Thứ nhất: Nhân duyên (câu chuyện về nguyên do và kết quả của việc làm) của vua Thập Xa
Xưa kia, vào thời người sống thọ đến một vạn tuổi, có một vị vua tên là Thập Xa, làm vua cõi Diêm-phù-đề (theo vũ trụ quan nhà Phật là châu lục phía nam núi Tu-di, tức thế giới loài người ở). Bà phu nhân cả của vua sinh được một con trai tên là La-ma. Bà phu nhân thứ hai có một con trai tên là La-mạn. Thái tử La-ma rất dũng mãnh, có sức mạnh như thần Na-la-diên (vị thần lực sĩ có sức mạnh phi thường), lại có phiến-la (?) (một thứ vũ khí, có lẽ là cung tên): hễ nghe tiếng hay thấy bóng hình kẻ nào là đều có thể bắn trúng, không ai chống nổi.
Bấy giờ bà phu nhân thứ ba sinh một con trai tên là Bà-la-đà. Bà phu nhân thứ tư sinh một con trai tên là Diệt Oán Ác. Vua rất yêu quý và kính trọng bà phu nhân thứ ba, bèn nói với bà: "Nay đối với nàng, mọi của cải châu báu ta có, ta đều không tiếc. Nếu nàng cần gì, ta sẽ chiều theo ý nàng." Phu nhân đáp: "Thiếp không cầu gì cả. Về sau nếu có điều mong muốn, thiếp sẽ xin tâu lại."
Một lần vua mắc bệnh, mạng sống nguy kịch, liền lập thái tử La-ma lên thay mình làm vua, lấy lụa buộc tóc, đầu đội mũ báu, dáng vẻ và nghi thức đều đúng phép tắc của bậc làm vua. Khi ấy bà phu nhân nhỏ trông nom săn sóc bệnh vua, vua đỡ bệnh được đôi chút. Cậy vào công ấy, lại thấy La-ma được nối ngôi cha, bà sinh lòng ghen ghét, bèn tâu vua xin thực hiện lời hứa trước kia: "Xin cho con của thiếp làm vua, phế bỏ La-ma."
Vua nghe lời ấy, giống như người bị nghẹn, nuốt không trôi mà nhổ cũng không ra. Muốn phế con trưởng thì đã lập lên làm vua rồi; muốn không phế thì trước đã hứa chiều theo ý nguyện của bà. Nhưng vua Thập Xa từ nhỏ đến giờ chưa từng thất hứa; vả lại, phép của bậc làm vua là không nói hai lời, không được phụ lời đã nói. Suy nghĩ như thế rồi, vua liền phế La-ma, tước bỏ áo mũ của chàng.
Lúc ấy người em là La-mạn nói với anh: "Anh có sức mạnh dũng mãnh, lại có phiến-la, sao không dùng đến mà phải chịu nỗi nhục này?" Người anh đáp: "Làm trái ý cha thì không đáng gọi là con hiếu. Vả lại bà mẹ này tuy không sinh ra ta, nhưng cha ta kính trọng bà, nên ta cũng phải coi bà như mẹ ta. Em Bà-la-đà là người rất hiền hòa, thuận thảo, thật không có ý gì khác. Như ta bây giờ, tuy có sức mạnh lớn và có phiến-la, nhưng lẽ nào lại đi làm điều không nên làm với cha mẹ và em, mà muốn hại họ?" Người em nghe vậy liền im lặng.
Bấy giờ vua Thập Xa đày hai người con ra xa, đến ở chốn núi sâu, phải đủ mười hai năm mới cho trở về nước. Anh em La-ma vâng theo lệnh cha, trong lòng không chút oán hận, lạy từ biệt cha mẹ rồi đi xa vào núi sâu.
Khi ấy Bà-la-đà đang ở nước khác, liền được gọi về để lập làm vua. Nhưng Bà-la-đà vốn hòa thuận, cung kính với hai anh, hết lòng kính nhường. Về đến nước thì vua cha đã băng hà, chàng mới biết mẹ mình đã làm càn việc phế người này lập người kia, đuổi hai anh đi xa. Chàng giận mẹ ruột làm điều trái lẽ, không chịu lạy chào, nói với mẹ rằng: "Việc mẹ làm sao mà ngang ngược đến thế! Thế là mẹ đã thiêu hủy cả nhà con rồi." Rồi chàng đến lạy bà mẹ cả, cung kính hiếu thuận còn hơn ngày thường gấp bội.
Bấy giờ Bà-la-đà dẫn quân đến chân núi kia, để quân ở lại phía sau, một mình tự đi lên. Khi người em đến, La-mạn nói với anh: "Trước nay anh vẫn thường khen em Bà-la-đà là người biết lẽ phải, nhún nhường, cung kính thuận thảo, vậy mà hôm nay lại dẫn quân đến, muốn giết anh em ta." Người anh hỏi Bà-la-đà: "Nay em dẫn đoàn quân này đến để làm gì?" Người em thưa: "Em sợ đi đường gặp nạn giặc cướp nên dẫn quân theo để tự phòng vệ, chứ không có ý gì khác. Xin anh trở về nước, nắm việc trị nước."
Người anh đáp: "Trước kia ta đã nhận lệnh cha đày đến chốn xa này, nay làm sao ta có thể tự tiện trở về? Nếu tự tiện làm theo ý mình thì không đáng gọi là người con nhân đức, không đúng đạo hiếu với cha mẹ." Người em cứ thiết tha khẩn cầu mãi không thôi, nhưng ý người anh đã quyết, càng giữ chí vững hơn. Người em biết ý anh rốt cuộc không thể lay chuyển, bèn xin anh đôi dép da, buồn bã khổ não mang về nước, nắm việc trị nước.
Chàng thường đặt đôi dép da trên ngai vua, sớm tối chầu lạy, thăm hỏi đúng lễ, như đối với chính người anh không khác. Chàng cũng thường sai người vào núi, nhiều lần mời anh về. Nhưng hai người anh vì cha đã có lệnh trước là mười hai năm mới được về, nay hạn năm chưa đủ, nên hết lòng hiếu thảo, trọn đạo trung thành, không dám trái lệnh.
Về sau năm tháng dần trôi, hạn kỳ đã đủ. Biết em thiết tha, nhiều lần sai người mang tin đến mời, lại biết em kính đôi dép như kính chính mình không khác, cảm động trước tấm lòng hết mực của em, người anh bèn trở về nước. Về đến nơi, người em trả lại ngôi vua, nhường cho anh. Người anh lại nhường: "Cha trước đã trao ngôi cho em, ta không nên nhận." Người em lại nhường: "Anh là con trưởng của vợ cả, gánh vác cơ nghiệp của cha, đúng ra phải là anh." Cứ thế qua lại, hai bên nhường nhau mãi, người anh bất đắc dĩ mới trở lại làm vua.
Anh em hòa thuận thân thiết, nếp phong hóa tốt đẹp lan rộng khắp nơi. Đạo đức thấm đến đâu, dân chúng được nhờ đến đó; lòng trung hiếu ảnh hưởng đến đâu, người người đều tự khuyên mình phụng sự, hiếu kính. Đối với mẹ của Bà-la-đà, dù bà đã gây điều ác lớn, các ông cũng không hề có lòng oán hận. Nhờ nhân duyên trung hiếu ấy, mưa gió thuận mùa, ngũ cốc được mùa, người không bệnh dịch; toàn thể nhân dân trong cõi Diêm-phù-đề đều đông đúc, sung túc, gấp mười lần ngày thường.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video