Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, phẩm Hạnh nguyện của Bồ Tát Phổ Hiền, quyển thứ mười hai. Phần: Đi vào cảnh giới giải thoát không thể nghĩ bàn, phẩm Hạnh nguyện Phổ Hiền. (Bồ Tát: người tu hành phát nguyện cầu thành Phật để cứu giúp mọi chúng sinh; Phổ Hiền: tên một vị Bồ Tát lớn, tiêu biểu cho hạnh nguyện rộng lớn.)
Bấy giờ vị Bà-la-môn (người thuộc giai cấp tu sĩ, chuyên lo tế lễ và kinh điển ở Ấn Độ xưa) lại nói với Thiện Tài (cậu bé đi khắp nơi tìm thầy học đạo, nhân vật chính của phẩm kinh): "Vua ta giữ trọn các phép tắc như đã kể ở trên, dáng vẻ cử chỉ trong sạch nghiêm trang. Trước hết vua vào đạo tràng (nơi thờ phụng, lễ bái và tu hành), lễ kính các bậc hiền thánh (những người đã tu chứng, có đức cao), trên thì cầu phúc lành che chở, dưới thì ban ân thấm nhuần khắp muôn loài có sự sống. Hoặc vua tế lễ tổ tiên, nghĩ cách báo đáp ơn đức, dạy dân hiếu thảo kính trọng, âm thầm làm lợi cho muôn phương. Hoặc vua đi tuần thú (đi kinh lý các địa phương), vỗ về dân chúng, xem xét các vùng; chỉ huy quân lính, kéo quân trở về; việc thành công thì làm lễ báo tạ. Khi gặp lụt lội, hạn hán, tai ương hay điềm lành, vua tự xét lại mình và mừng được phúc che chở.
Khi tế lễ, vua một lòng chuyên chú, cung kính không chút lơi lả, như thể người được tế đang ở ngay trước mắt; vua tưởng nhớ dáng hình, nghĩ đến lời dạy bảo của họ, cảm động rơi lệ dâng cúng, dốc hết lòng mà không vì riêng tư. Trong nước, những bề tôi phụ tá có công có đức, những người hiền lương giữ tiết hạnh, những bậc tại gia hay xuất gia đức lớn tuổi cao được mọi người tôn thờ, nếu đã qua đời thì vua cho vẽ hình dung, tùy theo việc làm và đức hạnh của họ mà dựng tháp, dựng miếu. Ngày nào vua ta cũng như thế: bên trong hết lòng thành, bên ngoài lo việc cúng dâng chu đáo; đồ ăn thức uống, của báu, những vật quý lạ hảo hạng đem ra cúng kính lễ bái, chưa từng lơ là bỏ bê.
Mười việc kể trên, từ việc đầu tiên là nhai cành cây để làm sạch răng cho đến việc tế lễ, đều làm xong trong hai phần đầu của thời thứ nhất ban ngày, lúc mặt trời vừa mọc. Kế đó vua cho mời thầy thuốc giỏi đến xem sức khỏe, giờ giấc ngày đêm và lượng ăn uống cho vừa phải. Tiếp đến cho mời người lịch toán (người làm lịch và tính toán thiên văn) đến chiêm nghiệm âm dương (hai mặt đối nhau của trời đất, dùng để đoán thời tiết, vận hạn), gió mưa, ngày giờ, vận số của sao và trăng, đường đi đúng hay lệch của chúng, những tai ương và điềm lành ẩn hay hiện, những việc phúc lành cần mừng và tai họa cần cúng giải — không điều gì không trình bày thành thật. Những tin tức trong triều ngoài nước, điều gì cần thì có thể tâu kín. Trong thời gian ấy vua chỉ một lòng lắng nghe.
Làm xong những việc đó, vua ngồi ngay ngắn ra triều; mười nghìn đại thần trước sau vây quanh, cùng lo việc nước, truyền lời vua ra và đưa việc vào tâu. Nghe việc xong thì hết thời thứ nhất ban ngày, tức là hai phần sau của thời ấy. Đến thời thứ hai, dâng bữa ăn lên vua, tấu nhạc hay, bày đủ trò vui để vua vui lòng. Đến thời thứ ba, vua tắm gội, dạo chơi, dự yến; mười ức thể nữ (cung nữ) ở trong cung tấu nhạc, dung mạo cử chỉ đẹp đẽ khác thường, vây quanh khắp phía, dịu dàng chiều ý vua, luôn khởi lòng hiền từ. Vườn rừng trong sạch, chỗ nào cũng được trang hoàng, ai nghe ai thấy thì phiền não (những nỗi buồn phiền, tham muốn, giận dữ làm rối lòng) đều tiêu tan.
Suốt thời thứ tư, ở chính điện, vua cho bày tòa giảng luận trang hoàng bằng đủ thứ báu; khắp trong nước, vua cho thỉnh những vị sa-môn (người xuất gia tu hành) và Bà-la-môn có trí tuệ lớn, đã chứng được đạo quả (kết quả đạt được nhờ tu đạo), đến giảng nói chánh pháp (giáo lý đúng đắn). Vua lắng nghe nghĩa lý, chắp tay cung kính, lễ lạy thăm hỏi, hết lòng cung kính, hết lòng tôn trọng, mời các vị ngồi yên rồi mới hỏi: Thế nào là việc lành, thế nào là việc ác? Điều gì chính, điều gì tà? Điều gì có hại, điều gì có lợi? Điều nên làm thì làm, điều nên dừng thì dừng. Vua lại thường xuyên họp các bề tôi lão thành có trí cùng những bậc đạo cao ở ẩn, hỏi han những điều mình còn chưa tới để được sáng suốt, hỏi về việc nước, bàn xét điều hay điều dở của mình.
Nhờ vậy đức vua ngày càng thịnh, ngày càng tròn đầy; chúng sinh trong nước nối nhau được an vui; việc giáo hóa ở đời có thể trở thành cái nhân dẫn tới giải thoát (thoát khỏi mọi khổ đau và vòng sống chết). Vì sao vậy? Vì mọi việc làm của các vị Bồ Tát không gì không phải là Phật sự (việc của Phật, tức việc giáo hóa cứu độ chúng sinh). Ví như vầng trăng sáng đầu tháng mới mọc thì sáng dần, đến ngày rằm thì sáng tròn đầy, chiếu khắp mười phương. Cũng như nước thủy triều đầu tháng dâng lên dần, đến ngày rằm thì sóng triều dâng mạnh, cuộn xoáy muôn dặm. Việc cai trị giáo hóa của bậc Pháp vương (vị vua trị dân bằng chính pháp) cũng như thế, đức vua ngày càng lớn thêm.
Nếu không có vua, không có bề tôi sáng suốt và các bậc lão thành thì như thuyền không người lái, xoay vòng trong dòng xoáy rồi lật chìm. Lại như khi chúng sinh khát nước, cầu trời Đế Thích (vua của cõi trời Đao Lợi, vị thần đứng đầu các vị trời theo quan niệm Phật giáo) cho mưa; trời Đế Thích để tâm che chở, nhưng giả sử không mưa suốt mười năm thì chúng sinh cũng chưa chắc đã chết. Còn nếu không có vua thì chỉ trong một ngày muôn họ đã rối loạn, giết hại nhau cho đến hết. Do đó nên biết, về việc che chở chúng sinh, vua còn hơn cả Đế Thích.
Lại nữa, vua ta nhờ được nghe pháp cao quý nên thường tự xét mình, tự răn mình để giáo hóa muôn dân. Mỗi khi ra triều, uy thế hùng mạnh, đức vua càng thêm lớn, oai nghiêm khiến các nước láng giềng hùng mạnh phải khuất phục. Bên ngoài bày nghi lễ triều đình, đủ các đội canh gác nghiêm trang, tấu nhạc hay, nghiêm kính hầu vua. Vua cùng quyến thuộc trong cung vây quanh, lên ngồi tòa sư tử (tòa ngồi của bậc tôn quý, ví với sư tử là chúa loài thú), thân tâm không sợ hãi, như mặt trời ló ra khỏi mây, ánh sáng hiện rõ tự tại, như trời Đế Thích ngồi giữa các vị trời. Vua đặt bốn người to lớn ở bốn góc điện, mình mặc giáp vàng như Tứ Thiên Vương (bốn vị vua trời giữ bốn phương); hai bên có thị vệ cầm binh khí, phô bày oai đức lồng lộng của vua ta.
Chí của vua bao dung, lòng tự hạ mình trước muôn họ; điều trái thì không nghe không nhìn, luôn nghĩ cách làm thuận lòng dân, như biển nuốt mọi dòng sông, như núi chứa của báu. Tiếng nhạc lặng yên, trong ngoài một lòng. Lúc ấy vua ta nhìn khắp các quan phụ tá với đủ dáng vẻ uy nghi, đồ trang sức quý đẹp, biết rằng tất cả đều như huyễn hóa (như trò ảo thuật, không có thật), tự giữ vững lòng mình, dùng giọng hiền hòa dịu dàng mà nói bài kệ (bài thơ tụng trong kinh) rằng:
"Họp nhau chỉ chốc lát rồi tan, vinh hoa phú quý đều vô thường (không bền lâu, luôn biến đổi);
Mạng người như ánh chớp, mạnh mẽ đến đâu rồi cũng phải chết.
Ma chết làm hao mòn mọi sự thịnh vượng đầy đủ, vô thường phá tan cả núi báu;
Chỉ có pháp cao quý mới mãi bền chắc, nên tu tập, chớ buông thả lơ là."
Vua nói kệ xong, ra lệnh cho quần thần ai về chỗ nấy, lo việc chính sự, làm lợi cho chúng sinh, lòng không lơi lả bỏ bê. Này người hiền, nên biết, như thế gọi là đức bên trong của vua ta."
Thiện Tài thưa: "Thế nào gọi là đức vua giáo hóa bên ngoài?" Bà-la-môn đáp: "Này người hiền, mọi chúng sinh và khí thế gian (thế giới vật chất là nơi chúng sinh nương ở) được an lập và giữ gìn đều do quả báo từ nghiệp (việc làm thiện ác) của chính chúng sinh, cùng với sức đức của các vị vua gánh giữ. Khi kiếp đầu mới thành lập (kiếp: một thời kỳ cực kỳ dài của vũ trụ), trong thế giới này người ta đều hóa sinh (tự nhiên sinh ra, không qua cha mẹ), thân thể đầy đủ, không cần áo mặc đồ ăn, hình tướng đầy đặn, thân tự phát sáng, không có ngày đêm. Rồi mê lầm từ trước trỗi dậy mạnh, thì chất đất có vị ngon theo đó sinh ra, dần dần sinh ra lúa thơm mọc tự nhiên. Về sau người ta lập ra chủ ruộng; xa gần đều theo về, được che chở nuôi nấng công bằng, người ấy làm Sát-đế-lợi (giai cấp vua chúa, quan võ). Từ đó đến nay sự cai trị giáo hóa của vua không dứt. Người còn ham muốn mà không có chủ thì loạn; nước có vua thì mọi người được yên. Vì thế mới nói sức của vua bảo vệ được chúng sinh.
Này người hiền, nên biết, người có bốn giai cấp. Một là dòng Bà-la-môn, phần nhiều làm việc bằng miệng (tụng kinh, giảng dạy, tế lễ). Hai là dòng Sát-đế-lợi, phần nhiều làm việc bằng tay (cung kiếm, chiến trận). Ba là dòng Phệ-xá (giai cấp bình dân như nông dân, thương nhân), phần nhiều làm ruộng. Bốn là dòng Thú-đạt-la (giai cấp thấp nhất), làm việc chạy vạy đi lại. Ngoài ra còn các hạng lẫn lộn như Chiên-đà-la (hạng người bị xem là hèn kém nhất, thường làm nghề giết mổ, hành hình), phần nhiều làm những nghề ác như giết hại, săn bắt. Bốn giai cấp ấy cùng các hạng khác, nghề nghiệp thói quen không giống nhau, chỗ ở cũng khác nhau; từ nhỏ đến già việc lo tuy khác, nhưng đều coi trọng bốn việc. Bốn việc là gì? Một là học tập nghề nghiệp. Hai là lo liệu của cải. Ba là cùng hưởng thú vui. Bốn là mỗi người tự cầu giải thoát.
Nói về học nghề: từ thuở để chỏm, thay răng cho đến tuổi trưởng thành, ai nấy trong giới của mình học việc của mình. Như nghề của Bà-la-môn là trau dồi trí tuệ, sách vở, tranh vẽ, ấn ký, sách sấm, chiêm nghiệm âm dương, xem tướng tốt xấu của thân người, và kinh điển Vi-đà (bộ kinh thánh cổ của Ấn Độ). Dòng Sát-đế-lợi thì luyện thêm bắn cung, đánh xe; việc cai trị cốt ở nuôi dân, công lao ở chỗ ngăn chặn bạo loạn; dùng đàn ca làm vui lòng dân, đem quân đánh dẹp kẻ không chịu quy phục. Dòng Phệ-xá làm ruộng: gieo hạt, cày bừa, làm cỏ, gom lương thực cất vào kho, đó là gốc rễ của người, của trời và của nước. Dòng Thú-đạt-la đi buôn, đổi chác chỗ có sang chỗ không, buôn bán qua lại, lo cho hàng hóa sinh lời.
Nói về lo liệu của cải: khi nghề đã thạo, ai nấy lo việc của mình, mỗi người trong nhóm của mình đua nhau gây dựng sinh kế. Nói về hưởng vui: khi đã giàu có lợi lộc thì bói chọn chỗ ở, cưới vợ gả chồng vui chơi yến tiệc, thỏa thích nghe nhạc ngắm sắc đẹp. Nói về giải thoát: tóm lại có hai hạng. Một là dòng Bà-la-môn và dòng vua Sát-đế-lợi: khi tóc đã hoa râm, tuổi quá năm mươi, sức yếu sắc tàn, chán đời cầu đạo, tha thiết muốn thoát ra, đều cho mình là tu chân thật. Nhưng điều họ học đã khác, thầy truyền cũng khác, chia thành chín mươi sáu phái, mỗi phái theo tông chỉ gốc của mình, có phái cầu sinh lên trời, có phái cho thế là giải thoát. Hai là dòng họ Thích, tức đệ tử của Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc đến từ chân lý), những người học theo Tam thừa (ba con đường tu: Thanh văn — nghe pháp mà ngộ, Duyên giác — tự quán xét nhân duyên mà ngộ, Bồ Tát — tu để thành Phật và độ người), uống vị cam lồ (nước bất tử, ví với giáo pháp của Phật), tu tập lòng từ bi, làm lợi cho muôn loài.
Các tông phái tà hay chính như vậy, người tại gia hay xuất gia, chuyên tâm giữ theo phép tắc đạo mình, đều nương vào nước của vua mà được tồn tại, và nhờ vua ta giáo hóa mà được lan truyền. Những người học đạo ấy ví như bàn xoay và dây của thợ gốm ở đời; nghề nghiệp họ tu tập như đống đất sét; vua thi hành giáo hóa chân chính như người thợ nhào nặn đất; khéo léo làm lợi cho mình cho người như nặn thành các đồ dùng. Nếu không có sức của vua thì công phu tu hành không thành, giáo pháp mất sạch không còn gì, huống chi là cứu giúp được ai. Lại nữa, mọi công đức họ tu được, một phần sáu luôn thuộc về vua, nên núi phúc của vua cao vững khó hoại.
Còn ở những nước ngoài, giáo hóa chân chính không được thi hành, người trong nước buông thả chứa chất điều ác, khiến người tu thiện không được yên ổn chốc lát nào. Những tội nghiệp do ngăn trở người tu hành và do làm điều bất thiện như vậy, một phần sáu lại thuộc về vua nước ấy, nên núi tội của vua ấy cao vững khó hoại. Vì thế vua ta phúc đức và trí tuệ hơn hẳn."
Lúc ấy Bà-la-môn lại nói với Thiện Tài: "Người há chưa nghe lời thần đất sao? Thần đất thường nói: 'Ta gánh cả mặt đất, mọi vật trên đó cùng núi Tu-di (ngọn núi lớn ở trung tâm thế giới theo quan niệm Phật giáo), không cho là nặng, cũng không chán. Chỉ có ba hạng người ta luôn chán ngán, không muốn mang đỡ. Ba hạng nào? Một là kẻ lòng mang phản nghịch, mưu hại vua. Hai là kẻ quên ơn người thân, bất hiếu với cha mẹ. Ba là kẻ phủ nhận nhân quả (làm lành gặp lành, làm ác gặp ác), chê bai Tam Tôn (ba ngôi đáng tôn kính: Phật, Pháp — giáo lý, Tăng — đoàn thể người xuất gia), phá hoại tăng đoàn đang truyền bá giáo pháp, ngăn trở người tu thiện. Ba hạng người ấy ta thấy cực kỳ nặng nề, đến một niệm (một khoảnh khắc ý nghĩ) cũng không muốn mang đỡ.'
Lại nữa, vua ta truyền bá giáo hóa chân chính nên được chư Phật để tâm che chở, huống chi là rồng và thần. Nhờ lòng chính ấy mà chế ngự được mọi điều ác, như cầm móc sắt, cầm roi điều khiển thú; tà pháp không sinh ra được; những kẻ làm điều không có lợi cho đời thì được cảm hóa, điều phục, theo chánh kiến (cái thấy đúng đắn) mà tu hành. Cũng như trâu chúa, khi trâu chúa đi thì mọi con trâu đều đi theo; vua cũng vậy, giáo hóa chân chính lan ra thì mọi hữu tình (loài có tình cảm, có nhận biết) đều thuận theo. Lại như móc sắt chế ngự được voi điên, vua cai trị bằng giáo hóa chân chính thì khuất phục được kẻ ác, rốt cuộc khiến họ cùng về nơi giải thoát.
Lại nữa, vua ta dựng nước, thấu lòng dân, luôn chú trọng ba việc: một là lo trừ năm nỗi sợ; hai là cẩn thận chọn ba hạng bề tôi; ba là chăm chút kỹ lưỡng bữa ăn của vua. Vì sao vậy? Lập vua để nuôi dân, việc đầu tiên là trừ nỗi sợ; bề tôi có đức đầy đủ thì đủ sức giúp vua giữ cho mọi việc hòa thuận; bữa ăn của vua tinh khiết là thương thân mình và thương muôn vật, dạy dân trung hiếu, gần gũi người lớn, tôn kính nghiêm trang."
Thiện Tài thưa: "Năm nỗi sợ là gì mà riêng nước này không có?" Đáp: "Này người hiền, một là vua có đức giản dị tiết kiệm, thuế khóa công bằng, nên không có nỗi sợ vua tham lam cướp đoạt. Hai là họ hàng nhà vua ngay thẳng hiền lành, lấy không tham làm của báu, nên không có nỗi sợ quan thân cận ức hiếp. Ba là các quan giữ đúng chức phận, lòng đầy ân huệ và khoan dung, nên không có nỗi sợ quan lại tàn ác làm hại dân. Bốn là người người đều có nghĩa, biết nhường nhịn, trong nước không có lừa dối oan uổng, nên không có nỗi sợ trộm cướp. Năm là các nước láng giềng hòa thuận, theo nếp hay mà hướng về giáo hóa, nên không có nỗi sợ giặc ngoài xâm lấn. Các nước khác có năm nỗi sợ ấy thì dân ắt không yên. Vì thế giáo hóa sáng suốt của vua ta không nơi nào không tới."
Thiện Tài thưa: "Ba hạng bề tôi mà vua cẩn thận chọn là những ai?" Đáp: "Này người hiền, như vị thần vua mặt trời ở trên cao trong cung điện mặt trời, cách mặt đất bốn vạn hai nghìn do-tuần (đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, mỗi do-tuần khoảng mười mấy cây số); người ở bốn châu thiên hạ không thấy được hình dáng, chỉ nhờ ánh sáng chiếu tới, ngước nhìn vầng mặt trời thì đều biết vị ấy ở đâu. Đức sáng suốt của vua ta cũng như vầng mặt trời ấy, ánh sáng lớn trị khắp thiên hạ, không chỗ tối nào không soi tới, mở mang muôn vật, làm nên mọi việc, phân biệt rõ ràng, xua tan tối tăm. Mười nghìn đại thần, một ức tướng mạnh đều do vua soi xét mà sai khiến, làm ánh sáng cho đất nước. Vua cẩn thận chọn ba hạng bề tôi để cai quản trăm quan. Ba hạng ấy là: một, quan phụ chính; hai, tướng soái; ba, sứ thần.
Quan phụ chính là người giúp việc giáo hóa của vua, thay vua lo việc chính sự, trên thì giúp đức vua, dưới thì thương xót dân của vua, tiến cử người hiền, dùng người có tài, lòng trong sạch làm tròn chức phận, như mặt trời soi chiếu, phân biệt từng loại, từng nhóm.
Hai là tướng soái, tức đại thần nắm quân, ắt phải trung thành thuần hậu, nhân sâu nghĩa nặng, đức hạnh đều tốt, dũng cảm mưu lược không thiếu; vì bảo vệ chúng sinh mà trừ kẻ ác, lo từ gốc rễ, như mặt trời soi chiếu, gột sạch u tối, xua tan mờ mịt. Từ tháng bảy đến hết tháng mười thì nổi trống nghiêm, răn bảo binh lính, thuận theo thời trời mà luyện tập nghiêm chỉnh, nhân thuận tiện mà theo điều thích hợp, xem xét địa thế để đóng doanh trại. Vị chủ tướng như thế nhận lệnh ra trận thì đánh hay giữ đều đúng lúc, đánh đâu được đấy.
Này người hiền, lại nên biết nước ta có năm thành. Năm thành là gì? Một là thành núi: dựa vào chỗ cao hiểm trở, vách dựng đứng bao quanh. Hai là thành nước: lấy sông làm hào, dòng nước chảy bao bốn phía. Ba là thành cát: bãi sa mạc mênh mông xa xôi, bên ngoài không có nước cũng không có cỏ. Bốn là thành đất: tường chắc lũy cao, bên trong đầy quân và lương thực. Năm là thành người: vua sáng suốt, bề tôi hiền tài, mưu sâu kế xa. Năm thành ấy, tùy chừng mực thích hợp mà dùng để chống địch, nhưng thành người là hơn cả, là điều nước ta tôn trọng. Cho nên đại vương ta trụ ở sự giáo hóa nhiệm mầu bằng thần thông không thể nghĩ bàn.
Ba là sứ thần, tức người đi sứ, nhận lệnh đi bốn phương, qua lại truyền mệnh vua, như mặt trời sai ánh sáng tỏa khắp đồng bằng, chỗ đất ẩm, hang sâu mà không thiên vị. Vì sao vậy? Vì đức vua tinh tế sâu xa, vua ở nơi thâm nghiêm kín đáo, muôn phương không thấy, bốn biển không biết, tất cả đều nhờ sứ thần mà ân huệ của vua được truyền bá, khiến các phương xa lạ đến gõ cửa ải xin quy thuận, tám phương cõi ngoài đều kính phục vâng theo; nơi chưa yên thì được yên, nơi đã yên thì không lui sụt. Vì thế vua ta cùng các bậc lão thành, các quan đầu triều, đại thần chọn kỹ người giỏi, cẩn trọng trong việc này.
Tóm lại, sứ của vua phải có mười đức mới đảm đương được: một là giữ lòng trung, giữ chữ tín; hai là yêu kính vua và cha mẹ; ba là nhớ dai, nghe rộng biết nhiều; bốn là hiểu biết và độ lượng rộng rãi, thông suốt; năm là tài ăn nói tung hoành; sáu là thông thạo mọi việc trong triều ngoài nước; bảy là khiêm nhường, nhân hậu, biết nhường nhịn; tám là cứng cỏi ngay thẳng, không tì vết; chín là dáng dấp phép tắc hơn người; mười là hiểu thấu ý kín của vua. Đủ mười đức ấy mới nhận lệnh đi phô bày uy vua. Đi đến đâu cũng giữ mình trong sạch, ở riêng một mình, không mê rượu chè sắc đẹp, không ngủ chung chỗ đông người, vì lo khi say hay khi ngủ để lộ việc cơ mật. Đi sứ nước láng giềng thì nhất định truyền đạt đúng lời vua, không vì lợi mà đổi lòng, không vì bị uy hiếp mà thay dạ; lúc ẩn lúc hiện, lúc tiến lúc lui đều hợp thời; tùy theo phong tục và sản vật mỗi nơi mà thuận theo để thành việc giáo hóa; đối với những cách tùy cơ ứng biến của vua thì hiểu thấu không chút nghi ngờ; cốt phô bày tài năng để vỗ về những xứ có phong tục khác.
Nhờ ba hạng bề tôi ấy mà làm nên đức hóa của vua, đổi ác thành thiện, uy đức trùm khắp muôn phương, như mặt trời tỏa sáng, chiếu muôn vật, xua bóng tối, xa gần đều sáng. Cho nên trong nước ta, nhờ thấm nhuần giáo hóa sáng suốt của vua, có nhiều người lành, mọi hành động cử chỉ đều hợp lẽ.
Những nơi vua đi lại dừng nghỉ, vua không gần gũi kẻ ác, tức là những kẻ phủ nhận nhân quả, phản bỏ vua và cha mẹ, tính ít thương người, ưa soi lỗi người khác, tầm thường hèn hạ, không sợ tội lỗi, nhiều tham muốn, hay giận dữ, không biết xấu hổ ngượng ngùng, lòng ương ngạnh mà tính nhút nhát, ghét người hơn mình, ghen người có tài. Những hạng người như thế vua đều không gần gũi. Vua cũng không cưỡi, cũng không nuôi những con voi, con ngựa dữ dằn hung hăng(?) không thuần. Vua cũng không đi qua những chỗ có cầm thú vô ích, núi sâu đầm lớn, xóm hoang, bãi tha ma, đồng hoang, núi hiểm, nơi ở của thú dữ và phi nhân (những loài không phải người như quỷ thần). Vua cũng không nhìn thẳng vào quán rượu, lò mổ, chốn dâm ô dơ bẩn. Nếu gặp việc tốt lành cao quý thì đi vòng quanh theo phía bên phải (cách tỏ lòng tôn kính) mà lễ kính, để giữ phúc. Vua chưa từng giẫm lên bóng hay dấu chân của Phật, Pháp, Tăng, cha mẹ, thầy dạy, các bậc lớn. Đối với người có đức đáng tôn kính, vua cung kính lễ lạy, lòng không khinh nhờn. Thấy tháp Phật, đền miếu linh thiêng, chùa của tăng, nơi ở của tiên thánh, chỗ ở của các bậc hơn người, vua tự khuyên mình và khuyên người khác tôn trọng, tu sửa cho hoàn thành.
Vì vậy trời và rồng đều vui mừng, mưa gió thuận thời, ngũ cốc được mùa, muôn dân an vui. Những người hầu cận được vua sai bảo đều trung thành lương thiện; kẻ nịnh hót, hung ác tàn bạo không thể đến gần. Như rừng chiên-đàn (gỗ đàn hương, loại cây thơm quý) có cây chiên-đàn bao quanh, không lẫn cây y-lan (loại cây có mùi hôi thối); như ao Vô Nhiệt (hồ thiêng nước mát, không có nóng bức) chảy dòng nước thơm có đủ công đức tốt lành, không có vị mặn chát. Vua xa lánh kẻ ác cũng như vậy, chứ không như cây trái ngọt mà lại có thú dữ ẩn nấp."
Thiện Tài lại hỏi: "Hạng người nào đảm đương được việc coi bữa ăn của vua?" Đáp: "Này người hiền, người coi bữa ăn của vua phải có mười đức. Mười đức là gì? Một là dòng dõi trong sạch. Hai là ba nghiệp (việc làm bằng thân, lời nói và ý nghĩ) đều hiền hòa. Ba là trung và hiếu đầy đủ. Bốn là đáng tin, biết nhường, khiêm tốn, hòa nhã. Năm là biết thể trạng và khẩu vị của vua. Sáu là thông thạo những điều kiêng kỵ trong ăn uống. Bảy là khéo điều hòa thể chất và mùi vị thức ăn. Tám là biết giờ ăn của vua. Chín là phân biệt được thức ăn lành hay có độc, và khéo giải trừ độc. Mười là biết thức nào nên ăn theo ngày, đêm, tháng, mùa. Có đủ mười đức ấy mới được coi bếp vua; lại phải liệu xét người mình sai bảo cùng chỗ làm thức ăn, giữ cho sạch sẽ thơm tho, canh giữ không để sai sót."
Bà-la-môn nói: "Này người hiền, lại nên biết, ta thường nghĩ: những loài cao quý trên trời dưới người mà ta từng nghe hay thấy, mọi công đức của chúng, xem lại thì vua ta đều có đủ cả. Nghĩa ấy thế nào?
Này người hiền, nên biết, sư tử là chúa loài thú, có một đức hơn cả, đó là không có hai lòng: như khi giết voi lớn thì dốc hết sức, khi giết các con thú nhỏ khác cũng dốc hết sức như vậy. Vua ta cũng thế, không sợ việc lớn, không coi nhẹ việc nhỏ, dốc hết sức từ bi và trí tuệ, làm đến nơi đến chốn không bỏ sót.
Này người hiền, nên biết, các loài chim chúa sống ở nước đều có hai đức. Một là lòng chăm chú kỹ lưỡng: như lúc bắt cá thì vào nước, co một chân đứng, một lòng rình nhìn, sừng sững không động. Hai là lặng lẽ quan sát loài vật dưới nước, muốn bắt con nào đều được. Vua ta cũng thế, ngồi trên cao nhìn xuống, nghe việc chính sự của muôn phương, lặng yên không động mà cảm thông không gì ngăn ngại, lời nói ra không bao giờ suông, mọi việc tự thành.
Bà-la-môn nói: "Này người hiền, lại nên biết, vua ta có ba đức, giáo hóa sáng suốt lan khắp, như con ngựa chúa thuần lành thời vua Kim Luân (vua Chuyển luân bánh xe vàng, vị vua lý tưởng trị cả thiên hạ bằng chính pháp) có ba công đức. Ba công đức là gì? Một là tính hiền hòa mềm mỏng, sức đi được xa. Hai là không sợ lạnh nóng, qua chỗ hiểm trở vẫn yên ổn. Ba là thuần, không oán giận, dễ sai khiến, luôn không thấy thiếu thốn. Vua ta cũng thế. Một là lời nói ắt dịu dàng chân thật, lấy pháp làm lợi cho người, giáo hóa chúng sinh cho đến khi thành tựu trọn vẹn. Hai là siêng năng lo mọi việc chính sự, lòng không nề khó dễ, bỏ được của quý, cấp phát cho mọi người. Ba là trí lớn, dũng mạnh, điều phục kẻ thù, thu thuế vừa phải, luôn biết dừng, biết đủ. Đủ ba đức ấy, vua như quạt lên làn gió hòa; nước khác sợ uy, trong nước nhớ ơn.
Bà-la-môn nói: "Này người hiền, lại nên biết, vua ta có bốn đức, giáo hóa sáng suốt lan khắp, như con gà chúa tiếng hay ở nước Ma-già (Magadha, một nước lớn ở Ấn Độ xưa) có bốn công đức. Bốn công đức là gì? Một là giữ chữ tín, gáy báo sáng đúng giờ. Hai là giữ nghĩa, chia đều thức ăn. Ba là gặp địch thì hăng hái dũng cảm. Bốn là không nghe theo gà mái. Vua ta cũng thế. Một là thưởng phạt đúng lúc. Hai là cứu giúp đều khắp muôn phương. Ba là lấy nghĩa khuất phục kẻ mạnh ngang ngược. Bốn là không nghe lời nói của người trong cung (phi tần). Đủ bốn đức ấy, giáo hóa thấm khắp không có bờ cõi.
Bà-la-môn nói: "Này người hiền, lại nên biết, vua ta có năm đức, giáo hóa sáng suốt lan khắp, như con ngỗng chúa tên Thiện Thời ở cõi trời Dục giới (cõi trời mà chúng sinh ở đó vẫn còn ham muốn) có năm công đức. Năm công đức là gì? Một là giao phối có thời có lúc. Hai là kêu gọi không sợ hãi. Ba là kiếm ăn vừa phải. Bốn là lòng không buông thả. Năm là không nghe lời nịnh nọt của các loài chim. Vua ta cũng thế. Một là lòng trong sạch, ít ham muốn, không buông thả nơi cung cấm. Hai là nói ra lời nào cũng cân nhắc kỹ, bên ngoài không ai trái lệnh. Ba là lấy và cho không sai lệch, cốt sao dân đủ cơm áo. Bốn là điều phục tâm mình theo phép tắc của đạo, lìa bỏ lỗi lầm, siêng năng tinh tấn. Năm là giữ được lòng ngay chính, không gần kẻ nịnh hót. Đủ năm đức ấy, ân huệ tới khắp tám phương xa.
Bà-la-môn nói: "Này người hiền, lại nên biết, vua ta có sáu đức, giáo hóa sáng suốt lan khắp, như con chó chúa tên Thắng Đức ở nước Ma-già có sáu công đức. Sáu công đức là gì? Một là được gì ăn nấy. Hai là được ít cũng biết đủ. Ba là gặp chỗ yên thì ngủ. Bốn là cỏ động cũng dễ tỉnh. Năm là chủ giàu hay nghèo vẫn một lòng. Sáu là dũng mạnh canh giữ trộm cướp. Vua ta cũng thế. Một là muôn phương dâng cống theo sản vật của đất mình, vua không đòi trái điều đó. Hai là năm mất mùa dân dâng ít, vua luôn mang lòng áy náy. Ba là việc làm tốt lành, nên dễ được ngủ yên. Bốn là cái thấy đúng đắn luôn ở trong lòng, một ý niệm vừa động là biết ngay. Năm là trọng người có đức, tôn kính người thân, thương xót kẻ nghèo hèn. Sáu là luôn nghĩ đến muôn loài, lúc nào cũng lo che chở, oai dũng tự tại, không có giặc giã tai nạn. Đủ sáu đức ấy, ức triệu người cùng một lòng.
Lấy đó mà suy, gặp loài nào cũng thấy thành một đức; ta ngước lên khen ngợi vua ta danh tiếng cao xa, khéo thu phục chúng sinh, siêng năng không biếng nhác. Như vậy cộng dần lên (một, hai, ba, bốn, năm, sáu) là hai mươi mốt công đức cao quý, vua ta đều làm được, nên mọi kẻ thù tự tan biến, giặc ngoài không vào được nước. Này người hiền, lại nên biết, nếu thiếu hai mươi mốt đức ấy, chỉ có ba đức thôi thì cũng trị nước tốt được: một là biết đem của báu ra cứu giúp mọi người; hai là thà bỏ thân mạng chứ không nói dối; ba là có đủ dũng mạnh lớn, chế ngự được kẻ thù. Giả sử không có ba đức này, chỉ có một đức cũng cai trị được, đó là có phúc đức lớn. Vị vua nhân từ như vậy là bậc nhất. Ví như tám vạn bốn nghìn pháp môn (cửa ngõ, phương pháp tu hành) rốt cuộc đều quy về thắng nghĩa (chân lý tối cao), vua cũng vậy, mọi mưu kế kỳ diệu rốt cuộc đều quy về phúc đức. Vua mà có phúc thì đất nước yên vui hòa bình, không phải làm gì, không có chuyện gì, chúng sinh giàu có an vui, giáo hóa lan tới muôn phương: gần thì làm lợi cho thân tâm, xa thì cùng được giải thoát. Đó đều do lòng từ, phúc đức, nhân nghĩa và ân huệ của vua làm nên. Nếu nói cho rộng thì hạnh tốt đẹp của vua ta không bao giờ hết."
Bấy giờ vị Bà-la-môn vì đồng tử Thiện Tài mà khen ngợi công đức trong ngoài của vua Cam Lộ Hỏa (tên vị vua này) như vậy, khiến Thiện Tài vui mừng kính phục rồi, muốn nói lại nghĩa ấy, bèn dùng kệ khen rằng:
"Chúng sinh ở thế gian, bị gió tam độc (ba thứ độc: tham lam, giận dữ, si mê) thổi,
Sắp rơi vào đường ác (những cõi khổ như địa ngục, quỷ đói, súc sinh), không có vua thì không ngăn nổi.
Muôn loài đắm say năm dục (năm thứ ham muốn: sắc đẹp, âm thanh, mùi hương, vị ngon, cảm giác chạm), tham lam tàn bạo từ đó sinh ra;
Vua dựa vào chánh pháp mà giữ gìn, khiến họ hướng tới đạo chân thật thường còn.
Tranh giành cướp đoạt của cải, sắc đẹp, là vì không có phép vua giữ gìn;
Ví như cá trong sông trong ao, con lớn con bé nuốt lẫn nhau.
Phép vua giữ cho mình và người, đời này đời sau thường an vui;
Giáo hóa chân chính lan rộng khắp, đều thành cái nhân dẫn tới giải thoát.
Dân lấy vua làm mạng sống, vua lấy pháp làm thân mình;
Đạo đời đã hòa bình, Phật pháp nhờ đó mà khởi đầu.
Chính sự tàn bạo thì dân nghĩ chuyện loạn, hình phạt lỏng lẻo thì phép không thi hành được;
Ân và uy không sai thời, muôn nước thường yên vui.
Nhiều đời thờ phụng nhiều Phật, phúc đức hơn người nên được làm vua;
Lòng thương sâu thì ân huệ sâu, ức triệu người cùng yên vui.
Vua ta sinh ra trong dòng họ thịnh, oai sáng như vầng mặt trời;
Quên mình cứu giúp muôn dân, khắp cõi không ai nghèo thiếu.
Biết thân vốn không sạch, bị vô thường xâm lấn;
Bậc đại trượng phu biết điều phục tâm mình, chỉ giữ điều chính, không lo việc khác.
Dân chúng như cỏ gặp hạn, ân huệ giáo hóa thấm như mây dày đổ mưa;
Lòng từ ban ra lời đức, thấm nhuần mọi loài có tâm thức.
Bậc làm vua thuận lòng dân, thương xót cho dân được nghỉ ngơi hồi sức;
Oai đức thi hành để dẹp kẻ tham lam tàn bạo, thưởng phạt đều xứng đáng.
Có kẻ hình đẹp tiếng hay, mà ngậm độc nên người không ưa;
Có kẻ thông minh sáng suốt lớn, mà tham dục che lấp lòng.
Chủ ta đoan chính trang nghiêm hơn người, răn giận dữ, răn các thứ ham muốn;
Lòng như gương sáng trong, soi vật chưa từng thiên vị.
Gương sáng chỉ soi được hình, không soi được ý nghĩ trong lòng;
Gương lòng vua ta trong sạch, nhìn thấu tận nguồn tâm.
Bên cạnh không có kẻ nịnh tà, tai mắt của vua chỉ là người lương thiện;
Kẻ nịnh hót và kẻ tàn bạo, vốn không thể gần vua.
Có kẻ buông theo ý gian, muốn hại dân của vua;
Lòng vua soi thấu từ khi việc chưa thành hình, khiến tất cả quay về trung thành ngay thẳng.
Rừng thơm có thú dữ ẩn nấp, biển mặn làm độc dòng nước trong;
Kẻ đục khoét chính sự hại người lương thiện, kẻ hung tà làm hỏng đức vua.
Sông thơm chảy dòng nước có công đức, trái ngọt tốt tươi trong rừng cây ngọt;
Tám phương cùng vui vẻ an khang, bề tôi hiền là nhờ vua sáng suốt.
Vua giữ giới để phòng tai họa, cứu giúp dân chúng, làm trong sạch nguồn gốc;
Cho muôn loài được giàu, được sống lâu, được lợi ích, kéo họ ra khỏi biển tham lam giận dữ.
Lòng từ bi đã sâu rộng, chánh pháp cũng truyền xa;
Người già, trẻ nhỏ, kẻ mồ côi không nơi nương tựa, đều được che chở nuôi nấng cho an vui.
Tôn người hiền, quý người có đức, trọng người lớn tuổi, kính người thân;
Họ hàng cùng các phi tần, trong ngoài đều hòa thuận.
Lời ôn tồn để dạy dỗ muôn họ, nét mặt hòa nhã phụng thờ thầy và bậc tôn trưởng;
Cúng tế kính cẩn không chút biếng trễ, phúc lành truyền đến nghìn muôn đời.
Những vua vô đạo đời trước, kiêu căng xa xỉ, khinh nhờn họ hàng;
Chiều theo mình, không lo cho dân, tiếng xấu mãi truyền đi.
Vua ta biết cảnh đời như huyễn, làm lợi cho muôn vật mà quên thân mình;
Lấy đạo che chở chúng sinh, có đủ danh tiếng tốt lành.
Tham lam, giận dữ, keo kiệt, ghen ghét, đều là nguyên nhân của mọi khổ;
Kẻ ngu mê thường không biết, quả báo đến như bóng theo hình, như tiếng vang theo tiếng.
Vua lấy dân làm gốc, ức triệu người như cùng một thân;
Sai khiến dân như dùng tay chân mình, lúc nhọc lúc nghỉ đều không quá mức.
Vua ta soi lại dấu chân người xưa, để lại khuôn mẫu làm tấm gương lớn cho đời sau;
Mọi việc làm thuận lòng dân, bỏ điều ác mà theo điều thiện.
Thương người như thương mình, đặt mình theo ý người;
Chín đời họ hàng đã theo nếp hay, trăm quan đều tuân theo chính sự của vua.
Tám phương quy về giáo hóa sáng suốt, vua chỉ chắp tay ngồi ngay mà thiên hạ tự yên, không cần phải làm gì;
Công lao là nhờ lòng hợp lẽ phải, lòng tĩnh lặng nên chưa từng có chuyện gì.
Bề tôi trung giúp chúa ta, thuận theo vua mà làm như đùi với cánh tay;
Muôn nước biết đến sự sáng suốt của vua, bốn biển khen đức của vua.
Kính vâng lời dạy của chư Phật, lấy pháp để khai mở cho chúng sinh tỉnh ngộ;
Khiến họ hiểu rõ tâm mình, như mặt trời chiếu thì hoa sen nở.
Dân trong nước bảo vệ chúa ta, cũng như vua bảo vệ dân trong nước;
Như rừng che chở chúa loài thú, và thú chúa giữ gìn rừng rậm.
Nước khác có nhiều năm nỗi sợ: vua tham lam và bề tôi được sủng ái,
Quan lại tàn ác hãm hại người vô tội, trộm cướp công khai cướp bóc.
Trong nước có bốn mối họa ấy, thì giặc ngoài ắt sẽ đến xâm lấn;
Vua ta trong ngoài đều trong sạch, dân trong nước không có năm nỗi sợ.
Thế gian có bốn việc: một là trí tuệ, hai là của báu,
Ba là hưởng thú vui năm dục, bốn là cầu giải thoát.
Các vua phần nhiều chưa có đủ, khi chết đi người đời chẳng ai khen;
Như túi bễ thổi lửa nhờ gió mà phồng, gió dứt thì cũng hết.
Vua ta có đủ bốn pháp, trí và đức làm thân sáng ngời;
Giàu có của báu quý lạ, đem cứu giúp người nghèo thiếu.
Năm dục của vua không ai sánh bằng, nhưng không nhiễm như hoa sen (mọc trong bùn mà không dính bùn);
Chỉ là để dẫn dắt chúng sinh, sau đó đưa họ vào trí tuệ của Phật.
Vua trụ trong giải thoát như huyễn, hiện ra như người ở giữa tham lam và giận dữ;
Biến hóa để trị kẻ ác, khiến tất cả đều hướng về đạo Phật.
Không lâu nữa người sẽ thấy, đủ mọi cửa phương tiện (những cách khéo léo để dẫn dắt người);
Rốt ráo làm lợi cho chúng sinh, vì thế tiếng tăm vang dội xa.
Lấy trí tuệ nhiệm mầu làm gió, mạng sống chân thật mãi không bao giờ hết;
Người nên mau đến chiêm bái, chớ sinh lòng biếng nhác khinh suất.
Một lần được thấy bậc trí tuệ hơn người, còn hơn sống trăm nghìn năm;
Có kẻ dù sống nghìn năm, mà thường chỉ ăn đồ người ta bỏ.
Không biết việc ba đời (quá khứ, hiện tại, tương lai), cũng thiếu của báu là giáo pháp;
No bụng để nuôi lòng ham muốn, mang hình người mà chẳng khác loài vật.
Có kẻ học ít mà lòng kiêu căng, dễ đầy như vũng nước trong dấu chân trâu;
Như chuột tay cầm được món đồ, tự cho mình có được nhiều.
Biển trí tuệ rộng lớn khó lường, không đo được lại còn chê bai;
Bò uống nước hóa thành sữa, rắn uống nước hóa thành nọc độc.
Người trí học thì thành Bồ-đề (giác ngộ), kẻ ngu học thì thành sống chết luân hồi;
Không hiểu rõ được như vậy, đó là lỗi của sự học ít.
Vì thế người nước ta, nghe học nhiều mà không chán nản biếng trễ.
Vua ta có nhiều bề tôi giúp việc, thành trì đất nước cũng hiểm trở vững chắc;
Giàu của cải, nhiều quân lính ngựa xe, các nước láng giềng đều thân thiện.
Có đủ bảy yếu tố của một nước như vậy (vua, bề tôi, đất đai, thành trì, kho tàng, quân đội, nước bạn), dũng cảm và trí tuệ luôn nương ở nơi vua.
Ở cõi người và trên cõi trời, có đủ mọi công đức cao quý,
Làm lợi ích cho chúng sinh, như những điều đã nói ở trên.
Người trí nghe một nghĩa, suy ra các loại khác rộng không bờ bến;
Nói tóm lại, làm bậc vua theo chánh pháp, là điều phục thân mình để yên muôn họ.
Vinh hiển ở đời mãi không suy giảm, còn việc vượt ra khỏi đời thì nhiệm mầu khó nghĩ bàn;
Như biển đón nhận các dòng sông, càng bao dung càng thêm sâu rộng."
Bấy giờ vị Bà-la-môn dùng kệ khen vua xong, nói với Thiện Tài: "Này người hiền, nên biết, thân của chúng sinh, lông và lỗ chân lông mỗi thứ có ba câu-chi (đơn vị số lớn của Ấn Độ, thường hiểu là mười triệu). Nay đại vương ta có ba câu-chi công đức về hạnh bên trong, công đức về hạnh bên ngoài cũng có ba câu-chi. Vua dùng đức hóa ấy mà ban ân nuôi nấng muôn loài. Điều ta vừa nói với người chỉ mới là công đức của một sợi lông của đại vương; còn những đức khác của vua thì sâu rộng khó mà kể ra. Trí của ta nhỏ bé nông cạn, sao có thể nghĩ mà nói hết được, huống chi ta còn bận việc, không rảnh để nói lâu. Vua ta hiện đang ở chính điện thi hành giáo hóa, người nên đến đó, một lòng chiêm ngưỡng."
Bấy giờ Thiện Tài nghe Bà-la-môn nói xong, ân cần lạy dưới chân ông, từ biệt đi đến cung vua. Từ xa đã thấy vua ở chính điện, ngồi trên tòa sư tử hình đài hoa sen lớn bằng báu kim cương Na-la-diên (Na-la-diên: tên một vị thần có sức mạnh lớn, ở đây chỉ sự bền chắc không gì phá nổi). Vô số ngọc ma-ni (thứ ngọc báu trong suốt sáng chói) làm đài, vô số báu ánh sáng mặt trời làm chân tòa, vô số hình tượng bằng báu đẹp để trang hoàng, dây vàng kết thành lưới trùm lên trên. Vô số đống ngọc ma-ni tỏa sáng rực rỡ; vô số áo báu đẹp của cõi trời trải lên trên; đủ thứ hương trời xông khắp; đủ thứ hoa báu rải trên mặt đất; vô số tràng báu (cờ hình ống tròn) xếp hàng bốn phía; vô số phướn báu (cờ dài rủ xuống) buông rủ khắp nơi; ngọc ma-ni cõi trời tỏa đủ thứ ánh sáng màu như màu đuôi công làm màn che phủ phía trên.
Lúc ấy đại vương đang tuổi tráng niên, sắc diện tươi thắm, tôn quý đáng kính sợ, đủ các tướng tốt, trang nghiêm vi diệu. Ngọc ma-ni như ý (ngọc có thể đáp ứng mọi điều mong muốn) làm mũ báu trang sức trên đầu; vàng Diêm-phù-đàn (loại vàng quý nhất, sắc tía ánh hồng) làm vầng bán nguyệt trang sức trên trán; ngọc ma-ni màu xanh biếc, vua của các báu không chút vết nhơ, làm hoa tai trang sức nơi tai; ngọc ma-ni như ý vô giá làm chuỗi anh lạc (chuỗi ngọc đeo trước ngực) trang sức nơi cổ; ngọc ma-ni như ý cõi trời tỏa ánh sáng không nhơ làm ấn và vòng xuyến trang sức nơi cánh tay. Vàng Diêm-phù-đàn làm lọng che; các thứ báu xen nhau làm nan như nan bánh xe; ngọc ma-ni Quang Vị làm chóp giữa; trăm nghìn lưới chuỗi hoa đan xen trang trí; báu Thanh Tịnh Tạng làm chuông, luôn phát ra tiếng hay, diễn nói giáo pháp không cùng; ngọc ma-ni dạ quang phát ra ánh sáng lớn soi khắp mười phương, đầy đủ tròn trịa; ngọc tỳ-lưu-ly (ngọc lưu ly màu xanh) làm cán; luôn có người cầm lọng che phía trên vua.
Vua Cam Lộ Hỏa đức càng thêm lớn, có uy thế mạnh mẽ, oai đức khuất phục các phương xa; vua các nước láng giềng không ai không kính phục vâng theo. Vua dùng dải lụa trắng sạch không vết nhơ buộc trên đỉnh đầu. Mười nghìn đại thần trước sau vây quanh; mười vạn lính mạnh xếp hàng hai bên trái phải, hình dạng đáng sợ như sứ giả của vua Diêm-la (vị vua cõi âm xét xử tội lỗi người chết), xắn tay áo, trợn mắt, nghiến răng, nhíu mày, tay cầm binh khí, ai thấy cũng hoảng sợ.
Người trong nước ai phạm phép vua — hoặc giết người, hoặc trộm của người, hoặc xâm phạm vợ người, nói dối, nói ly gián, nói lời thô ác, nói lời vô nghĩa, tham lam, giận dữ, tà kiến (cái thấy sai lầm) — làm các nghiệp ác như thế, đều bị trói năm chỗ trên thân, dẫn đến trước vua, tùy tội mà trị. Có kẻ bị lửa đốt, có kẻ bị nấu trong nước sôi, có kẻ bị ném vào đống tro nóng, có kẻ bị rót dầu sôi, đủ cách thiêu nướng cho đến nát nhừ. Có kẻ bị lùa lên núi cao rồi xô cho rơi xuống. Có kẻ bị chém đầu, có kẻ bị chặt ngang lưng, có kẻ bị cắt tai xẻo mũi, có kẻ bị chặt tay chặt chân, có kẻ bị khoét hai mắt, có kẻ bị lột da, có kẻ bị phanh thây, các khớp chân tay rời rã. Xương chất thành núi, máu chảy thành ao. Lại thấy trong ao máu đầy đầu người, tay chân, xương cốt. Lại có vô số heo, chó, chó rừng, quạ, kên kên tranh nhau chạy vào ao, uống máu, ăn thịt, kêu những tiếng ghê rợn, người nghe phải khiếp sợ. Xác chết trong ao đủ hình đủ sắc: có xác bầm tím, có xác chảy mủ, hôi thối ngổn ngang, sình trướng nát rữa, ruột, dạ dày, gan phổi đều lòi ra, móng tay, tóc, gân, mạch máu vương vãi khắp ao. Có kẻ tội nhẹ thì bị roi vọt đau đớn, bị chặt cắt chân tay, chịu đủ thứ hình phạt, rên rỉ gào khóc, phát ra những tiếng kinh hoàng; có kẻ gọi cha mẹ, có kẻ gọi người thân, tiếng vang như sấm dậy, xót xa lòng người. Có vô lượng khổ sở độc ác như thế, ví như ở trong đại địa ngục Chúng Hợp (một trong tám địa ngục lớn, nơi tội nhân bị núi ép dồn lại).
Thiện Tài thấy vậy liền nghĩ: "Ta vì làm lợi cho mọi chúng sinh mà phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề (tâm cầu đạt sự giác ngộ cao nhất, trọn vẹn và đúng đắn của Phật), tu theo đạo Bồ Tát, cầu hạnh Bồ Tát, đi hỏi các thiện tri thức (bậc thầy hiền đức dẫn dắt người tu) rằng làm sao tu tập căn lành dẫn tới giác ngộ, làm sao xa lìa các gốc rễ bất thiện. Nay thấy vị vua này bỏ pháp căn lành, làm nghiệp ác lớn, bức hại chúng sinh, đến cả giết chết họ, mà chưa từng sợ cái khổ của nghiệp phải chịu nơi đường ác đời sau, ngay trước mắt sắp sa đọa đến nơi. Sao ta lại muốn đến đây hỏi cách thực hành hạnh Bồ Tát, học đạo Bồ Tát, để có thể sinh lòng đại bi đầy đủ rộng lớn mà cứu giúp chúng sinh?" Với tâm như vậy, Thiện Tài suy nghĩ đủ điều.
Đang nghĩ như thế thì trên không trung có vị trời bảo: "Này thiện nam tử (người con trai hiền lành, lời gọi thân mật trong kinh), ngươi không nhớ lời dạy của thiện tri thức là trưởng giả Phổ Nhãn (trưởng giả: người giàu có, đức độ được kính trọng; Phổ Nhãn là một vị thầy Thiện Tài đã gặp trước đó), và pháp vi diệu mà các Bà-la-môn ngươi vừa gặp đã khen ngợi về đủ mọi công đức của vua này sao?" Thiện Tài ngước lên thưa: "Con nhớ rất rõ, chưa từng quên." Các vị trời lại nói: "Này thiện nam tử, nếu ngươi luôn nhớ thì chớ sinh lòng nghi. Này thiện nam tử, chớ chán bỏ lời của thiện tri thức. Thiện tri thức luôn lấy chánh pháp dẫn dắt ngươi, lẽ nào lại để ngươi rơi vào chỗ hiểm ác sao? Này thiện nam tử, trí tuệ khéo dùng phương tiện của Bồ Tát thật không thể nghĩ bàn; trí thu nhận chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí để tâm che chở chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí làm lợi ích an vui cho chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí trừng trị chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí làm cho chúng sinh trong sạch không thể nghĩ bàn; trí làm cho chúng sinh chín muồi (đủ điều kiện để giác ngộ) không thể nghĩ bàn; trí đi sâu vào lòng chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí cứu chúng sinh vượt thoát không thể nghĩ bàn; trí biết thời cơ của chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí biết căn cơ (khả năng, trình độ tiếp nhận) của chúng sinh không thể nghĩ bàn; trí thương xót điều phục chúng sinh không thể nghĩ bàn. Này thiện nam tử, ngươi hãy đến chỗ vua, hết lòng thưa hỏi việc học hạnh Bồ Tát, tu đạo Bồ Tát."
Bấy giờ Thiện Tài nghe lời các vị trời xong, đi đến trước vua, cúi đầu lạy dưới chân vua, đi quanh vua vô số vòng, chắp tay thưa: "Thưa bậc thánh, con trước đây đã phát tâm A-nậu-đa-la-tam-miệu-tam-bồ-đề, nhưng chưa biết Bồ Tát học hạnh Bồ Tát, tu đạo Bồ Tát như thế nào. Con nghe bậc thánh khéo dìu dắt dạy bảo, xin vì con mà nói."
Lúc ấy vua Cam Lộ Hỏa lo việc nước xong, nắm tay Thiện Tài dắt vào cung trong, cho ngồi cùng tòa, rồi bảo: "Này thiện nam tử, ngươi hãy xem cung điện ta ở và các đồ dùng của ta." Thiện Tài làm theo lời, xem khắp nơi, thấy cung điện rộng lớn không gì sánh bằng, do các thứ ngọc ma-ni hợp thành; trăm nghìn thứ báu làm lầu gác; ngọc trai đỏ làm cột; các thứ báu đủ màu xen nhau khảm nạm; ngọc ma-ni không thể nghĩ bàn tỏa sáng chiếu khắp; đủ thứ ngọc ma-ni trang hoàng khắp nơi; dùng báu Mâu-tát-la-nghiệt-ma (một loại ngọc quý) làm nệm trải, trang hoàng mặt đất; vô số trăm nghìn thứ báu đủ màu dùng để trang hoàng tòa sư tử; ngọc ma-ni Tỳ-lô-giá-na (nghĩa là "chiếu sáng khắp nơi"), vua của các báu, làm màn che trên tòa; lưới đủ màu kết bằng ngọc như ý rủ xuống khắp chung quanh; tràng báu vi diệu bằng ngọc ma-ni Sư Tử Vương Quang Vị dựng quanh vòng. Lại có đủ thứ ao hồ bằng báu, nước ao trong sạch, đủ tám công đức (tám đặc tính tốt của nước: trong, mát, ngọt, nhẹ, mềm, êm, uống không hại, nuôi lớn thân thể); mã não quý xây bờ; báu đủ màu làm lan can; khắp nơi cây báu xếp hàng trang nghiêm; từng lớp tường báu bao quanh. Thể nữ hầu hạ đủ mười ức, sắc đẹp đoan trang khiến người thấy là ưa thích, dung mạo cử chỉ xinh đẹp, dáng điệu đáng ngắm, mọi việc làm không gì không khéo léo, dịu dàng chiều ý, luôn khởi lòng hiền từ. Thiện Tài thấy vậy, cho là điều hiếm có.
Bấy giờ vua bảo: "Này thiện nam tử, ý ngươi thế nào? Những quả báo đáng yêu như ngươi đã thấy — sắc tướng như thế, quyến thuộc như thế, vinh hoa vui sướng như thế, giàu có như thế, tự tại như thế — lẽ nào là do nghiệp ác mà có được sao?" Thiện Tài thưa: "Không phải ạ." Vua nói: "Này thiện nam tử, ta đã được giải thoát như huyễn của Bồ Tát. Này thiện nam tử, nay chúng sinh trong nước ta phần nhiều làm nghiệp ác như hạng Chiên-đà-la. Đối với những chúng sinh ác không chịu nghe lời dạy lành ấy, ta đã dùng vô lượng cách khéo léo khác mà vẫn không khiến họ bỏ nghiệp ác, quay về đường lành. Này thiện nam tử, ta vì muốn điều phục những chúng sinh ấy, khiến họ chín muồi, nên lấy lòng đại bi dẫn đường, hóa ra kẻ ác, trước mặt kẻ ác mà làm ra vẻ gây các điều ác, lại biến hóa ra những kẻ tàn nhẫn hại người, bức bách, trách phạt, dùng đủ cách hành hạ, khiến những chúng sinh làm ác trong nước thấy việc ấy mà lòng hoảng hốt, lòng kinh sợ, sinh lòng chán lìa các thú vui ham muốn, sinh lòng e dè, liền có thể dứt hẳn mọi nghiệp ác, phát tâm bồ-đề (tâm cầu giác ngộ), được không bao giờ lui sụt.
Này thiện nam tử, do đó nên biết, những chúng sinh làm ác đang chịu khổ mà ngươi vừa thấy, cùng những kẻ hung bạo trị tội họ, đều là do biến hóa mà ra. Này thiện nam tử, ta dùng đủ cách khéo léo như vậy khiến chúng sinh dứt bỏ mười nghiệp bất thiện (giết hại, trộm cắp, tà dâm, nói dối, nói hai lưỡi, nói lời độc ác, nói lời thêu dệt, tham lam, giận dữ, tà kiến), tu tập đầy đủ, trụ vững trong mười điều thiện, rốt ráo được lợi ích an vui, rốt ráo được yên ổn, rốt ráo được tròn đầy, dứt hẳn mọi khổ, trụ ở địa vị Nhất thiết trí (trí tuệ biết tất cả) của Như Lai.
Này thiện nam tử, thân, lời nói, ý nghĩ và sự nhớ tưởng của ta chưa từng làm phiền não hay hại đến một chúng sinh nào. Này thiện nam tử, theo ý ta, thà đến tận cùng đời vị lai phải chịu khổ trong địa ngục Vô gián (địa ngục khổ đau không lúc nào ngừng), ta quyết không khởi một niệm giận dữ, không khởi ý muốn làm phiền hại đến dù chỉ một con muỗi, một con kiến nhỏ bé, huống chi là gây ra những nghiệp ác như thế. Này thiện nam tử, ta tự nhớ lại, đến cả trong giấc mộng cũng chưa từng có một niệm buông lung, huống chi lúc tỉnh táo mà lại giết người sao? Vì sao vậy? Vì con người là ruộng phúc (nơi gieo trồng phúc đức), sinh ra được mọi quả lành. Ví như mười sáu nước lớn ở đây, cho đến mọi chúng sinh sống trên mặt đất, đều nương vào đất mà đứng vững, sinh trưởng và tồn tại; cũng như vậy, mọi đạo quả của các bậc hiền thánh đều nương vào thân người mà tu tập chứng đắc.
Này thiện nam tử, ta chỉ được pháp môn biến hóa của giải thoát như huyễn này. Còn như các vị Bồ Tát ma-ha-tát (Bồ Tát lớn) đã được vô sinh nhẫn (sự an trú vững vàng trong chân lý rằng mọi pháp vốn không sinh không diệt), biết mọi cõi tái sinh đều như huyễn, biết hạnh Bồ Tát đều như biến hóa, biết mọi thế gian đều như bóng, biết mọi pháp đều như mộng; đi vào pháp môn không chấp trước về tướng chân thật, thuận theo pháp giới (toàn thể mọi sự vật hiện tượng), tu các hạnh nhiệm mầu, như lưới của trời Đế Thích (tấm lưới báu mà mỗi mắt lưới có một viên ngọc, các ngọc phản chiếu lẫn nhau vô tận); dùng trí tuệ không chấp trước mà đi trong mọi cảnh giới không chút trở ngại, bình đẳng đi vào khắp các pháp môn tam-muội (trạng thái tâm định tĩnh sâu), đã được tự tại trong toàn đà-la-ni (năng lực ghi nhớ, giữ gìn và xoay chuyển giáo pháp một cách tự tại)(?), trụ trong cảnh giới của Phật như bóng theo hình — làm sao ta có thể biết, có thể nói được công đức về hạnh và trí của các vị Bồ Tát ấy.
Này thiện nam tử, ở phương nam có một thành tên là Diệu Quang, vua tên là Đại Quang. Ngươi hãy đến đó hỏi: Bồ Tát học hạnh Bồ Tát, tu đạo Bồ Tát như thế nào?" Bấy giờ đồng tử Thiện Tài cúi đầu lạy dưới chân vua, đi quanh vô số vòng, ân cần chiêm ngưỡng, rồi từ biệt ra đi.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video