Trương Tam Phong tiên sinh toàn tập, quyển tám
Trường Ất sơn nhân Lý Tây Nguyệt người Hán Gia biên soạn lại; Trương Đạo Uyên, tự Tử Thâm, kính cẩn chép.
Chu Đạo Sinh, hiệu Vãn Thành tử, người Lãng Trung, kính cẩn khắc in.
Cháu: Chu Anh, hiệu Xuân Thành;
Chu Toản, hiệu Tố Viên, cùng hiệu đính chữ;
Con trai: Chu Hoàng, hiệu Bàn Khê.
THỦY THẠCH NHÀN ĐÀM (Chuyện nhàn bên nước bên đá)
Chuyện nhàn
Trương tử (thầy Trương, tức Trương Tam Phong) nói: Người đời bảo đọc sách mười năm, dưỡng khí (nuôi dưỡng khí chân chính trong người) mười năm. Họ chia đọc sách và dưỡng khí thành hai việc riêng, như thế thì không phải cái học của thánh hiền. Đọc sách là để tìm hiểu đạo lý, dưỡng khí là để rèn bản tính. Công phu tính lý (hiểu thấu đạo lý và rèn bản tính) nằm ngay trong việc đọc sách và dưỡng khí cùng làm song song, không trái nhau. Tuyên Thánh (tức Khổng Tử) nói: "Học mà thường xuyên ôn luyện." Đó chính là chỗ đủ để nghiền ngẫm, rèn luyện tính lý cho thuần nhất, không ngừng.
Trương tử nói: Đào Uyên Minh nằm khểnh dưới cửa sổ phía bắc, tự cho mình là người đời Hy Hoàng (vua Phục Hy thời thượng cổ, chỉ thời thái bình chất phác). Câu ấy đủ thấy khí tiết thanh cao, giữ chí với triều trước của ông. Chỉ vì lời ông nói cao siêu nên người ta không nhận ra mà thôi.
Trương tử nói: Kẻ tu đạo như ta mong các sĩ tử sớm toại nguyện công danh, làm trọn bổn phận ở đời, rồi lập tức buông tay. Người thành công rồi mạnh dạn lui về, ấy là gặp thời. Đáng lo là kẻ chìm đắm trong trường công danh, quyến luyến mãi không thôi, ấy là kẻ ngu.
Trương tử nói: Trong sự hàm dưỡng (nuôi dưỡng, rèn giũa tâm tính) có cái học lớn; ở chỗ ôn hòa có tính tình chân thật. Các con phải bao dung được điều người khác không bao dung nổi, nhẫn được điều người khác không nhẫn nổi, thì tâm tu càng tĩnh, tính càng rộng càng thuần.
Trương tử nói: Công danh không kể lớn nhỏ, cốt phải tiến lui đúng lúc. Làm sao biết được lúc? Hễ đang ở trong công danh mà bình tâm nghĩ: "Công danh của ta chẳng qua đến đây là cùng", rồi dừng lại ngay (?), thì có thể gọi là được thời. Hoặc giả có khi chưa đến tận cùng, nhưng thà chưa tới, chớ cầu quá. Hoài Âm hầu (Hàn Tín) không bằng Tử Phòng (Trương Lương), Nguyên Vi Chi (Nguyên Chẩn) không bằng Bạch Hương Sơn (Bạch Cư Dị), đều vì lòng muốn cầu cho tận cùng che lấp. Giả như Tử Phòng, Hương Sơn cũng có lòng cầu tiến, thì Tử Phòng hẳn chẳng khó lại đứng vào hàng tể phụ (quan đầu triều giúp vua), Hương Sơn cũng có thể thăng làm tể tướng; nhưng biết đâu rốt cuộc họ lại chẳng cùng chung kết cục không trọn vẹn như Hoài Âm, Vi Chi? Cho nên ai biết tiến lui mới đáng gọi là bậc hiền triết.
Trương tử than dài rằng: Năm tháng mênh mang, người theo cảnh mà trôi dạt. Ta thấy trong cõi người, những kẻ cầu danh cầu lợi mà chớp mắt đã được áo xanh áo tía (chỉ chức quan cao), vài năm đã ôm của cải dồi dào, thì nghìn trăm người không được mấy người. Dẫu có người như thế, tước cao quyền lớn cũng khó đè được Diêm La, vàng ròng ngọc trắng cũng khó mua cho vô thường (cái chết) khỏi đến. Lại có người giàu mà thọ, sang mà yên, rốt cuộc cũng về nằm dưới mộ có hàng bạch dương, gió thu hiu hắt, hơi lạnh thê thảm. Con cháu không ra gì, lại thấy chớp mắt đã hoang tàn, có ích gì đâu! Huống chi giàu to sang lớn, giàu bất chợt sang bất chợt, thường sợ người ta vô cớ ngang ngược, chửi bới, bới móc; nếu lại không làm việc thiện, bị người nguyền rủa, thì có kẻ theo lời nguyền mà tàn lụi, có kẻ theo lời nguyền mà nghèo khốn, ai nấy đều hả dạ, người người đều vui lòng. Thật ra đó là trời báo ứng rõ ràng, chứ không phải miệng người xoay chuyển được. Người nếu nhìn thấu được, buông bỏ được, tự nhiên chẳng thèm người giàu, chẳng thèm người sang, chỉ tìm lẽ yên phận của mình, giữ đạo tu chân (tu luyện để trở về cái chân thật) của ta. Người tranh nhau ồn ào, ta riêng lặng lẽ; người đều phiền não, ta riêng mát mẻ. Lại cần gì hỏi người khác hiển đạt hay không, khốn cùng hay không, để làm kẻ đứng ngoài mà bất bình!
Trương tử nói: Chuyện thọ yểu của con người: người bậc trên đã có định, người bậc dưới đã có định, người bậc giữa thì không định. Người bậc giữa ít thiện ít ác, trời muốn kéo dài tuổi họ cũng không được, muốn rút ngắn cũng không được, thế nên để mặc họ tự sống tự chết trong đó. Biết giữ gìn thì sống, không giữ thì chết. Cho nên tu thân là đáng quý. Tu thân mà kèm thêm tích công chồng hạnh để mong trường sinh cửu thị (sống lâu, lâu không già) thì càng đáng quý. Còn người bậc dưới, lỗi nhiều ác nhiều, dù có tu thân cũng không được trường sinh, chỉ như tinh khí trên thân bị gọt bị lột, phạt bằng cái chết mà thôi. Bậc trên thì không như vậy. Lấy tư cách bậc trên mà tu trường sinh thì trường sinh có thể chứng được; dù không muốn tu trường sinh, chính khí của họ chống đỡ cả khoảng không, cũng được xếp vào hàng thần đạo; nếu không thì đầu thai trở lại cõi người cũng ắt sinh vào nhà nhân hậu lương thiện. Lẽ trời như vậy, có gì khó hiểu!
Trương tử nói: Từ xưa những người trung trinh tiết liệt, lúc bỏ thân để làm trọn điều nhân, liền có cảnh tượng thất phản hoàn đan (phép luyện đan trong người của đạo gia: tinh khí xoay vòng quay về bảy lần để kết thành "đan", tức viên thuốc trường sinh bên trong). Lúc ấy một lòng không động, một chí không chia, khí hạo nhiên (khí lớn lao, ngay thẳng) đứng ở giữa mà sinh ra chính khí; mặc cho dao cưa vạc dầu, đều coi như ma quỷ thử ta, không chút lay động; ta chỉ thu giữ nghĩa khí, tụ mà không tan, đọng lại đến cực bền. Hỏa hầu (độ lửa, tức mức độ và thời điểm vận công trong luyện đan) mà đến được như thế thì ánh sáng khí phách anh hùng suốt vạn năm không tắt. Nhà tiên khi nhập thất lâm lô (vào phòng kín, ngồi trước lò, tức bắt tay luyện đan) cần phải có bản lĩnh này.
Trương tử nói: Lúc cha mẹ còn, phải kịp thời làm tròn chữ hiếu mới tốt; nếu không, khi cha mẹ đã khuất, mỗi mùa lại nhớ thương, đau lòng không nói hết được. Hôm nay đang mùa thu giữa núi rừng, ai đang thủ chế (để tang cha mẹ) hãy nghe ta đọc: "Lại thu về, đầy rừng lối cũ, ngoài trời mây biếc vọng lòng thân. Lau vàng cỏ trắng già trong sương, lệ rưới suối vàng (cõi chết) sâu mấy thước!" Thử ngâm bài này, ai mà chẳng thê thảm.
Trương tử nói: Về đạo hiếu, mỗi người nên làm hết lương tâm trời phú; cách làm không giống nhau, nhưng rốt lại là một, cùng quy về chữ "hiếu" là được. Muốn cha mẹ khỏi phải tựa cửa trông con, thì nên về nhà phụng dưỡng; muốn làm việc hiển dương (làm rạng danh cha mẹ), thì nên quyết chí trên đường làm quan; muốn giữ thân làm hiếu, thì nên ít ham muốn, giữ lòng trong sạch; chỉ nói suông thì vô ích. Mấy anh em các con làm rạng danh thì chưa được, về nhà thì ít, chẳng bằng ít ham muốn, lòng trong sạch, noi theo lời dạy của hai bậc hiền là Tăng Tử và Mạnh Tử là tốt. Nếu không lòng trong ít muốn, chỉ hão mong danh mà danh không thành, hão mong lợi mà lợi không tới, hão mong mọi thứ mà mọi thứ không được, hình thần tiều tụy, mặt mũi cha mẹ chưa suy mà con đã có dáng già mỏi; như thế là muốn nói hiếu mà hiếu cũng chẳng được lâu, lại khiến cha mẹ chỉ lo con ốm đau, lắm lo nghĩ vì con đi xa; chẳng may con chết, lại thêm cha mẹ đau buồn, lại bắt cha mẹ phải chôn con. Nghĩ từ đó, hiếu ở chỗ nào? Chẳng phải thành kẻ có tội suốt đời ư? Đạo ta lấy lòng trong ít muốn làm gốc, thật là phương cách giữ thân; lại thêm sắc mặt hòa nhã, thái độ thuận theo, thân cung kính, ý thành thật, thì về chữ hiếu đã được rồi.
Trương tử nói: Nho sinh sau khi đỗ mậu tài (tú tài), phần nhiều đi dạy học tư. Nên biết nhận tiền gạo dạy học để phụng dưỡng cha mẹ cũng là cửa thuận tiện của nhà Nho. Nhưng Khổng, Mạnh để lại thi thư cho người sau vốn không dạy người kiếm lợi; đến đời sau mới có chuyện tiền thù lao dạy học, thì dùng chính thứ ấy phụng dưỡng cha mẹ, đúng là dùng nhỏ được hiệu nhỏ mà thôi. Nhưng không được tham lam không chán, mưu kế an nhàn cho con cháu, biến thi thư thành ổ kiếm lợi, như thế mới không thành kẻ có tội với thánh hiền.
Trương tử nói: Người muốn trọn trung hiếu, giữ đại tiết (khí tiết lớn), trước hết phải lòng trong sạch, dưỡng khí. Nếu không có chân tâm, chân khí (lòng thật, khí thật), ắt không thể trọn trung hiếu, giữ đại tiết. Bởi trung hiếu gốc ở chân tâm, đại tiết bắt nguồn từ chân khí. Muốn được chân tâm chân khí, lại phải lấy tĩnh làm chủ, mới giữ được chân tâm, nuôi được chân khí.
Trương tử nói: Người nên tìm cái vui bên trong, đừng tìm cái vui bên ngoài. Khổng Tử nói "niềm vui ở trong đó", ấy là vui bên trong. Nếu chỉ mong cầu bên ngoài, ấy là muốn tìm vui bên ngoài, mà rốt lại sinh phiền não.
Trương tử nói: Nhà nho sinh hay mắc chứng di tinh, tuy do tâm hỏa (lửa của tim, theo y học cổ chỉ sự nóng nảy, dục vọng trong lòng) không thuần, nhưng cũng vì suốt đêm nói cười, thâu đêm đọc sách, dẫn khí ở đan điền (vùng dưới rốn, nơi chứa khí gốc của thân) buông hết ra nơi khóe miệng, khiến tinh mất bạn đồng hành, nên mới có chứng ấy. Người khéo giữ thân thì nên ít nói cười, đọc sách nên ôn hòa.
Có một chàng trai trẻ mắc bệnh uể oải, mềm yếu. Trương tử nói: Con nên nhân trời đông nắng ráo, chở đá nhỏ xây ụ nhỏ, cầm cuốc núi dọn cỏ khô, chưa đói thì thôi. Ngày ngày như thế, thong thả vận động như người làm vườn, thì khí huyết toàn thân lưu thông, không ứ trệ.
Trương tử nói: Kẻ hào kiệt làm người tốt, làm việc tốt, chỉ cầu lòng mình được yên, chẳng hề mang ý mượn việc thiện để cầu phúc. Thượng đế sáng suốt cũng chỉ có lẽ ban phúc cho người thiện, giáng họa cho kẻ ác để đối đãi người thường, chứ không đem ra đối đãi hào kiệt. Làm thiện được phúc là điều hào kiệt đáng có, nhưng không phải hào kiệt nào cũng có đủ. Xem họ oanh oanh liệt liệt, làm điều thiện để lưu lại giữa trời đất, nghìn năm không mai một, thần hồn được hưởng hương khói nơi cõi u minh, thì có điều gì chẳng phải là trời báo đáp hào kiệt đâu. Ta xem những trung thần hiếu tử, nghĩa sĩ, người nhân từ xưa đến nay chết yểu giữa hoạn nạn, mà vừa cảm khái, vừa chợt hiểu ra.
Trương tử nói: Đọc sách, giữ phẩm hạnh là việc cấp thiết của nhà nho, mà đạo giữ thân đủ bao gồm việc giữ phẩm hạnh trong đó. Người giữ thân ắt bỏ kiêu căng, xa xỉ, dâm dật, quét sạch hành vi tà; vì thế giữ thân bao gồm được giữ phẩm hạnh. Đạo giữ thân do Tăng Tử truyền lại, đến Mạnh Tử thì phát huy rộng ra. Dưỡng tâm, ít ham muốn, giữ chí, giữ khí, đó là khuôn thước của việc giữ thân. Và đạo tu chân lấy ngay đó làm pháp môn (cửa vào, phương pháp tu) chính. Nhưng lòng người bị che lấp, nghe nói giữ thân thì cho là chuyện thường, nghe nói tu chân thì cho là chuyện kỳ lạ. Muốn tìm người biết tu chân ngộ đạo thì đã khó lắm rồi.
Trương tử nói: Một ngày không có cái học của Khổng, Mạnh, thiên hạ không có người tốt; một ngày không có cái học của Trang, Lão, anh hùng không có đường lui.
Vương cư sĩ (người tu tại gia họ Vương) cho rằng ăn chay tức là bỏ "huân". Trương tử nói: Huân và chay khác nhau. Đạo gia kiêng ngũ huân (năm thứ rau cay nồng); sách thuốc nói đó là hành, hẹ, kiệu, tỏi, cải dầu. Năm thứ này cay hôi, làm tán khí, nên chữ "huân" gồm bộ "thảo" (cỏ) và chữ "quân" (binh lính), như nói là quân lính trong loài cỏ, đều chủ về khắc phạt. Người dưỡng khí kiêng chúng. Nhà Phật coi trọng ăn chay vì giới không giết hại, thả vật sống, nên mọi thứ thịt loài vật đều gạt bỏ không ăn. Người đời ăn chay vào ngày sóc, ngày vọng (mùng một, ngày rằm) mà ngày thường vẫn ham béo ngọt, thì chay cũng như không chay. Ta tính giúp cho người ăn chay bỏ huân rằng: miệng lành không bằng lòng lành, noi theo lời dạy "người quân tử tránh xa nhà bếp" là được. Dưỡng khí tức là nuôi được bụng, tuân theo lời răn về mùi vị của bậc chí nhân (người đạt đạo đến tột bậc) là được.
Trương tử bảo hai đạo sĩ Nhẫn Nhục và Thụ Nhục: Phàm người lo việc bên ngoài cũng phải lo bên trong; bên trong tu cho thuần hậu thì phúc bên ngoài cũng thêm. Giữa lúc bận trộm được một phần nhàn là được một phần điều dưỡng; trong lúc tĩnh đọc được một ngày sách là được một ngày lợi ích. Nếu chỉ chạy theo bên ngoài thì gọt mất gốc rễ, càng thấy mỏng manh.
Trương tử bảo Trác Am: Giữ thân lấy an tâm, dưỡng thận làm chính. Tâm yên thì ly hỏa (lửa của tâm; quẻ Ly thuộc hỏa, ứng với tim) không chập chờn ra ngoài; thận được nuôi thì khảm thủy (nước của thận; quẻ Khảm thuộc thủy, ứng với thận) không tràn ra ngoài. Lửa không chập chờn ra ngoài thì ắt không có bệnh thần trí lay động, mà tâm càng yên; nước không tràn ra ngoài thì ắt không lo tiết tinh, mà thận càng trong. Thận trong thì mệnh hỏa (lửa gốc của sự sống, ở thận) không xông lên, tâm yên thì thần hỏa (lửa của thần, ở tim) chiếu xuống được; tinh và thần giao nhau đọng lại, kết thành thai tức (lối thở nhẹ sâu như thai nhi trong bụng mẹ, gần như không dùng mũi miệng), có thể trừ bệnh, có thể kéo dài tuổi thọ.
Ngày mùng ba tháng ba, các học trò trong núi tắm bên bờ sông Cẩm, hóng gió dưới rừng xanh, nghe chim tử quy (chim cuốc) kêu. Bỗng có chiếc lá rơi xuống đất, gập lại như cái hộp; mở ra xem thì có thứ giống hạt hoa sói gói bên trong. Hỏi người địa phương thì họ nói: "Đó là hạt châu Đỗ Vũ." Hỏi dùng làm gì thì nói: "Không biết." Vừa lúc Trương tử đội nón thong dong đi tới, nói với mấy người: Các con muốn biết sự tích hạt châu Đỗ Vũ chăng? Sau khi vua Thục (tức Đỗ Vũ, vua nước Thục thời cổ) vào núi, người Thục nhớ ông, nên vua sai chim tử quy đem châu ban cho dân Thục. Tử quy là chim sứ của vua Thục, tên gốc là Tạ Báo (chữ "báo" nghĩa là con beo). Vua nói: "Ngươi về nước ta (chữ "tử quy" nghĩa là "ngươi về"), an ủi dân ta." Nên Tạ Báo lại có tên Tạ Báo (chữ "báo" nghĩa là báo đáp), là Đỗ Vũ đặt tên để báo tạ dân vậy. Hạt châu ấy hoặc đỏ hoặc vàng, hoặc xanh hoặc tía, năm màu không nhất định, có thể trừ ma quỷ quấy nhà. Gặp ma quỷ quấy, lén cầm hạt này ném vào thì chúng tan ngay, nhưng không được để ai hay biết, và thầm niệm: "Vua Thục vua Thục, ánh châu ánh châu, ném quỷ quỷ đi, giết quỷ quỷ chết, ta cầm châu thiêng, rực rỡ tỏa sáng, âm khí nào cũng hết, âm hết dương về; ta vâng lệnh Cửu Thiên Nguyên Sư, cấp cấp như luật lệnh, sắc!" (câu kết thường dùng trong bùa chú, nghĩa là: thi hành gấp như pháp lệnh, đây là lệnh!). Lại nói: lấy số hạt nhiều hay ít để bói năm được mùa hay mất mùa thì rất linh.
Trương tử nói: Người nên tĩnh dưỡng thân thể, sống theo đúng địa vị hiện có của mình, gặp cảnh nào yên cảnh ấy, thì tâm tính hòa bình, thần khí đạm bạc.
Trương tử bảo Thụ Nhục: Ngươi dạy con nhỏ phải nghiêm, phải ràng buộc chặt; nếu không, tính khí một khi đã hư, lớn lên ngươi lại ghét nó, thế là tự mình yêu nó rồi tự mình bỏ nó.
Trương tử cùng bọn Vân Thạch, Trác Am, giữa tiết đông giá rét, đi trong núi non rậm rạp, nghe tiếng quỷ nói rì rầm. Hỏi thổ thần (thần đất) thì biết đều là hồn vía ông bà cha mẹ của người ta. Âm u lạnh lẽo, mồ mả tiêu điều, quan quách đổ nát, áo mũ hài cốt đều bị giá rét xâm vào; người biết thương xót há không sởn xương chua xót? Đó là lý do người xưa có việc tảo mộ, gửi áo rét cho người đã khuất.
Trương tử bảo người trong núi: Mùa hè nên dậy sớm dụng công; sau khi mặt trời mọc, tìm chỗ hơi mát thu tâm tĩnh tọa. Tuyệt đối đừng ngủ vào giữa trưa lúc nóng nhất; ngủ mà không mê man thì còn được, ngủ mà mê man thì tinh dịch hóa thành mồ hôi chảy ra, tiếc thay tiếc thay!
Trương tử nói: Hôm qua ta đi núi Lưỡng Giới, thấy một bà già ngồi trên vách núi cười, cười xong lại khóc; lòng ta ngờ là hồ ly thành yêu. Rồi bà rơi xuống vách núi chết. Chạy lại xem thì đã bị sét đánh, ấy là một con cáo thành yêu nghìn năm. Ta không biết nó đã làm gì, hỏi Hỏa Xa Linh Quan (một vị thần hộ pháp của đạo giáo), thì nói nó từng ăn thịt người nên bị đánh. Núi Lưỡng Giới là chốn trời xanh ngày sáng mà còn có loài này, huống chi những vách núi hoang vắng sâu thẳm!
Trương tử than rằng: Người đời sớm tối bôn ba, đều nói "bất đắc dĩ" (chẳng thể dừng được), thật ra có gì mà chẳng thể dừng; chỉ vì trong lòng không dừng được nên mới hay nói không dừng được. Vả lại nay chẳng thể dừng thì sau này ắt dừng: già rồi chết, đó gọi là dừng, đâu có gì là không dừng được! Các con, ai sáng suốt biết thấy điềm từ lúc mới nhú, thì từ nay hãy dừng.
Trương tử bảo người đang chữa bệnh lao: Người chữa bệnh phải lòng tĩnh, lòng bình, lòng thong thả, không được mong hiệu quả nhanh. Uống thuốc mà bệnh không nặng thêm, thế đã là hiệu quả nhanh rồi. Sau đó ngày một đỡ chút, ngày hai đỡ chút, ngày ba khá dần; tuy chậm, nhưng so với kẻ ngày càng thêm bệnh, chớp mắt đã chết, thì khác nhau như trời với vực.
Trương tử dạo trên Nhạc Vân, dừng ở quán Ngâm Phong, nói với các học trò: Hôm nay núi trong người lặng, lòng xa đất vắng, thật là cảnh khó có được. Các con mỗi người làm một bài thơ mới, lại bảo Hàm Hư tử gảy một khúc rồi gảy thêm khúc nữa để giúp hứng ngâm, chẳng vui sao? Người dù không biết gảy đàn cũng phải khéo học nghe đàn, để rửa sạch mọi dục vọng riêng nhơ nhớp, đục ngầu (?), mọi vọng tưởng hồ đồ lẫn lộn. Lặng nghe tiếng đàn như dạo thời thái cổ, mọi âm thanh đều chìm, mênh mang nghĩ xa, siêu thoát khỏi đời tục, trong trẻo mà hay, thăm thẳm mà sâu, như chính ta cũng ở giữa tiếng đàn, quên việc trần, gặp vua Ngu (vua Thuấn), gặp nhà Chu, gặp Khổng, Mạnh, còn Bá Nha, Tử Kỳ (đôi bạn tri âm thời Xuân Thu) thì đứng sau; thế mới là bậc u nhân (người ẩn dật thanh nhã) hạng trên; không thì chỉ là người tục, người nông cạn, sao đáng ở chung! Ta rất yêu cái khí thu vàng này, rất trong, rất nghiêm; ước gì mang một bầu rượu, một cây đàn, một cây sáo, lên tận đỉnh núi cao, cười ngắm núi sông mặt đất, khói mênh mang, mây nhàn nhạt, nhìn làng xóm mờ mờ dưới nắng, sông dài sóng xa tít tắp. Lúc ấy tiếng sáo nổi lên trên ngọn cây, tiếng đàn phát ra trên đá, hơi rượu thông khắp suối đỏ vách biếc, chim núi tự hót, sắc xanh không trung rơi rắc, thật là việc khoái! Không biết các con có hứng thú ấy chăng?
Trương tử bảo các đạo sĩ già: Các ngươi đến tuổi này, phải dứt lòng, đặt chân vững mà làm công phu; việc đời thì lấy ba chữ "đừng màng nó" làm chủ, thì muôn ý nghĩ tan như băng. Phàm trong thân người đều có khiếu (những chỗ then chốt khí lưu thông trong thân), trong khiếu đều có sinh khí (khí sống); nếu không có sinh khí thì làm sao giữ được hình hài? Chỉ là có khí phát sinh mà người không biết tĩnh lặng quan sát mà thôi. Nay ta nói cho các ngươi tám câu chuyện nhàn, coi như trống chiều chuông sớm (lời cảnh tỉnh). Người phải hiểu chút khiếu, biết chút cơ (điềm vi diệu lúc sự việc mới động), lưu chút thần (để tâm chú ý), hạ chút khí (nén bớt khí nóng nảy, nhún nhường), thì ngươi nghĩ được thông, nhìn được thấu, làm được việc, nên được người. Đây là lời nói không chủ ý, nhưng chính là cái học các ngươi phải dụng tâm. Định là tâm, tĩnh là thần; dù có khiếu mà tâm không định ở trong đó, thì do đâu mà biết cơ?
Trương tử bảo các đạo sĩ ở núi: Hồi ông (tức Lã Động Tân, hiệu Hồi đạo nhân) kêu gọi người hướng về đạo, trong đó có vô hạn tấm lòng như bà thương cháu. Về phía con người thì vẫn sợ khó thành, đó là bệnh chung của mọi cái học nghìn xưa; nhưng có chí xông trời thì đạo cũng không ngăn anh hùng. Người sợ nhất là mềm yếu không phấn chấn; nếu gắng gượng tinh thần lên, tổ sư ắt ngầm giúp.
Trương tử bảo người ẩn dật trong núi: Người ở núi mà gọi là ẩn thì phải biết cái vui của núi rừng. Cái vui của núi rừng lại không nằm ở núi rừng, mà ở chỗ trong lòng có cái để vui với núi rừng, rồi sau núi rừng mới giúp thêm niềm vui ấy. Cùng núi rừng yên ổn với nhau trong trống không lặng lẽ, u tĩnh thanh nhã, đạm bạc điềm tĩnh, đó gọi là người biết vui cái vui của núi rừng.
Trương tử nói: Người phải lập tức nhàn được mới là tay cao. Nếu nói "khoan đã, đợi ta thu xếp vài ngày rồi sẽ thong thả tìm hiểu", đó là giọng của kẻ tầm thường, lòng dạ của kẻ ngu.
Trương tử bảo Viên Dương tử: Ngươi cắt được ân ái, bỏ được hồng trần (cõi đời bụi bặm), hôm nay có thể định được đời ngươi rồi. Về sau phẳng lặng, mãi không nguy hiểm; đời người đến được đây, vui thay! Trời đẹp, non nước đẹp, đình đài đẹp, bạn bè tốt, phong cảnh đẹp, từ hôm nay bắt đầu, từ hôm nay hưởng, từ hôm nay lĩnh ngộ là được.
Trương tử nói: Địa lý (thuật phong thủy, xem thế đất) của nhà tiên phải ngộ cùng với đan đạo (đạo luyện đan). Như Di Vân sơn trang của Viên Dương tử, một khu nhà ở, tọa lạc giữa hai núi, không nuốt không nhả (thế đất không lấn vào, cũng không đẩy ra), như mở như khép, dùng phép "dựa sát" (nép sát vào thế núi), kết thành nơi ở bình an, thật là chỗ trung tâm lớn nằm dưới Hoàng Đình (vùng trung tâm trong thân người theo đạo gia), trên Quan Nguyên (huyệt ở dưới rốn chừng ba tấc). Thiên cơ như thế, mấy ai biết được?
Trương tử nói: "Núi tĩnh vừa hợp bàn đạo cả, lòng trong chỉ thích đốt hương thơm" — đó là cảnh đẹp ngay trước mắt. Ta tình cờ nghĩ ra hai câu này, Viên Dương hãy nối tiếp cho ta.
Trương tử bảo các đạo sĩ: Người phải ở nhà mà như xuất gia, ở trần mà ra khỏi trần, gặp việc mà không giữ việc trong lòng, gặp vật mà không luyến vật, mới là hạt giống của đạo gia. Không cần câu nệ phải không có việc, cũng không vướng vào nghĩ ngợi việc.
Trương tử đội nón lá mát, thong dong ngoài mây. Một hôm nghe tiếng đạp ca (vừa giậm chân theo nhịp vừa hát) từ trong khói vọng lại; học trò nghe, thì ra là than đạo lớn khó truyền, bọn hoàng quan (đạo sĩ đội mũ vàng) chỉ lần lữa qua ngày. Bài hát rằng: "Thời gian vùn vụt, học đạo chậm chạp. Nước chảy núi trống, một mình dạo bước ngẫm nghĩ. Chỉ sợ cảnh trước mắt, thoắt một cái hơi trong cổ dứt, mê mê chẳng biết gì. Lúc sống mê mê chẳng biết gì, tỉnh lại rồi vẫn là thịt biết đi, thây biết bước. Sợ chỉ sợ vô thường đến, xương lạnh thương thay. Lúc ấy kiếp kiếp luân hồi, hoàn toàn chẳng biết mưa đập cành hoa."
Trương tử dùng ngư cổ (ống trống bằng tre, nhạc cụ đạo sĩ dùng khi hát đạo tình) của Hàn tiên (Hàn Tương Tử, một trong Bát Tiên), gõ theo nhịp mà gửi tình, hát "Khúc biển trần thê lương": "Phi Long tử (một hiệu của Trương Tam Phong) dạo trên trời. Mở miệng không rời trung hiếu, qua lại toàn là Doanh Châu (đảo tiên ngoài biển). Muốn truyền đạo, đi tìm người; than nhân duyên chốn chốn chẳng gặp, than đời người mấy ai quay đầu. Đèn trước gió, thuyền trên nước, dễ tắt, trôi xuôi. Nhà cửa thế lợi ai được lâu? Con cháu thân nhau rồi đều hóa thù? Chớp mắt rơi vào tay vô thường, khói hoang cỏ dại vùi đầu lâu. Tiều phu chặt củi đi qua lại, mục đồng mài mòn đá bia. Hỏi người quê đây là mộ nhà ai, mấy câu 'không biết, không biết', nước mắt quỷ rỉ rả. Than ôi! Tiên cưỡi hạc về đi thôi."
Trương tử ra khỏi cõi trời Thanh Vi, vào trong núi Đạm Viễn; mấy học trò nấu nước suối, tiếp đãi thân mật. Tiên sinh nói: Nay ta lấy "Khúc tiên Hỗn Nguyên" đùa tặng Viên Dương, các con hát cho ta nghe, thêm làm chuyện hay chốn rừng suối. Lúc ấy Lý Sơn Tiều gõ ống tre gọi rùa, Dương cư sĩ gảy đàn gọi gió, Lưu Dã Nhân gõ phách mây bay, bèn hát cho tiên sinh rằng: "Đạo sĩ Viên Dương thật biết chơi, tìm đạo bỏ quan như vứt giày rách. Tám năm mất vợ, mộng ngủ lẻ loi, đêm lạnh gối sắt, chăn uyên ương giá. Nhìn dung nhan, râu ria đã bạc; bàn tuổi tác, vẫn còn sức sống. Ta khuyên ngươi sớm tìm Hoàng Bà (trong đan đạo chỉ "chân ý", giữ vai mai mối điều hòa âm dương trong thân), cưới một cô vợ xinh. Nam dưới nữ trên, đảo ngược Khảm Ly (Khảm là nước, Ly là lửa; đảo ngược tức đưa nước lên, lửa xuống cho giao hòa), đực làm cái để điều hòa thần khí. Chàng rể dịu dàng của tiên nữ Thiên Thai, cô vợ xinh đẹp của lão Trương Quả. Vợ xinh đẹp, rể dịu dàng, trong động phòng chẳng biết trời đất. Tính tình giao cảm, mệnh cùng mày ngang hàng (?). Hỗn hỗn độn độn, lúc ấy mới thấy chân tâm của ngươi; hoảng hoảng hốt hốt, lúc ấy mới thấy chân ý của ngươi. Khúc đạo tình này là bậc thang lên tiên đầu tiên của ngươi. Cười ha hả truyền cho ngươi, đạo nhân Tam Phong vung bút đề." Hát xong, thấy trước đình trăng trắng, ngoài lầu trời xanh, mọi người ngồi quanh đàn đá, nhìn nhau mà cười.
BÀN VỀ THƠ
Trương tử nói: Kinh Thư nói: "Thơ để nói chí." Lời chú giải: "Ở trong lòng là chí, phát ra lời là thơ." Thế mới biết chí là linh tính trong lòng người, còn thơ chỉ là linh tính tuôn chảy ra ngoài. Thần tiên luyện thất phản cửu hoàn (luyện đan qua bảy lần quay về, chín lần trở lại), luyện cái tính linh diệu, trống rỗng mà sáng suốt này, để thành cốc thần (cái thần không bao giờ chết, theo Đạo Đức Kinh) muôn đời không chết; hiện ra ngoài ánh sáng mặt trời mặt trăng thì có hình, ẩn vào trong ánh sáng ấy thì không hình. Thần đến đâu thì phát thành thơ; thơ ca khác nhau là vì linh tính mỗi vị mỗi khác. Ta từng cùng các tiên qua lại đồng hoang, ra vào khói ráng, mỗi khi thấy câu hay của các chân nhân (người tu đã đắc đạo) đều ghi nhớ trong lòng và chép lại, đưa vào loại "Thủy thạch nhàn đàm".
Thơ Lã ông (Lã Động Tân) hạ bút rất cao, âm vang sáng sủa nhất; những câu về du ngoạn đẹp không kể xiết. Nay chép vài bài để thấy linh tính của tiên sinh không giống người thường. Bài "Đêm Thất tịch dạo tiên viện Nhạc Vân": "Vừa tan tiệc núi Câu (nơi Vương Tử Kiều cưỡi hạc lên tiên), lại đến dạo chùa xưa. Gió thưa sân lá ngô đồng, mưa nhỏ mùa thu hoa đậu. Núi xa mây vừa thu lại, trời dài sương chợt tan. Mát mới đã như thế này, sáo ngọc tựa lầu cao."
Bài "Qua lầu thành Vũ Xương": "Thành quách Vũ Xương rộng như xưa, nhà dân nước Sở sát bờ nước. Ngoài lan can sông lớn đãi cát ngày đêm, trong gác kiếm dài tựa trời mây. Người làm thơ ngồi ngâm dưới trăng lầu Nam, ông chài hát về trong khói Tây Tắc. Ông già thổi sáo càng nhàn nhã, ngâm vang một khúc nghìn năm."
Bài "Cùng Hàn Thanh Phu (tức Hàn Tương Tử) dạo Khuông Lư (núi Lư Sơn), sáu bài tuyệt cú": "Lư Sơn ngoài mây chín lớp xanh, mở cửa trông núi đọc Hoàng Đình (kinh Hoàng Đình, kinh dưỡng sinh của đạo giáo). Trong ấy có cảnh ai hay biết? Bỏ sách xoay mình vào bình phong biếc." "Sau mưa mầm non (?) xanh thấm người, đi thẳng vào sâu tránh bụi hồng. Sênh Hàn sáo Lã cùng hòa tấu, một tiếng nhạc tiên hai hóa thân." "Say vui chốn nào chẳng say vui, ở đất tiêu dao như ở trời. Thác nước đổ ngược ba trăm trượng, một lúc khí trong đầy bờ núi." "Buột miệng hát thành, tiện tay đề, cạo sạch rêu xanh cao thấp. Chợt nghe trống chùa từ chân khói, rừng cây xanh tốt qua suối Hổ Khê." "Một chữ thơ thành một chữ bay, chân trời hạc vàng chở ta về. Trước đàn có khách khó giữ ta, lòng như mây nhàn vào núi biếc." "Gọi rồng đang ngủ ra cửa biển, chốc lát chân trời mưa như trút. Trời rộng một thanh kiếm lại bay đi, ngoảnh trông (?) phía đông nam bóng cây mờ." Thảy đều trong trẻo đáng yêu.
Linh tính gần với Hồi ông nhất không ai bằng tiên sinh Hàn Thanh Phu. Ông có bài "Ngâm nhàn": "Lặng ôm đàn không dây, khẽ thổi sáo không lỗ. Một tiếng gảy, trời đất trong; một tiếng thổi, trời đất rộng. Một thổi lại một gảy, đều là khúc thần tiên." Bài "Họa thơ Lã tổ": "Hổ đứng ở cửa, hạc ở nhà, sênh ngọc uyển chuyển, sáo hòa theo. Ta đến chẳng phải khách núi mây, dòng nước sông Tương uốn khúc viết thư." Lời đều hùng tráng rộng lớn.
Lam Thái Hòa (một trong Bát Tiên) tự hiệu là Trường Khiếu tiên sinh, có bài tuyệt cú "Đáp người hỏi chỗ ở của tiên": "Đạp ca hát dứt liền bay lên, núi Nhạc huýt dài, ông tiên xưa. Hỏi ta dạo này ở chốn nào, thần tiên trên trời ở Ngọc Kinh (kinh đô cõi tiên)."
Từng thấy bài "Đạp ca ở Quan Trung, nối câu" của Hàn, Lam, Tào, Hà (Hàn Tương Tử, Lam Thái Hòa, Tào Quốc Cữu, Hà Tiên Cô, đều trong Bát Tiên): "Trời đất lớn thế tựa bầu ngọc, gõ phách nhàn ngâm một trượng phu. Mưa gió Trường An xuân đã muộn, hoa rơi đầy đất bước thong dong." Thật được cái vui nắm tay áo nhau tiêu dao, một người xướng ba người tán thưởng.
Ma Cô ở Côn Lôn tự hiệu là Bích Thành tiên tử, thơ của bà hơn người nhờ phong vận. Có bài "Đề đàn Nhạc Vân, ba bài tuyệt cú": "Cưỡi phượng đánh loan xuống Bích Thành, cười xem ngoài mây ánh trăng trong. Côn Lôn muôn dặm gió trời đưa, lay động tiếng vòng ngọc, bội ngọc." "Chân đạp mây xanh qua núi biển, sênh ngọc trong tay, ý thong dong. Trong mây hiện ra áo choàng ráng vàng, một đường ngâm trong trẻo đến chốn này." "Trên đàn Nhạc Vân thăm Hồi ông, đệ tử vài ba người gõ ống đạo. Tiếng gió dập dờn, tiếng mây khẽ, lầu gác đèn sáng chiếu đêm hồng."
Lại có ba bài "Bộ hư" (khúc ca "bước trên hư không" của đạo sĩ): "Ta vốn là tán tiên (tiên tự do, không giữ chức ở thiên đình) gái Côn Lôn, từng thấy biển xanh hóa ruộng dâu. Thần thông tám cõi nhàn rong chơi, tiếng ngọc bội rung bên trời xanh." "Búi tóc cài cao hoa vàng đẹp, lạy từ nhà A Mẫu ao Tây (Tây Vương Mẫu). Gió trời nhè nhẹ thổi dải tay áo, bước hư không hoàn toàn nhờ xe mây tía." "Ủ rượu trường sinh chẳng khó gì, chỉ cậy trong tay có linh đan. Em vốn là tiên nữ trên trời, say cùng Hằng Nga ngủ cung Quảng Hàn (cung trăng)."
Tiên cô Bích Thành thường học thầy là thần nhân núi Miểu Cô (vị thần nhân được nhắc trong sách Trang Tử). Một hôm thầy trò bước trên hư không, giáng xuống bên sông Cẩm (?). Thần nhân đề một bài từ: "Xem triều sông, thế mênh mang, lay mây núi lãng đãng. Bên kia sông bóng đèn lúc có lúc không, một bài từ mới lên đầu bút. Ý bồi hồi, mở hiên trông, cái đình này thật mát mẻ." Cô họa lại: "Nước mênh mông, núi bao la, trước hiên núi nước cuồn cuộn. Mưa tạnh ếch kêu ồn như trống, một đường tiếng triều, trăng vừa lên. Từ trong trăng đến, bên mây trông, gió chiều hơi mát thật mát mẻ."
Thanh Dật tiên nhân, thời Đường được xưng là đại gia trong làng thơ (tức Lý Bạch, như bài thơ dưới tự xưng), tính linh phiêu dật, từng giáng xuống đời. Bài "Tiết tu hễ (lễ tắm gội trừ điều xấu bên sông, ngày mùng ba tháng ba) giáng xuống gác Song Thanh": "Đọc sách vượt nghìn xưa, mang kiếm đi cầu chư hầu. Lặt vặt chẳng vừa ý, say mềm ẩn gò bã rượu. Thời Hoàng Đế, vua Đường vốn chẳng xa, Tần Hán như dòng nước xiết. Thoắt thoắt việc trước mắt, hồn nhiên chẳng chút buồn. Tựa núi vừa đi vừa ngâm đến già, khá yêu lầu của Tạ Tuyên Thành (lầu do nhà thơ Tạ Diểu dựng). Đề thơ mười vạn bài, giao cho trời đất giữ. Ta tự có chân tể (cái chủ thể chân thật bên trong), mênh mông về Doanh Châu. Hôm nay bàn chuyện tu hễ, mênh mang gửi một chén. Tiên biển gửi thiếp mời, theo gió qua mười châu. Đi về đông ba núi thần (?), các chân nhân cùng rong chơi. Một lần uống năm nghìn đấu, bụng đầy chữ tuôn ra. Cõi vô hà hữu (cõi chẳng có gì, cõi hư vô trong Trang Tử), huýt dài đi về đầu biển."
Bài "Ca động thiên": "Lên núi biển tìm linh dược, linh dược chẳng tìm ở núi biển; trời đất vận ống bễ (Lão Tử ví trời đất như ống bễ thổi lửa), ống bễ chẳng phải là bễ của trời đất. Kim đan vốn là vật nhà ta, thần tiên đều phải anh hùng làm nên. Đêm qua uống rượu trước Vương Mẫu, nói rằng đào tiên nay đã chín. Thái Bạch huýt dài, An Kỳ (An Kỳ Sinh, một vị tiên) hát, một lúc các tiên chẳng làm gì được ta! Ta sẽ cưỡi rồng con dạo sáu cõi, hư không vắng lặng chẳng dấu tuyết (?). Gió lớn từ phương bắc đến, thổi mây lạnh lớp lớp mở ra. Ước gì rượu như mưa, từ không trung uống lấy mãi không hết; ước gì rượu như suối, ngồi đất uống, mắt ngửa trời. Ngâm cuồng vỗ tay nhún đôi vai vuông, hỏi ta là ai? Lý Thanh Liên (tức Lý Bạch)!"
Tiên tài của Đông Pha tiên sinh (Tô Thức) sánh ngang Thái Bạch, cưỡi gió huýt trăng, linh tính còn mãi. Có bài "Tiễn thu ở Giang Nam": "Từng mảnh mây thu xa, mênh mông nước thu nhiều. Ngoài núi xanh cây đỏ, nhạn bay mờ ải sông. Kế Bắc lạnh càng buốt, Giang Nam khí đã hòa. Tiểu dương xuân (tháng mười âm lịch, ấm áp như xuân) vừa đến, đón tiễn lướt qua nhau!"
Bài "Đề bức tượng nhỏ của Hàn Thanh Phu": "Viên lại hầu hương nơi điện vua, chia thai từ nhà Lại bộ (nhà Hàn Dũ, người từng làm Lại bộ thị lang, chú của Hàn Tương Tử). Lòng nhàn quên phú quý, thuở để chỏm đã thích khói ráng. Trong bát trồng quả trường sinh, trong vườn trồng hoa không già. Cùng Tám Tiên sống thọ, muôn kiếp ôm đan sa. Đầu cúi trước ngựa ở ải Lam Quan (tích Hàn Dũ bị đày, ngựa không qua được ải Lam Quan, gặp Hàn Tương Tử), ngực chứa quạ lửa đỏ. Nghìn thu chú cháu hiền, Nho và Đạo đều không bờ."
Bài "Tự đề tranh nón lá guốc gỗ": "Kẻ ở núi thói cũ vốn ngông cuồng, say vẽ ngoài đồng tranh nón guốc. Câu hay đôi khi làm được tranh, lòng nhàn chẳng ngày nào không xách bầu rượu. Đầu lầu ngắm trăng mời khách tu thiền, cửa hang xông khói thăm ông câu. Tự đi tự đến, tùy chỗ tự đắc, một tiếng huýt dài vào rừng sâu." Bài "Qua Đông Phong": "Lâu không đến Đông Phong, non sông vẫn như xưa. Lá chuối rơi đầy đất, ý tuyết hợp tham thiền."
Bài "Dạo hồ, ứng khẩu làm thơ": "Khói thưa nhè nhẹ, sóng lăn tăn, ngoài đình giữa hồ thuyền hoa nhiều. Sênh ngọc mười dặm, thuyền nhà ai? Nghe nàng Hồng Nhi hát khúc chèo." "Gió nghiêng mưa nhỏ, áo vải nhẹ, dăm con cá dao bạc ra khỏi nước sáng lóa. Ta yêu hương sen ấu không dứt, chỗ sâu Trúc Tây có người đi."
Bài "Vịnh mưa mài đao" (tục truyền ngày Quan Vũ mài đao thường có mưa): "Kinh Châu rưới khắp mưa như mỡ, rốt vì anh hùng mài đao quý. Nhất là nước dưới thành Vũ Xương, nghìn thu nghẹn ngào cuốn sóng sấm." Bài "Vịnh cải trắng": "Trong hơn nước tuyết, trắng hơn sương, vườn già trời lạnh một vị thơm. Lại cười sư núi thường ăn chay, nấu với mỡ thì chẳng thể nếm." Bài "Tự tặng": "Bình sinh chẳng làm việc nhíu mày, nay Đông Pha làm tán tiên. Biết để non sông lưu dấu đẹp, mãi đem tên họ treo khói mây."
Bài sáu chữ "Dạo sơn phòng Thanh Đạo Tâm": "Khí sáng thần trong, đạo còn đó; núi vắng người lặng, đàn sâu xa. Một giường khói trà lượn lờ, ba phần hơi rượu thong dong." Lại có bài từ "Ta ta ngữ" (Lời nho nhỏ): "Bóng râm mát quấn, quấn hoa rơi, ngoài cửa tiếng chim nhỏ. Tiếng chim nhỏ, một cây trúc dài chỗ nghiêng là đẹp. Chim lông biếc ríu rít hót suốt đến sáng, vừa ngủ một giấc." Ngòi bút trong trẻo, đẹp đẽ, mềm mại, không kém linh tính năm xưa; không phải chân tiên thì không làm được.
Thiệu Nghiêu Phu (Thiệu Ung, nhà Nho đời Tống) là bậc nho tiên. Từng thấy ông hiển hóa cho Sĩ Tài (?), làm bài "Ngâm khi xem Dịch": "Bào Hy (vua Phục Hy) bậc đại thánh, vạch quẻ truyền muôn đời. Cơ biến hóa âm dương, Càn Khôn là tổ của Dịch. Ta ẩn trong tổ An Lạc (tên nhà ở của Thiệu Ung), cùng trời đất làm bạn. Nhìn thấu lòng thánh hiền, đạm bạc tự được chỗ mình." Mênh mông hùng hậu, đặt vào tập "Kích nhưỡng" (tập thơ của Thiệu Ung) vẫn chẳng khác gì.
Bạch Ngọc Thiềm là tài tử của nhà tiên; bia đá ở các núi danh tiếng lưu nhiều thơ ông. Mỗi khi gặp người cao siêu ẩn dật, ông đều tặng thơ. Bài "Đề nhà Cư Dị": "Dưới rừng gió hiu hiu, trước cửa trúc dày dặn. Khó được người lòng trong, cùng chuyện đêm thu mới. Nâng rượu say nhà tranh, đốt hương đọc Chu Dịch. Người Quỳnh Sơn (tức Bạch Ngọc Thiềm) đến nơi đây, chủ khách hứng vô cùng."
Lại bài "Tặng Viên Dương sơn nhân": "Về núi ẩn dấu, bàn chuyện trường sinh, ngày ngày theo mây nhàn tự tại đi. Chốn chốn hồi quang phản chiếu (thu ánh nhìn quay vào soi bên trong), sớm sớm đối cảnh phải quên tình. Quét sạch bụi trần, mộng của người nhọc nhằn, ghi lấy tên khách tản mạn của trời đất. Chớ nói ở ẩn luyện rèn là khổ, dạo lòng nơi mờ mịt tự trong không."
Trương Tử Quỳnh người Nhiêu Châu, đắc đạo đầu đời Nguyên, thơ phần nhiều thanh tú cứng cỏi. Bài sáu chữ "Tự tặng": "Lòng như tiếng chuông đêm tuyết, dáng tựa cốt cách hoa mai trời sương. Chỗ mây trắng sâu nhàn bước, nào biết sự khoáng dật của nhà tiên." Bài "Vịnh thai tức": "Chẳng ép chẳng quên, hít thở nhiệm mầu, tu hành phải hiểu công phu này. Điều hòa hai khí sinh thai tức, lại hướng chính giữa đặt đỉnh lô (vạc và lò luyện đan, ở đây chỉ chỗ luyện đan trong thân)."
Khâu Trường Xuân (Khâu Xứ Cơ, đạo sĩ phái Toàn Chân) có bài "Thu trong qua lầu Nhạc Vân": "Gió trời mênh mang thổi đầy lầu, mây trong núi dâng khắp rừng gò. Chỗ tiếng mưa vang lẫn chuông hiên, phương trượng (phòng của vị trụ trì) vắng vẻ một sân thu." Rất có vẻ thanh tú phóng khoáng.
Trương Tử Dương (Trương Bá Đoan, tổ phái Nam tông) có bài "Tự mừng thọ": "Thẻ đếm tuổi muôn xưa tính tháng ngày (?), đắc đạo đến nay tám trăm xuân. Tách ra đứa trẻ con (dương thần xuất khỏi thân) cưỡi hạc đi, hư không tan nát thấy toàn thân." Không phải bậc thượng chân thì không làm được.
Lão tổ Hy Di (Trần Đoàn) nguyên khí hồn hậu, có bài năm chữ "Đáp người hỏi họ": "Một khí đãi xưa nay, âm dương tạo hóa lạ. Hỏi ta tên và họ, gã ngủ lão Hy Di."
Thầy ta là Hỏa Long tiên sinh, không mấy thích làm thơ vì nhạt với danh tiếng. Nay ghi bài tuyệt cú "Tình cờ ngâm" của thầy: "Đạo hiệu tình cờ trùng Trịnh Hỏa Long, tên họ ẩn trong cõi Thái Hư. Từ khi độ được Tam Phong rồi, về đến Bồng Lai phía đông Nhược Thủy (dòng nước ở cõi tiên, lông hồng cũng chìm)."
Phi Hà tiên tử là con gái Dư Thập Xá, uống thần đan bay lên không. Từng giáng xuống quán Tử Tiêu ở Vân Nam, để lại một bài tuyệt cú, ký tên "Phi Hà" rồi đi. Thơ rằng: "Lâu ở lầu ngọc biếc Dao Trì, chợt cưỡi hạc ngũ sắc xuống gò thiêng. Người đời muốn hỏi họ Phi Hà, từng ôm kim đan hầu Mộc hầu (Mộc Anh, tướng trấn giữ Vân Nam đầu đời Minh)."
Lục Tiềm Hư người Hoài Hải, năm Gia Tĩnh gặp Lã tổ mà đắc đạo, cả đời viết rất nhiều sách: "Lão Tử huyền lãm" hai quyển, "Âm Phù kinh trắc sớ" một quyển, "Tham Đồng Khế trắc sớ" một quyển, "Kim đan tựu chính thiên" một quyển, "Tử Dương tứ bách tự trắc sớ" một quyển, "Phương Hồ ngoại sử" tám quyển, "Nam Hoa phó mặc" tám quyển. Gần đây trong đồng môn có Bạch Bạch tử chú giải "Đạo Đức kinh", đặt tên là "Đông lai chính nghĩa"; Tiềm Hư đề thơ rằng: "Một bản chú mở được chỗ sâu của đạo, lại thấy khí tía từ đông đến (tích Lão Tử qua ải có khí tía từ phương đông). Gảy đàn thổi sáo, thật danh sĩ; thuyết pháp giảng kinh, tài biện lớn. Ta ngồi Phương Hồ ngắm biển xanh, anh lên Viên Kiệu vượt Bồng Lai (Phương Hồ, Viên Kiệu, Bồng Lai đều là núi tiên ngoài biển). Sáng nay cùng ngồi trên đình bên sông, miệng tụng Nam Hoa (sách Trang Tử) tự cười mình ngốc." Ấy là vì Bạch Bạch tử cũng viết các sách "Viên Kiệu ngoại sử", "Đạo khiếu đàm", "Ngộ Chân Tham Đồng tạp giải".
BÀN VỀ PHÙ CƠ (phép cầu thần tiên giáng xuống, cầm que viết chữ trên mâm cát)
Có người hỏi: Thuật phù cơ viết trên cát là nghề mọn, thế mà người ưa chuộng thì đông, người bàn tán thì rầm rộ; thuật ấy rốt cuộc từ đâu mà có? Có thể tin hết chăng, hay không? Trương tử nói: Xưa Hồi ông muốn cùng các học trò ở Hàm Tam làm rõ chỗ nhiệm mầu này mà rốt cuộc chưa nói hết; nay ta đặc biệt làm rõ. Chữ "cơ" nghĩa là khảo xét, khảo xét để kiểm chứng cho đáng tin. Sách "Thuyết văn" nói: "Bói để hỏi điều nghi ngờ." Vì thế chữ "cơ" một bên có chữ "chiêm" (bói), một bên có nét đọc là "ẩn", vốn là chữ "ẩn" thời cổ. Sách "Nhĩ Nhã", phần giải nghĩa lời nói, chép: "Ẩn là chiêm." Lời chú: "Ẩn là đo đoán." Lời sớ: "Người bói xem điềm để nghiệm lành dữ, ắt trước phải thầm đo đoán."
Ta cho rằng lời bói đã thành mà còn phải đo đoán thì cũng như không bói, cần gì bói? Nhưng trong đó cũng có nghĩa lý. Thiên tiên, thần tiên không thích nói họa phúc với người, chỉ khuyên người tu thân đợi mệnh; cho nên nói lời răn dạy thì không giấu, nói đan đạo thì không giấu, ngoài ra như cứu người kê đơn thuốc cũng không giấu; còn hễ hỏi lành dữ, thành bại thì không gì không giấu. Ý của sự giấu ấy vẫn là thoái thác, không nói với họ. Nếu chỉ rõ họa phúc, thì kẻ đáng được phúc cho là đáng mừng mà tự kiêu cuồng, có khi chuyển phúc thành họa; kẻ đáng chịu họa cho là đáng sợ mà tự bức bách, lại vì sợ họa mà đi cầu phúc. Phúc há cầu mà được sao? Chỉ có làm thiện thì trời mới giáng điềm lành. Lời nói giấu ấy cũng như bảo: chẳng cần nói mà vẫn dễ hiểu. Vả lại nghĩa của chữ "ẩn" còn không chỉ có thế.
Nhà tiên từ khi đạo thành, đi dưới mặt trời mặt trăng không có bóng, xuyên qua vàng đá không có tiếng, người phàm không thấy được, nên mới viết chữ thảo như rồng rắn trên mâm cát, nghìn lời muôn vẻ, để tỏ rằng mình không mất. Nhưng phù cơ vốn là thuật giả; từ xưa các chân nhân đều bài xích là việc làm của phương sĩ (thầy pháp thuật), nay sao lại giáng bút? Ấy vì gần đây đã thành thói, từ công khanh đến kẻ sĩ, dân thường phần nhiều tin thích thuật ấy; thần tiên lấy việc độ người, thức tỉnh đời làm thiết yếu, nên mượn phù cơ để ngầm giúp người trong thiên hạ, bởi vậy mà mượn giả thành thật.
Nhưng người học phù cơ có hai hạng, một thành một bại. Hạng trên thành nhờ đức hạnh, nhờ lòng thành cảm động, nhờ nhân duyên; dù không giỏi phù cơ, nhà tiên còn muốn đến độ cho, huống chi biết phù cơ? Nhân cơ hội ấy mà dẫn dắt, chẳng cần bùa chương, tự nhiên bậc chân tiên cao giáng xuống nhà. Hạng dưới bại vì hiểm ác, vì dối trá, vì tham dục; dù giỏi phù cơ, nhà tiên cũng không đến gần, huống chi lại khinh nhờn? Chúng theo que cơ mà đùa cợt, dùng bùa chú bừa bãi, rốt lại thành dẫn quỷ vào nhà. Bọn ta từ khi nhảy ra khỏi ngũ hành (năm hành kim, mộc, thủy, hỏa, thổ, tức vòng sinh diệt của muôn vật), dù trời đất cũng không ràng buộc được, âm dương cũng không nhào nặn được; muốn mời thì phải lấy lễ mà mời, cần gì bùa chú? Ha ha! Đó là chỗ thuật sĩ dùng để lừa kẻ ngu, cũng là chỗ khiến nhà tiên ghét thuật sĩ. Nay ta nhân phù cơ mà nói về phù cơ, lấy đó làm lời dạy qua phù cơ vậy.
Có người lại hỏi: Phép mời cơ quả nên lấy đức hạnh, lòng thành, nhân duyên chứ không lấy bùa chú; nhưng đạo tiên phái Nam Cung lại dùng bùa chú sai khiến thần linh, là vì sao? Đáp: Phái Nam Cung tuy dùng bùa chú, nhưng đó là do các bậc cao chân truyền lại, để người đời cứu nạn trừ hại. Loại sách bí truyền ấy không có trong sách khắc in ở nhân gian. Dù có được, cũng phải đem lòng thành làm lợi cho muôn vật mới là công hạnh sâu rộng; nếu vì lòng riêng mà dùng bừa, Thiên đế cũng giáng sét giết mạng, đoạt phép. Cho nên dù là bùa chú Nam Cung cũng phải lòng cung kính, thành thật mới linh nghiệm. Còn bùa chú của bọn làm đồng cơ kia thì không thể đem so được, huống chi lại thêm bất kính bất thành! Các con đến đây có thể tự hiểu.
Trương tử nói: Nếu trời vốn không có lòng ban phúc cho người thiện, giáng họa cho kẻ ác, thì điềm lành tai ương là do người tự chuốc lấy; nếu trời có lòng ban phúc cho người thiện, giáng họa cho kẻ ác, thì điềm lành tai ương người cũng tự biết được. Vốn làm thiện mà được phúc là lẽ tất nhiên, dù có họa cũng chỉ tạm thời; vốn làm ác mà gặp họa là việc tất nhiên, dù có phúc cũng chỉ tạm thời. Cần gì bỏ mình mà đi hỏi bên ngoài! Thế mà ta thấy dân chúng khờ khạo, cầu thần thì xin xăm xem quẻ, cầu tiên thì phù loan thỉnh cơ (phù loan cũng là phù cơ), như thể thần tiên ắt biết trước họa phúc. Đến khi về sau ứng nghiệm thì tin, không ứng nghiệm thì ngờ; cả ngờ lẫn tin đều vẫn là thói cũ của người ngu. Thần tiên dĩ nhiên biết họa phúc, nhưng cần gì đem điều lòng người đã biết mà nói đi nói lại! Cầu thần tiên mà ứng nghiệm là có duyên cớ: người thiện hỏi phúc thì phúc đến, kẻ ác sợ họa thì họa tới, như có gì hợp với họ, nhưng không phải xăm quẻ, phù cơ linh nghiệm; cầu thần tiên mà không ứng nghiệm cũng có duyên cớ: người thiện hỏi họa thì không có họa để giáng, kẻ ác hỏi phúc thì không có phúc để ban, như có gì trái với họ, nhưng cũng không phải xăm quẻ, phù cơ không linh. Mọi phép bói mai rùa, bói cỏ thi, tính số trong thiên hạ đều như thế cả, sao không tự biết lấy! Ta bình sinh không thích người ta xin xăm xem quẻ, phù loan thỉnh cơ, chỉ mong người người tu đức, lúc nào cũng tự xét mình mà thôi.
Trương tử nói: Thần tiên có nguyện độ người, nên có khi mượn bút cơ để giảng đạo bàn lẽ huyền diệu; thần tiên có lòng rộng thương người, nên có khi mượn bút cơ để khuyên thiện răn ác; thần tiên có lòng cứu người, nên có khi mượn bút cơ để kê đơn chữa bệnh. Còn nói chuyện phán đoán họa phúc thì đã có thiện ác của con người ở đó, chương trước ta đã nói rõ, không bàn lại. Chỉ lạ là trong thiên hạ nghe có bọn lập cơ để cầu đất (xem phong thủy), thỉnh cơ để bàn ý trời; đó đều là thói còn sót lại của phương sĩ, các chính thần cõi trên xét rõ sự gian trá của chúng, chưa ai thoát được hình phạt của trời.
THƠ VĂN ĐỀ TẶNG XƯA NAY
Thành Tổ Văn Hoàng đế, niên hiệu Vĩnh Lạc nhà Minh
Thư gửi Trương Tam Phong
Hoàng đế kính dâng thư lên chân tiên Trương Tam Phong tiên sinh: Trẫm (vua tự xưng) từ lâu ngưỡng mộ chân tiên, khát khao được tận mắt thấy phong thái. Từng sai sứ dâng hương đưa thư, đến khắp các núi danh tiếng thành kính mời. Chân tiên đạo đức cao vời, vượt trên muôn vật, thân hợp với tự nhiên, thần diệu khôn lường. Trẫm tài chất thô thiển tầm thường, đạo hạnh mỏng manh, nhưng lòng chí thành mong được gặp thì sớm tối không quên. Nay kính cẩn lại sai sứ dâng hương đưa thư thành kính mời, cung kính chờ xe sấm giá phượng vui lòng mà đến, cho thỏa tấm lòng khắc khoải ngưỡng mộ của trẫm. Kính dâng thư.
Ngoài ra, trong thơ vua gửi có câu "Nhắn lời chân tiên Trương Hữu Đạo (một tên gọi khác của Trương Tam Phong), rằng đứng đợi mãi nhớ nhung", thấy chép trong "Chinh dị lục", nhưng không chép đủ cả bài.
Thục Hiến vương Chu Xuân
Vương là con thứ mười một của Cao hoàng đế (Minh Thái Tổ), được phong năm Hồng Vũ thứ mười một, năm thứ hai mươi ba về đất phong ở Thành Đô, mất cuối đời Vĩnh Lạc, có "Hiến viên tập".
Tặng Trương Tam Phong tiên sinh
"Nhớ xưa xuân ở Bồng Lai, vườn Lãng Uyển (cõi tiên), tiếng vui chưa dứt, biển đã tung bụi (đời đã đổi thay). Mở mang gia nghiệp, con cháu chẳng nhiều; thân bằng tàn lụi, còn được mấy người. Ông lão biên ải mất ngựa biết là phúc (tích Tái ông thất mã: họa có khi là phúc), ông tiên chăn trâu (Lão Tử) mến đạo Toàn Chân. Thầy ta được sâu thuật của Lưu hầu (Trương Lương), khéo nuôi đan điền giữ cốc thần."
Tiễn Trương Tam Phong đi ngao du
"Xưa xem Thái cực đồ, âm dương có xoay vần. Nguyên khí dừng ở quẻ Khôn (quẻ thuần âm), lòng trời lại trở về (quẻ Phục, một hào dương trở lại). Vua ta khoác áo trận, các chân nhân ra giúp mệnh trời. Vẽ thùng (?) có tiên Chu Điên, thổi sênh có Lãnh hiệp luật (Lãnh Khiêm, giữ chức chỉnh âm luật). Họ Trương càng nhiều tài, ai cũng mang cốt anh linh. Lâm Sơn có Thiết Quan (đạo sĩ Trương Trung, hiệu Thiết Quan), Bình Dương sinh Kim Bạc (đạo sĩ Trương Kim Bạc). Tiên sinh cùng họ là ba, phong cách cao càng vượt trội. Mọi người đều có làm, riêng ông già không ham muốn. Đời Đường Ngu (thời thịnh trị của vua Nghiêu, vua Thuấn) nay ở đây, riêng Sào Do (Sào Phủ, Hứa Do, ẩn sĩ không nhận ngôi vua) được sung sướng. Ước gì phương trị lòng của ta, được thuốc kéo dài mạng của ông (?). Biển trời muôn dặm ông dạo chơi, nhân duyên xin để sau nối tiếp."
Tương Hiến vương Chu Bách
Vương là con thứ mười hai của Cao hoàng đế, được phong năm Hồng Vũ thứ mười một, về đất phong ở Kinh Châu. Vương giỏi học thuyết đạo gia, tự hiệu Tử Hư tử, mất đầu đời Kiến Văn.
Ở núi Thái Hòa (núi Võ Đang) tìm chỗ ở cũ của Trương Tam Phong
"Trương Huyền Huyền, tiên linh thiêng, sáng uống suối trong Cửu Độ, tối ngủ khói tía Nam Nham. Núi đẹp trải qua bao kiếp lớn, chẳng cùng cảnh vật đổi dời; ta đến không gặp, chỉ buồn thương. Lều đơn cao vượt ngọn thông già, chỉ có vượn già nối tay leo vịn. Trương Huyền Huyền, tiên linh thiêng, xa ngưỡng gió thần dạo ngoài cõi, cưỡi rồng cỏ mao, hạc của Vương Tử Kiều (các tích tiên nhân cưỡi rồng, cưỡi hạc lên trời) lên trời xanh."
Ninh Hiến vương Chu Quyền
Vương là con thứ mười sáu của Cao hoàng đế, được phong năm Hồng Vũ thứ hai mươi tư, năm thứ hai mươi bảy về đất phong ở Đại Ninh, năm Vĩnh Lạc thứ hai dời đến ở Nam Xương. Học rộng, ưa cổ, thông cả đạo Phật, đạo Lão, chí mộ việc bay lên thành tiên, tự hiệu là "... tiên" (?), cũng là hạng như Tám ông ở Hoài Nam (tám người khách tu tiên của Hoài Nam vương Lưu An).
Bài ca ẩn sĩ Thái Hòa, nhớ tiên Tam Phong
"Ẩn sĩ Thái Hòa Trương Tam Phong, vua mời không đến, thật là rồng ẩn. Già mà đắc đạo, bậc tông chủ của huyền học, trường sinh cửu thị như Vương Kiều, Xích Tùng (hai vị tiên thời cổ). Từ xưa thần tiên ta chẳng theo được, chỉ ông nối được dấu bay cao theo gió lốc. Chẳng thấy dung nhan bậc cao nhân ngoài đời, khiến tâm tính ta như bị bụi phủ. Núi Khuông Lư mây mù mịt, khói ráng suốt ngày lay động lòng. Tiên sinh hãy đến dạy ta, nguyện theo gậy sắt vào núi ngọc. Than ôi! Nhớ mà không gặp, Nhược Thủy, Bồng Sơn đường cách muôn trùng."
Thục Định vương Chu Hữu Cai
Vương là cháu nội Hiến vương Chu Xuân, con của thế tử Điệu Trang. Ham học, theo lẽ phải, giỏi thơ phú, viết chữ thảo đẹp, có "Định viên tập" mười quyển.
Đề quán Huyền Thiên, nhớ tiên Tam Phong
"Đất phúc mừng lại đến, lên cao cũng khoái thay. Bồng Hồ liền đảo biển, động mây cách bụi trần. Khách áo lông (đạo sĩ) cưỡi loan đi, người tiên cưỡi phượng về. Bàn lẽ huyền ngồi nhàn đã lâu, muốn đi còn bồi hồi."
Thục Huệ vương Chu Thân Giám
Vương là chắt Hiến vương Chu Xuân, có "Huệ viên tập".
Lời tán (bài văn ca ngợi) đề trên tượng tiên Tam Phong
"Có người như thế, ra đời khác thường. Xưa từ Trung Thổ, dời đến ở phương Bắc. Xương lạ sừng sững, râu đẹp vểnh như kích. Cách Trùng Dương (Vương Trùng Dương, tổ phái Toàn Chân) chưa xa, nối hương thơm còn lại của Hư Tĩnh (Trương Hư Tĩnh, một vị thiên sư). Phơi phới khí thần tiên, trong vắt ruột băng tuyết. Thích tìm thầy hỏi đạo, năm tháng cũng vội vàng. Đã nhận khẩu quyết của bậc tán thánh, lại nối phái của Qua vương (?). Toàn vẹn lẽ mầu của một cái chân, hợp với thuần dương lúc trời đất chưa phân. Nam dạo đất Mân, đất Sở, đông qua Phù Tang. Trải các động phủ trên chư thiên, tham kiến người biến hóa mà bay lượn. Nào Nho nào Thích, nào Lão nào Trang, đều ngầm thông ý sâu xa, mà ôm ngọc giấu trong lòng. Dây lưng dài, áo vải ngắn, đến nước ta. Ta không biết ông bao nhiêu tuổi, chỉ thấy tóc râu bạc phơ. Hẳn đã lâu theo bọn Xích Tùng, mà giống Tử Phòng trên cầu (Trương Lương gặp Hoàng Thạch công trên cầu, được trao sách)."
Hồ Oánh
Oánh tự Nguyên Khiết, người Vũ Tiến. Năm Kiến Văn thứ hai (đỗ đạt), làm quan đến Lễ bộ thượng thư, tên thụy (tên đặt sau khi mất) là Trung An.
Đến chùa Tường Phù tìm Trương Tam Phong tiên sinh không gặp
"Tình giao lâu đã nhớ cảnh xa bầy, một mình vào núi vái mây trắng. Rồng đưa mưa đến giữ khách ở lại, hươu ngậm hoa tới chia cùng sư. Sao thưa ló khỏi trúc lúc chiều tối, nước chảy kêu trong mương nghe giữa đêm lặng. Lại nhớ cố nhân từ đây ẩn đi, đề thơ ai được như Bào tham quân (Bào Chiếu, nhà thơ Nam triều)."
Thẩm Nguyên Tú
Nguyên Tú còn có tên là Tú, tự Vạn Tam, hiệu Tam Sơn, người Nam Trung đầu đời Minh; sự tích xem kỹ trong tập này.
Lại xét sách "Uyên Giám loại hàm", phần "Mật bộ" (?), ông Thẩm còn có tên là Phú, tự Trọng Vinh, hàng thứ ba, nên người đất Ngô gọi là Vạn Tam, là nhà giàu nhất Giang Nam. Có hai con là Mậu và Vượng. Thái Tổ định đô ở Kim Lăng, cho gọi vào triều kiến, lệnh mỗi năm dâng nghìn đĩnh bạc trắng, trăm cân vàng. Ngựa chiến, tiền thóc phần nhiều lấy từ Mậu. Sau Mậu mắc tội, bị đày đi Liêu Dương làm lính, lại đào đất được trâu vàng ngựa vàng, cũng đến cả nghìn.
Luyện đan nhớ thầy Tam Phong
"Tổ sư truyền ta thuật vô cùng, đúc vạc nấu đan ánh báu đỏ rực. Tám trăm trâu lửa cày dưới trăng đêm, ba nghìn mỹ nữ cười trong gió xuân. Hoàng nha (mầm vàng, thuốc đan mới nhú) sáng ngời vừa đầy nồi, bạch tuyết (tuyết trắng, thuốc đan đã thành) lả tả lại đầy không. Bùa thần trên đỉnh chưa được ăn, còn phải chín lần luyện chuyển cho xong công huyền diệu."
Lại một bài
"Đội ơn sâu thầy thương Vạn Tam, hẹn nhau ở Tây Nam, đợi đến năm nào? Vàng ròng nặng đục, tạm dùng cứu giúp; ngọc trắng nhẹ trong mới là huyền diệu. Đầu sào trăm thước còn phải tiến thêm bước, đề mục nghìn thu là tu tiên. Pháp bí địa nguyên (phép luyện đan bằng kim thạch dưới đất) khó mà học tận, còn tìm thần đan đợi tổ sư truyền."
Đề trên vách chùa Triều Dương
"Ông chài già lững thững bên sông Tần Hoài, lấy thuyền làm nhà, mặc trôi giạt như cỏ bồng. Từ khi chân sư truyền đạo, cưỡi loan bay vào trời biển."
Tra Thận Hành
Đình lễ sao Đẩu (sao Bắc Đẩu) của Trương Tam Phong ở núi Phúc Tuyền vẫn còn.
"Ao trong soi bóng, cây sum suê (trước đình có ao tắm Dục Sử và cây quế trường sinh), ngày lặng, hành lang trống, nhớ bước đi trên hư không. Ngắm đời, người đến sau khi cuộc cờ đã tan; ra núi, mây nhạt lúc mưa vừa tạnh. Bụi trần cuồn cuộn, đình lẻ vẫn còn; kiếp lớn mênh mang, sau trăm trận chiến. Hạc về cột hoa biểu ắt có lệ (tích Đinh Lệnh Uy hóa hạc bay về, thấy thành quách vẫn thế mà người đã khác), thành quách ngày xưa nửa thành gò hoang."
Uông Tích Linh
Tự Mộng Cửu, hiệu Viên Thông, sự tích xem trong tập này.
Trên thuyền ở Tây Hồ cảm thầy Phi Long giáng xuống dạy khẩu quyết dẫn thần. Nhân việc mà viết nỗi lòng, bảo con là Tư Mẫn ghi lại.
"Cột sắt giữa lửa, xương cốt anh hùng; hoa mai trong tuyết, tấm lòng đạo sĩ. Núi băng chọc trời biết sắp đè xuống (chỉ một viên tổng đốc), khói nước đầy hồ nhân lúc nhàn ngâm. Sẽ cùng Bắc Quách xem bay lên theo ráng, lười theo Đông Phương (Đông Phương Sóc, người ẩn giữa triều đình) vịnh cảnh chìm giữa đời. Đều nhờ tiên sinh chỉ dạy rõ ràng, Lưu hầu (Trương Lương) bệnh chết cũng lặng yên (?)."
Trần Chính
Tự Thất Chi, nhà buôn lớn ở Tần Hoài, tự hiệu Hoài Hà ẩn giả (người ẩn bên sông Hoài).
Đọc "Minh sử - Phương kỹ truyện" (truyện các nhà phương thuật) mà làm thơ
"Mười năm Thành hoàng đế tìm không gặp, thanh cao như thế ít thấy. Sử nhà Minh lầm xếp vào Phương kỹ truyện, ai biết núi Thái Hoa có Hy Di (ví Tam Phong như Trần Đoàn ở núi Hoa Sơn)!"
Tiền Trần Quần
Tự Tập Trai, người huyện Gia Hưng, tỉnh Chiết Giang. Đỗ tiến sĩ năm Khang Hy thứ sáu mươi, làm Hình bộ thị lang, được thêm hàm thượng thư, về hưu, tên thụy là Văn Đoan. Có "Hương Thụ trai thi tập".
Kính cẩn họa
theo vần bài thơ của vua "Ngày Yến Cửu (ngày mười chín tháng giêng, ngày kỷ niệm Khâu Xứ Cơ) xem đèn ở trang Vương Tân"
"Rượu xuân nhà nông đậm mười phần, vừa để đón
xa giá vua, khí càng hòa ấm. Trống báo tế thần đất nối trống cầu tế thần đất, gió tàn hội đèn nối gió thử đèn. Tiên dắt Lạp Thát (Trương Lạp Thát, tức "Trương lôi thôi", một tên gọi của Trương Tam Phong) từ trời biếc đến (Trương Lạp Thát cùng thời với Khâu Xứ Cơ, đi tìm đạo, sau đều thành tiên), người đứng trên đu tiên hát đua nhau. Trong xóm còn mạch thơ của Mao Trường (người truyền Kinh Thi đời Hán), đến nay dấu chân hồng (dấu vết lưu lại) ai được như thế (thần từng làm học chính vùng kinh kỳ, từng đêm tuyết giảng đạo bàn thơ với học trò ở đây)."
Triệu Dực
Tự Vân Tùng, hiệu Âu Bắc, một hiệu là Âu Bạch, người Dương Hồ. Năm Càn Long thứ hai mươi sáu đỗ thứ ba trong kỳ thi điện (kỳ thi do vua đích thân ra đề), làm quan đến chức Quý Tây đạo.
Đình lễ sao Đẩu của Trương Tam Phong ở sau quán Cao Chân, đất Bình Việt
"Quán cổ Cao Chân xanh um tùm, còn kể ông tiên kiểm phong sao Đẩu. Dấu cũ đã không còn hạc trên cột hoa biểu, mượn tên từng đi tìm rồng ở Đỉnh Hồ (Hồ Oánh đi tìm Tam Phong, đồng thời tìm vua Kiến Văn; Đỉnh Hồ là nơi Hoàng Đế cưỡi rồng lên trời, chỉ vị vua đã mất ngôi). Núi sâu đôi khi bay ra hạt đan, người già chỉ mong theo Xích Tùng. Ta đã lui về nhàn, mong được học đạo, đường trước còn hẹn một lần gặp."
Lý Điều Nguyên
Hiệu Vũ Thôn, người Miên Châu. Đỗ khoa Quý Mùi đời Càn Long, đỗ thứ hai kỳ thi điện, vào Hàn lâm viện, làm học chính (quan coi việc học và thi cử) tỉnh Quảng Đông, quan đến Thông Vận hà đạo.
Ở chùa Tường Phù đọc bia thơ của Hồ Oánh đời Minh về việc tìm Trương Tam Phong, nhân đó họa vần, kèm lời tựa. Phía đông điện chùa
có tấm bia do Vương Nhữ Tân khắc năm Gia Tĩnh thứ chín đời Minh, chép bài thơ của Lễ bộ thượng thư Hồ Oánh tìm Trương Tam Phong năm Thành Hóa thứ tư. Xét sách "Minh kỷ": năm Vĩnh Lạc thứ năm, Đinh Hợi, vua sai Hộ khoa cấp sự trung (chức quan can gián, giám sát bộ Hộ) Hồ Oánh dẫn đạo sĩ đi khắp thiên hạ tìm tiên nhân Trương Tam Phong, đi mười năm mới về. Có người nói: đồng thời đi tìm vua Kiến Văn. Bia ghi "năm Thành Hóa thứ tư" và "Lễ bộ thượng thư" đều sai.
"Thơ ông Hồ thật vượt bầy, xem khí ai biết đó là mây tía. Chẳng hướng về đô Ngô trông sắc mặt trời, mà nên từ đất Thục nhận ra phận sao. Thiên sư đi rồi, thần linh che chở; đạo sĩ đến lúc, nghe quỷ khóc. Ai đem Vĩnh Lạc nhầm thành Thành Hóa, viết bia uổng công, đáng cười, chỉ để làm mạnh thanh thế phe mình (?)."
Ông Trần, quảng văn (chức quan coi việc học), mang rượu lại dạo Thảo Đường (trích chép)
"Chốn nào mang rượu đến được? Chỉ có chùa Thảo Đường. Sáng sớm giữ lời hẹn đêm qua, các bạn nối nhau kéo đến. Lối nhỏ khuất trong trúc, quanh co được thú hay. Tượng để lại ở nhà giữa, chiêm bái hai tấm bia rùa đội (?). Một tấm do họ Hà khắc, bản in nhà giấu kín. Một tấm khắc hơi nhỏ, do quan chế trí họ Đinh làm. Lại có mấy tấm bia lớn, hạ bút rồng rắn phải tránh. Thơ Đường viết thảo phóng khoáng, lạ mắt như chữ bùa triện. Tam Phong với Sơn Phong (hai tên đọc gần giống nhau trong tiếng Hán), chưa xét được là một hay hai. Khiến ông sư tóc bạc ngày ngày lộp cộp đập rập bia. Ông Đỗ (Đỗ Phủ) há chẳng nói: văn chương là việc nghìn đời!" Lời chú: lạc khoản bia viết "Tam Phong" thành "Sơn Phong". Tôi xét: tấm bia này ắt được viết trước khi đổi tên thành "Tam Phong".
Trương Vấn An
Tự Quý Môn, người Toại Ninh. Là hiếu liêm (cử nhân), dự thi chức giáo tập, rồi làm học quan. Viết "Hợi Bạch thi thảo".
Dạo Thảo Đường xong, lại đi cung Thanh Dương, qua am Nhị Tiên, về uống rượu ở thư phòng Canh Đường, chép lại việc
"Đi chơi ngoại thành hướng về Thảo Đường, đường rẽ đến cung Thanh Dương. Lão Tử nhìn ta chợt mỉm cười, dáng bậc trời người thật như rồng. Con dê thần nhô sừng rõ ràng, do tiên phụ chở từ kinh đô về. Cầu khấn khiến lưng chân khỏe, người đến ai cũng xoa đồng xanh. Sau viện trúc cao ngút trời mười vạn cây, một khám thờ muôn duyên giấu trong đó (dưới đây lược bớt mấy câu, càng mạnh mẽ). Chùa bên lại thích sân nhà đẹp, đền Nhị Tiên bóng quế càng dày. Theo lối còn chê đi guốc xa, khoác tay nhau rốt cuộc trèo tường mà theo. Cá vàng thước rưỡi đùa ao nông, chó đốm dăm con giật mình trong bụi vắng. Trước cửa vách lớn khảm đá ngang, giao long cuồn cuộn, ánh sáng rực rỡ. Như cái kìm trong miệng, ngón tay vẽ trên bụng, ai là người viết? Trương Tam Phong. Về nhà ngồi nhìn nhau kể chuyện kỳ ngộ, rượu thức ăn bày ra, hai ngọn đèn đỏ."
Trương Quân Thụy
Tự Tập Ngũ, hiệu Phượng Châu. Từ bạt cống (học trò ưu tú được tiến cử) đỗ kinh khôi (đỗ đầu một kinh trong kỳ thi hương) ở tỉnh nhà, làm giáo dụ (quan coi việc học ở huyện) huyện Hoa Dương thuộc Thành Đô, rồi giáo thụ (quan coi việc học ở phủ) phủ Quỳ Châu. Về hưu ở Gia Châu, tự hiệu là Lăng Vân tẩu (ông già vượt mây), biệt hiệu Bán Nhất cư sĩ, vì mến Toàn Nhất (Trương Toàn Nhất, tức Trương Tam Phong). Có viết "Ấp Sảng hiên tập".
Bút tích của Tam Phong chép bài thơ ngũ ngôn tuyệt cú (thơ bốn câu, mỗi câu năm chữ) "Giấc xuân chẳng biết trời đã sáng" của Mạnh Hạo Nhiên lên vách điện Cao Nguyên (?).
Hoa rụng, chim kêu là điều cả đời ưa thích; dấu tiên để lại, ai cũng khen nét bút thanh tao. Mưa gió không làm phai nét mực trên đỉnh núi; nét chữ như rồng rắn uốn lượn, tưởng muốn ôm lấy cột bên gác. Năm xưa thiên tử (?) tìm kiếm khắp nơi mà không gặp; đất này, núi Cao Tiêu, xưa nay vốn có tiếng. Tấm lụa biếc che trên điện, ai giữ gìn được? (Ý nói thơ đề trên vách được người đời quý, lấy lụa xanh phủ lên để giữ.) Lầu đài có khí tía (thứ khí màu tím, điềm lành báo có bậc thánh, bậc tiên) bao quanh, sáng rực.
Đổng Thừa Hy
Tên chữ là Bảo Quang, hiệu Hộc Viên, người Điếm Giang. Năm Gia Khánh (niên hiệu vua Nhân Tông nhà Thanh, 1796–1820) thứ 22 đỗ tiến sĩ (người đỗ kỳ thi cao nhất tổ chức ở kinh đô). Ông được bổ làm thứ cát sĩ (chức học sĩ tập sự, dành cho các tiến sĩ xuất sắc) ở Hàn lâm viện (cơ quan văn học, soạn thảo văn thư cho triều đình). Ông làm tri huyện (quan đứng đầu một huyện) huyện Thanh Điền, tỉnh Chiết Giang, rồi làm giáo thụ (quan coi việc học trong một phủ) phủ Gia Định.
Ngày Hoa Triêu (ngày hội trăm hoa, khoảng giữa tháng Hai âm lịch) dạo núi Cao Tiêu
Lầu cao sừng sững đè lên cổng thành, vô số sắc núi soi vào mắt, tươi mới. Từ khi tiên nhân để lại nét mực tuyệt diệu, chim kêu hoa rụng đã trải bao mùa xuân!
Lý Già Tú
Già Tú tên gốc là Gia, (chỗ khuyết) một tên chữ khác là Tây Lai, hiệu Độn Tẩu, biệt hiệu Phiên Tản Nhân (?). Năm Mậu Dần đời Gia Khánh (1818), ông đỗ giải nguyên (người đỗ đầu kỳ thi hương, tức kỳ thi cấp tỉnh) ở khoa ân khoa (kỳ thi mở thêm nhân dịp triều đình có việc vui). Năm Kỷ Mão (1819) ông đỗ luôn tiến sĩ, làm quan trung thư (chức quan soạn thảo văn thư ở Nội các). Sau đổi làm giáo thụ phủ Bảo Ninh, rồi về hưu, trở lại Gia Châu.
Nhớ chuyện xưa ở quán Kim Đài, huyện Bảo Kê (quán: đền thờ của đạo giáo)
Phủi bụi đường xa, ta lên đỉnh núi biếc, vào quán Kim Đài bái kiến vị tiên vàng. Hai tờ chiếu của triều trước vẫn còn khắc trên đá; bên kia bờ, ba ngọn núi xa xa cắm thẳng lên trời. Nửa miệng lò luyện đan nấu cả mặt trời mặt trăng; một cây gậy mây chống giữa mây khói. Chẳng biết ngài cưỡi hạc dạo chơi nơi đâu; tin rằng có đuổi theo thì cũng chẳng kể được bao nhiêu năm.
Bài nữa
Bảy năm làm quan trung thư, đường làm quan chẳng thành; trên đường về may được bái tiên sinh. Cuối xuân như sắp tỉnh giấc mộng kê vàng (điển Lư Sinh nằm mộng thấy cả một đời vinh hoa trong lúc nồi kê còn chưa chín; ý nói giàu sang chỉ như giấc mộng); vào động cổ mà như dạo kinh Bạch Ngọc (kinh đô ngọc trắng, nơi tiên ở trên trời). Thiên tử còn khó được tận mắt thấy dung mạo bậc đạo nhân, ta là quan nhỏ, cớ gì phải già đi trong bụi đường quan trường? Chiều tối xuống núi, cứ ngoái đầu nhìn lại, thoáng như thấy rồng bay lên cõi Thái Thanh (cõi trời cao, nơi tiên ở).
Trương Kỳ Tướng
Hiệu là Tùng Đình, người huyện Lạc Sơn, là tường sinh (học trò trường huyện, tức tú tài).
Nhớ chuyện xưa ở lầu Tam Phong
Ta từng đọc "Phương kỹ truyện" trong "Minh sử" (phần chép truyện những người có phép thuật, nghề lạ trong bộ sử nhà Minh), thấy dấu tiên của ông Phong lắm điều kỳ ảo. Ông không chăm chút dáng vẻ, sống theo tự nhiên, một chiếc áo vá, một chiếc áo tơi, chẳng hề thay đổi. Ông dạo chơi, tình cờ ở lại quán Kim Đài, tự nói mình sắp qua đời để thoát bụi trần. Đậy nắp quan tài thì nghe có tiếng động, mở ra thì ông sống lại, rồi thong dong đến đất Tây Thục.
Trước không chịu gặp vua Hồng Vũ, sau không chịu gặp vua Vĩnh Lạc. Cớ sao riêng đến yết kiến Thục Hiến vương? Cuộc gặp lạ ấy làm chàng tú tài thêm rạng rỡ (vua Hồng Vũ gọi Hiến vương là "tú tài đất Thục"). Vách am Nhị Tiên còn để lại nét mực tuyệt diệu, nét chữ như rồng rắn quấn ngược, thần thái y như thật. Gió mát thổi vào đến đất Hán Gia, ngài ném bút viết chữ ở Cao Tiêu, càng thêm kỳ lạ! Ngài rong chơi cõi người khi ẩn khi hiện, như rồng thần, đầu đuôi đâu ai thấy được trọn! Huống chi mỗi ngày ngài đi hơn nghìn dặm, ai đuổi theo mà hầu hạ được!
Quan cấp sự (chức quan can gián, giám sát công việc các bộ) họ Hồ, quan nội thị (hoạn quan hầu trong cung) họ Chu uổng công mang thư có ấn vua cùng hương và lễ vật, tìm khắp vùng biên hoang mà chẳng gặp. Nào ngờ dấu tiên đến đâu cũng lưu lại, kẻ sĩ và quan lại kính phục, vui theo việc tu luyện thầm lặng. Ngài bình dị gần người, người thường cũng được tiếp. Ngài không vào cung Tuyên Thất để vua phải nhích chiếu lại gần mà nghe (điển vua Hán Văn Đế ở cung Tuyên Thất hỏi chuyện Giả Nghị, mải nghe đến mức nhích chiếu lại gần; ý nói ngài không cầu được vua trọng dụng).
Đến nay tượng ngài còn nghiêm trang trong lầu: tai to, mắt tròn, cằm đầy đặn, râu cứng như cây kích, thần sắc sáng như gương; ai cầu khấn thì đều ứng đáp. Ta dâng một nén "tâm hương" (lấy lòng thành kính làm nén hương) trước tổ, chẳng biết bao giờ được chính tay ngài chỉ cho chỗ cốt lõi của đạo!
Vương Quân
Tên chữ là Trúc Tôn, người huyện Lạc Sơn.
Bia đá khắc chân dung do Trương Tam Phong tự vẽ ở núi Phúc Tuyền
Phong thái tiên, cốt cách đạo nhân (vẻ thanh cao thoát tục) hiện ra trong tranh; cây phất trần phơ phất, khí tượng thanh tao. Chén trà, lò hương mãi hầu bên cạnh; "tam hoa tụ đỉnh" (ba đóa hoa tụ trên đỉnh đầu, chỉ tinh, khí, thần hợp nhất, dấu hiệu người tu đã đắc đạo) thấy rõ ở tiên sinh (trong tranh đầu ngài đội hoa tiên, nên nói vậy).
Đổng Giang
Tên chữ là Tỉnh Phàm, hiệu Tẩy Phàm cư sĩ (cư sĩ: người tu tại gia), người Điếm Giang.
Tỉnh Phàm đã giỏi đàn hát, lại khéo viết chữ và vẽ tranh. Ông từng vẽ phỏng chân dung tiên sinh Tam Phong, lại dùng ba khúc đàn dao cầm và một cây sáo ngọc để hình dung từ xa phong thái tuyệt thế siêu phàm của ngài.
Nơi Trương Tam Phong ngắm sóng, trên sông Ô Giang, phủ Tuân Nghĩa
Biển lớn lật mình chẳng biết đã bao năm, người qua đường vẫn còn kể chuyện thần tiên. Non sông đến đây chẳng vương bụi bặm; nương náu nơi hang núi là có duyên từ kiếp trước. Bên kia bờ, tiếng chuông trong khói vừa vượt qua núi; trước cửa, sóng trắng như tuyết muốn lật cả trời. Xa nghĩ những ngày ngài ngồi tĩnh lặng ngắm sóng, còn hơn đọc thiên "Thu thủy" trong sách "Nam Hoa" (tức sách Trang Tử).
Dương Chung Đào
Tên chữ là Xuân Bình, hiệu Phục Đình, người huyện Lạc Sơn, là thượng xá sinh (học trò bậc trên, thường chỉ giám sinh, tức người được học ở Quốc tử giám).
Quan cấp sự họ Hồ đi tìm Trương Tam Phong
Hạc đen phơi phới bay xuống, khí thiêng hiếm có của trời đất (thứ khí cách nhiều đời mới có, sinh ra bậc kỳ tài) tụ vào ngài. Quan cấp sự mang thư và lễ vật, vâng mệnh vua, dạo khắp mây nước tìm dấu tiên. Giẫm nát cõi trời trong vắt, ngâm thơ trên đỉnh núi mờ ảo. Một vai gánh cả mặt trời mặt trăng, hai mắt mong nhận ra bậc tiên như Vương Kiều, Xích Tùng (hai vị tiên thời xưa). Đội nón đi guốc, liều đi nghìn dặm, trải qua muôn trùng mây khói.
Quán đền thì hẳn ngài ở quán Kim Bích, cung điện thì ắt gặp ngài ở cõi Ngọc Thanh (một cõi tiên). Mười năm lặn lội gió bụi, mà động đá ở Tam Sơn (ba núi tiên ngoài biển) vẫn đóng kín. Trở về chỉ còn tiếng vang để lại; dòng phái của ngài lan tỏa, quả là "như rồng" (lời Khổng Tử khen Lão Tử là bậc như rồng, khó lường).
Lý Triều Hoa
Hiệu là Tần Phong, người huyện Lạc Sơn, là ngoại xá sinh (học trò bậc dưới trong trường).
Quan cấp sự họ Hồ đi tìm Trương Tam Phong
Tờ chiếu phượng (chiếu của vua) từ thềm son ban ra, xe loan đi vào khói tía. Chuyến đi này nhọc quan cấp sự, biết tìm chân tiên ở nơi đâu? Dòng họ ngài suy từ núi Long Hổ (nơi dòng Thiên sư họ Trương đời đời ở), ánh sáng của ngài ẩn giữa chợ búa. Dấu chân cao như Khải Kính (tức Lãnh Khiêm, người đầu đời Minh có phép tiên), dấu ảo hơn cả Chu Điên (người điên có phép lạ thời Minh Thái Tổ).
Mưa tuyết làm lạnh xe sứ giả, non sông năm tháng đổi dời. Tìm khắp đường Tần, đường Thục, giẫm nát cả trời mây nước. Đeo kiếm ngọc trở về ba điện trong triều, gió sương đã trải mười năm. Đồng thời dò tìm vua Kiến Văn, mà xe hạc của ngài càng thêm phơi phới xa xăm.
Lý Triều Bạt
Hiệu là Tụy Nham, người huyện Lạc Sơn.
Quan cấp sự họ Hồ đi tìm Trương Tam Phong
Giữa chốn hư không mờ ảo, đi mãi tìm dấu hạc. Sứ thần liều đi tưởng nghìn năm, vì hoàng đế ngưỡng mộ Tam Phong. Áo vải ngắn, dây đai dài là kiểu dáng của ngài; mắt tròn tai lớn là dung nhan của ngài. Ngài là bậc ẩn sĩ cao giữa mây khói, vị tổ tiên lâu năm của trời đất.
Lễ đủ cả thư, hương, lễ vật; nói là đi tìm nơi nước, đá, cây tùng. Có người truyền rằng ngài cưỡi hổ, biết tìm rồng bay ở chốn nào! Giẫm nát nghìn dặm mây, uổng công qua muôn trùng đường. Về triều kể lại những dấu ảo, nỗi nhớ còn theo vào núi ngọc.
Lưu Quang Trạch
Tên chữ là Quý Tam, hiệu Hồi Phong cư sĩ, người huyện Kiền Vi.
Nhớ chuyện xưa ở động Thiên Cốc
Một khe hở từ thuở hỗn mang (thời trời đất chưa phân) nối liền với lẽ trường sinh; khi ông Trương đến, hạc đá kêu lên. Con đường của khách tiên dứt khỏi đất, thông lên trời (đường ở trên vách núi hiểm); tiếng tiêu trong động xuyên mây, xé đá. Trong chốn sâu thẳm mờ mịt có bóng cửa ngọc; giữa nơi thanh tịnh chẳng còn tình đời. Muốn luyện hoàn đan (thuốc tiên được luyện đi luyện lại, theo đạo gia ăn vào thì thành tiên) thì phải ở đất này; ai được như Đỗ Đông Doanh (Đỗ Quang Đình đời Đường từng luyện đan ở đây)!
Trương Thăng Hồng
Tên chữ là Tử Viễn, hiệu Hạc Đình, người huyện Lạc Sơn.
Đề bức tranh tiên Phong ngủ ở núi Thái Hòa
Tranh vẽ ra khúc điệu Hoa Tư (điển vua Hoàng Đế nằm mộng đến nước Hoa Tư an lạc; chỉ giấc ngủ say yên lành), vị ngủ của thần tiên thật đậm. Nguyên khí núi Thái Hòa hòa hợp với ngài; ngài nằm cao giữa mây trắng phủ kín. Bạn bè có chăng đều là hạc ngủ; lặng im không tiếng chính là rồng nằm ngủ đông. Mặc người ta gọi là Lôi Thôi, tuyết đọng đầy cây tùng lạnh (?).
Lý Nguyên Thực
Tên chữ là Bình Thuyên, người huyện Lạc Sơn, là nội xá sinh (học trò bậc giữa trong trường). Ông soạn "Trường Ất sơn phòng cảo".
Bài ca nhớ tiên ở núi Hạc Minh
Thần tiên ai cũng biết cưỡi hạc, riêng con hạc này chỉ họ Trương có được. Khi Hư Tĩnh (Trương Hư Tĩnh, Thiên sư đời thứ ba mươi thời Tống) mới đến, hạc bay lên trời (xem "Tiên truyện"; lại thơ cổ có câu: "Từng tiếng hạc kêu bay lên trời"); khi Tam Phong lại qua, tiếng hạc vang khắp vách núi khe sâu. Không gặp bậc chân nhân cao thì hạc chẳng chịu kêu, một khi kêu liền có gió thơm nổi lên. Đến nay đã hơn năm trăm năm, hạc ngủ giữa rừng tùng, lặng không tiếng.
Hoặc là chủ nhân còn nằm phục ẩn mình chờ thời, ẩn náu luyện thai tức (phép thở như thai nhi trong bụng mẹ, không dùng mũi miệng, một phép luyện khí của đạo gia), nằm trong hang mây. Đợi khi ngài hú dài vào núi, hạc hẳn sẽ như lần trước, theo tiếng mà ra. Người ẩn ở Bình Tuyền luyện đan sa (chu sa, nguyên liệu luyện thuốc tiên), ôm đàn mang rượu giẫm khói ráng. Khe lạnh róc rách ồn ã ngày đêm, vách sâu thăm thẳm giấu nhà tiên.
Chính là chốn người ẩn dật nghỉ ngơi, bốn bề vách xanh thở ra mây mù. Thong thả đi trước đình Bát Quái, từng bậc bước lên gác Nghênh Tiên. Tưởng thấy tiên sinh vái mây trắng, một bầu một áo vá, xa hẳn bụi trần. Ba lần vời không đến, ngạo cả vua Hồng Vũ; mười năm khó tìm, còn hơn cả vua Kiến Văn. Biến hóa khôn lường, ai biết được mặt? Đêm qua trong mộng ta từng gặp ngài. Đạo sĩ áo lông nhẹ nhàng bay đến, gọi tỉnh gã ham ngủ nơi đàn tiên.
Đình Bát Quái của Trương Tam Phong ở núi Hạc Minh (bát quái: tám quẻ cơ bản của Kinh Dịch, tượng trưng các hiện tượng của trời đất)
Bậc tiên ẩn mãi thả mình nơi khe núi mây nước; trong đình Bát Quái bao trọn muôn hình tượng. Thẳng lấy lẽ tiên thiên (trạng thái nguyên sơ trước khi có hình) mà sắp đặt khí hậu (độ lửa và thời khắc vận khí khi luyện đan), riêng tìm chốn hẻo lánh nghiền ngẫm các hào (vạch của quẻ Dịch) do Phục Hy đặt ra. Cây lớn trăm ôm từng tự tay ngài trồng; một lỗ huyền quan (cửa huyền diệu, chỗ then chốt trong thân thể theo phép tu luyện) cho phép người cùng gõ mở. Muốn lĩnh hội âm dương, xét thấu tạo hóa, khách đến hãy cùng hạc chung tổ.
Dương Đình Tuấn
Tên chữ là Bất Bạt, hiệu Thiết Căn, người huyện Lạc Sơn, là ngoại xá sinh.
Đọc "Vân Thủy tập" (tập thơ "Mây nước" của Tam Phong)
Gió trời thổi, nước biển dựng đứng, mây chạy muôn dặm liền với trời biếc. Ông già Phi Long (Rồng Bay, danh hiệu vua phong cho Tam Phong) thích vừa bay vừa ngâm, tiếng vang để lại đến nay còn thấu cả vàng đá. Mũ vuông, áo vá rách, đi khắp chân trời; nước lạ non kỳ là nhà ta. Động cổ sâu thẳm có hươu trắng ngủ, lò lớn của trời đất nung đúc ra đan sa. Phong tước vạn hộ hầu (tước hầu được hưởng thuế muôn hộ dân) nào đáng kể gì, cả núi tùng đá ai làm bạn? Bậc trượng phu chí thanh nhã, mến sự thanh cao, há cam vì danh lợi mà già trong bụi đất!
Tiên sinh từng đi thuyền trên biển quan trường; cha mẹ qua đời thì làm bài phú nói nên thôi. Như Hướng Bình (Hướng Trường, ẩn sĩ đời Hán, lo xong việc cưới gả cho con rồi bỏ đi chơi núi), ngài tuổi còn tráng kiện đã bỏ nhà ra đi, chuyện cưới gả sao làm chậm được cuộc chơi đẹp! Đã ở đầu sào trăm thước còn vội tiến thêm bước nữa (đã cao còn cố vươn cao hơn), gặp thầy chỉ phá con đường thông lên trời. Ngài nhận ra "chủ nhân cũ" từ trước khi sinh (tức bản tính chân thật), nên ngõ hoa phố liễu chẳng làm mê lầm.
Một đoạn nhân duyên do trời xanh sắp đặt: Giang Nam có người khách mến công phu huyền diệu. "Tám trăm trâu lửa cày dưới trăng đêm, ba nghìn mỹ nữ cười trong gió xuân" (dùng câu của Thẩm Vạn Tam). Anh hùng đất Bạch Hạ (tức Nam Kinh) vui lòng giúp đỡ, ngài nung luyện kim hoa (hoa vàng, chỉ tinh hoa kết tụ khi luyện đan) mà có người hộ trì bên ngoài (người giúp tiền của, che chở). Ngoảnh lại, ở núi Chung Nam ngài gặp Hỏa Long, túi tiền rỗng không, nước mắt luôn rơi (?). Lúc gió thoảng trên mặt nước là lúc đắc ý, Kim Lăng không việc gì, bước chân thong thả. Một sớm hái được trăng phương Canh (thời khắc dương khí mới sinh, lúc "hái thuốc" trong phép nội đan), y như cá côn chim bằng vượt lên ao trời.
Đan thành, phất tay áo đi về hồ núi, mặc kệ đất rồng cuộn hổ ngồi (chỉ Kim Lăng, thế đất của bậc đế vương). Cầm gáo dừa uống khắp các lầu quán rượu, nuôi khí hạo nhiên (khí chính đại, cương trực) của trời đất trong mình. Thong dong trong bầu tiên (điển người tiên sống trong một cái bầu có cả trời đất riêng) xuân rồi lại thu, chẳng cầu nổi danh với các bậc vua chúa. Sắc chỉ mật tìm khắp ngoài vùng biên hoang, mà khí tiết cao, gió thanh của ngài như Sào Phủ, Hứa Do (hai ẩn sĩ thời vua Nghiêu, không chịu nhận ngôi vua). Núi bắc núi nam hát bài "đạp đạp", khoác áo tơi đội nón nằm trên đá mây. Hóa chim loan, hóa hạc, hóa người đánh cá, người kiếm củi; nơi nào chẳng gặp tiên Lôi Thôi!
Tính tình và độ lượng của ngài tròn đầy khắp cõi đại thiên (toàn thể vũ trụ, theo cách nói nhà Phật), mây từ bi lại che chở bầu trời Kiếm Nam. Muốn bù việc trong lòng còn dang dở, ngài vừa độ Thẩm tiên lại độ Uông tiên. Quan quan sát (quan coi một đạo, gồm nhiều phủ) Kiếm Nam vốn là khách Bồng Lai (núi tiên ngoài biển), kiếp trước đã có cốt cách linh anh. Cầu mưa ở Nga Mi chợt gặp thầy, rồi Đức Phụ (tên chữ của ông Uông) nhẹ nhàng trở về Hoàn Cốc; ở Dương Châu ông lột xác như ve (chết bỏ lại xác mà thành tiên) trở về cõi thanh hư, dấu tay và lời tâm truyền còn lưu ở lều luyện đan.
Kho sách bí mật Lang Hoàn (kho sách của trời) có quỷ thần giữ gìn, bọn phương sĩ nào từng mơ thấy được sách này! Sáu trăm năm nay khí mạch nối tiếp, như hạt châu xâu thành chuỗi, như hai nửa ngọc ghép liền. Ánh sáng tranh với mặt trời mặt trăng, rọi khắp trời đất; gió lay rừng suối, dẫn dắt hào kiệt. Đạo đức cao vời, kỳ diệu khó gọi tên; sương móc dầm dề gột sạch cõi Thái Thanh. Người ngoài cõi đời hát "Vân Thủy tập", nên cúi đầu lạy tiên sinh.
Lý Đại Lâm
Tên chữ là Vân Thạch, hiệu Quế Phố, người Hồng Nhã, là thượng xá sinh.
Nơi tiên sinh Tam Phong ẩn cư ở hang Cửu Thất, núi Thái Hòa, Huyền Nhạc (tên khác của núi Võ Đang)
Đỉnh Huyền Nhạc cao vót muôn tầm, bậc chí nhân (người đạt đạo đến tột bậc) từng nằm sâu trong mây trắng. Nghìn cây cổ thụ phủ kín vách núi đỏ, một dải khói lạnh che chở đỉnh núi biếc. Cửa động gió mát, nhàn rỗi thổi sáo; giữa rừng tùng trăng sáng soi người gảy đàn. Đến nay trong ba mươi sáu hang đá, vẫn còn nhớ lời vàng ngọc của tiên sinh.
Lưu Nguyên Chước
Tên chữ là Thúc Võng, hiệu Chước Am, người Hành Dương, là thành quân sĩ (học trò Quốc tử giám, trường học cao nhất ở kinh đô).
Nơi tiên sinh Tam Phong luyện đan ở Nam Nham núi Võ Đang (bài thơ ghép các câu có sẵn trong "Vân Thủy thi" và "Huyền yếu thiên")
Nước chảy mây trôi chẳng tự thu về, một tiếng hú dài, trời đất Sở đã vào thu. Thẳng đi tìm thứ thuốc nghìn năm ngoài cõi đời, quên hết muôn hộc sầu của cõi người. Tự mình tan vào hư không, thông với khí sương trời; thường đem mắt lạnh nhìn bọn công hầu. Trong động cất giấu một trời đất nhỏ, nuôi thành hoàn đan rồi cưỡi hạc dạo chơi.
Bài nữa
Quay mặt vào vách điều dưỡng tinh thần lại chín năm (như điển Đạt Ma ngồi quay mặt vào vách chín năm), ai biết người ẩn nơi u tịch tự vui say. Một viên châu nhỏ bằng hạt kê (chỉ viên đan nhỏ kết trong thân theo phép nội đan) bao cả trời đất; đôi sáo sắt cùng thổi xé tan khói sớm. Tiết chế ham muốn, lắng lòng, nhạt tâm thần, bớt lo nghĩ; giấu tên giấu họ như kẻ điên dại. Luyện thành đại dược (thuốc lớn, tức viên đan cuối cùng) vượt cõi phàm mà đi, buông tay thong dong làm tiên ngoài vòng vật chất.
Vịnh sử
Vua nhà Minh tìm Tam Phong, mười năm không được. Nghe nói ngài ở phía nam núi Nam, thì ngài đã sang phía bắc núi Bắc. Đến đâu ngài cũng vui thong dong, tên lạ gọi là Lôi Thôi. Đồng không mênh mông (cõi hư vô theo sách Trang Tử) chính là quê ta, núi Thái Hòa là nhà ta. Lúc ấy bọn phương sĩ (người làm phép thuật, luyện thuốc) tự dâng mình, sao mà nhộn nhịp! Tiên sinh lấy làm thẹn mà răn họ; giữa màu đen, riêng ngài thấy được màu trắng (ý nói giữa chốn ô trọc riêng giữ được sự trong sạch). Trời biển rơi tiếng mây, giữa gió bụi khó mà dò tìm. Rồng bay rồi lại rồng ẩn, ẩn hiện ai lường được?
Ẩn kính biên niên (Tấm gương về người ẩn, ghi theo năm)
Ông Uông Mộng Cửu nói: "Tiên sinh là chân tiên thì nhiều người đã nghe; còn tiên sinh là ẩn sĩ thì ít người biết." Lúc rảnh việc công, lòng tĩnh, vừa gặp sứ quân (cách gọi tôn quan coi châu quận) Kim Thức Huấn đến thăm, đốt hương cùng bàn chuyện dấu lạ của tiên sinh. Sứ quân nói: "Sao ông không ghi chép việc ẩn của tiên sinh làm gương, để làm sáng tỏ khí tiết lớn của ngài?" Tích Linh (tên ông Uông Mộng Cửu, tự xưng) đáp: "Vâng." Bèn phỏng theo thể "Cương mục" (thể sử có đề mục lớn gọi là "cương" và lời kể chi tiết gọi là "mục") mà ghi lại, gọi là "Ẩn kính biên niên", để trọng việc lấy chứng cứ thực. Từ đây dấu ẩn và niên phổ (bản ghi cuộc đời theo từng năm) của tiên sinh đều ở cả đây; về sau muôn năm, ai cùng chí hướng thì viết tiếp.
【Cương】 Mùa hạ năm Giáp Tý, Hồng Vũ thứ 17 (1384), vua xuống chiếu tìm Trương Tam Phong — người già đã lui về từ triều Nguyên trước, cụ già 137 tuổi, ẩn sĩ núi Võ Đang — nhưng không gặp.
【Mục】 Tam Phong người Ý Châu, sinh năm thứ hai đời vua Định Tông nhà Nguyên. Trong niên hiệu Chí Nguyên, ông làm huyện lệnh Bác Lăng rồi về hưu. Ông tìm đạo ở vùng núi Chung Nam, Thái Bạch, được chân truyền của Hy Di (Trần Đoàn, đạo sĩ nổi tiếng đầu đời Tống, hiệu Hy Di). Học thuyết của ông lấy trung, hiếu, từ, cung (trung với vua, hiếu với cha mẹ, hiền từ, cung kính) làm gốc, lấy Hà Đồ, Lạc Thư (hai bức đồ cổ làm nền cho Kinh Dịch) và hình tượng quẻ Dịch làm chỗ vận dụng.
Năm Đinh Mùi, Chí Chính thứ 27 (1367), Tam Phong đã 120 tuổi. Tháng 7 nhuận năm Mậu Thân (1368), vận số nhà Nguyên đã hết, Minh Thái Tổ vâng mệnh trời lên ngôi, Tam Phong bèn ẩn dấu vào núi sâu. Năm Hồng Vũ thứ 17, vua phong thưởng lớn cho công thần, người Hoa người Di đều quy phục, vua xuống chiếu tìm bậc đức cao tuổi thọ. Nghe nói Trương Tam Phong, người triều Nguyên, ẩn ở núi Võ Đang, đã hơn trăm tuổi, bấy giờ xuống chiếu vời, nhưng không gặp.
【Phát minh】 (lời giải bày ý nghĩa cách chép sử) Chép "người già đã lui về từ triều Nguyên trước" là đặc biệt nêu lòng trung trinh của ông. Chép "cụ già 137 tuổi" là đặc biệt tôn tuổi thọ. Chép "ẩn sĩ núi Võ Đang" là vì khí tiết cao, gió thanh của ông đáng làm thầy trăm đời.
【Cương】 Mùa xuân năm thứ 18, vua sai Thẩm Vạn Tam, Khâu Nguyên Tĩnh lại đi tìm ẩn sĩ núi Võ Đang Trương Tam Phong, không gặp.
【Mục】 Vạn Tam người Nam Kinh, Nguyên Tĩnh người Võ Đang, cả hai đều là đệ tử của Tam Phong. Thái Tổ xuống chiếu sai hai người đi tìm, vì cho rằng đệ tử ắt khuyên được thầy ra, nhưng vẫn không vời được.
Ông Kim nói: Cách chép "sai Thẩm Vạn Tam, Khâu Nguyên Tĩnh" tìm Tam Phong — chỉ một chữ "sai" đã vạch thẳng ra lòng Thái Tổ muốn kìm buộc người ở chốn rừng suối. Nào biết người tự giữ khí tiết cao thì dù là đệ tử cũng không ép được thầy. Lại tìm mà không gặp: chiếu càng gấp thì dấu càng ẩn.
【Cương】 Mùa hạ năm thứ 24, vua lại sai Trương Vũ Sơ tìm ẩn sĩ núi Võ Đang Trương Tam Phong, rốt cuộc không gặp.
【Mục】 Vũ Sơ người núi Long Hổ, là con cháu Thiên sư (danh hiệu người đứng đầu đạo Chính Nhất, đời đời do họ Trương ở núi Long Hổ nối nhau giữ), được nối giữ kiếm và ấn (hai vật truyền ngôi Thiên sư), hiệu là Chân nhân (danh hiệu bậc tu đạo đã đắc đạo), vốn cùng tông họ với Tam Phong. Bấy giờ vua sai Vũ Sơ đi tìm, rốt cuộc không gặp.
Ông Kim nói: Sai Trương Vũ Sơ tìm Tam Phong là lấy người trong họ đi tìm người trong họ, cũng là mẹo cũ lần trước. Ba lần tìm mà ba lần không gặp, há bọn lấy núi Chung Nam làm "đường tắt" (điển Lư Tàng Dụng giả ẩn ở núi Chung Nam để được triều đình vời ra làm quan), mượn tiếng để câu danh, mà sánh được sao!
【Cương】 Năm Đinh Hợi, Vĩnh Lạc thứ 5 (1407), vua sai Hồ Doanh đi tìm ẩn sĩ Trương Tam Phong, mười năm không gặp.
【Mục】 Hồ Doanh làm cấp sự trung bộ Hộ, vốn quen biết Tam Phong. Vua Thành Tổ mến phong thái cao của Tam Phong, bấy giờ sai Hồ Doanh đi tìm, đi khắp thiên hạ, đồng thời dò xét nơi vua Kiến Văn ở (Kiến Văn: vua thứ hai nhà Minh, bị Thành Tổ cướp ngôi rồi mất tích). Đi mười năm mới về.
Ông Kim nói: Sử chép việc tìm Trương Tam Phong là để dò nơi Kiến Văn ở, thật ra không phải. Ẩn sĩ này nổi tiếng từ triều trước, Thành Tổ khi còn ở phủ phiên vương đã nghe chuyện từ lâu, biết đâu chẳng mến đức cao tuổi thọ của ngài, nóng lòng muốn đưa về triều, như vua Tống Thái Tông được gặp Trần Hy Di mà lấy làm thỏa lòng? Nay chép "đồng thời dò xét nơi Kiến Văn ở", gần như đã diễn đạt khéo được lòng Thành Tổ.
【Cương】 Tháng 3 năm thứ 10, vua sai Tôn Nguyên Hư (tên chữ Bích Vân) đợi sẵn ẩn sĩ Trương Tam Phong ở núi Võ Đang, ngài không đến.
【Mục】 Trước đó bọn Hồ Doanh đi tìm Tam Phong đã được năm năm, lòng muốn gặp của Thành Tổ từng khắc không quên. Vua đoán ngài ắt sẽ về Võ Đang, nên sai Nguyên Hư mang thư và lễ vật đến Võ Đang đợi sẵn.
Ông Kim nói: Xem câu "sai Tôn Nguyên Hư đợi sẵn ở Võ Đang" thì thấy lòng thành muốn gặp của Thành Tổ quấn quýt nơi thân ẩn sĩ đến tột bậc! Há thật vì Kiến Văn sao?
【Cương】 Tháng giêng năm thứ 14, vua sai xe an xa (xe nhỏ có chỗ ngồi, dùng đón bậc già cả hiền tài, một nghi lễ rất trọng) đón mời ẩn sĩ núi Võ Đang Trương Tam Phong, ngài không đến.
【Mục】 Năm kia Tôn Nguyên Hư vâng mệnh xây cung ở núi Võ Đang để bái đợi. Đến mùa đông năm ngoái Tam Phong mới về Võ Đang, Nguyên Hư mừng lắm, sai người phi ngựa báo lên vua. Mùa xuân năm nay vua sai xe an xa đến đón mời, thì ngài chợt lại đi nơi khác, vua khá buồn bã.
Ông Kim nói: Thành Tổ "sai xe an xa đón mời", lòng thì thành, lễ thì trọng, xưa nay không có lần thứ hai; con người tiên sinh vì thế mà thấy rõ.
【Cương】 Tháng 5 năm thứ 14, ông lão ẩn sĩ 168 tuổi ở núi Võ Đang là Trương Tam Phong vào chầu.
【Mục】 Vua tha thiết muốn gặp mà khó được, bèn sai Hồ Quảng đến núi Võ Đang khóc lóc cầu khấn. Tam Phong nghe vậy, liền giấu thân trong động, xuất dương thần (thần hồn thuần dương do tu luyện mà thành, có thể rời thân thể đi lại), hóa làm một ẩn sĩ đội mũ tre, khoác áo da hươu, bay vào điện vàng, cúi lạy trước thềm. Bấy giờ vua đang ngự triều, trông thấy lấy làm lạ, hỏi ra biết là Tam Phong, liền kính cẩn hỏi đạo trường sinh. Tam Phong đáp: "Ít ham muốn, lắng lòng, nhạt tâm thần, gạt lo nghĩ — đó là đạo trường sinh của bệ hạ." Vua hỏi: "Tiên sinh mấy lần không gặp trẫm, nay sao lại nhẹ mình đến đây?"
Tam Phong đáp: "Thần vốn kẻ quê mùa, không có ích cho đời, nên mới tu được phép tích cốc (nhịn ăn ngũ cốc), xuất thần qua nê hoàn (cung nê hoàn: chỗ trên đỉnh đầu, theo đạo gia là nơi thần hồn xuất ra). Nay gặp bệ hạ đây chỉ là dương thần của thần mà thôi. Xưa Thái Tổ Cao Hoàng đế không dìm chết được Chu Điên trên sông, không chế ngự được Lãnh Khiêm trước cờ lệnh, vì đó đều là pháp thân (thân do đạo pháp hóa thành) chứ không phải sắc thân (thân xác thịt). Nay thần đến gặp một lần, chỉ để đáp tấm lòng khổ công tìm kiếm của bệ hạ." Nói xong thì ẩn mất. Vua phong ngài làm "Phi Long tiên sinh". Đến khi bọn Hồ Doanh, Hồ Quảng về triều, mới nghe Tam Phong đã đến yết kiến vua rồi đi.
Ông Kim nói: "Ông lão ẩn sĩ 168 tuổi" — chép to chép rõ, có bằng có chứng; trong chốn núi rừng nghìn xưa chỉ có một người. Lại nói: "Nay gặp bệ hạ đây là dương thần của thần." Do đó biết việc bay lên giữa ban ngày là việc người xuất được dương thần làm được. Tiên sinh thật như rồng vậy thay!
【Cương】 Mùa xuân năm Thiên Thuận thứ 3 (1459), tiên ẩn Trương Tam Phong đến chầu.
【Mục】 Vua vốn kính bậc có đạo đức, Tam Phong xét thấy lòng thành ấy, bèn hiện trọn thần (hiện nguyên vẹn hình thể) vào yết kiến. Mặt tía đỏ thắm, râu dài cứng như kích, búi tóc rủ sau gáy, giống như thần Huyền Vũ (vị thần trấn phương bắc, được thờ làm thần chủ núi Võ Đang), bụng to vai dày, lưng thắt dây đai, đầu đội nón mà đến. Ngài cúi lạy nói: "Thần Tam Phong mong bệ hạ sửa mình yên dân, gạt bỏ điều tà, đề cao điều chính." Chợt ẩn đi. Vua tự soạn văn cáo khen ngợi, phong làm "Thông Vi Hiển Hóa Đại Chân nhân" (bậc chân nhân lớn, thông suốt chỗ vi diệu, hiển hiện biến hóa).
Ông Kim nói: Gọi ẩn sĩ là "tiên ẩn" là để nêu rõ bậc cao nhân không chết. Một lần yết kiến, một lần được phong, đều có văn bản rõ ràng làm chứng, người xưa há lừa ta! Từ đây tiếng thần tiên được ca tụng mãi, không phải lời sai.
【Cương】 Mùa xuân năm Thành Hóa thứ 22 (1486), vua xuống chiếu đặc phong Trương Tam Phong, ẩn sĩ núi Thái Hòa trước đây, làm "Thao Quang Thượng Chí Chân tiên" (bậc chân tiên giấu ánh sáng, giữ chí cao), và phong Chu Điên làm "Tuyên Du Phụ Hóa Chân tiên".
【Mục】 Bấy giờ hai phái tăng và đạo lạm chiếm danh hiệu phong tặng, tham lam phóng túng, làm trái phép, vua chán ghét. Nhân quan khoa đạo (quan can gián và quan ngự sử) dâng tấu, vua bèn tước bỏ danh hiệu quốc sư, chân nhân của hai phái tăng đạo, đặc phong Tam Phong làm "Thao Quang Thượng Chí Chân tiên", Chu Điên làm "Tuyên Du (Phụ) Hóa Chân tiên".
【Phát minh】 Chép "ẩn sĩ núi Thái Hòa trước đây" là để nêu phong thái, khí tiết cao vời của ngài, không dính dáng gì đến sự hèn bẩn của bọn phương sĩ. Chép "chân tiên" là để gạt bỏ bọn đạo giả.
【Cương】 Mùa thu năm Gia Tĩnh thứ 42 (1563), vua phong Trương Tam Phong làm "Thanh Hư Nguyên Diệu Chân quân".
【Mục】 Vua lúc tuổi già khá thích điều huyền bí, nghe Tam Phong hiển hóa ở Nam Kinh, bèn tìm khắp sách của ngài, được "Huyền yếu thiên". Đọc xong, vua khen: "Đây là chân tiên của triều ta." Bèn phong làm "Thanh Hư Nguyên Diệu Chân quân", lại sắc xây quán Thanh Hư ở nơi Tam Phong ở cũ để thờ.
【Phát minh】 "Thanh" (trong) là không nhiễm bụi vật; "hư" (trống không) là cùng một thể với khoảng không bao la. Hai chữ rất hay.
【Cương】 Mùa thu năm Thiên Khải thứ 3 (1623), thần Trương Tam Phong hiện trong cung đình, được phong thêm làm "Phi Long Hiển Hóa Hoằng Nhân Tế Thế Chân quân".
【Mục】 Vua vì thời cuộc nhiều biến cố, trong cung lập đàn cầu cơ (phép cầu tiên giáng bút: người cầm que gỗ viết chữ trên mâm cát, tin là tiên mượn tay viết ra) để cầu tiên. Chợt thấy ánh đỏ phủ chỗ ngồi, trong ánh sáng hiện chân dung Tam Phong. Vua dập đầu nói: "Chân tiên dạy trẫm, chân tiên giúp trẫm." Lời tiên giáng xuống rất kín đáo, một lúc thì ẩn đi. Vua cảm động, dựa theo hiệu "Phi Long tiên sinh, Hiển Hóa chân nhân" trước đây, phong thêm làm "Phi Long Hiển Hóa Hoằng Nhân Tế Thế Chân quân".
Ông Mộng Cửu nói: "Ánh sáng thanh cao (?) của tiên sinh soi rọi triều Minh thật đến tột cùng."
Ghi chép tổng hợp
Thời đại và quê quán
Tổ tiên là Lưu hầu Trương Tử Phòng (Trương Lương, mưu thần giúp lập nhà Hán) thời Hán, đời đời ở ấp Phong, nước Bái. Cháu chín đời là Thiên sư Đạo Lăng, ngụ ở núi Long Hổ, Tín Châu, Giang Tây, từ đó đạo được truyền trong nhà. Cháu xa là Dụ Hiền, người đời Tống. Cuối thời nhà Tống dời xuống phía nam, Dụ Hiền tự dời ra Liêu Đông, sinh con là Xương, Xương sinh Tam Phong (xem truyện "Tử Phòng xuất gia" và bản truyện chính của Tam Phong).
Là người đầu đời Nguyên — đúng.
Bản truyện chính chép: ngài sinh vào giờ Tý (khoảng từ 11 giờ đêm đến 1 giờ sáng) ngày mùng 9 tháng 4 năm Đinh Mùi đời vua Định Tông nhà Nguyên. Thuyết này là đúng.
Là người thời nhà Kim — sai.
"Minh sử" chép: "Có người nói là người thời Kim." Xét "Nguyên sử" chép: "Tháng 5 năm Giáp Tuất, năm thứ 9 đời Thái Tông Thành Cát Tư Khả Hãn, cất quân sang nam đánh Kim, đánh Ý Châu, tiết độ sứ (quan trấn giữ một vùng) Cao Đồng Sơn chết tại đó, Liêu Châu bèn thuộc Nguyên cai quản." Theo đây mà xét thời tiên sinh sinh ra, đất Liêu Châu đã thuộc Nguyên từ lâu, rõ ràng không phải người thời Kim.
Là người cuối đời Nguyên — sai.
Truyện của người khuyết danh chép: "Xuất hiện vào cuối đời Nguyên." Điều này chẳng cần biện cũng biết là sai.
Là người đầu đời Minh — sai.
Điều này cũng thấy trong truyện khác.
Là người Ý Châu, Liêu Dương — đúng.
Các truyện đều chép giống nhau. "Nguyên sử" chép: "Đầu đời Nguyên lấy Liêu Dương làm Đông Kinh." Trong niên hiệu Chí Nguyên đời vua Thế Tổ, đổi lập hành tỉnh (đơn vị hành chính lớn nhất) Liêu Dương và các nơi, gồm bảy lộ (đơn vị hành chính dưới tỉnh). Một là lộ Liêu Dương, ban đầu cai quản một phủ là phủ Bà Sa, sau phủ ấy bị bỏ, cai quản hai châu: một là châu Liêu Dương, một là châu Cái và Ý (?). "Minh sử" chép: "Ý Châu cách kinh sư 1.700 dặm." Châu Liêu Dương sang đời Minh đổi làm vệ Tẩu Liêu (?), rồi lại đổi làm châu huyện Liêu Dương, sau đổi làm Đô chỉ huy sứ ty Liêu Đông (cơ quan quân sự cai quản cả vùng).
Là người Thiên Mục — sai.
"Tứ Xuyên thông chí" chép: "Có thuyết nói là người Thiên Mục." Có lẽ vì ngài từng ngụ ở Thiên Mục mà thôi. Trong "Vân Thủy tiền tập" có bài "Thiên Mục sơn ca".
Là người Ký Châu — sai.
Là người Nghĩa Châu — sai.
Là người Dịch Châu — sai.
Các thuyết này đều thấy trong những bản sách tầm thường. Ba châu ấy đều ở đất bắc; tên Ký, Nghĩa, Dịch đọc gần giống âm Ý nên bị lầm.
Mộ cha mẹ của tiên sinh ở núi Tích Thúy, Liêu Dương.
Điều này thấy trong "Vân Thủy tiền tập", bài thơ "Đáp Lưu Trọng Hối" của tiên sinh có câu: "Mạch rồng núi Trường Bạch dài mấy nghìn dặm, ta từ nhỏ đã cất giấu ở đó." Cửu Dương Tử trong "Liêu Đông kỷ hành" viết: "Núi Trường Bạch ở phía nam phủ Hội Ninh cũ sáu mươi dặm, chạy ngang nghìn dặm, cao hai trăm dặm. Trên đỉnh có đầm, chu vi tám mươi dặm, sâu không lường được, người ta gọi là Thiên Trì. Nước chảy về nam thành sông Áp Lục, chảy về bắc thành sông Hỗn Đồng. Giữa hai dòng nam bắc có một con rồng lớn uốn khúc (theo phong thủy, "rồng" là mạch núi chạy dài), lại có một nhánh rồng nhỏ chạy đến núi Tích Thúy ở Liêu Dương; mộ tổ của tiên sinh Trương Tam Phong ở đó." Kế đến thành có cung Đại Sơn, cửa Tiểu Sơn, có cầu tiên (?); hợp với ý ta, quả không sai.
Tên và hiệu
Tiên sinh từng tự nói: Tên hiệu của ta phần nhiều trùng với người xưa nay; biết trùng thì đổi, lòng mới yên, vì thế mà mờ mịt không định. Một tên là Thông, trùng với con ông Cao, vị tổ xa ngành chính; một tên là Kim, trùng với vị đại tư mã (chức quan võ cao nhất) đời Hán, tổ xa ngành khác — đều thấy trong "Lưu hầu thế gia". Một tên là Tư Liêm, trùng với tên chữ của Ngọc Tứ Sinh đời Nguyên; một tên là Huyền Tố, trùng với một vị quan can gián thời Đường Thái Tông; một tên là Huyền Hóa, trùng với đệ tử của Cát Huyền. Bèn lấy chữ đầu của hai tên sau, đặt là Huyền Huyền Tử. Lại trùng với thánh hiệu của Thái Thượng (Thái Thượng Lão Quân, tức Lão Tử được tôn làm thần), bèn đổi là Sơn Phong. Lại trùng với Phác Dương Tử, lại đổi là Tam Phong (ba ngọn núi). Lại trùng với kẻ dạy thuật thái chiến (thuật tà, giao hợp với phụ nữ để "hút" tinh khí của họ), thật đáng cười.
Nhưng chữ "Tam Phong" này người ta gọi đã lâu, không muốn đổi nữa. Nhân nhớ quẻ Càn gồm những hào liền, mà quẻ Khôn gồm những hào đứt (hào: vạch của quẻ Dịch; hào dương là vạch liền, hào âm là vạch đứt; quẻ Càn ba vạch liền tượng trời, quẻ Khôn ba vạch đứt tượng đất), không đủ để trở về thuần Càn, ta bèn từ trong đất Khôn trồng một cây khí hạo nhiên, nối chỗ đứt cho trọn thành "một" (ý nói đổi chữ "phong" là ngọn núi sang chữ "phong" khác, gồm ba nét ngang có một nét dọc xuyên suốt ở giữa). Từ nay về sau, nên đổi tên là Toàn Nhất, tên chữ là Tam Phong; tên hiệu đến đây mới định hẳn. Còn như dung mạo thô quê, không chăm chút dáng vẻ, người đời gọi ta là Trương Lôi Thôi, thì đó là cái lạ riêng có nghìn xưa, có một không hai. Ha ha! ("Động thiên ký")
Tên Thông — thấy trong "Ngọc đường mạn bút" của Lục Tử Uyên.
Tên Kim — thấy trong "Quỳ phủ chí".
Hai tên trên, tiên sinh tự nói trùng với tổ xa. Xét "Lưu hầu thế gia" chép: "Bất Nghi nối làm hầu, sinh hai con là Điển và Cao. Điển sinh Mặc, Mặc sinh Đại tư mã Kim, Kim sinh Dương Lăng hầu Thiên Thu, Thiên Thu sinh con là Tung, Tung sinh Tráng, Tán, Bành, Mục, Thuật; con cháu về sau phần nhiều nổi tiếng nhờ công lao. Cao sinh Thông, Thông sinh Vô Vọng, Vô Vọng sinh Lý Nhân, Lý Nhân sinh Hạo, Hạo sinh Cương, Cương sinh Ế." Ế làm khách ở núi Thiên Mục đất Ngô, vợ là bà họ Lâm sinh ra Đạo Lăng; Đạo Lăng về lại quận Bái, sau ngụ ở núi Long Hổ, Tín Châu.
Tên Tư Liêm — thấy trong "Quỳ Châu phủ cựu chí".
Tên này tiên sinh tự nói trùng với tên chữ của Ngọc Tứ Sinh. Xét "Nguyên sử" chép: "Nhà thơ đất Sơn Âm là Ngọc Tứ Sinh Trương Hiến, tên chữ Tư Liêm, cậy tài khí, lên kinh sư, đứng ra bàn việc thiên hạ, không được dùng, bèn vào núi Phú Xuân, sống lẫn với các sư và đạo sĩ để tự phóng túng. Trương Sĩ Thành chiếm đất Ngô, mời ông làm đô sự (chức quan coi văn thư). Ngô mất, ông đổi họ tên trốn đến Hàng Châu. Đó là người mà Dương Liêm Phu gọi là kẻ giỏi thơ trong cửa Thiết (tức trong hàng môn đệ của Dương Thiết Nhai, tức Dương Liêm Phu)."
Ngoài ra còn có Chương Tư Liêm, người Toại Xương, ở cung Thọ Quang làm đạo sĩ. Ông tụng "Thái Thượng Độ Nhân kinh" mà có chỗ tỏ ngộ, bèn không nói nữa, có khi cũng không ăn; hơn bốn mươi năm thì thành tiên mà đi.
Tên Huyền Tố — thấy trong bài "Tự tựa" của "Huyền yếu thiên".
Tên Huyền Hóa — thấy trong bài "Hoàn đan ca" của "Huyền yếu thiên".
Hai tên này tiên sinh tự nói trùng với danh y nhà Kim là Khiết Cổ lão nhân, và trùng với đệ tử của Cát Huyền. Xét danh y nhà Kim người Dịch Châu là Trương Khiết Cổ cũng tên là Huyền Tố, thi tiến sĩ không đỗ, nổi tiếng nhờ nghề y.
Tên chữ là Huyền Huyền.
Tên chữ này tiên sinh tự nói trùng với thánh hiệu của Thái Thượng. Xét "Đường thư", Lão Tử được tôn là Huyền Nguyên Hoàng đế; lại thơ Bạch Lạc Thiên (tức Bạch Cư Dị, nhà thơ đời Đường) có câu: "Năm nghìn chữ 'Đạo Đức' huyền lại huyền".
Tên chữ là Sơn Phong.
Tên chữ là Tam Phong (ba ngọn núi).
Hai tên chữ này tiên sinh tự nói trùng với Phác Dương Tử và trùng với kẻ dạy thuật thái chiến. Trong mục "Chính ngoa" (sửa điều sai) của tập này đã biện rõ, nay không nói lại.
Tên chữ là Quân Thực.
Các truyện đều chép Quân Thực là tên; chỉ "Mạn bút" của Tử Uyên và bản truyện chính chép là tên chữ, đó mới là đúng.
Tên chữ là Huyễn Nhất.
Tên chữ là Toàn Nhất.
Tên chữ là Tam Phong.
Hiệu là Côn Dương. Tự ngài có nói trong truyện ở tập này.
Trong "Động thiên ký", tiên sinh nói: "Từ nay về sau, đổi tên là Toàn Nhất, tên chữ là Tam Phong; tên hiệu đến đây mới định hẳn." Trường Ất (người biên tập sách) xét: tên hiệu của tiên sinh đổi nhiều lần, trùng nhiều lần; người viết truyện về sau thật nên lấy lời này làm chuẩn.
Dấu tích để lại
Núi Phúc Tuyền ở phía nam thành phủ vài dặm; "Thông chí" chép: "Nơi Trương Tam Phong tu chân (tu luyện để thành tiên)". Phía trước là quán Cao Chân, phía sau là đình Lễ Đẩu (đình để lạy sao Bắc Đẩu, một nghi lễ của đạo giáo). Trước đình có ao Dục Tiên (ao tiên tắm), mùa hạ không tràn, mùa đông không cạn, có thể chữa bệnh. ("Bình Việt phủ chí")
Đá đánh cờ ở núi Phúc Tuyền phía nam thành phủ; đời sau truyền là nơi Trương Tam Phong đánh cờ với Long Bình hầu Trương Tín. (Như trên)
Đình Lễ Đẩu trong quán Cao Chân phía nam thành phủ; đời truyền rằng tiên nhân Trương Tam Phong đầu đời Minh thường lạy sao Đẩu ở đây. (Như trên)
Bia khắc bài "Đả tọa ca" (bài ca về phép ngồi tĩnh tu luyện) trong quán Cao Chân núi Phúc Tuyền, do tiên nhân Trương Tam Phong làm, nói về chỗ dùng của nhà đạo. (Như trên)
Từ cửa Thương (?) phủ Bình Việt qua cầu đá, đi qua phố Nam, bên đường có quán Cao Chân, là đạo tràng (nơi tu và hành lễ) của tiên sư Trương Tam Phong. Từ bắc đi về tây nam là núi Trác Bút; hơi về tây lên dốc cao là dốc Đảo Mã (dốc Ngã Ngựa). Đến lưng dốc thấy vách đá núi bên kia như bức bình phong, vách cao nghìn nhận (nhận: đơn vị đo chiều cao, mỗi nhận khoảng bảy, tám thước), trên vách có bóng tiên sư, đầu đội mũ Hoa Dương, nghiêng mình chống gậy mà đi, thấy rõ ràng. Bên cạnh khắc bốn chữ lớn "Thần lưu vũ trụ" (Thần còn lưu giữa vũ trụ), nói là tiên sư để lại ghi dấu, là dấu thiêng trong thiên hạ.
Đền Tam Phong ở trong thành phủ Bình Việt, có đình Lễ Đẩu; trước đình có ao đá tên Dục Tiên, sâu chừng bốn năm thước, đông hạ đều không cạn. Bên ao có cây quế đã khô từ lâu, có đạo nhân đến tắm trong ao, lấy áo vá rách treo lên cây, cây sống lại. Mùa hạ năm Thiên Khải thứ nhất (1621), quan tư lý (quan coi việc hình án) đóng trấn ở Tân Thiêm là Lý Nhược Nam cầu cơ, tiên giáng bút viết một bài từ:
"Đình Lễ Đẩu, đình Lễ Đẩu, tiên Trương mượn nơi này tu chân. Mặt trời mặt trăng treo trên đầu, gió mây chỉ là bụi qua mắt. Mạt Lỵ Nguyên quân, Chi Thiên thánh nhân (?), năm xưa từng cảm lòng tinh thành của ta. Sáng nay ta đứng vào hàng tiên, hiển hóa thông linh, dám quên chăng nơi gửi dấu bên bến huyền diệu. Chợt nghe các vị quan phụ mẫu hỏi tên ta, tạm mượn lời quê làm gương soi." Nay vẫn còn bia đá trong đền.
Trên sông Ô Giang, phủ Tuân Nghĩa có nơi Trương Tam Phong ngắm sóng: núi xanh bên kia bờ, nước trắng trước cửa; đến nay tượng đá vẫn còn. ("Quý Châu thông chí")
Cách huyện Bảo Kê hai dặm về phía đông có dòng suối tản chảy dưới chân núi, gọi là suối Sa La. Suối ra từ quán Kim Bích trên đỉnh núi, là nơi tiên nhân Trương Tam Phong ở; hang đất của ngài vẫn còn. ("Vân sạn kỷ trình")
Tiên ông Tam Phong thường thích viết thơ Đường theo lối chữ rồng rắn; ai được chữ của ngài thường khắc lên đá làm báu vật đời đời. "Trì Châu cựu chí" chép: ở cung Thanh Ngưu có bản khắc đá một bài luật thi (thơ tám câu theo luật chặt chẽ), nét chữ khác thường, người ta gọi là bút tiên. Thơ rằng: "Cõi tiên nhàn rỗi tìm ông hái thuốc, nhà cỏ giữ lại cùng chuyện trò đêm nay. Thử xem dưới núi nơi mây sâu, tin rằng có đường mà người đời không đi tới. Suối dẫn hoa sen đến cửa động, trăng đưa bóng tùng qua phía đông khe. Lòng cầu danh còn đó, khó mà nhàn được; ngày mai lại vó ngựa giữa bụi đường." Đây là ngài chép thơ người đời Đường.
Trong niên hiệu Gia Tĩnh, quan đô ngự sử (người đứng đầu Đô sát viện, cơ quan giám sát quan lại) Lưu Đại Mô viết lời bạt rằng: bản khắc này như sấm sét quỷ thần, biến ảo khôn lường, mà lại không mất khuôn phép lục thư (sáu phép cấu tạo chữ, tức phép tắc viết chữ), quả không phải người phi thường thì không làm được. Chủ nhân Cửu Long nên gìn giữ cẩn thận; nếu để xe gió bánh lông (xe của tiên) chở đi mất thì há chẳng đáng tiếc sao! ("Động thiên ký")
Tiên Phong viết bài thơ "Cõi tiên nhàn rỗi tìm…", ký tên là "Ngọc Hoàng đạo trượng Thái Hòa Tử viết". Xét tiên Trương từng ẩn ở núi Thái Hòa thuộc Huyền Nhạc, nên tự hiệu là "Thái Hòa Tử". Người đời bảo là bút tích của Trần Hy Di, không phải. Lang Thảo Kiều cho rằng bức chữ này do kẻ hiếu kỳ chưa làm quan viết ra, vì đầu bài nói "Cõi tiên nhàn rỗi tìm", cuối bài nói "Lòng cầu danh còn đó" — tiên mà còn nói câu ấy sao? Nhưng ông không biết Thái Hòa Tử chỉ là thích danh tác của người Đường, mượn để phóng bút tiên mà thôi. Nay ở am Nhị Tiên, phủ Thành Đô, Tứ Xuyên cũng có bia này, có lẽ là rập bản (?) rồi đem khắc lại.
Lại từng thấy ở Nga Mi có hai bản khắc đá: "Gió xuân tựa mái chèo ở thành Hạp Lư" và "Con vua xa giã cửa khuyết Đan Phượng"; chữ nào cũng có thế rồng rắn quấn ngược, bút pháp càng kỳ diệu, ký tên "Trương tiên thủ đề" (tiên Trương tự tay đề), nhưng cũng là chép câu thơ người Đường. Nếu bàn về thơ thì lại hẳn có người nói câu "Áo xanh nay đã làm lỡ người học trò" không phải lời thần tiên. (Như trên)
Trên vách chùa Tường Phù có bốn chữ "Tường Phù thiền viện" do Trương Tam Phong viết bằng mực; chữ "tường" nghĩa là điềm lành được ngài viết thành chữ "tường" nghĩa là bay lượn (hai chữ đồng âm), cực đẹp ở vẻ uốn lượn bay múa. Thơ của Đồng Sơn có câu "Bên có bốn chữ lớn như cái đấu, chữ to nghe nói từ tay Tam Phong" là nói chỗ này. ("Cẩm Châu tạp chí")
Huyện Ba Châu — tức núi Ba Nhạc nay cách Đồng Lương 15 dặm về phía nam — có quạt, nghiên mực, gậy tre, mỗi thứ một cái, do Trương Tam Phong để lại; đến nay sư trong chùa vẫn coi là báu vật. ("Tứ Xuyên thông chí")
Tiên ông Tam Phong có bức lụa mực tự tay viết bài thơ sáu chữ mỗi câu, ở nhà họ Trác tại Thành Đô. Thơ rằng: "Khí hạo nhiên xông lên vũ trụ, cao vời, trong lặng, chẳng gì khác. Con sư tử đầu lông ngọc trắng, xưa nay chỉ ở nhà ta." Nét chữ mang thế gió trời sóng biển, có lẽ là bút tích cuối đời Minh. ("Đồng Quân xích độc")
Ngoài đại điện núi Cao Tiêu, trên vách bên trái có viết bài thơ của Mạnh Hạo Nhiên: "Giấc xuân chẳng biết trời sáng, khắp nơi nghe chim kêu. Đêm qua tiếng mưa gió, hoa rụng biết bao nhiêu." Hai mươi chữ, thế bút co duỗi bay múa đến tột cùng. Vách điện nhiều lần hư hỏng phải sửa, chỉ vách này không quét vôi, màu mực như mới; người ta cho là bút tiên của Tam Phong. ("Lạc Sơn huyện chí")
Trên đỉnh Chiêm Vân, núi Cửu Đỉnh, phía đông thành Gia Châu, có ba chữ "Thuyết pháp đài" (đài giảng pháp) do tiên ông Tam Phong tự tay viết, khắc trên vách núi. Phía trên là gác Thanh Huy, chính là nơi tiên ông giảng đạo với quan quan sát họ Uông. (Như trên)
Chùa Lăng Vân ở giữa hai đỉnh Tê Loan và Tập Phượng; trong chùa có bia cổ khắc tượng tiên Phong ngồi trên đá xem sách, phía trên đề hai mươi mốt chữ "Sắc phong Phi Long Tế Thế chân nhân, Thông Vi Hiển Hóa thiên tôn, Tam Phong Trương tiên sinh thánh tượng", đều viết lối lệ thư (một lối chữ cổ, nét vuông vức). ("Lăng Vân chí")
Dinh cũ của đạo Kiếm Nam nay nằm trong trường thi phủ Gia Định. Xưa ông Uông làm quan quan sát Kiếm Nam, tiên sinh Trương Tam Phong hiển hóa ở dinh ông; ông nhân đó dựng đình ở chân núi Cao Tiêu để thờ, sĩ dân gọi là lầu Tam Phong. Trước lầu có vài gian tĩnh thất (phòng yên tĩnh để tu), hành lang quanh co, lan can uốn khúc, thủy tạ đón gió, bồn hoa; đó là nơi ông Uông lắng lòng. Mỗi tối ông từ trong dinh mở cửa sau, theo bậc lên núi, từ nền cũ vườn An Lạc rẽ mây vén cây mà lên. Đến trước lầu, ông đốt hương ngoài trời thành kính khấn bạch, để tỏ lòng thanh tịnh, nhân từ. Tiên ông soi xét lòng thành ấy, liền hiện pháp thân chỉ bảo, lại cùng ông bàn kinh luận sử, viết chữ ngâm thơ; những điều bí mật được truyền, kể không xiết. (Nguyễn Hữu Đồng, "Văn kiến thảo thư")
Cách Gia Châu vài dặm về đông nam có một hòn đảo lẻ gối trên sông, gần núi Ô Vưu và núi Mã An; chí cũ gọi là đảo Biệt của sông Thanh Y. Tiên sinh Trương Tam Phong hiện dấu ở đó, sĩ dân dựng đình đài thờ ngài. Trong có viện Thi Tiên, cung Thuần Dương, đài Hiên Nhiên, hiên Thính Triều, trai Trúc Bão và hai ao nhỏ Ấn Nguyệt, Hàm Nhật. Tiên sinh đều có thơ để lại, cũng là việc đẹp. ("Động thiên ký")
Trong núi Hạc Minh, huyện Đại Ấp, dưới gác Nghênh Tiên có cây bách do Trương Tam Phong tự tay trồng, to chừng năm mươi ôm. Nay cây đã già, chỉ còn gốc khô; trong gốc lại mọc lên cây bách con, cũng to gần mười ôm. ("Tứ Xuyên cựu chí")
Ngoài gác Nghênh Tiên núi Hạc Minh có bia khắc thơ Hồ Doanh tìm Trương Tam Phong, bị rêu mòn, chỉ còn câu "Tinh thần lỗi lạc như ngọc ẩn trong đá", phía trước phía sau đều mờ nhòe, nhưng đã đáng quý trọng rồi. Phần ký tên "Cấp sự □ Doanh" vẫn còn ba chữ. ("Cung Châu cựu chí")
Trong núi Hạc Minh có đình Bát Quái, tương truyền là nơi tiên sinh Trương Tam Phong xem Dịch. Hình vẽ đặt Thái Cực (khởi nguyên của vũ trụ, trước khi chia ra âm dương) ở giữa, vị trí các quẻ của Phục Hy bao quanh bên ngoài; có lẽ để nói nghĩa âm dương thêm bớt, làm rõ việc tiến lui độ lửa khi luyện đan. ("Động thiên ký")
Khi Huệ Đế (tức vua Kiến Văn) chết trong đám cháy, có người nói vua đã trốn đi, nhiều cựu thần đi theo; vua (Thành Tổ) sinh nghi. Năm Vĩnh Lạc thứ 5, vua sai Doanh đi ban các sách do vua soạn, đồng thời tìm tiên nhân Trương Lôi Thôi, đi khắp châu quận làng xã trong thiên hạ, ngầm dò xét vua Kiến Văn ở đâu; đến năm thứ 14 mới về. ("Minh sử — Hồ Doanh truyện")
Thái Tổ sai Chân nhân Trương Vũ Sơ tìm Tam Phong; nay còn tờ biểu của Chân nhân, chép trong bia chí ở Võ Đang. Thành Tổ sai cấp sự Hồ Doanh tìm khắp thiên hạ; thư tự tay viết và thơ của ông chép trong "Song Hòe tuế sao". (Lời chú nhỏ trong "Thất tu loại cảo")
Thượng thư (quan đứng đầu một bộ) Hồ Trung Đoan đời Minh, dưới triều Thành Tổ nhiều lần vâng mệnh đi tìm Chân nhân Trương Tam Phong, nên quê ta có câu cửa miệng: "Lão thượng thư Hồ đuổi Trương Lôi Thôi". ("Bì Lăng kiến văn lục")
Chí cũ chép Quỷ Cốc Tử (nhà mưu lược thời Chiến Quốc, về sau được coi là tiên), Nghiêm Quân Bình (ẩn sĩ đời Hán), Bạch Ngọc Thiềm (đạo sĩ đời Tống), Trương Tam Phong đều ở Nga Mi. Ta từng thấy sách "Thần tiên chân cáo" chép: Quỷ Cốc là thầy của Thái Huyền, cai quản núi Thanh Thành; Nghiêm Quân Bình còn ở Nga Mi, chưa ghi chức vị gì; Tam Phong đầu đời Minh thân với sư Quảng Hải chùa Khai Nguyên ở phủ Quỳ, lúc từ biệt để lại một bài thơ, một đôi giày cỏ, ba miếng trầm hương rồi đi. Xét điều ấy thì Tam Phong đi đất Thục ắt có đến Nga Mi, không còn nghi ngờ gì.
Tra khắp tập thơ của Bạch Ngọc Thiềm không thấy hai chữ "Nga Mi"; chỉ có điều nay cách huyện Nga Mi 30 dặm về phía nam có vịnh Ngọc Thiềm, men vách giẫm bậc lên thì có động Ngọc Thiềm, chứa được nghìn người. Màu đá vách động như vân mẫu (một loại khoáng có nhiều lớp mỏng óng ánh), phảng phất thấy hình vai lưng và dây đai tơ, tương truyền là nơi Ngọc Thiềm thi giải (bỏ xác lại mà thành tiên). (Tưởng Hổ Thần, "Nga Mi chí dư")
Trong thành quận Bình Việt có dấu cũ nơi Trương Lôi Thôi tu đạo, ở Cao Chân. Trong niên hiệu Hồng Vũ, ngài đi chơi như mây trôi đến đây, cột tranh làm đình, đóng cửa ngồi tĩnh. Ngài thân với một viên chỉ huy họ Trương, từng cùng uống rượu đánh bạc, rồi chỉ đất chùa Nguyệt Sơn phía nam thành mà nói: "Chôn ở đây thì được phong hầu." Ông Trương nghe theo, về sau quả nhờ chiến công mà được phong Long Bình hầu. Nay trước đình có một cái ao, đông hạ không cạn; bên ao có một cây quế, cũng do ngài tự tay trồng.
Cách phủ năm dặm về phía nam là ải Vũ Thắng; trên vách đá dựng đứng bên kia khe có hình bóng Tam Phong để lại, đội khăn Hoa Dương, nghiêng mình cầm gậy mà đi, rõ như tranh vẽ. Bên cạnh có bốn chữ lớn "Thần lưu vũ trụ" do tuần phủ (quan đứng đầu một tỉnh) đời Minh là Quách Thanh Loa viết. Phía dưới có cầu Dạ Trích Kim, dù đêm trời quang cũng có vài giọt mưa rơi. Lại có cảnh ráng chiều, không kể nắng hay mưa, lúc nào cũng có ánh nắng xiên. (Xem "Kỷ du" của Trần Đỉnh người Giang Âm)
Hoàng Công Vọng, tên chữ là Tử Cửu, tuổi hơn chín mươi mà mắt xanh, má đỏ. Một hôm ở chùa Hổ Bào đất Vũ Lăng, ông đang cùng bốn người khách đứng trên tảng đá, chợt mây mù bốn phía núi tràn dâng, chốc lát không thấy Tử Cửu đâu nữa, người ta cho là ông đã thành tiên. Trước đây ta vẫn ngờ đó là chuyện do những người mê tranh thêu dệt; nay lật xem các kinh văn ngọc, sách vàng trong "Đạo tạng" (bộ tổng tập kinh sách của đạo giáo), thấy những kinh do Công Vọng biên chép không chỉ một. Thầy của ông là Kim Bồng Đầu, bạn của ông là Mạc Nguyệt Đỉnh, Lãnh Khởi Kính, Trương Tam Phong; mới biết ông lão này vốn từ Thập Châu (mười hòn đảo tiên ngoài biển) đến, việc vẽ tranh chỉ là một trò tinh nghịch của ông mà thôi. (Xem "Tử Đào hiên tạp chuế")
Xét: Công Vọng vẽ tranh nổi danh một thời; Trương tổ (tức Tam Phong) và Lãnh Khiêm cũng đều nổi tiếng ở đời theo phái bắc của giới họa gia. Tranh chữ của họ hẳn còn nhiều ở nhà các danh sĩ, nên gọi là di tích của người (?).
Bổ sung về thời đại và quê quán
Là người đất Mân (vùng Phúc Kiến ngày nay) — sai.
"Điền Kiềm kỷ du" chép: "Tam Phong người đất Mân, trong niên hiệu Hồng Vũ vì thuộc sổ lính mà phải đi đồn thú ở quận Bình Việt, đầu bù chân đất, ăn xin ngoài chợ, người ta gọi là ông Lôi Thôi." ○ Cho tổ sư là người Mân, có lẽ vì ngài từng ngụ ở đất Mân mà thôi. Còn nói vì thuộc sổ lính mà đi đồn thú ở Bình Việt thì thật khó hiểu. Lẽ nào lúc Thẩm Vạn Tam bị đày ra biên giới, tổ sư cũng bị đi đồn thú ở Quý Dương chăng? Nếu vậy thì việc Thái Tổ đi tìm tổ sư trong niên hiệu Hồng Vũ là thế nào?
Là người Bảo Kê — sai.
Đời Minh, Đô Mục đi chơi núi Vương Ốc, ghi rằng: đạo sĩ Trần Tính Thường trước ở am Tự Nhiên tại Võ Đang, năm nay 78 tuổi mà thần khí tươi tốt, như người có đạo. Ông dời đến ở núi này đã hai mươi năm, học thuyết của ông là chân truyền của tiên nhân Trương Tam Phong. Ông nói với ta rằng Tam Phong tên là Nguyên Nguyên, người Liêu Dương, tự hiệu là Tam Phong Tốn Tẩu; người đời ít ai biết tên ấy. Trong niên hiệu Chính Thống ngài vẫn còn, rồi không biết đi đâu. Ta hỏi: "Người ta truyền ngài là người Bảo Kê đất Thiểm Hữu, là sao?" Tính Thường đáp: "Bảo Kê là nơi ngài thường ngụ, không phải nơi ngài sinh ra."
Đạo đàn ký (Ghi chép về đàn cầu tiên lấy tên là "đạo")
Đàn lấy chữ "đạo" để đặt tên là để trọng cái gốc. Thần tiên xuất thân từ đạo, thì ai lấy đạo mà khấn cầu, ắt tiên sẽ giáng xuống bằng đạo. Việc lập đàn mời tiên, nhiều kẻ sĩ, quan lại lấy làm lạ; nhưng trong đó có điều tin được, có điều không tin được. Người cầm cơ chính đáng thì tin được, tà thì khó tin; thành thật thì tin được, giả dối thì khó tin; thanh nhã thì tin được, đục tục thì khó tin. Huống chi tài tiên bút tiên, lời nói ra ắt khác thường. Người ta đã nói ra lời thì ắt phải nhắm vào điều lớn. Nếu thơ văn quê kệch, nghĩa lý sơ sài, toàn chuyện quỷ đầu trâu thần mình rắn (chuyện quái gở hoang đường), mê hoặc dân, lừa dối đời, thì đó há phải lời tiên nhân! Than ôi! Ôi chao! Ta biết rồi.
Tiên sinh nói: "Việc bọn ấy làm, gạt sang một bên không bàn cũng được. Ta cùng dăm ba người các ngươi bàn lẽ diệu, giữ sự thanh cao, hứng đến thì bút theo; đem ý chỉ của Hà Đồ Lạc Thư, các quẻ các hào, đạo đức trung hiếu, lời hay của các nhà Nho đời trước, sách của Lão Tử, Trang Tử, Doãn Hỉ, Liệt Tử (các nhà đạo gia thời cổ), cùng "Tham đồng khế" và "Ngộ chân thiên" (hai bộ kinh nổi tiếng về phép nội đan) mà bồi đắp học vấn, mở rộng lời lẽ, há chẳng sướng sao!"
Ngài lại nói: "Người ta đem chuyện lành dữ, nên làm hay nên tránh mà cầu tiên giải đáp; ứng nghiệm thì tin, không ứng thì thôi. Các ngươi chớ bắt chước cái tình ngu ấy. Lành dữ do trời định, biết thì được ích gì? Không biết thì tổn gì? Có lý thì có khí, có khí thì có số. Cái làm chủ là lý (lẽ, nguyên lý), cái vận hành là khí (chất khí lưu chuyển tạo nên vạn vật), cái sinh ra và khắc chế nhau là số (vận số). Chỉ cầu sao cho yên với lẽ phải, thì khí số cũng không trái." Bọn cư sĩ chúng tôi bừng tỉnh nói: "Lớn thay lời ấy! Tiên sinh dạy chúng tôi thật đến nơi đến chốn." Bèn chép lại mấy điều "Đạo đàn ký" để nêu cái chân thực, mong người yêu đạo được thấy tiên sinh.
Tiên sinh hẹn các trò mang rượu lên núi Lăng Vân, lập đàn trên lầu Đông Pha, giảng mấy chương "Đạo Đức kinh", ai nấy đều lắng nghe. Rồi ngài sai người mang đàn đặt cây đàn lên án, đốt hương quý, mở tranh cổ, rồi cùng nhau xuống lầu. Bấy giờ các bạn đang uống trà ở hiên trước, có bốn năm vị sư trong núi cười cười ngắm sông núi. Chợt nghe trên lầu có tiếng đàn, văng vẳng như buổi sớm xuân trong động tiên, mênh mang như khúc "Tiêu Tương thủy vân" (Mây nước sông Tiêu Tương, một khúc đàn cổ), mà trong lầu vốn không có ai. Hôm ấy các trò đều được nghe tiếng đàn của tiên sinh.
Đầu đông lạnh buốt, buổi sáng tuyết hơi tạnh, tiên sinh giáng xuống trong núi, giảng đạo cho các trò để xua lạnh, lại nói: "Nay ta đi ngâm thơ trong tuyết, có ai theo ta chơi không?" Chốc lát nghe chú tiểu nói: "Trước cửa có một đạo sĩ khoác áo tơi, đi nhanh như bay." Hàm Hư Sinh đuổi theo không kịp, ghi lại bằng bài thơ: "Tiên sinh ở đời ít người biết, ta biết tiên sinh mà bước chân lại chậm. Tuyết đầy cầu khe chẳng thấy dấu giày, mây về biển núi gợi tình nhớ. Gió (?) đi qua hẳn đã nghìn dặm, xe hạc trở lại còn bao lâu nữa? Sánh với Tiêu Hà đuổi theo Hàn Tín dưới trăng (điển tướng quốc Tiêu Hà đêm trăng đuổi theo giữ Hàn Tín lại) còn khó hơn; đường về giẫm ánh trăng, nhớ dáng tiên."
Tiên sinh cùng các trò vào núi Thanh Thành, tìm chỗ dựng lều tranh để tĩnh dưỡng, quyến luyến khó rời. Một hôm ngài viết lên đá Phi Tiên: "Nay ta hiện thân cho các trò xem một lần." Đi đến sau cung Thượng Thanh, chợt thấy một đứa trẻ có dáng sợ người, tránh vào trong một tảng đá lớn; các trò không để ý cho là thật. Lại nương vách hiểm, đi lối nhỏ, vòng giữa lưng chừng trời xuống đến động Thiên Sư, chẳng thấy gì, bèn trở về Thượng Thanh. Một trò nói: "Đứa trẻ hôm nay ắt là tiên sinh; ẩn mình vào đá là dạy người lui về giấu mình nơi kín đáo."
Tiên sinh giữ các trò ở lại trong núi Thanh Thành mấy ngày. Cùng ngắm cái kỳ lạ của núi Đại Diện, sắc xanh vươn tận sông Ngân; cùng kết tình bạn đồng lòng thanh nhã, lòng trống lặng thì ánh sáng sinh ra (lời sách Trang Tử). Một hôm ngài nói với các trò: "Về thôi! Tướng quân Diêu (?: có lẽ chỉ vị thần coi tuyết) sắp đổ tuyết phong núi rồi." Bèn giục sửa soạn qua Cung Châu. Đi đến chợ Thái Bình được 15 dặm, ngoảnh nhìn núi danh tiếng, đã thấy mây đỏ phủ đỉnh, tuyết như sắp phủ đầy trời.
Tiên sinh bảo Bàn Sơn Tử: "Kẻ sĩ không thể dấn thân nơi triều đình thì nên ẩn mình nơi núi khe, trên phụng dưỡng cha mẹ, dưới nuôi vợ con, vui vầy một nhà, yêu đạo mà tự cày cấy, đó cũng là cái học của Nhan Hồi, Mẫn Tử Khiên (hai học trò hiền của Khổng Tử). Nếu chạy chọt nơi thành thị ồn ào, qua lại thù tạc, làm người nhọc nhằn vội vã, sao bằng người hái dâu thong thả!" Bàn Sơn nghe vậy, liền dời nhà vào trong hang Bàn Cốc, giữ thân dưỡng thể, gia cảnh bình yên, mới tin lời tiên sinh bàn lẽ hiệu nghiệm như dùi đánh vào trống (đánh là kêu ngay).
Mùa hạ năm Giáp Ngọ, người Lô Di (một tộc người thiểu số ở vùng Tây Nam) từ Đại Bảo kéo ra đốt phá, cướp bóc làng xóm. Có cô gái họ Đinh cùng em trai bị bắt; giặc thương, cởi trói cho cô, định dụ dỗ cướp đoạt. Cô mắng lớn không chịu khuất, chờ dịp nhảy sông mà chết. Trước khi giặc đến, cha cô lội qua sông thoát, mẹ cô chết đuối, cô đã ôm xác mẹ ra khỏi nước. Em cô bị bắt ba năm, trốn về được đồn Lãnh Thích, khóc kể chuyện ấy; quan tổng phủ họ Từ tên Trí Viễn nhờ các kẻ sĩ, quan lại tuyên dương. Các trò trong núi lấy chuyện này xin tiên sinh đề thơ, tiên sinh liền viết: "Đinh Trường Anh, cô gái trinh liệt; giặc Đại Bảo đến cướp làng. Cô giữ chí không chịu nhục, nhảy sông mà chết; trước đó từng liều chết ôm xác mẹ ra khỏi nước sông." Đề xong, ngài nói: "Cô gái này ngày sau ắt cùng hưởng nghìn thu với người tiết liệt."
Qua năm năm, ở Gia Châu có người đàn bà họ Ngụy, vợ nhà họ Lý; chồng mất thì ở vậy giữ tiết, mẹ chồng lần lượt qua đời, cha chồng nghèo không tự lo nổi. Bà về nhà họ Ngụy, nương nhờ cha mà kéo sợi dệt vải, đồng thời nuôi cha chồng, định đợi giữ tiết trọn vẹn, làm tròn đạo hiếu rồi xuất gia theo các nữ đạo sĩ. Cha bà già yếu bệnh tật, sợ sớm tối mình chết thì con gái không nơi nương tựa, nên nhờ mối lái gả bà lại cho một người họ Tống. Bà nghe tin, rưng rưng khóc, gượng nói với cha: "Ngày mai con sẽ đến mộ chồng họ Lý tế biệt một lần." Ông Ngụy bằng lòng.
Sáng hôm sau bà ngồi kiệu ra cửa tây, đi đến giữa đường thì lừa phu kiệu: "Ta sẽ sang sau núi thăm họ hàng, nay có cây trâm đây, các anh cầm về nhà ta mà đổi lấy tiền kiệu." Đợi họ đi xa, bà liền chạy đến bãi Quan Âm, nhảy xuống sông để giữ trọn tiết. Bấy giờ quan huyện Lạc Sơn là ông Mao tên Huy Phượng nghe tin, liền khấn thần sông xin giữ cho thi thể được nguyên vẹn. Qua một ngày tìm được xác ở quán Đạo Sĩ, mặt mũi như còn sống, bèn đem hợp táng với chồng họ Lý. Lại xin triều đình nêu khen, dựng đền thờ, cho Đinh liệt nữ được thờ kèm trong đó. Các trò ở đàn mây mới tin lời tiên sinh nói khi đề thơ tặng cô gái họ Đinh quả không sai.
Truyện tiên sinh Tam Phong — khuyết tên người viết
Tam Phong người Ý Châu, Liêu Dương, vùng U Bắc. Họ Trương, tên Quân Thực, tên chữ Huyền Huyền, hiệu Tam Phong, được phong là "Thông Vi Hiển Hóa Chân nhân". Ngài xuất hiện vào cuối đời Nguyên. Cha của chân nhân tên Xương, còn gọi là Tử An; Tam Phong là con thứ năm. Lúc nhỏ ngài mắc bệnh mắt, trăm thuốc không khỏi, bèn được đưa vào cung Bích Lạc, theo thầy Trương Vân Am làm đồ đệ, học chính giáo của phái Toàn Chân (một phái lớn của đạo giáo, chủ trương xuất gia, tu luyện cả tâm tính lẫn thân thể).
Khi thầy (tức Tam Phong) mới sinh, đã có nhiều tư chất lạ: thân hình như rùa, xương cốt như hạc, tai to mắt tròn, râu cứng như kích. Trên đỉnh đầu búi một búi tóc, có khi đội mũ Yển Nguyệt (mũ hình trăng khuyết của đạo sĩ), tay cầm gậy tre, một nón một áo vá, đông hè đều mặc như thế. Ngài không chăm chút dáng vẻ, người ta gọi là Trương Lôi Thôi. Mỗi ngày đi nghìn dặm, khi tĩnh thì nhắm mắt. Có khi mười ngày không ăn, có khi một bữa ăn hết cả đấu cả thăng, có khi nhịn ăn mấy ngày vẫn như thường. Ngài lắng lòng ngồi tĩnh, một mảy việc trần cũng không vướng.
Ngài quyết chí theo đạo lớn mà chưa thành, bèn đi khắp sông hồ biển cả, đến ngụ ở quán Kim Đài, Bảo Kê. Bỗng một sớm ngài từ biệt cõi trần, để lại bài tụng rồi mất; người hàng xóm là Dương Quỹ Sơn sắm quan tài khâm liệm xong. Lúc sắp hạ huyệt, trong quan tài có tiếng gầm như sấm, mọi người sợ hãi, mở ra xem thì sắc mặt ngài như người sống, rồi ngài tỉnh lại. Ngài lại gian khổ lội trèo khắp núi lớn đầm rộng. Tình cờ ở núi Chung Nam đất Ung, ngài gặp tiên sinh Hỏa Long, được truyền khẩu quyết (bí quyết truyền miệng), trao phép bí diệu, dặn ngài đi chơi khắp nơi, "hòa với ánh sáng, lẫn với bụi trần" (ẩn mình sống như người thường), tìm bạn đồng tu ở đất Việt, cầu "chì" ở họ Thẩm (chì: thuật ngữ luyện đan, ở đây chỉ sự giúp đỡ về tiền của để luyện đan); nhờ vậy nội đan (luyện tinh, khí, thần trong thân thể thành đan) và ngoại đan (luyện thuốc tiên từ khoáng vật trong lò) mới thành.
Rồi ngài đi qua các danh thắng, tu luyện ở núi Võ Đang đất Sở, dựng am dưới rừng cây cổ thụ trước cung Ngọc Hư, luyện cửu chuyển kim đan (đan vàng luyện chín lần, bậc đan cao nhất) mà thành đạo lớn; thú dữ không kinh động, chim dữ không vồ, người ta thường lấy làm lạ. Ngài từng nói với người làng: "Núi này ngày sau sẽ rất nổi tiếng." Ở đó hai mươi ba năm, ngài phất áo đi chơi phương xa. Ngài từng vào đất Thục, các danh sơn đều còn dấu tiên; ngài giỏi viết chữ thảo kiểu rồng rắn, đến nay người Thục vẫn quý. Đến năm Vĩnh Lạc thứ 10, vua sắc cho Tôn Bích Vân phái Chính Nhất (phái đạo giáo do dòng Thiên sư đứng đầu) xây cung ở núi Võ Đang để bái đợi ngài. Trong niên hiệu Thiên Thuận, ngài được tặng hiệu "Thông Vi Hiển Hóa Chân nhân". Từ đó ẩn hiện vô thường, độ người vô số, không ai biết kết cục ra sao.
Ngài tự soạn "Tiết yếu thiên", các bài từ "Chá cô thiên" lưu hành ở đời, nói về chỗ dùng của nhà đạo và phép thành chân. Các kinh nội đan, ngoại đan, lời lẽ rất vi diệu. Từ xưa, "Tham đồng khế" của Ngụy Bá Dương, "Nhập dược kính" của Thôi công, "Xao hào ca" của Lã Tổ (Lã Động Tân) đều là khuôn phép tột bậc để vào bậc thánh, vượt cõi phàm, nhưng văn nghĩa tinh vi sâu kín, dù đọc rách vạn quyển cũng không mường tượng nổi. Chỉ có "Ngộ chân thiên" của Tử Dương (Trương Bá Đoan, đạo sĩ đời Tống) giải rõ các kinh do các tổ sư để lại, nhưng cũng chưa thể hiểu ngay. Riêng "Tiết yếu thiên" của Tam Phong rõ ràng, xác đáng, khẩu quyết lộ rõ, khiến người học sau vừa thấy đã hiểu ngộ.
Bởi thế sách ấy mở ra con đường chính để trở về gốc, làm thang làm thuyền cho người nối dòng huyền môn (cửa đạo huyền diệu), làm rõ phép tính mệnh song tu (tu cả tâm tính lẫn thân mệnh), sắp loại cách phối hợp âm dương, cứu độ người mê, ban ân khắp chúng sinh, khiến đạo Thái Thượng truyền mãi không suy. Cái "huyền lại thêm huyền, là cửa của mọi điều kỳ diệu" (lời "Đạo Đức kinh") lại rực rỡ ở ngày nay. Sách lại ra sức bác bỏ bàng môn tả đạo (các lối tu lệch, tà), gạt điều tà, đề cao điều chính, khiến người bền chí siêng tu không lỡ bước vào đường rẽ, mong mau có hiệu quả. Ấy là lòng từ bi của chân nhân, công đức không thể nghĩ bàn.
Lời tựa bản "Huyền yếu thiên" do động thiên Hưởng Vân ở Ngô Trấn khắc in (?)
Sách này truyền từ tổ sư Trương Tam Phong, khơi ra chỗ sâu của đạo, tìm đến tủy của đạo, thật là điều huyền bí muôn đời, là cái đích đúng của người học đạo. Đời có kẻ cho đây là thuật thái chiến, thật vu khống quá lắm. Nhưng cũng không thể trách hết, vì lời gièm có chỗ sinh ra. Thời Lưu Tống (triều Tống do họ Lưu lập, thời Nam Bắc triều) có Trương Sơn Phong truyền thuật ngự nữ thái chiến (thuật giao hợp với phụ nữ để hút tinh khí); người nghe không xét, bèn lầm "Sơn Phong" thành "Tam Phong", rồi lấy chuyện thái chiến mà chê bai. Đó cũng vì sơ ý, ưa bàn bạc, không xét kỹ ý chỉ của sách. Bài "Kim đan luận" trong sách chẳng đã nói sao: "Người cho đây là ngự nữ thái chiến, khác gì khoác áo gai đi chữa cháy, như con thiêu thân lao vào đèn." Xét kỹ lại thì tự nhiên không dám bàn càn.
Linh Cơ, Linh Mật chúng tôi nhiều năm khổ nhọc, tra cứu mài giũa, tuy không dám nói đã thấy được chỗ sâu kín, nhưng nguồn gốc và trình tự trong đó, mừng là đã hiểu được dăm ba phần. Gọi là mới vượt qua hàng rào, mà không dám tự cho mình nhàn nhã yên ổn, ắt muốn ân cần khiêm nhường; điều còn phải tìm hỏi nhiều đường chính là bí quyết ngoại đan. Sách này lâu nay không có bản khắc, e người chép tay nhiều lỗi lầm chữ, lại lâu ngày mục nát nhòe mờ. Bèn giao thợ khắc in để truyền mãi, khiến người có chí không mờ mịt chỗ hướng tới, mong nguyện "muôn người một chữ, muôn người một chữ" của tổ sư Tử Dương được khớp như hai nửa thẻ tín, hoặc may ra toại được một phần muôn. Linh thiêng của tổ sư trên trời hẳn ngầm mở lối cho chúng tôi. Đệ tử học đạo Trương Linh Cơ, Đặng Linh Mật rửa tay kính đề.
Lời tựa đàn Nhạc Vân — Trương Tử Quỳnh
Tiên sinh Côn Dương là bậc từ bi độ khắp mọi người. Gặp nhà Nho thì nói chuyện Nho, gặp nhà Phật thì nói chuyện Phật, gặp nhà đạo thì nói chuyện đạo. Còn về đạo, gặp người tài lớn thì giảng thiên tiên, gặp người tài vừa thì giảng địa tiên, gặp người tài nhỏ thì giảng nhân tiên (ba bậc tiên: thiên tiên là tiên bay lên trời, bậc cao nhất; địa tiên là tiên sống lâu ở cõi đất; nhân tiên là người tu được khỏe mạnh sống lâu, bậc thấp nhất). Còn về người, gặp bậc trên thì giảng đạo hạnh, gặp bậc giữa thì giảng nhân quả, gặp bậc dưới thì giảng báo ứng. Dạy không phân biệt loại người, tùy tài mà dạy. Ngài thẳng muốn chúng sinh khắp bốn biển ai cũng được thành tựu. Lớn thay! Đó là bậc riêng mình lập nguyện lớn sau Lã Tổ (?) vậy!
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video