Thiên 31 — Quyển 31

 Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm, phẩm Hạnh Nguyện của Bồ Tát Phổ Hiền (Bồ Tát: người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu độ mọi chúng sinh; Phổ Hiền: tên một vị Bồ Tát lớn, tượng trưng cho hạnh nguyện rộng khắp), quyển thứ ba mươi mốt: Vào cảnh giới giải thoát không thể nghĩ bàn, phẩm Hạnh nguyện Phổ Hiền.

 Này thiện nam tử (cách gọi trìu mến người nam tu hành có căn lành)! Cũng như vậy, trong đời vị lai (đời tương lai) của Hiền kiếp này (kiếp: một thời kỳ cực kỳ dài của vũ trụ; Hiền kiếp là kiếp hiện tại, gọi là "Hiền" vì trong kiếp này có một nghìn vị Phật hiền thánh ra đời), khi Bồ Tát Di Lặc (vị Bồ Tát sẽ thành Phật kế tiếp sau Phật Thích Ca) từ cõi trời Đâu Suất (một cõi trời, nơi vị Bồ Tát sắp thành Phật ở chờ ngày xuống trần) sắp giáng thần xuống cõi người, ngài sẽ phóng ánh sáng lớn chiếu khắp pháp giới (toàn thể mọi cõi và mọi sự vật, hiện tượng), thị hiện (hiện ra cho chúng sinh thấy) những thần biến rộng lớn, tự tại trong việc thọ sinh (nhận thân, sinh ra) của tất cả các vị Bồ Tát đang ở thân cuối cùng (kiếp sống cuối cùng trước khi thành Phật). Ngài sẽ sinh vào một gia đình thuộc dòng tộc lớn ở cõi người để điều phục chúng sinh (dạy dỗ, uốn nắn chúng sinh cho thuần hậu, hướng thiện). Vào lúc ấy, tôi cũng làm mẹ của ngài.

 Theo thứ tự như thế, có các đức Như Lai (danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc theo chân lý mà đến): Sư Tử Như Lai, Đại Pháp Quang Tràng Như Lai, Diệu Nhãn Như Lai, Thanh Tịnh Câu Tô Ma Hoa Như Lai, Diệu Hoa Cát Tường Như Lai, Đề Xá Như Lai, Phất Sa Như Lai, Diệu Ý Như Lai, Kim Cang Như Lai, Ly Cấu Như Lai, Đại Nguyệt Quang Như Lai, Trì Cự Như Lai, Danh Xưng Như Lai, Kim Cang Thuẫn Như Lai, Thanh Tịnh Nghĩa Như Lai, Kiến Nhất Nghĩa Như Lai, Cám Thân Như Lai, Siêu Bỉ Ngạn Như Lai, Bảo Diễm Quang Như Lai, Bảo Diễm Sơn Như Lai, Trì Đại Cự Như Lai, Thắng Liên Hoa Như Lai, Xuất Sinh Liên Hoa Như Lai, Danh Xưng Thanh Như Lai, Vô Lượng Công Đức Tài Như Lai, Tối Thắng Đăng Cát Tường Như Lai, Trang Nghiêm Thân Như Lai, Diệu Xưng Lượng Như Lai, Từ Cát Tường Như Lai, Diệu Uy Nghi Như Lai, Biến Hóa Như Lai, Vô Trụ Như Lai, Thắng Uy Quang Như Lai, Vô Biên Thanh Như Lai, Thắng Oán Địch Như Lai, Trừ Nghi Hoặc Như Lai, Thanh Tịnh Như Lai, Quảng Bác Quang Như Lai, Xuất Hiện Thanh Tịnh Danh Xưng Như Lai, Vân Cát Tường Như Lai, Chủng Chủng Sắc Trang Nghiêm Đỉnh Kế Như Lai, Đại Thụ Vương Như Lai, Nhất Thiết Bảo Như Lai, Chủng Chủng Sắc Như Lai, Bảo Nhĩ Đang Như Lai, Kiên Lao Trí Như Lai, Đại Hải Tuệ Như Lai, Tịnh Diệu Bảo Như Lai, Liên Hoa Quan Như Lai, Thắng Lực Sĩ Như Lai, Nguyện Lạc Viên Mãn Như Lai, Liên Hoa Man Như Lai, Đại Tự Tại Như Lai, Cát Tường Chủ Như Lai, Tối Siêu Thắng Như Lai, Bạch Chiên Đàn Vân Như Lai, Cám Thanh Quảng Bác Nhãn Như Lai, Vi Diệu Trí Như Lai, Thù Thắng Tuệ Như Lai, Quán Sát Tuệ Như Lai, Sí Thịnh Vương Như Lai, Kiên Cố Tuệ Như Lai, Trang Nghiêm Vương Như Lai, Cụ Túc Cát Tường Như Lai, Hỷ Sư Tử Vương Như Lai, Tự Tại Thiên Như Lai, Tự Tại Sư Tử Vương Như Lai, Tối Thắng Đỉnh Cát Tường Như Lai, Kim Cang Trí Cát Tường Như Lai, Sơn Quang Minh Như Lai, Diệu Đức Tạng Như Lai, Diệu Bảo Võng Như Lai, Trang Nghiêm Thân Như Lai, Trụ Diệu Tuệ Như Lai, Trí Tự Tại Như Lai, Đại Tự Tại Thiên Vương Như Lai, Vô Đắc Tướng Cát Tường Như Lai, Thanh Tịnh Hỷ Như Lai, Thiện Thí Huệ Như Lai, Diệu Diễm Tuệ Như Lai, Thủy Thiên Cát Tường Như Lai, Thanh Tịnh Trí Như Lai, Đắc Thượng Vị Như Lai, Thừa Cao Phong Như Lai, Tự Tại Công Đức Như Lai, Hộ Thế Oán Như Lai, Hưng Thế Ngữ Ngôn Như Lai, Công Đức Tự Tại Như Lai, Uy Đức Tràng Như Lai, Tỳ Lô Giá Na Diệu Tràng Như Lai, Quán Thân Tính Như Lai, Ly Hữu Hương Như Lai, Tu Tập Hương Như Lai, Chủng Chủng Phân Biệt Diệu Thân Như Lai, Diệu Quảng Bác Thân Như Lai, Nhất Thiết Hương Diễm Vương Như Lai, Chủng Chủng Sắc Kim Cang Ma Ni Nghiêm Như Lai, Vi Tiếu Nhãn Như Lai, Ly Trần Nhiễm Như Lai, Tăng Trưởng Thân Như Lai, Thiện Biến Hóa Tụ Tập Nhân Thiên Như Lai, Quảng Đại Thiên Như Lai, Tài Thiên Như Lai, Vô Thượng Thiên Như Lai, Thuận Tịch Diệt Như Lai, Khai Phu Giác Ngộ Trí Như Lai, Tẩy Địch Hoặc Cấu Như Lai, Đại Diễm Quang Vương Như Lai, Tịch Chư Hữu Như Lai, Tỳ Xá Khư Thiên Như Lai, Kim Cang Sơn Như Lai, Trí Diễm Quang Như Lai, Đại Diễm Quang Thân Như Lai, Tác An Lạc Như Lai, Tịch Tĩnh Sư Tử Như Lai, Viên Mãn Thanh Tịnh Như Lai, Thanh Tịnh Diệu Hiền Như Lai, Danh Xưng Cát Tường Như Lai, Dũng Mãnh Tinh Tiến Như Lai, Đệ Nhất Nghĩa Hạnh Như Lai, Tịch Tĩnh Quang Như Lai, Tối Thắng Tăng Thượng Như Lai, Thậm Thâm Thanh Như Lai, Nhất Thiết Đại Địa Chủ Như Lai, Cám Thanh Quang Như Lai, Trang Nghiêm Vương Như Lai, Diệu Âm Thanh Cát Tường Như Lai, Thù Thắng Như Lai, Tôn Thắng Cát Tường Như Lai, Tối Thắng Tự Tại Như Lai, Vô Thượng Y Vương Như Lai, Công Đức Nguyệt Như Lai, Vi Tiếu Quang Như Lai, Vô Ngại Quang Như Lai, Công Đức Tụ Như Lai, Nguyệt Cao Hiện Như Lai, Nhật Thiên Như Lai, Vô Úy Xưng Như Lai, Xuất Chư Hữu Như Lai, Dũng Mãnh Danh Xưng Như Lai, Diễm Quang Diện Như Lai, Sa La Vương Như Lai, Danh Xưng Tụ Như Lai, Tối Thắng Như Lai, Dược Vương Như Lai, Bảo Thắng Như Lai, Kim Cang Tuệ Như Lai, Bạch Tịnh Cát Tường Như Lai, Tịch Tĩnh Trụ Xứ Như Lai, Ma Ni Vương Như Lai, Vô Năng Thắng Như Lai, Vô Năng Ánh Tế Như Lai, Chúng Hội Vương Như Lai, Đại Danh Xưng Như Lai, Tốc Tật Thụ Trì Như Lai, Vô Lượng Quang Như Lai, Đại Nguyện Quang Như Lai, Bất Không Tự Tại Vương Như Lai, Pháp Tự Tại Vương Như Lai, Cao Thắng Diễm Quang Như Lai, Bất Thoái Chuyển Địa Như Lai, Thanh Tịnh Thiên Như Lai, Diệu Thiện Thiên Như Lai, Kiên Cố Hạnh Hủy Dự Bất Động Như Lai, Nhất Thiết Thiện Hữu Như Lai, Giải Thoát Âm Như Lai, Du Hý Vương Như Lai, Diệt Tà Khúc Như Lai, Chiêm Bặc Tịnh Quang Như Lai, Tối Thắng Đức Như Lai, Cực Thắng Nguyệt Như Lai, Chấp Minh Cự Như Lai, Thù Diệu Thân Như Lai, Bất Khả Thuyết Như Lai, Tối Thanh Tịnh Như Lai, Hữu An Chúng Sinh Như Lai, Vô Lượng Quang Minh Như Lai, Vô Úy Âm Thanh Như Lai, Thủy Thiên Công Đức Như Lai, Bất Động Tuệ Quang Như Lai, Câu Tô Ma Hoa Thắng Như Lai, Bảo Nguyệt Diễm Quang Như Lai, Bất Thoái Chuyển Tuệ Như Lai, Ly Ái Nhiễm Như Lai, Vô Trước Tuệ Như Lai, Tập Công Đức Uẩn Như Lai, Diệt Ác Thú Như Lai, Bất Khiếp Bố Như Lai, Phổ Tán Hoa Như Lai, Sư Tử Hống Như Lai, Đắc Đệ Nhất Nghĩa Như Lai, Đắc Chủng Chủng Nghĩa Như Lai, Kiến Vô Chướng Ngại Như Lai, Tồi Phục Tha Chúng Như Lai, Tật Phong Hành Như Lai, Bất Động Tính Như Lai, Ly Phân Biệt Hải Như Lai, Vô Năng Thắng Như Lai, Đoan Nghiêm Hải Như Lai, Tu Di Sơn Như Lai, Hương Phong Trí Như Lai, Vô Biên Tòa Như Lai, Đấu Chiến Thắng Như Lai, Vô Năng Hành Như Lai, Thanh Tịnh Trụ Như Lai, Tối Thượng Thí Như Lai, Tùy Thuận Từ Bi Sinh Như Lai, Thường Nguyệt Như Lai, Nhiêu Ích Vương Như Lai, Bất Động Uẩn Như Lai, Cực Diệu Ý Như Lai, Tùy Thuận Nhiếp Trí Như Lai, Cực Cao Thụ Như Lai, Diễm Quang Thân Như Lai, Vô Tỷ Danh Như Lai, Nhiêu Ích Tuệ Như Lai, Trì Thọ Như Lai, Diệt Ngã Mạn Như Lai, Chủng Chủng Sắc Tướng Như Lai, Cụ Túc Danh Xưng Như Lai, Đại Uy Đức Lực Như Lai, Vô Diệt Như Lai, Bất Động Thiên Như Lai, Bất Tư Nghị Cát Tường Như Lai, Giải Thoát Nguyệt Như Lai, Tối Thượng Vương Như Lai, Mãn Nguyệt Uẩn Như Lai, Phạm Cúng Dường Như Lai, Bất Động Nhãn Như Lai, Hy Hữu Thân Như Lai, Vô Tướng Tuệ Như Lai, Ái Cảnh Giới Như Lai, Cực Siêu Quá Như Lai, Cao Thượng Sự Nghiệp Như Lai, Bảo Pháp Tuệ Như Lai, Thuận Tiên Cổ Như Lai, Vô Thượng Cát Tường Như Lai, Vô Thắng Phạm Thiên Như Lai, Bất Tư Nghị Công Đức Quang Như Lai, Vô Thượng Pháp Cảnh Giới Như Lai, Vô Biên Tế Hiền Như Lai, Phổ Thuận Tự Tại Như Lai, Cực Tôn Thắng Thiên Như Lai.

 Như vậy, cho đến Lâu Chí Như Lai (vị Phật cuối cùng trong một nghìn vị Phật của Hiền kiếp) — những vị công đức tròn đầy, đang ở thân cuối cùng, trong Hiền kiếp sẽ thành Phật ở tam thiên đại thiên thế giới này (một hệ thống gồm một nghìn triệu thế giới nhỏ, là phạm vi giáo hóa của một vị Phật) — tôi đều làm mẹ của các ngài. Như ở tam thiên đại thiên thế giới này, cũng vậy, ở biển thế giới Hoa Tạng Trang Nghiêm này (hệ thống vô số thế giới tựa trên một đóa sen lớn, là cõi giáo hóa của Phật Tỳ Lô Giá Na), trong tất cả các thế giới thuộc mọi thế giới chủng (từng chuỗi, từng nhóm thế giới hợp lại), trong cõi Diêm Phù Đề (châu lục phía nam, nơi loài người sinh sống) của mỗi tứ thiên hạ (bốn châu lớn quanh núi Tu Di, hợp thành một thế giới nhỏ), cho đến tất cả biển thế giới ở mười phương, cùng tất cả thế giới trong đó, suốt mọi kiếp cho đến tận cùng thời vị lai, hễ có vị nào tu hành hạnh nguyện Phổ Hiền, vì muốn điều phục chúng sinh mà dùng sức tự tại hiện ra thọ sinh, thì tôi tự thấy thân mình đều làm mẹ của các vị ấy.

 Bấy giờ đồng tử Thiện Tài (đồng tử: cậu bé, người tu hành còn trẻ; Thiện Tài: tên cậu bé đang đi khắp nơi tìm thầy học hạnh Bồ Tát) thưa với phu nhân Ma Da (mẹ của Phật Thích Ca) rằng: "Thưa bậc Đại thánh, ngài đạt được pháp giải thoát Bồ Tát Đại Nguyện Trí Huyễn Trang Nghiêm (giải thoát: cảnh giới tự tại thoát khỏi mọi trói buộc mà bậc tu hành chứng được; tên pháp giải thoát này có nghĩa là: do nguyện lớn mà dùng trí tuệ thấy mọi sự như huyễn hóa để trang nghiêm) này đã bao lâu rồi?"

 Phu nhân đáp: "Này thiện nam tử, vào thuở xa xưa, đã trải qua số kiếp không thể nghĩ bàn, mà ngay cả con mắt đạo thần thông của các vị Bồ Tát chưa đến thân cuối cùng cũng không biết được. Khi ấy có một kiếp tên là Tịnh Quang, có thế giới tên là Tu Di Đức. Tuy thế giới ấy có các núi và chúng sinh ở năm đường (ngũ thú: năm cõi mà chúng sinh tái sinh vào — địa ngục, quỷ đói, súc sinh, người, trời) sống lẫn lộn, nhưng cõi nước ấy không có những thứ dơ bẩn xấu xa, do các thứ báu hợp thành, trong sạch tròn đầy, được trang hoàng đẹp đẽ đáng yêu. Trong thế giới ấy có một nghìn ức tứ thiên hạ. Có một tứ thiên hạ tên là Hương Phong Uy Đức Sư Tử Tràng, trong đó có tám mươi ức kinh thành của vua. Trong số ấy có một thành tên là Tối Thắng Cụ Túc Tràng, có vị Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị thiên hạ bằng chính pháp, có bánh xe báu tự lăn đi khuất phục bốn phương) tên là Dũng Mãnh Tinh Tiến Đại Uy Đức. Phía bắc kinh thành của vua ấy có một đạo tràng (nơi tu đạo, chỗ Bồ Tát ngồi để thành Phật) tên là Chủng Chủng Diệu Sắc Quang. Thần giữ đạo tràng ấy tên là Cát Tường Nhãn.

 Bấy giờ có vị Bồ Tát tên là Vô Cấu Tràng ngồi nơi đạo tràng, sắp thành chính giác (giác ngộ chân chính, tức thành Phật). Có một ác ma tên là Kim Sắc Quang, cùng với quyến thuộc và vô lượng ma quân mang đủ mọi hình dạng kéo đến chỗ Bồ Tát, muốn phá rối. Vị Chuyển luân vương kia đã được thần thông tự tại của Bồ Tát, liền dùng thần biến lớn, vì muốn đập tan ma quân ấy, hóa ra một đạo binh lớn, số đông gấp bội, vây quanh đạo tràng. Các ma hoảng sợ, đều tự chạy tán loạn. Nhờ vậy vị Bồ Tát ấy thành được A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (phiên âm tiếng Phạn, nghĩa là sự giác ngộ cao tột, chân chính, trọn khắp — tức quả vị Phật).

 Khi ấy, thần đạo tràng thấy việc ấy rồi, vui mừng vô cùng, liền đối với vị vua ấy khởi ý nghĩ coi như con mình. Bà cúi đầu lễ dưới chân Phật, phát nguyện rằng: 'Vị Chuyển luân thánh vương có oai đức lớn này, sinh ra ở bất cứ nơi đâu, nguyện luôn làm con của tôi; cho đến khi ngài thành Phật, nguyện tôi luôn được làm mẹ của ngài.' Phát nguyện xong, tại đạo tràng ấy, bà lại từng gặp mười na-do-tha (đơn vị số cực lớn của Ấn Độ xưa, thường hiểu là hàng trăm tỷ) đức Phật, phụng sự cúng dường, khiến các ngài hoan hỷ.

 Này thiện nam tử, ý ông nghĩ sao? Vị thần đạo tràng ấy đâu phải ai khác, chính là thân tôi. Còn vị Chuyển luân vương ấy chính là đức Thế Tôn (bậc được cả thế gian tôn kính, tức Phật) hiện nay: Tỳ Lô Giá Na Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác (Tỳ Lô Giá Na: tên Phật, nghĩa là ánh sáng chiếu khắp; Ứng: bậc xứng đáng nhận sự cúng dường; Chính Đẳng Giác: bậc giác ngộ chân chính và trọn khắp). Từ khi tôi phát nguyện ấy đến nay, đức Phật Thế Tôn này ở khắp các cõi trong mười phương, trong mọi đường tái sinh, nơi nơi đều thọ sinh, dũng mãnh tinh tiến, gieo trồng các thiện căn (gốc lành — những việc lành làm nhân cho quả tốt về sau), cúng dường các Như Lai, tu hạnh Bồ Tát, giáo hóa và làm cho tất cả chúng sinh được thuần thục, cho đến khi thị hiện ở thân cuối cùng. Trong từng niệm (từng khoảnh khắc ý nghĩ), ngài đều ở khắp mười phương thế giới thị hiện thần biến Bồ Tát thọ sinh; ngài luôn làm con của tôi, và tôi luôn làm mẹ.

 Này thiện nam tử, tất cả chư Phật Như Lai trong vô lượng thế giới ở mười phương, thuộc quá khứ và hiện tại, khi sắp thành Phật đều từ nơi rốn phóng ra đủ thứ ánh sáng rộng lớn, đến chiếu vào thân tôi và cung điện nơi quyến thuộc của tôi ở. Ở thân cuối cùng ấy của các ngài, tôi đều làm mẹ.

 Này thiện nam tử, tôi chỉ biết môn giải thoát Bồ Tát Đại Nguyện Trí Huyễn Trang Nghiêm này. Còn như các vị Bồ Tát Ma-ha-tát (Bồ Tát lớn, bậc Bồ Tát có địa vị tu chứng cao) đủ kho tàng lòng đại bi, dùng nhất thiết trí (trí tuệ biết rõ tất cả) giáo hóa điều phục tất cả chúng sinh mà không hề chán mỏi; trụ trong hạnh an nhẫn (bình thản chịu đựng mọi điều trái ý), luôn biết đủ, biết dừng; uống vị cam lộ (thứ nước thần cho người ta bất tử, ví cho Phật pháp) mà tâm không bao giờ cạn; tất cả các ma và những kẻ ác không thể quấy rối; tâm không dao động, tâm không khinh suất nóng nảy, tâm không lúc cao lúc thấp, tâm không dối trá huyễn hoặc, không có hạnh rối rắm như rừng rậm (ví cho phiền não và tà kiến chằng chịt);

 trong từng niệm vào được trăm nghìn tam muội (trạng thái tâm định tĩnh, chuyên chú sâu xa), trong từng niệm thấy được trăm nghìn đức Phật, trong từng niệm biết được trăm nghìn năng lực của Phật, trong từng niệm làm rung động được trăm nghìn thế giới, trong từng niệm dạo đi khắp trăm nghìn cõi Phật, trong từng niệm phóng ánh sáng chiếu trăm nghìn thế giới, trong từng niệm làm cho trăm nghìn chúng sinh được thuần thục, trong từng niệm tự tại an trụ trăm nghìn kiếp, trong từng niệm đi sâu vào quá khứ và vị lai mỗi bên trăm nghìn kiếp, trong từng niệm hiểu sâu trăm nghìn pháp môn (cửa vào đạo, tức các phương pháp tu học), trong từng niệm thị hiện trăm nghìn thân Phật, trong từng niệm thị hiện trăm nghìn vị Bồ Tát làm quyến thuộc; dùng sức tự tại, trong từng niệm, khắp nơi trong mỗi lỗ chân lông đều thị hiện vô lượng thần biến của chư Phật;

 đối với Tam bảo (ba ngôi báu: Phật, Pháp — lời dạy của Phật, Tăng — đoàn thể người tu) thành tựu trọn vẹn niềm tin sâu không hư hoại; khéo biết rõ các giai đoạn sinh diệt của mọi hành (các sự vật, hiện tượng do nhân duyên tạo tác nên); khéo biết rõ bản tính vô sinh (vốn không thật có sinh ra) của mọi pháp (mọi sự vật, hiện tượng); khéo biết rõ sự biến chuyển, thành và hoại của mọi thế gian; khéo biết rõ sự khác biệt trong việc thọ sinh do các nghiệp (hành động có tác ý, để lại quả báo); khéo biết rõ ranh giới giữa sinh tử và niết bàn (cảnh giới tịch tĩnh, dứt sạch phiền não, ra khỏi vòng sinh tử); khéo biết rõ sự nhiễm ô hay thanh tịnh khác nhau của các cõi Phật; khéo biết rõ đủ mọi cách tu tập của tất cả Bồ Tát trong quá khứ và vị lai; khéo biết rõ tất cả các pháp đều không có tướng và không cùng tận — thì làm sao tôi biết được, nói được trí tuệ, hạnh nguyện và công đức của các vị Bồ Tát ấy?

 Này thiện nam tử, ở cõi trời Ba Mươi Ba này (Tam thập tam thiên, tức cõi trời Đao Lợi trên đỉnh núi Tu Di, gồm ba mươi ba cung trời) có vị vua tên là Cụ Túc Chính Niệm; vua có người con gái tên là Thiên Chủ Quang. Ông hãy đến đó mà hỏi: Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào." Bấy giờ đồng tử Thiện Tài kính cẩn nhận lời dạy, cúi đầu sát đất lễ dưới chân, đi vòng quanh vô số vòng, lòng tha thiết quyến luyến, một lòng chiêm ngưỡng, rồi từ biệt ra đi.

 Bấy giờ Thiện Tài theo lời dạy của thiện tri thức (người thầy, người bạn lành dẫn dắt mình trên đường tu), liền đến cung điện của vua trời Cụ Túc Chính Niệm ở cõi trời Ba Mươi Ba. Gặp vị thiên nữ (con gái cõi trời) ấy, cậu lễ dưới chân, đi vòng quanh, chắp tay đứng trước mặt, thưa rằng: "Thưa thánh giả, con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (tâm cầu đạt giác ngộ cao tột, tức cầu thành Phật) rồi, nhưng chưa biết Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào. Con nghe thánh giả khéo dắt dẫn dạy bảo, xin vì con mà nói."

 Thiên nữ bảo: "Này thiện nam tử, ta đã được môn giải thoát Bồ Tát Vô Ngại Niệm Thanh Tịnh Trang Nghiêm (pháp giải thoát trong đó sức ghi nhớ không bị ngăn ngại, trong sạch và trang nghiêm)." Thiện Tài thưa: "Thưa thánh giả, cảnh giới của môn giải thoát này thế nào? Tu hành pháp gì mà được giải thoát này?" Thiên nữ đáp: "Này thiện nam tử, Bồ Tát siêng tu vô lượng pháp môn không thể nghĩ bàn thì được giải thoát này. Nếu ông muốn vào môn giải thoát này, cũng nên siêng năng tu học như vậy. Thế nào là siêng tu pháp môn không thể nghĩ bàn? Đó là:

 Ông nên siêng tu trí hiểu nghĩa các pháp không thể nghĩ bàn, tức là giác ngộ đúng như thật về thể chân thật của tính và tướng (tính: bản chất bên trong; tướng: hình thái biểu hiện ra ngoài) sai khác của mọi pháp. Ông nên siêng tu việc giữ gìn chính pháp, tức là khi các pháp mầu bị người phỉ báng thì dùng lý lẽ bẻ gãy, làm sáng tỏ nghĩa thù thắng. Ông nên siêng tu giới biểu và vô biểu (giới biểu: giới thể hiện ra qua việc làm và lời nói; giới vô biểu: sức giữ giới tiềm tàng bên trong, không lộ ra ngoài), tức là đối với tính giới hay già giới (tính giới: điều tự bản chất đã là tội, như giết, trộm; già giới: điều Phật cấm để ngăn ngừa lỗi, tự nó chưa phải tội), điều có tội hay không có tội, đều quan sát tỉ mỉ, không để thiếu sót. Ông nên siêng tu pháp không tranh cãi, tức là luôn xa lìa những lời nói thêu dệt hỗn tạp của thế gian và những cuộc tụ họp vô ích. Ông nên siêng tu việc an trụ nơi địa vị an nhẫn, tức là khi mọi khổ não bức bách thân tâm, xét kỹ mà có thể chịu đựng. Ông nên siêng tu sự nhẫn nại với mọi cảnh, tức là khi bị lời ác hủy nhục, bị oán thù hãm hại, vẫn không để tâm bên trong bị tổn hoại, luôn bình thản nhẫn chịu.

 Ông nên siêng tu sự hiểu biết các pháp vi tế, tức là biết rõ uẩn, giới, xứ (uẩn: năm nhóm hợp thành con người — hình thể, cảm thọ, tưởng tượng, tâm hành, nhận thức; xứ: mười hai chỗ tiếp xúc — sáu giác quan và sáu đối tượng của chúng; giới: mười tám yếu tố — gồm mười hai xứ thêm sáu thức) trôi lăn trong sinh tử và quay về diệt tận, khéo biết rõ tính tướng của chúng đều không thể nắm bắt. Ông nên siêng tu sự khéo léo về câu pháp, tức là khéo tuyên nói các pháp môn, làm hiển lộ tính tướng chân thật. Ông nên siêng tu pháp hợp và không hợp, tức là biết rõ tính của các pháp không thể bị đoạt mất, cũng không tăng không giảm, lìa cả hợp lẫn tan. Ông nên siêng tu trí quán xét quá khứ, tức là quan sát tỉ mỉ các nghiệp nhân, các tướng thiện ác, không gì không biết. Ông nên siêng tu trí về thời vị lai, tức là quan sát tỉ mỉ các nghiệp duyên, các tướng quả báo, không gì không biết. Ông nên siêng tu sự bình đẳng của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), tức là tướng trạng các hành trong ba đời tuy khác nhau, nhưng chỉ tùy theo pháp đang trụ mà có sai biệt (?).

 Ông nên siêng tu ba luân thanh tịnh (tam luân: ba vòng — ở đây chỉ ba đời; thanh tịnh: không còn chấp là thật có), tức là tính của mọi pháp trong quá khứ, hiện tại, vị lai đều không thể nắm bắt, lìa tâm và ý. Ông nên siêng tu pháp về chỗ trụ của tâm, tức là biết khắp rằng ở bên trong, bên ngoài hay khoảng giữa, tướng và bản tính của tâm đều không thể nắm bắt. Ông nên siêng tu việc giữ gìn uy nghi (dáng vẻ, cử chỉ đi đứng nằm ngồi đúng phép), tức là trong mọi lúc quan sát tỉ mỉ ba nghiệp thân, khẩu, ý (việc làm, lời nói, ý nghĩ), không để mê lầm. Ông nên siêng tu uy nghi thanh tịnh, tức là giữ kín các căn (các giác quan như mắt, tai...), che giấu việc lành của mình, còn mọi điều chẳng lành thì luôn bày tỏ ra để sám hối. Ông nên siêng tu việc lìa các pháp bất thiện, tức là không sống chung với những điều ác của phàm phu ngu si, luôn tỉnh giác. Ông nên siêng tu việc gom góp các hạnh Bồ Tát, tức là biết khắp, dũng mãnh tinh tiến, làm được đủ mọi hạnh khó làm. Ông nên siêng tu việc cung kính bậc tôn trưởng, tức là dâng giường tòa, đồ cúng dường, hầu hạ, đón rước, thân tâm khiêm nhường, không lười biếng. Ông nên siêng tu việc thu giữ thân tâm, tức là thu giữ được trọn vẹn các pháp thanh tịnh, không để mất, không để hỏng, luôn biết rõ.

 Ông nên siêng tu trí tùy thuận mà giác ngộ, tức là đối với các pháp thế gian và xuất thế gian (vượt ra khỏi thế gian, thuộc con đường giải thoát), thuận theo tính tướng mà giác ngộ. Ông nên siêng tu việc đi vào pháp sâu xa, tức là thấu suốt tướng của mọi pháp sinh diệt, khiến tâm tăng trưởng trí vô sinh (trí thấy rõ các pháp vốn không sinh không diệt). Ông nên siêng tu trí về âm thanh của pháp, tức là diễn nói đúng như thật các pháp môn, chỉ bày tính chân thật của ngôn ngữ. Ông nên siêng tu việc xa lìa điều vô ích, tức là dùng các phương tiện (cách thức khéo léo) khiến mình và người vượt khỏi những pháp vô ích trong các cõi hữu (các cõi còn sinh tồn trong luân hồi). Ông nên siêng tu việc hội họp với bậc đại trượng phu, tức là thân cận, phụng sự, luôn cúng dường chư Phật, Bồ Tát, Thanh văn (người nghe Phật dạy mà giác ngộ, tu để tự giải thoát), Độc giác (người tự giác ngộ nhờ quán xét lẽ nhân duyên, không cần thầy chỉ dạy). Ông nên siêng tu việc xa lánh ác tri thức (bạn xấu, thầy tà), tức là xa lìa những chúng sinh xấu ưa khởi các kiến chấp đoạn và thường (đoạn kiến: cho rằng chết là hết; thường kiến: cho rằng có một cái ta tồn tại mãi mãi), và những kẻ lười biếng. Ông nên siêng tu việc không nương theo phàm phu, tức là thấy rằng cách làm của phàm phu đều đi đôi với ngu si, nhiều lỗi lầm.

 Ông nên siêng tu tâm luôn không khinh người, tức là đối với chúng sinh hiểu rõ tính vốn bình đẳng, không khinh rẻ kẻ nghèo hèn. Ông nên siêng tu lòng thương xót người phá giới, tức là dùng lòng đại từ bi cứu vớt người phạm tội, đặt họ vào trong giới thanh tịnh của Bồ Tát. Ông nên siêng tu việc tăng thêm sức từ bi, tức là quan sát chúng sinh mười phương ba đời bị đủ mọi thứ bức bách mà cứu giúp che chở được. Ông nên siêng tu việc nhiếp thọ (thu phục, đùm bọc) bằng của cải và giáo pháp, tức là dùng của cải, thức ăn uống thu phục chúng sinh, đưa họ vào pháp chân thật sâu xa. Ông nên siêng tu việc nói được làm được, tức là tu đủ mọi điều lành, khai mở tâm mình, cho nở rộ đầy đủ, được tròn vẹn. Ông nên siêng tu những điều lành tương ứng từ thuở trước, tức là cầu trí túc trụ (trí biết các đời sống trước của mình và người), khéo léo nghe học nhiều, biết được các hạnh tương ứng trong quá khứ. Ông nên siêng tu việc ưa ở một mình nơi lành vắng lặng, tức là xa lìa chỗ đông người với những lời bàn tán tạp nhạp, luôn ưa gần gũi pháp trong sạch. Ông nên siêng tu ít muốn và biết đủ, tức là về áo mặc, ăn uống, đồ nằm, thuốc men, tự mình làm và dạy người khác đều biết dừng, biết đủ.

 Ông nên siêng tu pháp hạnh tương ứng, tức là ba mươi bảy phẩm trợ giác ngộ (ba mươi bảy pháp giúp đạt giác ngộ: bốn niệm xứ, bốn chính cần, bốn như ý túc, năm căn, năm lực, bảy giác chi, tám chính đạo), luôn siêng tu tập cho tương ứng. Ông nên siêng tu cảnh giới hạnh Bồ Tát, tức là mười ba-la-mật (mười hạnh đưa người tu sang bờ giác ngộ: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tiến, thiền định, trí tuệ, phương tiện, nguyện, lực, trí) và mọi pháp môn tu hành, tu tập đầy đủ cho tròn vẹn. Ông nên siêng tu pháp của các địa Bồ Tát, tức là mười trí địa (mười giai vị tu chứng của Bồ Tát), việc vào, việc trụ, việc ra khỏi mỗi địa, tướng trạng và quả đạt được, đều chứng biết. Ông nên siêng tu việc vào địa vị Như Lai, tức là trí bồ-đề (trí giác ngộ) cùng các chướng ngại cần dứt bỏ, bản thể và tác dụng của chúng, đều chứng được. Ông nên siêng tu pháp khó biết, tức là những điều không thể nghĩ bàn mà chư Phật, Bồ Tát, Độc giác, Thanh văn đều biết rõ. Ông nên siêng tu việc không chấp giữ các tướng, tức là tu tập giác ngộ tính tướng các pháp như huyễn, như mộng, đồng với thật tướng (bộ mặt chân thật của các pháp). Ông nên siêng tu trí của pháp giải thoát, tức là kim cang tam muội (trạng thái định vững chắc như kim cương, phá tan mọi phiền não), làm tan rã tập khí trần cấu (những thói quen nhiễm ô tích lũy lâu đời), lắng yên vọng niệm (ý nghĩ sai lầm, hư vọng), trí không lay động.

 Này thiện nam tử, có những pháp môn không thể nghĩ bàn như vậy, nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của các cõi Phật, ta đều siêng tu nên được giải thoát này. Nếu ông tu hành được thì cũng sẽ chứng được. Này thiện nam tử, về cảnh giới giải thoát ông vừa hỏi: cảnh giới giải thoát này của ta không có bờ bến.

 Lại nữa, này thiện nam tử, nhờ sức của giải thoát này mà ta nhớ lại đời xưa. Khi ấy có kiếp tên là Ưu Bát La Hoa (hoa sen xanh). Trong kiếp ấy ta phụng sự cúng dường chư Phật Như Lai nhiều như số cát sông Hằng (ví cho số lượng nhiều không đếm xuể). Các đức Như Lai ấy, từ lúc mới xuất gia, ta đều chiêm ngưỡng phụng thờ, giữ gìn cúng dường, xây tăng-già-lam (chùa, nơi chúng tăng ở tu hành), lo liệu đồ dùng. Lại nữa, các đức Như Lai ấy, từ khi còn là Bồ Tát: lúc vào thai mẹ, lúc đản sinh, lúc đi bảy bước, lúc rống tiếng sư tử (tuyên bố chân lý oai hùng, không chút sợ hãi), lúc ở tuổi thơ ấu, lúc ở trong cung, lúc chán bỏ ngôi vua mới xuất gia, lúc đến cây bồ-đề thành chính giác, lúc chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp — ví như bánh xe lăn đi nghiền nát phiền não), hiện thần biến của Phật, giáo hóa điều phục chúng sinh — tất cả mọi việc làm như thế, từ lúc mới phát tâm, hành đạo Bồ Tát, cho đến khi giáo pháp diệt hết, ta đều nhớ rõ, không sót chút nào, luôn hiện rõ trước mắt, ghi nhớ không quên.

 Lại nhớ thời quá khứ có kiếp tên là Thiện Địa; trong kiếp ấy ta lại được gặp chư Phật Như Lai nhiều gấp mười lần số cát sông Hằng, phụng sự cúng dường. Lại nhớ có kiếp tên là Diệu Đức; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều như số bụi cực nhỏ của mười thế giới Phật, phụng sự cúng dường. Lại nhớ kiếp xưa tên là Vô Sở Đắc; trong kiếp ấy gặp tám mươi trăm nghìn ức na-do-tha chư Phật Như Lai, phụng sự cúng dường. Lại nhớ có kiếp tên là Diệu Quang; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều như số bụi cực nhỏ của cõi Diêm Phù Đề (châu lục nơi loài người ở), phụng sự cúng dường. Lại nhớ kiếp xưa tên là Vô Xưng Quang; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều gấp hai mươi lần số cát sông Hằng, phụng sự cúng dường. Lại nhớ kiếp xưa tên là Tối Thắng Cát Tường; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều như số cát của một sông Hằng, phụng sự cúng dường. Lại nhớ kiếp xưa tên là Xuất Hiện Nhật; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều gấp tám mươi lần số cát sông Hằng, phụng sự cúng dường. Lại nhớ kiếp xưa tên là Thắng Tính Du Hành; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều gấp sáu mươi lần số cát sông Hằng, phụng sự cúng dường. Lại nhớ có kiếp tên là Diệu Nguyệt; trong kiếp ấy gặp chư Phật Như Lai nhiều gấp bảy mươi lần số cát sông Hằng, phụng sự cúng dường.

 Này thiện nam tử, ta nhớ lại như thế suốt số kiếp nhiều như cát sông Hằng; ta luôn không rời chư Phật Như Lai Ứng Chính Đẳng Giác, dùng đủ mọi phương tiện cung kính cúng dường. Từ chỗ tất cả các đức Như Lai ấy, ta đều được nghe pháp giải thoát Bồ Tát Vô Ngại Niệm Thanh Tịnh Trang Nghiêm này; nghe rồi thì thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn), tu hành đúng như lời dạy, không bao giờ quên mất. Tất cả các đức Như Lai trong những kiếp xưa như thế, từ lúc mới phát tâm cho đến khi giáo pháp diệt hết, mọi việc các ngài làm, ta đều nhờ sức của giải thoát Thanh Tịnh Trang Nghiêm này mà thuận theo nhớ lại, rõ ràng hiện trước mắt, giữ gìn và làm theo, trong từng niệm quan sát, chưa từng lười bỏ.

 Này thiện nam tử, ta chỉ biết pháp giải thoát Bồ Tát Vô Ngại Niệm Thanh Tịnh Trang Nghiêm này. Còn như các vị Bồ Tát Ma-ha-tát ra khỏi đêm dài sinh tử, sáng suốt trong trẻo, mãi lìa bóng tối ngu si, chưa từng mê ngủ; tâm không còn các cái (những thứ che lấp tâm: tham dục, giận dữ, hôn trầm buồn ngủ, xao động hối tiếc, nghi ngờ), thân hành nhẹ nhàng an ổn; đối với pháp tính (bản tính chân thật của các pháp) giác ngộ rõ ràng trong sạch; phân định rõ nghĩa liễu và nghĩa bất liễu (liễu nghĩa: lời dạy nói thẳng chân lý rốt ráo; bất liễu nghĩa: lời dạy tạm thời, tùy phương tiện) trong tạng tu-đa-la (kinh điển ghi lời Phật dạy) rất sâu xa; ở mọi nơi hiểm nạn đều khéo che chở mình và người; luôn siêng tu tập giới thanh tịnh của Bồ Tát; dù được lợi hay mất lợi, tâm luôn bình đẳng; khéo léo phát sinh trí tuệ mầu nhiệm và thần thông; tùy thuận thế gian, dùng đủ mọi phương tiện tăng trưởng phúc đức và trí tuệ mà tâm không biết đủ; khởi sức tinh tiến lớn, siêng tu các pháp trợ đạo (các pháp hỗ trợ cho việc tu đạo), tích tụ lòng từ bi mà tâm không chán mỏi; thành tựu mười lực, các vô úy, mười tám pháp bất cộng của Như Lai (mười lực: mười năng lực trí tuệ đặc biệt của Phật; vô úy: sự không sợ hãi khi thuyết pháp; mười tám pháp bất cộng: mười tám phẩm chất chỉ riêng Phật mới có) và tất cả Phật pháp; tùy thuận khai ngộ cho tất cả chúng sinh, ngày đêm tinh cần, không có ý nghĩ nào khác — thì làm sao ta biết được, nói được hạnh công đức của các vị ấy?

 Này thiện nam tử, ở thành Ca Tỳ La này (tức Ca Tỳ La Vệ, kinh thành quê hương của Phật Thích Ca) có một vị thầy dạy trẻ tên là Biến Hữu. Ông hãy đến đó mà hỏi: Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào." Bấy giờ đồng tử Thiện Tài vì được nghe pháp nên vui mừng hớn hở, căn lành không thể nghĩ bàn mau chóng tăng trưởng. Cậu cúi đầu lễ dưới chân thiên nữ, đi vòng quanh vô số vòng, tha thiết chiêm ngưỡng, rồi từ biệt ra đi.

 Bấy giờ Thiện Tài từ cung trời xuống, đi về thành Ca Tỳ La, đến chỗ Biến Hữu, lễ dưới chân, đi vòng quanh theo chiều bên phải, chắp tay cung kính, đứng sang một bên, thưa rằng: "Thưa thánh giả, con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi, nhưng chưa biết Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào. Con nghe thánh giả khéo dắt dẫn dạy bảo, xin vì con mà nói." Biến Hữu đáp: "Này thiện nam tử, ở đây có một đồng tử tên là Thiện Tri Chúng Nghệ (nghĩa là khéo biết mọi nghề), tu học pháp môn trí tuệ về chữ của Bồ Tát. Ông có thể hỏi cậu ấy, cậu ấy sẽ nói cho ông."

 Bấy giờ Thiện Tài liền đến chỗ đồng tử ấy, cúi đầu lễ dưới chân, đi vòng quanh vô số vòng, chắp tay trước mặt, thưa rằng: "Thưa thánh giả, con đã phát tâm A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề rồi, nhưng chưa biết Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào. Con nghe thánh giả khéo dắt dẫn dạy bảo, xin vì con mà nói."

 Khi ấy đồng tử bảo Thiện Tài: "Này thiện nam tử, ta được một pháp giải thoát của Bồ Tát tên là Cụ Túc Viên Mãn Thiện Tri Chúng Nghệ (khéo biết mọi nghề một cách đầy đủ, tròn vẹn). Ta luôn xướng đọc và ghi nhớ các tự mẫu này (tự mẫu: các chữ cái gốc, tức những âm cơ bản của chữ Phạn). Đó là:

 Khi xướng chữ A (âm Phạn "a"), có thể đi rất sâu vào một cửa Bát-nhã ba-la-mật (Bát-nhã: trí tuệ thấu suốt thật tướng các pháp; ba-la-mật: đến bờ bên kia, tức vượt qua sinh tử đến giác ngộ; "cửa" là một phương diện để đi vào trí tuệ ấy), tên là: dùng sức oai đức thù thắng của Bồ Tát để chỉ rõ nghĩa các pháp vốn không sinh. Khi xướng chữ La ("ra"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: chỉ rõ khắp mọi nơi sự hiểu biết vi tế không bờ bến. Khi xướng chữ Ba ("pa"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: trí vi tế chiếu khắp ranh giới bình đẳng của pháp giới. Khi xướng chữ Giả ("ca"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: bánh xe phổ biến cắt đứt được mọi hình sắc sai biệt. Khi xướng chữ Nẵng ("na"; đọc giọng mũi), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: chứng được chỗ tột cùng không nương tựa, không trụ trước. Khi xướng chữ La ("la"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: lìa chỗ nương của danh và sắc (danh: phần tinh thần; sắc: phần vật chất), không còn dơ bẩn. Khi xướng chữ Na ("da"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: phương tiện không thoái lui.

 Khi xướng chữ Bà ("ba"; sách chú cách đọc bằng phiên thiết Mô–ngã — phiên thiết là lối chú âm lấy phụ âm đầu của chữ trước ghép với vần của chữ sau), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: đạo tràng bánh xe kim cương. Khi xướng chữ Noa ("ḍa"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: bánh xe tròn đầy khắp nơi. Khi xướng chữ Sái ("ṣa"; phiên thiết Sử–ngã), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: kho tàng biển cả. Khi xướng chữ Phạ ("va"; phiên thiết Vô–khả), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: siêng cầu khắp nơi, sinh ra và an trụ. Khi xướng chữ Đa ("ta"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: ánh sáng tròn đầy của sao và trăng. Khi xướng chữ Dã ("ya"; phiên thiết Di–ngã), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: gom tụ các sai biệt. Khi xướng chữ Sắt-trá ("ṣṭa"; hai chữ ghép đọc liền, thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: ánh sáng chiếu khắp, dập tắt phiền não. Khi xướng chữ Ca ("ka"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: mây che khắp không dứt. Khi xướng chữ Sa ("sa"; phiên thiết Tô–ngã), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: tuôn xuống mưa lớn. Khi xướng chữ Mãng ("ma"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: thật mau chóng hiện ra mọi hình sắc như các đỉnh núi cao.

 Khi xướng chữ Nga ("ga"; phiên thiết Ngôn–ca, thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: bánh xe phổ biến gom tụ. Khi xướng chữ Tha ("tha"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: kho tàng chân như bình đẳng không phân biệt (chân như: thật tính như như bất biến của mọi pháp). Khi xướng chữ Nhạ ("ja"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: vào khắp biển thế gian mà dạo đi trong sạch. Khi xướng chữ Sa-phạ ("sva"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: nhớ khắp mọi sự trang nghiêm của chư Phật. Khi xướng chữ Đà ("dha"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: quan sát tỉ mỉ tất cả các nhóm pháp. Khi xướng chữ Xá ("śa"; thanh thượng, phiên thiết Thi–ngã), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: ánh sáng của bánh xe giáo pháp, tùy thuận chư Phật. Khi xướng chữ Khư ("kha"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: kho tàng trí tuệ nơi nhân địa hiện ra trước mắt (nhân địa: giai đoạn tu nhân, trước khi đắc quả). Khi xướng chữ Khất-xoa ("kṣa"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: lắng dứt biển nghiệp, sinh ra kho tàng trí tuệ. Khi xướng chữ Sa-đa ("sta"; chữ Sa đọc theo phiên thiết Tô–ngật, hai chữ ghép đọc liền, thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: mở ra ánh sáng trong sạch, trừ sạch các chướng mê lầm.

 Khi xướng chữ Nương ("jña"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: cửa trí tuệ ra khỏi thế gian. Khi xướng chữ Hạt-ra-tha ("rtha"; ba chữ ghép đọc liền, thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: ngọn đèn trí tuệ làm lợi ích chúng sinh, không có ta, không có người. Khi xướng chữ Bà ("bha"; phiên thiết Bồ–ngã), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: trang nghiêm tròn đầy mọi cung điện. Khi xướng chữ Xa ("cha"; phiên thiết Xa–giả, thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: bánh xe che khắp của kho tàng phương tiện làm tăng trưởng sự tu hành. Khi xướng chữ Sa-ma ("sma"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: kho tàng xoay vần, tùy thuận mười phương mà thấy tận mắt chư Phật. Khi xướng chữ Ha-phạ ("hva"; phiên thiết Vô–ngã, hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: quan sát tất cả chúng sinh nhỏ bé, sức phương tiện sinh ra kho tàng biển cả. Khi xướng chữ Đa-sa ("tsa"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: tự tại đi vào các biển công đức. Khi xướng chữ Già ("gha"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: giữ khắp mây của mọi pháp, kho tàng biển vững chắc.

 Khi xướng chữ Xá ("ṭha"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: nhờ sức nguyện mà thấy tận mắt chư Phật mười phương như hư không. Khi xướng chữ Nanh ("ṇa"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: đi vào cảnh giới vô tận nơi tột cùng của bánh xe chữ. Khi xướng chữ Phả ("pha"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: chốn tròn đầy rốt ráo của việc giáo hóa chúng sinh. Khi xướng chữ Sa-ca ("ska"), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: bánh xe ánh sáng chiếu khắp của kho tàng rộng lớn và tài biện luận không ngăn ngại. Khi xướng chữ Di-sa ("ysa"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: trí diễn nói tất cả Phật pháp. Khi xướng chữ Thất-giả ("śca"; hai chữ ghép đọc liền), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: đi vào hư không và mọi cõi chúng sinh, tiếng sấm pháp lớn vang rền khắp nơi. Khi xướng chữ Sá ("ṭa"; thanh thượng), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: nói pháp vô ngã (không có cái ta thật), mở ra cảnh giới Phật, làm cho muôn loài tỉnh ngộ. Khi xướng chữ Đồ ("ḍha"; thanh khứ), có thể đi rất sâu vào cửa Bát-nhã ba-la-mật tên là: kho tàng sai biệt của mọi bánh xe pháp.

 Này thiện nam tử, khi ta xướng các tự mẫu như thế, thì lấy bốn mươi hai cửa Bát-nhã ba-la-mật này làm đầu, mọi chương cú đều theo đó mà chuyển, không ngăn ngại, có thể đi rất sâu vào vô lượng vô số cửa Bát-nhã ba-la-mật."

 Thiện Tài thưa: "Thưa thánh giả, tu hành thế nào để được giải thoát này?" Đáp: "Này thiện nam tử, nếu các Bồ Tát siêng tu mười pháp cho đầy đủ trọn vẹn thì sẽ được pháp giải thoát Bồ Tát Thiện Tri Chúng Nghệ này. Mười pháp ấy là gì? Đó là: đủ trí tuệ, siêng cầu bạn lành, dũng mãnh tinh tiến, lìa các chướng ngại mê lầm, chính hạnh thanh tịnh, tôn trọng chính giáo, quán pháp tính là không (không có tự tính thật), diệt trừ tà kiến, tu tập chính đạo, đủ trí chân thật. Nếu các Bồ Tát đối với mười pháp này mà đầy đủ trọn vẹn thì sẽ mau chóng được giải thoát này.

 Vì sao vậy? Vì các Bồ Tát đủ trí tuệ thì siêng cầu bạn lành; gặp rồi thì thân cận, vui mừng yêu kính, coi như Phật. Nhờ thân cận nên thường được dạy bảo; được dạy bảo nên có thể làm việc khó làm, dũng mãnh tinh tiến. Có tinh tiến rồi thì dùng pháp lành diệt trừ những điều chẳng lành; diệt điều chẳng lành nên mọi pháp lành đều được tròn đầy. Điều lành đã tròn đầy thì có thể xa lìa mọi chướng ngại mê lầm; lìa các chướng ngại nên thân, khẩu, ý được thanh tịnh lớn, tương ứng với chính hạnh. Nhờ thanh tịnh ấy mà đối với lời dạy của chư Phật, Bồ Tát và thiện tri thức, tâm sinh tôn trọng. Vì tôn trọng lời dạy nên siêng cầu, quán xét các pháp là không, vắng lặng. Ngộ được pháp là không rồi thì tâm hướng đến đâu cũng không vướng mắc; thấu suốt sâu xa lẽ duyên khởi (mọi sự vật đều do nhân duyên hợp lại mà sinh), lìa cái thấy cho rằng không có nhân, diệt tâm tà kiến, tu tập chính đạo. Vào được chính đạo rồi thì được trí chân thật; được trí chân thật nên được giải thoát này, chứng pháp giới sâu xa."

 Thiện Tài lại hỏi: "Cái chân thật ấy gọi là gì?" Đáp: "Này thiện nam tử, chính lời nói này gọi là chân thật." Thiện Tài lại hỏi: "Lời nói thế nào mới gọi là chân thật?" Đáp: "Này thiện nam tử, lời nói không hư dối gọi là chân thật." Lại hỏi: "Thế nào là lời nói không hư dối?" Chúng Nghệ đáp: "Lời ấy chân thật, thể của nó thường không đổi, vì luôn có một tính duy nhất." Lại hỏi: "Thế nào là tính không biến đổi?" Đáp: "Này thiện nam tử, vì tự thân chứng ngộ, hiểu được pháp tính." Lại hỏi: "Hình tướng của pháp tính thế nào? Cái hiểu và pháp được hiểu là một hay là hai?" Đáp: "Này thiện nam tử, pháp mà Bồ Tát như thế tự mình chứng được thì chẳng phải một, chẳng phải hai. Nhờ sức ấy mà có thể bình đẳng làm lợi ích cho mình và người, như mặt đất sinh ra muôn vật mà không có tâm phân biệt đây kia, người làm lợi và kẻ được lợi. Thế nhưng pháp tính ấy chẳng phải có tướng, cũng chẳng phải không có tướng; thể của nó như hư không, khó biết khó hiểu.

 Này thiện nam tử, pháp này vi diệu, khó dùng văn tự và lời nói mà tuyên nói được. Vì sao? Vì nó vượt qua mọi cảnh giới của văn tự; vượt qua mọi cảnh giới của lời nói; vượt qua mọi cảnh giới mà hoạt động của lời nói đi tới; vượt qua mọi cảnh giới của hý luận (lời bàn luận vô ích, không đưa tới giải thoát), phân biệt và suy lường; vượt qua mọi cảnh giới của tầm và tứ (sự tìm kiếm thô và sự xét kỹ tế nhị của tâm), tính toán đo lường; vượt qua mọi cảnh giới mà chúng sinh ngu si biết được; vượt qua mọi cảnh giới việc ma đi đôi với phiền não; vượt qua mọi cảnh giới của tâm thức; không có đây, không có kia, không có tướng, lìa cả tướng; vượt qua mọi cảnh giới hư vọng; vì đó là cảnh giới của bậc thánh vắng lặng, trụ nơi không có chỗ trụ.

 Này thiện nam tử, cảnh giới tự chứng của các bậc thánh ấy không có hình tướng, không dơ không sạch, không lấy không bỏ, không vẩn đục rối loạn, trong sạch tột bậc, tính thường không hoại. Dù chư Phật ra đời hay không ra đời, thể của pháp giới tính vẫn thường là một. Này thiện nam tử, Bồ Tát vì pháp này mà thực hành vô số hạnh khó làm, được thể của pháp này rồi thì khéo làm lợi ích cho tất cả chúng sinh, khiến chúng sinh an trụ rốt ráo trong pháp này. Này thiện nam tử, đây là chân thật, đây là tướng không khác, đây là thật tế (chỗ tột cùng chân thật), đây là thể của nhất thiết trí, đây là pháp giới không thể nghĩ bàn, đây là pháp giới không hai, đây là pháp giải thoát Bồ Tát Thiện Tri Chúng Nghệ tròn đầy trọn vẹn.

 Này thiện nam tử, ta chỉ biết pháp giải thoát này. Còn như các vị Bồ Tát Ma-ha-tát đối với mọi phép khéo léo trong thế gian và xuất thế gian — những tài nghề đặc biệt, văn tự, toán số — đều tổng hợp nắm vững không sót; lại khéo biết rõ y phương (nghề thuốc) và chú thuật (phép đọc thần chú). Có những chúng sinh bị quỷ quái ám, bị kẻ thù nguyền rủa, bị yêu thuật làm mê muội, bị xác chết đuổi theo, bị động kinh, gầy yếu, cùng bị trúng cổ độc (thứ thuốc độc luyện từ sâu bọ để hại người) và đủ mọi bệnh lạ, các vị đều cứu chữa được, khiến cho khỏi hẳn.

 Lại khéo phân biệt các thứ của báu quý hiếm: vàng, ngọc, châu, ốc, san hô, lưu ly, ma-ni (ngọc báu như ý), xà cừ, pha lê, mã não, đồng, sắt, chì, thiếc, kê-tát-la (một loại báu (?)), cùng tất cả các kho báu — nơi chúng sinh ra, chủng loại khác nhau, giá trị nhiều ít. Làng xóm, đồn trại, nước, ấp, kinh thành lớn nhỏ, cung điện, vườn tược, hang núi, suối nguồn, đầm lầy — phàm nơi nào có người ở, Bồ Tát đều tùy theo từng nơi mà che chở giữ gìn.

 Lại biết thân người có đủ sáu trăm sáu mươi ba tướng; trong các tướng ấy, so sánh hơn kém, biết khổ vui, định tốt xấu, phân biệt thọ yểu (sống lâu hay chết sớm). Tuy đủ các tướng tốt cũng không bằng có giọng nói tốt; tuy giọng nói tốt nhiều cũng không bằng phúc đức thù thắng; lại biết nghiệp đã tu để có phúc ấy, có thể chuyển đổi hay không chuyển đổi, quả báo là định hay không định.

 Lại khéo quan sát thiên văn, địa lý, sấm vĩ (sách lời sấm, đoán trước việc tương lai), âm dương (thuật xem điềm theo lẽ âm dương), tướng người tốt xấu, sao xấu biến quái, mây ráng và khí hậu, tiếng chim muông, sự qua lại dưới nước trên bộ, điềm báo lành dữ, mùa màng được mất, nước nhà an nguy. Hết thảy tài nghề như thế của thế gian, không gì là không thông thạo, thấu tận nguồn gốc. Lại có thể phân biệt các pháp xuất thế gian: định đúng tên gọi, phân biệt ý nghĩa, quan sát thể và tướng vi tế sâu xa, phân định và tuyên nói, tùy thuận tu hành, trí tuệ đi vào trong đó không nghi ngờ, không ngăn ngại, không tối tăm, không chậm lụt, không lo phiền, không chìm đắm, không điều gì là không tự chứng thấy — thì làm sao ta biết được, nói được hạnh công đức của các vị ấy?

 Này thiện nam tử, ở nước Ma Kiệt Đề này (một vương quốc lớn ở miền trung Ấn Độ thời Phật) có một làng tên là Hữu Nghĩa; trong đó có thành tên là Bà Đát Na; ở đó có vị ưu-bà-di (nữ cư sĩ tu tại gia, giữ năm giới) tên là Tối Thắng Hiền. Ông hãy đến đó mà hỏi: Bồ Tát học hạnh Bồ Tát thế nào, tu đạo Bồ Tát thế nào." Bấy giờ đồng tử Thiện Tài lễ dưới chân Chúng Nghệ, đi vòng quanh vô số vòng, tha thiết chiêm ngưỡng, một lòng quyến luyến, rồi từ biệt ra đi.

◄ Trước Sau ►

Quay lại danh sách thiên · Giỏ video