Kinh Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm (một bộ kinh lớn của Phật giáo Đại thừa. Tên kinh có nghĩa là: kinh rộng lớn nói về Phật, lấy muôn hạnh lành như hoa để trang hoàng), phẩm Hạnh Nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền, quyển thứ ba mươi chín. Bồ-tát là người tu hành phát nguyện thành Phật để cứu giúp mọi loài. Phổ Hiền là vị Bồ-tát tiêu biểu cho hạnh nguyện rộng lớn. Hạnh nguyện là việc tu làm và lời nguyện. Phẩm này là Phẩm Hạnh Nguyện Phổ Hiền đi vào cảnh giới giải thoát không thể nghĩ bàn.
Lúc ấy, đồng tử Thiện Tài (một cậu bé tên Thiện Tài, nhân vật chính của phần kinh này, đi khắp nơi tìm học với các bậc thầy) thấy Bồ-tát Phổ Hiền có cảnh giới thần thông tự tại như thế (thần thông: năng lực siêu phàm, biến hóa tự do không gì ngăn ngại; tự tại: tự do, không bị ràng buộc). Cậu vui mừng hớn hở, niềm vui tràn khắp thân và tâm. Cậu lại quan sát một lần nữa. Cậu thấy nơi từng phần thân, từng khớp tay chân, từng lỗ chân lông của Bồ-tát Phổ Hiền đều chứa tam thiên đại thiên thế giới (một vũ trụ lớn gồm một tỷ thế giới nhỏ, mỗi thế giới nhỏ có một mặt trời, một mặt trăng và một núi Tu-di).
Trong đó có tất cả đất, nước, lửa, gió, biển lớn, bốn châu (bốn châu lục lớn nằm bốn phía quanh núi Tu-di, theo cách nhìn vũ trụ của Phật giáo), núi Tu-di (ngọn núi chúa ở trung tâm mỗi thế giới), núi Thiết Vi (dãy núi sắt bao quanh rìa mỗi thế giới) cùng các núi báu. Có đất nước, thành ấp, cung điện, vườn tược. Có cả địa ngục, ngạ quỷ (loài quỷ đói), súc sinh và cõi của vua Diêm-la (vị vua cai quản cõi chết, xét xử tội lỗi). Có trời, rồng và tám bộ (tám loài thần linh hộ trì Phật pháp: trời, rồng, dạ-xoa, càn-thát-bà, a-tu-la, ca-lâu-la, khẩn-na-la, ma-hầu-la-già). Có người và phi nhân (các loài không phải người như quỷ thần). Có Dục giới (cõi còn ham muốn ăn uống, sắc dục), Sắc giới (cõi đã lìa ham muốn nhưng còn thân hình vật chất tinh tế) và Vô sắc giới (cõi chỉ còn tâm thức, không còn thân hình), cùng mọi hình sắc trong các cõi ấy. Có mặt trời, mặt trăng, các vì sao, gió, mây, sấm, chớp, ngày đêm, tháng, mùa, cho đến năm và kiếp (kiếp: khoảng thời gian cực kỳ dài). Có chư Phật ra đời, có hội chúng Bồ-tát, có đạo tràng (nơi Phật thành đạo và giảng pháp) được trang hoàng. Những việc như thế, cậu đều thấy rõ ràng.
Cậu thấy thế giới này thế nào, thì đối với khắp các thế giới ở phương đông cũng vậy. Phương đông thế nào, thì phương nam, phương tây, phương bắc, bốn góc (đông nam, tây nam, đông bắc, tây bắc), phương trên và phương dưới cũng vậy. Cậu thấy các thế giới mười phương ở hiện tại thế nào, thì đối với muôn loại thế giới suốt cả quá khứ, suốt cả vị lai, nối tiếp nhau không dứt, cũng thấy như thế. Mỗi thế giới mỗi khác, xen lẫn vào nhau mà không hề lộn xộn.
Ở đây, trên tòa sư tử (tòa ngồi của Phật, ví Phật như sư tử là chúa muôn thú) hình kho hoa sen báu của đức Tỳ-lô-giá-na Như Lai, Bồ-tát Phổ Hiền hiển bày du hí thần thông như thế (Như Lai: danh hiệu của Phật, nghĩa là bậc từ chân lý mà đến; Tỳ-lô-giá-na: vị Phật có ánh sáng chiếu khắp, là chân thân của Phật và là giáo chủ của kinh Hoa Nghiêm; du hí thần thông: dùng thần thông thong dong tự tại như dạo chơi). Thì cũng như vậy, tại chỗ đức Hiền Cát Tường Như Lai ở thế giới Liên Hoa Cát Tường phương đông, ngài cũng hiển bày mọi du hí thần thông. Chỗ đức Hiền Cát Tường Như Lai thế nào, thì khắp tất cả thế giới ở phương đông, phương nam, tây, bắc, bốn góc, trên, dưới cũng vậy.
Như thế, trong từng hạt bụi của tất cả cõi Phật (cõi nước do một đức Phật giáo hóa) mười phương, đều có hội chúng chư Phật khắp pháp giới (toàn thể mọi cõi, mọi sự vật hiện tượng). Ở chỗ từng đức Phật đều có Bồ-tát Phổ Hiền ngồi trên tòa sư tử hoa sen báu, hiển bày mọi du hí thần thông, cũng đều như thế. Lại nữa, trong từng thân Phổ Hiền ấy, đều thấy mọi cảnh giới của ba đời (quá khứ, hiện tại, vị lai), giống như gương sáng hiện ra bóng hình. Đó là: tất cả cõi Phật, tất cả vật dụng, tất cả chúng sinh, tất cả các đức Phật ra đời, tất cả hội chúng Bồ-tát ở đạo tràng. Cậu lại nghe muôn loại tiếng nói của mọi chúng sinh và mọi tiếng Phật. Đó là tiếng các đức Như Lai chuyển pháp luân (giảng dạy giáo pháp; giáo pháp được ví như bánh xe lăn đi, nghiền nát phiền não), tiếng các đức Như Lai du hí thần thông, tiếng các Bồ-tát khéo dẫn dắt dạy bảo. Cậu cũng nghe những tiếng như: cảnh giới thần thông của các Bồ-tát, trí tuệ thông suốt của Bồ-tát, Bồ-tát cùng tụ hội khắp nơi, Bồ-tát thuyết pháp, Bồ-tát du hí.
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài thấy và nghe Bồ-tát Phổ Hiền du hí thần thông vô lượng không thể nghĩ bàn như thế. Cậu liền đạt được mười thứ trí ba-la-mật (ba-la-mật: sự tu tập đến chỗ hoàn thiện trọn vẹn, đưa người từ bờ mê sang bờ giác ngộ; trí ba-la-mật: sự hoàn thiện về trí tuệ). Mười thứ ấy là gì?
Một là trí ba-la-mật khiến thân trong mỗi niệm (mỗi khoảnh khắc ý nghĩ) đều trải khắp tất cả cõi Phật. Hai là trí ba-la-mật trong mỗi niệm đều có thể đến chỗ tất cả các đức Phật. Ba là trí ba-la-mật trong mỗi niệm đều có thể cúng dường (dâng lễ vật cung kính) tất cả các đức Như Lai. Bốn là trí ba-la-mật trong mỗi niệm, ở chỗ tất cả các đức Như Lai đều nghe pháp và thọ trì (tiếp nhận và giữ gìn không quên). Năm là trí ba-la-mật trong mỗi niệm quan sát tỉ mỉ mọi bánh xe pháp của tất cả các đức Như Lai. Sáu là trí ba-la-mật trong mỗi niệm biết rõ những việc đại thần thông không thể nghĩ bàn của tất cả các đức Phật. Bảy là trí ba-la-mật trong mỗi niệm nói một câu pháp mà tài biện thuyết không bao giờ cạn, cho đến tận đời vị lai. Tám là trí ba-la-mật trong mỗi niệm có biển trí tuệ hiện ra trước mắt, quán thấy tất cả các pháp (pháp: mọi sự vật, hiện tượng). Chín là trí ba-la-mật trong mỗi niệm đạt được biển giáo pháp của toàn pháp giới. Mười là trí ba-la-mật trong mỗi niệm biết rõ tất cả chúng sinh mà vẫn lìa ý tưởng cho rằng có chúng sinh. Mười một là trí ba-la-mật trong mỗi niệm có trí tuệ và hạnh của Phổ Hiền hiện ra trước mắt.
Thiện Tài vừa đạt được các điều ấy, Bồ-tát Phổ Hiền liền đưa tay phải xoa đỉnh đầu cậu (cử chỉ chúc lành và trao truyền của Phật, Bồ-tát). Thiện Tài liền đi sâu vào các đại tam muội nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật (tam muội: trạng thái thiền định, tâm chuyên chú vào một chỗ không tán loạn). Mỗi đại tam muội lại có số tam muội nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật đi kèm làm quyến thuộc (những gì phụ theo, tháp tùng). Trong từng tam muội, cậu đều được thấy những điều xưa nay chưa từng thấy, chưa từng nghe. Đó là các hội lớn của chư Phật trong muôn loại biển thế giới (biển thế giới: khối hợp của vô số thế giới), nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật.
Cũng với số lượng nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật như thế, cậu làm tăng trưởng các trợ đạo cụ của nhất thiết trí (nhất thiết trí: trí biết tất cả, tức trí tuệ của Phật; trợ đạo cụ: những điều kiện, hành trang giúp cho việc tu đạo). Cậu làm hiện ra các pháp môn của nhất thiết trí (pháp môn: cửa vào chân lý, tức phương pháp tu học). Cậu thành tựu cái tâm ban đầu phát khởi cầu nhất thiết trí. Cậu đi sâu vào biển đại nguyện của nhất thiết trí. Cậu sinh ra con đường cốt yếu để thoát ly của nhất thiết trí (con đường then chốt để ra khỏi vòng sống chết). Cậu tu tập các hạnh Bồ-tát của nhất thiết trí. Cậu làm tròn đầy sức nhanh chóng của nhất thiết trí. Cậu đạt được ánh sáng chiếu khắp của nhất thiết trí.
Tại chỗ đức Phật Tỳ-lô-giá-na ở thế giới Ta-bà này (thế giới chúng ta đang sống, nghĩa là cõi phải nhẫn chịu khổ đau), Bồ-tát Phổ Hiền xoa đầu Thiện Tài và cậu đạt được các pháp môn như vậy. Thì ở khắp mọi thế giới mười phương, ở tất cả thế giới trong từng hạt bụi của các thế giới ấy, tại chỗ tất cả các đức Phật, Bồ-tát Phổ Hiền cũng đều xoa đầu Thiện Tài như thế, và các pháp môn cậu đạt được cũng đều như nhau.
Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền (ma-ha-tát: bậc lớn; Bồ-tát ma-ha-tát là vị Bồ-tát lớn) bảo Thiện Tài: "Này thiện nam tử (người nam có lòng lành, cách gọi thân mật trong kinh), con có thấy sức thần thông này của ta không?" Thiện Tài thưa: "Bạch Thánh giả (bậc thánh), vâng, con đã thấy. Việc đại thần thông không thể nghĩ bàn này, phải có được trí tuệ của Phật mới biết nổi."
Bồ-tát Phổ Hiền bảo Thiện Tài: "Này thiện nam tử, trong vô số kiếp bất khả thuyết bất khả thuyết (nhiều đến mức không thể nói hết, lại không thể nói hết), ta tu hạnh Bồ-tát, cầu nhất thiết trí. Trong mỗi kiếp, vì muốn làm thanh tịnh tâm Bồ-đề (tâm cầu giác ngộ thành Phật để cứu độ chúng sinh), ta đã phụng sự bất khả thuyết bất khả thuyết các đức Như Lai. Trong mỗi kiếp, để gom góp phước đức làm hành trang cho nhất thiết trí, ta đã mở những hội bố thí (đem của cải cho người) rộng lớn, nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật. Các hội ấy thù thắng nhất trong mọi thế gian, không gì sánh được, và ta đều hồi hướng hết cho tất cả chúng sinh (hồi hướng: chuyển công đức mình làm được hướng về cho người khác và cho mục đích giác ngộ).
Trong mỗi kiếp, để cầu pháp của nhất thiết trí, ta đem số của cải nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật ra mà bố thí hết. Trong mỗi kiếp, để cầu trí tuệ Phật, ta đem bố thí những thứ nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật: đất nước và ngôi vua, làng trại thành ấp, xóm làng cung điện, vợ con và người thân, các phần thân thể tay chân, mắt tai mũi lưỡi, cho đến cả thân mạng. Trong mỗi kiếp, để cầu cái đầu của nhất thiết trí, ta đem số đầu nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật ra mà bố thí. Trong mỗi kiếp, để cầu nhất thiết trí, ta đến chỗ các đức Như Lai nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật. Ta cung kính tôn trọng, phụng sự cúng dường, dâng y phục thượng hạng, đồ nằm, thuốc men, mọi thứ cần dùng. Trong giáo pháp của các ngài, ta xuất gia (rời bỏ gia đình đi tu) học đạo, thọ trì giáo pháp, thuận theo mà tu hành.
Này thiện nam tử, trong biển kiếp lớn nhiều như thế, ta tự nhớ chưa từng có một niệm nào không thuận theo lời Phật dạy. Trong chừng ấy kiếp, chưa từng có một niệm nào sinh tâm giận dữ muốn hại người. Chưa từng có tâm chấp "ta" và "cái của ta", chưa từng có tâm phân biệt mình với người. Chưa từng có một niệm nào lìa tâm Bồ-đề. Chưa từng ở trong vòng sinh tử (vòng sống chết luân hồi) mà sinh tâm mệt mỏi chán nản, tâm hèn kém, tâm lười biếng, tâm bị ngăn trở, hay tâm mê lầm. Ta chỉ an trú trong tâm Bồ-đề lớn, cao tột, không gì phá hoại được, mang tính nhất thiết trí.
Này thiện nam tử, ta làm cho khắp các cõi Phật được trang nghiêm thanh tịnh. Ta dùng lòng đại bi cứu giúp che chở chúng sinh, giáo hóa, giúp họ trưởng thành và được thanh tịnh. Ta cúng dường, phụng sự tất cả chư Phật và các thiện tri thức (thầy bạn tốt dẫn đường tu tập). Ở chỗ chư Phật và thiện tri thức ấy, để cầu chánh pháp (giáo pháp chân chính), để truyền bá rộng rãi và giữ gìn chánh pháp, ta có thể xả bỏ hết mọi thứ trong thân và ngoài thân, cho đến thân mạng cũng không tiếc. Những hạnh ta đã làm, vô lượng, hợp với chánh pháp và tròn đầy như thế, nếu nói về nhân duyên của chúng thì nói hết các biển kiếp, biển kiếp còn có lúc hết mà điều này không thể nói hết.
Này thiện nam tử, trong biển pháp của ta, không có một chữ, một câu nào mà không do xả bỏ ngôi Chuyển luân vương (vị vua lý tưởng cai trị cả thế giới bằng chánh pháp) mới cầu được. Không có chữ nào không do xả bỏ tất cả những gì mình có mới cầu được. Này thiện nam tử, pháp ta cầu đều là để cứu giúp che chở tất cả chúng sinh. Ta quán sát tỉ mỉ, niệm này nối tiếp niệm kia, để pháp thù thắng nhất sớm hiện ra trước mắt. Ta nguyện dùng ánh sáng trí tuệ soi sáng, mở bày cho tất cả thế gian. Ta nguyện hiển bày trí tuệ xuất thế gian (trí tuệ vượt ra khỏi thế gian). Ta nguyện cho chúng sinh đều được an vui. Ta nguyện ca ngợi khắp mọi công đức của tất cả các đức Như Lai. Các pháp môn tu hành tròn đầy, hợp với chánh pháp mà ta đã làm từ xưa như thế, nói suốt biển kiếp nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật cũng không hết.
Vì vậy, này thiện nam tử, ta có được thân hoàn toàn thanh tịnh như thế là nhờ các sức sau đây:
- sức của các pháp trợ đạo đã gom góp,
- sức tăng trưởng các căn lành (thiện căn: gốc rễ của việc lành, sinh ra quả tốt),
- sức tin rộng lớn và cực sâu,
- sức tu hành các công đức,
- sức quán sát đúng như thật tất cả các pháp,
- sức thành tựu con mắt trí tuệ,
- sức được các đức Như Lai gia trì (Phật dùng sức của mình che chở, ban thêm sức mạnh),
- sức do muôn thứ đại nguyện dẫn khởi,
- sức đại bi vô biên không lay chuyển,
- sức thần thông trí tuệ mầu nhiệm có thể làm thanh tịnh tất cả,
- sức được muôn thiện tri thức nhiếp thọ (thu nhận, che chở).
Nhờ các sức ấy, ta đạt được pháp thân rốt ráo, bình đẳng khắp ba đời, thanh tịnh (pháp thân: thân chân lý, bản thể giác ngộ không hình tướng). Ta cũng được sắc thân thanh tịnh cao tột (sắc thân: thân có hình tướng hiện ra để giáo hóa), vượt khỏi mọi thế gian. Ta lại tùy theo muôn thứ tâm ưa thích của chúng sinh mà hiện hình khắp nơi, vào tất cả cõi, khắp mọi chỗ, đều có thể thuận theo mà thị hiện thần thông (hiện ra cho thấy), khiến chúng sinh không ai là không vui thích.
Này thiện nam tử, con có thấy thân uy đức tròn đầy rộng lớn này của ta không? Con nên suy nghĩ quán sát kỹ càng. Này thiện nam tử, thân mầu nhiệm này của ta do biển kiếp vô biên mới thành tựu. Trong vô lượng trăm ngàn ức na-do-tha kiếp (na-do-tha: một đơn vị số cực lớn), thân ấy khó mà xuất hiện, khó mà được thấy. Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh chưa trồng căn lành, hoặc căn lành còn ít, thì còn không được nghe tên ta, huống là thấy thân ta.
Này thiện nam tử, nếu có chúng sinh được nghe tên ta, thì đều không còn thoái chuyển (không lui sụt nữa) trên con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề (quả giác ngộ cao tột, chân chính, trọn vẹn của Phật). Nếu thấy ta, hoặc nhớ đến ta, hoặc đón ta, tiễn ta, hoặc tạm đi theo ta, cho đến thấy ta trong mộng, cũng đều như vậy. Có chúng sinh nhớ nghĩ đến ta một ngày một đêm, thuận theo mà tu hành, liền được thành thục (căn lành chín muồi, đủ sức tiến lên giác ngộ). Có người nhớ nghĩ đến ta bảy ngày bảy đêm, nửa tháng, một tháng, nửa năm, một năm, trăm năm, ngàn năm, một kiếp, trăm kiếp, cho đến số kiếp nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật, rồi được thành thục. Có người nhớ nghĩ đến ta một đời, hoặc trăm đời, cho đến số đời nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật, rồi được thành thục. Có người thấy vòng hào quang tròn quanh thân ta, hoặc thấy ta phóng ánh sáng, hoặc thấy sắc thân ta, hoặc thấy thần thông ta làm rung chuyển cõi Phật. Họ hoặc sinh sợ hãi, hoặc sinh vui mừng, nhưng đều được thành thục.
Này thiện nam tử, ta dùng các phương tiện nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của cõi Phật như thế (phương tiện: cách khéo léo tùy cơ để dẫn dắt người), khiến chúng sinh không còn thoái chuyển trên con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lại nữa, này thiện nam tử, nếu có chúng sinh thấy hay nghe về cõi thanh tịnh của ta, ắt sẽ được sinh vào cõi thanh tịnh của ta. Nếu có chúng sinh thấy hay nghe về thân thanh tịnh của ta, ắt sẽ được sinh vào trong thân thanh tịnh của ta. Này thiện nam tử, con hãy quán sát thân thanh tịnh có uy đức lớn này của ta."
Bấy giờ đồng tử Thiện Tài quan sát tỉ mỉ thân của Phổ Hiền. Cậu thấy trong từng lỗ chân lông có bất khả thuyết bất khả thuyết biển cõi Phật. Trong từng biển cõi đều có chư Phật ra đời, đầy khắp trong đó, có biển hội chúng Đại Bồ-tát vây quanh. Các biển cõi ấy có muôn cách kiến lập, muôn hình dạng, muôn cách trang hoàng. Có muôn thứ núi lớn bao quanh, muôn thứ mây màu che phủ bên trên. Có muôn đức Phật ra đời, muôn cách diễn nói giáo pháp. Những việc như thế, mỗi nơi mỗi khác. Một lỗ chân lông như thế, thì trong tất cả lỗ chân lông, trong từng tướng (ba mươi hai dấu hiệu tốt đẹp đặc biệt trên thân Phật và Đại Bồ-tát), từng hảo (tám mươi vẻ đẹp phụ đi kèm các tướng ấy), từng khớp tay chân, cũng đều như vậy.
Cậu lại thấy Bồ-tát Phổ Hiền, trong từng biển thế giới, phóng ra những đám mây thân biến hóa của Phật, nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của tất cả cõi Phật. Những đám mây ấy đi khắp tất cả thế giới mười phương, giáo hóa chúng sinh, khiến họ được thành thục trên con đường đến A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề. Lúc ấy, vì thuận theo lời khéo dẫn dạy của Phổ Hiền, đồng tử Thiện Tài đi vào thân và các lỗ chân lông của Phổ Hiền, giáo hóa chúng sinh trong tất cả thế giới mười phương.
Lại nữa, trước đó đồng tử Thiện Tài đã gặp các thiện tri thức nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của cõi Phật. Cậu đến gần, phụng sự cúng dường các vị ấy, gom góp và làm tăng trưởng mọi căn lành cùng ánh sáng trí tuệ. Nhưng tất cả những điều ấy, so với căn lành có được khi tạm thấy Bồ-tát Phổ Hiền lần này, thì không bằng một phần trăm, không bằng một phần ngàn, không bằng một phần trăm ngàn. Thậm chí cũng không bằng một phần trăm ngàn ức, một phần theo số đếm, một phần theo phép tính, một phần theo ví dụ, cho đến một phần ưu-ba-ni-sa-đà (phần cực nhỏ, đơn vị so sánh nhỏ nhất).
Từ lúc mới phát tâm cho đến khi được thấy Bồ-tát Phổ Hiền, đồng tử Thiện Tài đã đi vào biết bao biển cõi nối tiếp không dứt. Nay chỉ trong một lỗ chân lông của Bồ-tát Phổ Hiền, trong một niệm, số biển cõi Phật cậu đi vào nối tiếp không dứt đã vượt hơn trước bất khả thuyết bất khả thuyết lần. Một lỗ chân lông như thế, thì tất cả lỗ chân lông cũng đều như vậy.
Trong các cõi nằm trong lỗ chân lông của Bồ-tát Phổ Hiền, đồng tử Thiện Tài mỗi bước đi vượt qua số thế giới nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật. Cứ đi như thế suốt đến tận các kiếp vị lai, cậu vẫn không biết được hết những điều trong một lỗ chân lông. Về biển cõi, cậu không biết hết: các biển cõi nối tiếp nhau, kho tàng của biển cõi, sự sai khác của biển cõi, cửa sinh ra biển cõi, lúc biển cõi thành, lúc biển cõi hoại, sự trang hoàng của biển cõi, cùng mọi bờ mé của chúng. Về biển chư Phật, cậu cũng không biết hết: biển chư Phật xuất hiện nối tiếp, kho tàng xuất hiện của biển chư Phật, sự sai khác của biển chư Phật, cửa sinh ra biển chư Phật, lúc biển chư Phật sinh, lúc biển chư Phật diệt, cùng mọi bờ mé của chúng. Về biển hội chúng Bồ-tát, cậu cũng không biết hết: biển đạo tràng của hội chúng Bồ-tát nối tiếp, kho tàng của biển chúng Bồ-tát, sự sai khác của biển chúng Bồ-tát, cửa sinh ra biển chúng Bồ-tát, lúc biển chúng Bồ-tát tụ họp, lúc biển chúng Bồ-tát tan đi, cùng mọi bờ mé của chúng. Lại còn những biển như: vào cõi chúng sinh, biết căn cơ của chúng sinh (khả năng tiếp nhận giáo pháp của mỗi người), giáo hóa và điều phục các cõi chúng sinh (uốn nắn, chế ngự cho thuần thục), làm cho trí tuệ chúng sinh tỉnh ngộ và thành thục, chỗ an trú của Bồ-tát, thần thông tự tại, các địa (các giai vị, cấp bậc tu chứng của Bồ-tát) và các đạo mà Bồ-tát đi vào. Với những biển như thế, cậu đều không biết được bờ mé cuối cùng.
Trong các cõi nằm trong lỗ chân lông của Phổ Hiền, đồng tử Thiện Tài có cõi thì đi một ngày, có cõi thì đi một năm, cho đến có cõi đi số kiếp nhiều như số hạt bụi cực nhỏ của bất khả thuyết bất khả thuyết cõi Phật. Cậu đi như thế mà thân không động, không rời khỏi chỗ, vậy mà trong mỗi niệm vẫn đi khắp vô biên biển cõi, giáo hóa và điều phục tất cả chúng sinh, khiến họ hướng về A-nậu-đa-la tam-miệu tam-bồ-đề.
Ngay lúc ấy, đồng tử Thiện Tài lần lượt đạt được các biển hạnh nguyện của Bồ-tát Phổ Hiền, đều bình đẳng. Cậu ngang bằng với Phổ Hiền, ngang bằng với chư Phật. Cậu ngang bằng ở chỗ một thân đầy khắp tất cả thế giới, ở các hạnh tròn đầy, ở chánh giác hiện tiền (giác ngộ chân chính hiện ra ngay trước mắt), ở công dụng lớn của thần thông, ở muôn thứ bánh xe pháp, ở tài biện thuyết thanh tịnh, ở việc nói ra lời lẽ, ở muôn thứ âm thanh, ở các sức mạnh và sự không sợ hãi (những năng lực và sự vững vàng không e sợ khi thuyết pháp của Phật), ở muôn cách an trú của Phật, ở lòng đại từ đại bi (thương yêu ban vui lớn và xót thương cứu khổ lớn). Như thế cho đến sự giải thoát tự tại không thể nghĩ bàn, cậu cũng đều ngang bằng. Bấy giờ Bồ-tát ma-ha-tát Phổ Hiền nhìn khắp hội chúng Bồ-tát và đồng tử Thiện Tài, rồi nói kệ (bài thơ, thể văn vần trong kinh) rằng:
Các vị hãy lìa mọi nhơ bẩn của lòng ngờ vực,
một lòng không tán loạn mà lắng nghe kỹ.
Ta sẽ nói con đường chân thật giải thoát tất cả,
nhờ đó đức Như Lai làm tròn đầy các độ (các pháp ba-la-mật, tu đến hoàn thiện để đưa người sang bờ giác).
Bậc trượng phu thù thắng ra đời, đã điều phục được mình, tâm nhu hòa (chỉ Phật),
tâm ngài thanh tịnh như hư không.
Ngài thường phóng ánh sáng lớn của mặt trời trí tuệ,
soi khắp thế gian, xua tan bóng tối mê lầm.
Như Lai rất khó được thấy, được nghe,
trải vô lượng ức kiếp nay mới gặp.
Như hoa ưu-đàm lâu lắm mới nở một lần (loài hoa tương truyền ba ngàn năm mới nở, ví điều cực kỳ hiếm có),
vì vậy hãy lắng nghe công đức của Phật.
Ngài thuận theo thế gian mà làm mọi việc,
giống như nhà ảo thuật hiện ra đủ thứ việc làm.
Chỉ để làm vui lòng chúng sinh,
chưa từng một niệm khởi tâm phân biệt.
Bấy giờ tất cả Bồ-tát nghe nói như vậy xong, một lòng khao khát ngưỡng vọng, phát lời thề nguyện lớn, muốn được nghe mọi công đức của nghĩa lý chân thật tối hậu của Như Lai. Các vị đều nghĩ rằng: "Các hạnh của Bồ-tát Phổ Hiền đã tròn đầy, bản thể và tính chất của ngài thanh tịnh. Ngài nói được thì làm được, làm thế nào thì nói thế ấy, được tất cả các đức Như Lai cùng khen ngợi." Nghĩ như vậy xong, các vị càng khao khát ngưỡng vọng sâu xa. Bấy giờ Bồ-tát Phổ Hiền đã tròn đầy muôn công đức và trí tuệ, thân tâm trang nghiêm, giống như hoa sen, không dính mọi bụi nhơ của tam giới (ba cõi: Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, tức toàn bộ thế gian còn luân hồi). Ngài bảo các Bồ-tát: "Các vị hãy một lòng lắng nghe. Nay ta muốn nói về hình tướng của một giọt trong biển công đức của Phật." Rồi ngài nói kệ:
Trí tuệ Phật rộng lớn như hư không,
trải khắp tâm của tất cả chúng sinh.
Thấu rõ những ý tưởng sai lầm của thế gian đều không thật có,
nên ngài không khởi lên muôn thứ phân biệt khác nhau.
Trong một niệm biết hết các pháp ba đời,
cũng thấu rõ căn cơ của tất cả chúng sinh.
Ví như nhà ảo thuật tài giỏi,
mỗi niệm hiện ra vô biên vô lượng điều.
Tùy theo tâm và hành vi khác nhau của chúng sinh,
tùy sức của nghiệp, nguyện và sở thích từ xưa của họ,
mà khiến mỗi người thấy mỗi khác,
còn Phật thì lặng lẽ, không động một niệm.
Có người thấy Phật ngồi khắp mọi nơi,
đầy khắp các thế giới mười phương.
Có người tâm không thanh tịnh,
trong vô lượng kiếp không thấy được Phật.
Có người tin hiểu, tâm không chấp có "ta",
chỉ một niệm phát tâm là thấy được Như Lai.
Có người tâm dối trá, nịnh bợ, không trong sạch,
ức kiếp chuyên tâm tìm cầu cũng không thể gặp.
Có người ở mọi nơi đều nghe tiếng Phật,
tiếng ấy hay đẹp làm lòng vui thích.
Có người trải trăm ngàn vạn ức kiếp,
vì tâm không trong sạch nên không được nghe.
Có người thấy các Đại Bồ-tát thanh tịnh
đầy khắp tam thiên đại thiên thế giới.
Các vị đều đã đầy đủ hạnh Phổ Hiền,
Như Lai ngồi trang nghiêm giữa đó.
Có người thấy cõi này đẹp đẽ không gì sánh,
do Phật trải vô lượng kiếp trang hoàng cho thanh tịnh.
Đức Tỳ-lô-giá-na, bậc tôn quý thù thắng nhất,
ở trong ấy giác ngộ, thành tựu Bồ-đề (quả giác ngộ).
Có người thấy cõi Liên Hoa thù thắng mầu nhiệm,
đức Hiền Thủ Như Lai ở trong đó.
Vô lượng chúng Bồ-tát vây quanh,
ai nấy đều siêng tu hạnh Phổ Hiền.
Có người thấy Phật Vô Lượng Thọ (tức Phật A-di-đà, giáo chủ cõi Cực Lạc),
có Bồ-tát Quán Tự Tại (tức Bồ-tát Quán Thế Âm) và các vị khác cùng vây quanh.
Các vị đều đã ở quán đỉnh địa (giai vị cao nhất của Bồ-tát; được chư Phật rưới nước trí tuệ lên đầu như lễ lập thái tử, báo hiệu sắp thành Phật),
đầy khắp vô lượng cõi nước mười phương.
Có người thấy tam thiên thế giới này
trang hoàng đầy đủ như cõi Diệu Hỷ (cõi nước của Phật A-súc ở phương đông).
Đức A-súc Như Lai (Phật Bất Động) ở trong đó,
cùng các Bồ-tát như Bồ-tát Hương Tượng.
Có người thấy Phật Nguyệt Giác, danh tiếng lớn,
cùng các Bồ-tát như Bồ-tát Kim Cang Tràng,
ở trong cõi trang hoàng mầu nhiệm tròn như gương,
trải khắp các cõi thanh tịnh mười phương.
Có người thấy Phật Nhật Tạng, bậc được đời tôn kính,
ở cõi thanh tịnh Phổ Quang Minh (Ánh Sáng Chiếu Khắp).
Ngài cùng các Bồ-tát đã được quán đỉnh
đầy khắp mười phương mà thuyết pháp.
Có người thấy Phật Kim Cang Đại Diễm (Lửa Lớn Kim Cương),
cùng các Bồ-tát như Bồ-tát Trí Tràng,
đi khắp tất cả các cõi rộng lớn,
thuyết pháp xua tan bóng tối của chúng sinh.
Trên mỗi đầu sợi lông có bất khả thuyết
chư Phật đầy đủ ba mươi hai tướng tốt.
Hội chúng Bồ-tát cùng vây quanh,
các ngài thuyết pháp đủ cách để cứu độ chúng sinh.
Có người thấy trong từng lỗ chân lông của Phật
có những cõi rộng lớn trang hoàng đầy đủ.
Vô lượng chư Phật ở trong đó,
các Phật tử thanh tịnh đầy khắp.
Có người thấy các cõi bình đẳng khắp mười phương
đều nằm trọn trong một hạt bụi cực nhỏ.
Vô lượng Bồ-tát đầy khắp trong đó,
trải bất khả thuyết kiếp tu các hạnh.
Có người thấy trên một đầu sợi lông
có vô lượng biển cõi nhiều như hạt bụi cực nhỏ.
Các cõi ấy do muôn thứ nghiệp (hành động tạo tác dẫn đến quả báo) khởi lên, mỗi cõi mỗi khác,
đức Tỳ-lô-giá-na chuyển bánh xe pháp ở trong đó.
Có thế giới không thanh tịnh,
có cõi thanh tịnh do các thứ báu tạo thành.
Như Lai trụ thế (sống ở đời) vô lượng thời gian,
cho đến vào niết-bàn (sự tịch diệt, chấm dứt hoàn toàn khổ đau sinh tử; ở đây chỉ việc Phật qua đời), bao điều ngài thị hiện,
trải khắp các thế giới mười phương,
đủ cách thị hiện không thể nghĩ bàn.
Tùy theo tâm và trí của chúng sinh khác nhau,
ngài đều giáo hóa cứu độ, khiến họ được thanh tịnh.
Bậc Điều Ngự lớn cao tột như thế (danh hiệu của Phật: bậc khéo điều phục, chế ngự chúng sinh)
đầy khắp các cõi nước mười phương,
thị hiện muôn thứ sức thần thông.
Ta nói một phần nhỏ, các vị hãy lắng nghe.
Có người thấy Phật Thích-ca thành Phật đạo
đã trải qua số kiếp không thể nghĩ bàn.
Có người thấy ngài nay mới làm Bồ-tát,
đi khắp mười phương làm lợi ích cho muôn loài.
Có người thấy bậc Sư Tử họ Thích này (chỉ Phật Thích-ca, vị sư tử trong dòng họ Thích)
đang cúng dường chư Phật, tu hành đạo.
Có người thấy bậc tôn quý thù thắng nhất trong loài người
đang hiển bày muôn thứ việc thần thông.
Có người thấy ngài bố thí, hoặc trì giới (giữ giới luật),
hoặc nhẫn nhục, hoặc tinh tấn (siêng năng không lui), hoặc tu các bậc thiền (thiền định: lắng tâm chuyên chú).
Bát-nhã (trí tuệ thấu suốt thực tướng của mọi sự), phương tiện, nguyện, lực và trí,
ngài đều tùy theo tâm chúng sinh mà thị hiện.
Có người thấy ngài tu ba-la-mật đến rốt ráo,
có người thấy ngài an trú nơi các địa.
Tổng trì (năng lực ghi nhớ, giữ gìn mọi giáo pháp không quên), tam muội, thần thông và trí tuệ,
tất cả đều được hiện ra, không sót điều gì.
Có lúc hiện ra cảnh tu hành vô lượng kiếp,
ở giai vị kham nhẫn của Bồ-tát (giai vị chịu đựng được mọi khổ, an nhiên trước chân lý).
Có người thấy ngài ở bậc bất thoái (giai vị không còn lui sụt),
có lúc hiện cảnh được nước pháp rưới lên đầu (lễ quán đỉnh).
Có lúc hiện thân Phạm Thiên (vị vua cõi trời Sắc giới), Đế Thích (vị vua cõi trời Đao-lợi), các vị Hộ thế (các thiên vương che chở thế gian),
có lúc hiện thân sát-lợi (giai cấp vua chúa, võ sĩ ở Ấn Độ xưa) hay bà-la-môn (giai cấp tu sĩ lo việc tế lễ).
Thân ngài được trang hoàng bằng muôn thứ hình sắc,
giống như nhà ảo thuật hiện ra muôn hình tượng.
Có lúc hiện cảnh từ cõi trời Đâu-suất (cõi trời nơi Bồ-tát ở trước khi xuống trần thành Phật) mới giáng thần (giáng xuống cõi người để sinh ra),
có người thấy ngài ở trong cung được cung phi hầu hạ.
Có người thấy ngài rời bỏ mọi vinh hoa khoái lạc,
ra khỏi cung vua đi học đạo.
Có người thấy ngài mới sinh, có người thấy ngài nhập diệt,
có lúc ngài cho thấy cảnh xuất gia học các hạnh khác lạ (như lối khổ hạnh của các phái ngoài Phật giáo).
Có người thấy ngài ngồi dưới cây Bồ-đề (cây nơi Phật ngồi thành đạo),
đánh tan quân ma, thành tựu chánh giác.
Có người thấy Phật vừa vào niết-bàn,
có người thấy tháp thờ Phật dựng khắp thế gian.
Có người thấy trong tháp dựng tượng Phật,
hoặc thấy ngài tùy theo chúng sinh mà hiện thân sắc.
Có người thấy đức Như Lai Vô Lượng Thọ
thọ ký cao quý cho các Bồ-tát (thọ ký: lời Phật báo trước người ấy sẽ thành Phật).
Rồi vị ấy thành bậc Đại Đạo Sư chân thật,
kế vị ngài mà ở cõi An Lạc (cõi Cực Lạc của Phật A-di-đà).
Có người thấy ngài trải vô lượng ức ngàn kiếp
làm xong Phật sự rồi vào niết-bàn.
Có người thấy ngài nay mới thành Bồ-đề,
có người thấy ngài đang tu các hạnh mầu nhiệm.
Có người thấy vầng trăng thanh tịnh Như Lai
ở cõi trời Phạm Thiên và trong cung ma,
ở cung trời Tự Tại (Tha Hóa Tự Tại thiên, tầng trời cao nhất của Dục giới) và cung trời Hóa Lạc (tầng trời tự biến hóa ra cảnh vui để hưởng),
thị hiện muôn thứ biến hóa thần diệu.
Có người thấy ngài ở cung trời Đâu-suất,
vô lượng chư thiên cùng vây quanh.
Ngài thuyết pháp cho họ, khiến họ vui mừng,
tất cả đều với lòng trong sạch cúng dường Phật.
Có người thấy ngài ở trời Dạ-ma (một tầng trời thuộc Dục giới), trời Đao-lợi (tầng trời trên đỉnh núi Tu-di, do Đế Thích cai quản),
nơi các vị Hộ thế, nơi rồng và thần linh.
Tất cả các cung điện như thế,
không nơi nào là ngài không hiện hình trong đó.
Có lúc ở chỗ đức Thế Tôn Nhiên Đăng (vị Phật thời quá khứ đã thọ ký cho Phật Thích-ca),
ngài rải hoa, trải tóc xuống đất để cúng dường.
Từ đó ngài thấu rõ giáo pháp sâu xa mầu nhiệm,
luôn dùng đạo ấy giáo hóa muôn loài.
Có người thấy ngài đã vào niết-bàn từ lâu xa,
có người thấy ngài vừa mới thành Bồ-đề.
Có người thấy ngài trụ thế vô lượng kiếp,
có người thấy ngài chỉ chốc lát đã diệt độ (vào niết-bàn).
Thân tướng, ánh sáng và tuổi thọ,
trí tuệ, Bồ-đề và niết-bàn,
hội chúng, những người được giáo hóa, oai nghi (dáng vẻ cử chỉ trang nghiêm) và âm thanh,
mỗi mỗi như thế đều vô lượng.
Có lúc ngài hiện thân cực kỳ rộng lớn,
ví như núi báu lớn Tu-di.
Có người thấy ngài ngồi kiết già (ngồi xếp bằng, hai bàn chân gác chéo lên hai đùi) không lay động,
đầy khắp vô biên các thế giới.
Có người thấy hào quang tròn của ngài rộng một tầm (một sải tay),
có người thấy rộng ngàn vạn ức do-tuần (do-tuần: đơn vị đo đường dài của Ấn Độ xưa, khoảng mười mấy cây số).
Có lúc hào quang soi vô lượng cõi nước,
có người thấy nó đầy khắp tất cả các cõi.
Có người thấy Phật thọ tám mươi tuổi,
có người thấy ngài thọ trăm ngàn vạn ức năm.
Có người thấy ngài trụ thế số kiếp không thể nghĩ bàn,
cứ thế lần lượt gấp bội hơn nữa.
Trí tuệ Phật thông suốt, trong sạch, không ngăn ngại,
trong một sát-na (khoảnh khắc cực ngắn) thấu rõ khắp các pháp ba đời.
Mọi pháp đều do tâm thức và nhân duyên (các nguyên nhân và điều kiện hợp lại) mà hiện ra,
có sinh có diệt, vô thường (không bền vững), không có tự tính (không có bản chất riêng tồn tại độc lập).
Ngài thành chánh giác ở một cõi,
thì ở tất cả các cõi cũng đều như vậy.
Tất cả vào trong một, một cũng vào trong tất cả,
ngài tùy theo tâm chúng sinh mà thị hiện.
Như Lai an trú nơi đạo cao tột,
thành tựu thập lực (mười thứ trí lực chỉ Phật mới có) và tứ vô úy (bốn điều không sợ hãi khi thuyết pháp của Phật).
Trí tuệ tròn đầy, không chướng ngại,
ngài chuyển bánh xe pháp mười hai hành (giảng Tứ đế ba lần, mỗi lần bốn điều: lần đầu chỉ rõ, lần hai khuyên tu, lần ba chứng nhận đã đạt).
Ngài biết rõ khổ, tập, diệt, đạo (Tứ đế: sự khổ, nguyên nhân của khổ, sự diệt hết khổ, con đường dẫn đến diệt khổ),
phân tích tỉ mỉ pháp duyên khởi (giáo lý cho rằng mọi sự đều nương vào nhau mà sinh khởi).
Ngài thông suốt không ngăn ngại về pháp, về nghĩa, về lời lẽ và sự ưa thích giảng nói (bốn sự thông suốt không vướng mắc khi thuyết pháp),
nhờ đó không chút e sợ mà tuyên giảng rộng rãi.
Các pháp không có "ta", không có tướng (hình tướng cố định),
tính của nghiệp vốn không khởi lên mà cũng không mất đi.
Tất cả đều xa lìa như hư không,
Phật dùng phương tiện mà phân tích rõ ràng.
Như Lai chuyển bánh xe pháp như thế,
làm rung chuyển khắp các cõi nước mười phương.
Cung điện, núi sông đều lay động,
mà không để chúng sinh phải kinh hãi.
Như Lai diễn nói khắp nơi bằng tiếng nói rộng lớn,
tùy căn cơ và ý muốn của từng người, khiến ai cũng hiểu.
Ngài khiến tất cả phát tâm, trừ bỏ nhơ bẩn mê lầm,
mà Phật chưa từng khởi một niệm suy tính.
Có người nghe về bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn,
thiền định, bát-nhã, phương tiện và trí tuệ.
Có người nghe về từ, bi, hỷ và xả (thương yêu ban vui, xót thương cứu khổ, vui theo điều lành của người, buông xả không thiên vị),
với muôn thứ tiếng nói, lời lẽ khác nhau.
Có người nghe về bốn niệm xứ (quán thân, cảm thọ, tâm và các pháp), bốn chánh cần (bốn sự siêng năng đúng đắn: dứt điều ác đã có, ngăn điều ác chưa sinh, làm điều thiện chưa có, tăng điều thiện đã có),
thần túc (bốn nền tảng của thần thông), các căn (năm căn lành: tín, tấn, niệm, định, tuệ), các lực (năm sức mạnh tương ứng), các giác chi (bảy yếu tố giác ngộ) và đạo (tám nẻo chánh đạo).
Có người nghe về các niệm, thần thông, chỉ và quán (chỉ: dừng tâm cho định; quán: dùng trí tuệ quan sát),
cùng vô lượng pháp môn phương tiện.
Rồng, thần, tám bộ, người và phi nhân,
Phạm Thiên, Đế Thích, các vị Hộ thế và chư thiên,
Phật chỉ dùng một âm thanh mà thuyết pháp,
tùy theo từng loài, khiến ai cũng hiểu.
Có người tham dục, giận dữ, ngu si,
bực tức, che giấu lỗi, keo kiệt, ganh ghét, kiêu căng, dua nịnh,
với tám vạn bốn ngàn phiền não khác nhau (phiền não: những trạng thái tâm làm rối loạn, gây khổ),
thì ngài khiến họ nghe các pháp môn đối trị (pháp chữa trị đúng từng bệnh của tâm).
Nếu ai chưa tu sửa các pháp lành trong sạch,
ngài khiến họ nghe nói về mười điều giới cần học.
Ai đã biết bố thí và điều phục bản thân,
ngài khiến họ nghe tiếng nói về niết-bàn tịch diệt (lặng lẽ, dứt hết phiền não).
Nếu người chí hướng thấp kém, thiếu lòng thương xót người khác,
chán ghét sinh tử, chỉ cầu thoát ly cho riêng mình,
ngài khiến họ nghe nói về ba cửa giải thoát (không, vô tướng, vô nguyện: thấy các pháp vốn trống rỗng, không có hình tướng cố định, không còn gì để mong cầu),
để họ ra khỏi khổ, được niềm vui niết-bàn.
Nếu ai bản tính ít ham muốn,
chán bỏ ba cõi tồn tại, cầu sự yên lặng,
ngài khiến họ nghe nói về các pháp duyên khởi,
nương theo Độc giác thừa (cỗ xe của người tự mình giác ngộ nhờ quán duyên khởi, không cần thầy) mà thoát ly.
Nếu ai có tâm rộng lớn trong sạch,
đã viên mãn các công đức bố thí, trì giới,
gần gũi Như Lai, đầy đủ lòng thương xót,
ngài khiến họ nghe tiếng nói của Đại thừa (cỗ xe lớn: con đường tu để tự giác ngộ và cứu độ tất cả chúng sinh, cùng thành Phật).
Có cõi nước nghe về nhất thừa (một cỗ xe duy nhất đưa mọi người đến quả Phật),
có cõi nghe hai thừa, ba thừa, bốn hay năm thừa.
Như vậy cho đến vô lượng thừa,
tất cả đều là sức phương tiện của Như Lai.
Niết-bàn tịch tĩnh vốn không sai khác,
chỉ có trí tuệ và hạnh tu cao thấp là khác nhau.
Ví như hư không thì bản thể chỉ là một,
nhưng chim bay xa gần thì mỗi con mỗi khác.
Thân và âm thanh của Phật cũng như thế,
trải khắp tất cả cõi hư không.
Chỉ vì tâm và trí của chúng sinh khác nhau,
nên điều họ nghe, điều họ thấy mỗi người mỗi khác.
Nhờ các hạnh đã tu trong quá khứ,
Phật có thể tùy theo sở thích của từng người mà diễn ra tiếng nói mầu nhiệm.
Ngài không hề có tâm tính toán người này người kia,
rằng ta nói cho ai, không nói cho ai.
Từ khuôn mặt, Như Lai phóng ra ánh sáng lớn,
đủ con số tám vạn bốn ngàn tia.
Các pháp môn ngài nói cũng nhiều như vậy,
soi khắp thế gian, trừ sạch phiền não.
Công đức và trí tuệ thanh tịnh tròn đầy,
mà ngài vẫn thường thuận theo ba thế gian (thế gian vật chất là các cõi nước, thế gian chúng sinh, và thế gian của trí giác ngộ).
Như hư không chẳng nhiễm dính chút gì,
chỉ vì chúng sinh mà hiển bày.
Ngài cho thấy có khổ của sinh, già, bệnh, chết,
cũng cho thấy cảnh sống lâu ở đời.
Tuy thuận theo thế gian mà hiện ra như thế,
bản thể và tính chất của ngài vẫn thanh tịnh như hư không.
Tất cả cõi nước đều vô biên,
căn cơ và sở thích của chúng sinh cũng vô lượng.
Mắt trí tuệ của Như Lai đều thấy rõ,
tùy chỗ đáng giáo hóa mà chỉ bày Phật đạo.
Suốt khắp cõi hư không mười phương,
trong mọi đại chúng người và trời,
tùy hình tướng của họ mỗi loài mỗi khác,
Phật cũng hiện thân giống như thế.
Nếu ở trong hội chúng sa-môn (người xuất gia tu hành),
ngài cạo bỏ râu tóc, mặc áo ca-sa (áo của người tu Phật),
cầm giữ y bát, giữ gìn các giác quan (không để mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý buông theo cảnh),
khiến họ vui mừng, dứt bỏ phiền não.
Nếu lúc gần gũi các bà-la-môn,
thì ngài thị hiện thân gầy gò ốm yếu,
cầm gậy, mang bình nước, luôn giữ sạch sẽ,
đủ trí tuệ, khéo léo đàm luận.
Thở bỏ hơi cũ, hít vào hơi mới mà tự no đủ,
hút gió uống sương, không ăn thứ gì khác.
Hoặc ngồi hoặc đứng, không lay động,
hiện đủ các khổ hạnh để khuất phục những đạo khác (các phái tu ngoài Phật giáo).
Có lúc ngài giữ giới luật của họ, làm thầy của đời,
giỏi thông y học và các môn luận thuyết.
Chữ viết, toán số, thiên văn, các hình tướng của đất,
cùng điều tốt xấu của thân người, không gì là không biết rõ.
Ngài đi sâu vào các bậc thiền và các pháp giải thoát,
tam muội, thần thông và hạnh trí tuệ.
Nói năng, ngâm vịnh, cùng nhau vui đùa,
đều là phương tiện khiến họ an trú trong Phật đạo.
Có lúc ngài hiện áo quần sang trọng để trang điểm thân,
đầu đội mũ hoa, che lọng cao.
Bốn đạo binh (voi, ngựa, xe và quân bộ) trước sau cùng vây quanh,
ngài tuyên thệ trước đám đông, ra oai, khuất phục các vua nhỏ.
Có lúc ngài làm quan xử kiện, xét án,
trừng phạt kẻ ác, khuyến khích người thiện bằng nhiều phương tiện.
Mọi sự ban thưởng hay tước bỏ đều sáng suốt, kỹ càng,
khiến người ta vui lòng kính phục, hết lòng tuân theo.
Có lúc ngài làm các đại thần phụ tá,
khéo dùng phép trị nước của các vua.
Khắp mười phương đều được lợi ích,
ngài thông suốt thế gian, không sót điều gì.
Có lúc làm các vua nhỏ rải rác như hạt thóc,
có lúc làm vua Chuyển luân bay đi khắp nơi.
Ngài khiến các vương tử và đám cung nữ
đều được giáo hóa, vâng theo mà tu hành.
Có lúc làm Tứ Thiên Vương hộ thế (bốn vị vua trời che chở bốn phương),
có lúc làm chúa của dạ-xoa (một loài quỷ thần), của loài rồng và các loài khác.
Ngài thuyết pháp cho từng chúng của mình,
khiến tất cả đều rất vui mừng.
Có lúc làm vị vua lớn cõi trời Đao-lợi,
ở giảng đường Thiện Pháp và vườn Hoan Hỷ (giảng đường và khu vườn của trời Đế Thích).
Đầu đội mũ hoa, nói pháp mầu nhiệm,
chư thiên đến chiêm ngưỡng mà không ai đo lường được ngài.
Có lúc ngài ở trời Dạ-ma, trời Đâu-suất,
trời Hóa Lạc, trời Tự Tại và chỗ của ma vương.
Ngài ở trong cung điện bằng ngọc ma-ni (một loại ngọc báu quý),
nói về hạnh chân thật khiến họ được điều phục.
Có lúc ngài đến giữa hội chúng của Phạm Thiên,
nói về bốn tâm vô lượng (từ, bi, hỷ, xả mở rộng đến vô hạn) và các con đường thiền định.
Ngài khiến tất cả vui mừng rồi rời đi,
mà không ai biết dấu vết đi lại của ngài.
Có lúc ngài đến cõi trời A-ca-ni-tra (cõi trời cao nhất của Sắc giới),
nói cho họ nghe những hoa báu là các giác phần (các pháp giúp đạt giác ngộ),
cùng vô lượng công đức của bậc thánh khác,
rồi rời đi mà không ai hay biết.
Trí tuệ không ngăn ngại của Như Lai thấy hết
tất cả chúng sinh trong khắp các cõi.
Ngài dùng vô biên cửa phương tiện,
giáo hóa đủ cách khiến họ được thành thục.
Ví như nhà ảo thuật giỏi nghề,
làm ra đủ thứ việc huyễn hóa.
Phật giáo hóa chúng sinh cũng như thế,
vì họ mà thị hiện đủ loại thân.
Như vầng trăng trong sáng giữa hư không,
khiến chúng sinh ở đời thấy trăng tròn, trăng khuyết.
Bóng trăng hiện trong mọi sông ao,
mọi vì sao đều bị lu mờ ánh sáng.
Vầng trăng trí tuệ Như Lai ra đời,
cũng dùng phương tiện mà cho thấy tăng giảm.
Nước tâm của Bồ-tát hiện ra bóng trăng ấy,
còn các vì sao nhị thừa (hai cỗ xe Thanh văn và Duyên giác, những người tu chỉ cầu tự thoát cho mình) thì mất hết ánh sáng.
Ví như biển lớn đầy châu báu,
trong sạch, không vẩn đục, không bờ bến.
Mọi chúng sinh ở bốn châu
đều hiện bóng hình trong đó.
Biển công đức của thân Phật cũng vậy,
không nhơ, không đục, rộng lớn vô biên.
Cho đến chúng sinh khắp pháp giới,
không ai là không hiện bóng hình trong đó.
Ví như mặt trời trong sáng phóng ngàn tia sáng,
không rời chỗ cũ mà chiếu khắp mười phương.
Ánh sáng mặt trời Phật cũng như thế,
không đi không đến mà trừ tan bóng tối thế gian.
Ví như long vương làm mưa lớn,
mưa không từ thân, cũng không từ tâm mà ra,
vậy mà thấm nhuần khắp mọi nơi,
rửa sạch nóng bức, làm cho mát mẻ.
Mưa pháp của Như Lai cũng như vậy,
không từ thân hay tâm của Phật mà ra,
vậy mà khai mở, giác ngộ mọi loài có tâm thức,
dập tắt hết lửa tam độc (ba thứ độc của tâm: tham lam, giận dữ, si mê).
Pháp thân mầu nhiệm thanh tịnh của Như Lai,
trong khắp ba cõi không gì sánh bằng.
Pháp thân vượt ngoài đường lối ngôn ngữ của thế gian,
bản tính chẳng phải có, cũng chẳng phải không.
Tuy không nương tựa vào đâu mà không chỗ nào không nương,
như thế không đến cũng không đi.
Như hư không, như mặt trời, cũng như giấc mộng,
hãy quán xét thân Phật như vậy.
Mọi pháp có hay không trong ba cõi,
đều không thể dùng để ví với Phật.
Ví như chim muông trong núi rừng,
không con nào nương vào hư không mà sống được.
Ngọc ma-ni trong biển lớn có vô lượng màu sắc,
thân Phật cũng có muôn vẻ khác nhau như thế.
Như Lai chẳng phải sắc (hình tướng vật chất), cũng chẳng phải không có sắc,
tùy chỗ thích hợp mà hiện ra, không trụ ở đâu.
Hư không, chân như (bản thể chân thật, vốn như thế, không thay đổi), thực tế (cái biên giới chân thật tột cùng của mọi sự),
niết-bàn, pháp tính (bản tính chân thật của các pháp), tịch diệt và những điều tương tự,
chỉ có những pháp chân thật như thế
mới có thể dùng để hiển bày Như Lai.
Số hạt bụi của các cõi, số niệm của tâm còn có thể đếm biết,
nước trong biển lớn còn có thể uống cạn,
hư không còn có thể đo lường, gió còn có thể buộc lại,
nhưng không ai có thể nói hết công đức của Phật.
Nếu ai nghe biển công đức này,
mà sinh được lòng vui mừng, tin tưởng, ưa thích,
thì những điều được ca ngợi ở đây, người ấy đều sẽ đạt được.
Hãy cẩn thận, chớ sinh lòng ngờ vực đối với điều này.
◄ Trước
Sau ►
Quay lại danh sách thiên · Giỏ video