "rồng, hổ, đỏ, đen" này đã đủ bốn tượng. "Giao nhau" tức là quy tụ lại. Theo thiển ý, người làm đan muốn bốn tượng quy tụ thì phải khiến ngũ hành tụ hội. Cái gọi là "trong Mậu Kỷ" không phải là trong Ly, trong Khảm, mà là trung cung, là trung ương. Đông tây cách trở, đao khuê hợp chúng lại; hai vật biến thành bốn tượng, bốn tượng gom vào một làng, một làng tụ hội ngũ hành. Ngũ hành tụ thì đan mới kết; cho nên hai câu sau nói: "Phục Cấu từ đây dùng được, ai bảo kim đan không thành công!" Phục Cấu dùng được tức là hỏa phù mười tháng (mười tháng vận lửa nuôi thai đan). Tiến hỏa ở Phục, thoái phù ở Cấu, vận dụng rút bớt thêm vào, tự nhiên đúng mức, kim đan mới thành được.
Nhà đan lấy "Mậu Kỷ" làm chữ "đao", lấy "hai thổ" làm chữ "khuê"; đó là ghép chữ theo hình, chính là chỉ cho người cái ý hợp lại. Có điều hai thổ làm chữ "khuê" (chữ "khuê" gồm hai chữ "thổ" chồng lên nhau) thì ai cũng biết; còn Mậu Kỷ làm chữ "đao" thì ít người biết. Tiềm Hư nói: có một kẻ sĩ hiểu ý mà giảng rằng nét [chữ hỏng] (?) (đọc là "niết", tức nét móc gập) là chữ Kỷ, nét phẩy (đọc là "phiết") là chữ Mậu. Trước đây không có căn cứ, nhưng có vẻ đúng. Hàm Hư nói: không phải không có căn cứ. Sách phổ đàn cầm lấy mấy chữ gom thành một chữ, mỗi chữ lấy một nét, phép gảy tay trái tay phải đều thấy đủ trong một chữ; đó là lấy phổ đàn cầm làm căn cứ. Nét móc là phần đầu của chữ Kỷ, nét phẩy là phần bên của chữ Mậu; hai thổ Mậu Kỷ được hợp lại bằng hai chữ "đao khuê", là mong người ta đem hai thổ Kỷ của Ly và Mậu của Khảm hợp về một chỗ. Lời ẩn của nhà tiên thường là như vậy.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video